Chemie magazine - december 2012

of 52/52
Nederlandse chemie heeft goede reputatie Kolb Moerdijk opent vierde reactor DCMR klaar voor coördinatie BRZO-RUD’s “Niet somberen over Europa” OUD-MINISTER EN -DIPLOMAAT BEN BOT : Maandblad van de Vereniging van de Nederlandse Chemische Industrie 12 13 december 2012
  • date post

    22-Mar-2016
  • Category

    Documents

  • view

    247
  • download

    3

Embed Size (px)

description

Maandblad van de VNCI

Transcript of Chemie magazine - december 2012

  • Nederlandse chemie heeft goede reputatie

    Kolb Moerdijk opent vierde reactor

    DCMR klaar voor cordinatie BRZO-RUDs

    Niet somberen over Europa

    OUD-MINISTER EN -DIPLOMAAT BEN BOT:

    Maandblad van de Vereniging van de Nederlandse Chemische Industrie 12 13 december 2012

    1200935_sc_fc_1-52.pdf 1 13-12-2012 12:13:24

  • Procesverbetering en de inzet van hernieuwbare, biobased grondstoffen. Dat zijn voor de Margarine, Vetten en Olin (MVO) industrie d sleutels naar een duurzame en winstgevende toekomst. Belangrijke stap in het energie-efficinter maken van processen is het programma Energiebewuste Operator ontwikkeld. Duurzame bedrijfsvoering begint met gedragsverandering op de werkvloer .

    Menselijk gedrag is bepalend voor energiegebruik, zegt Dirk de Knecht van VAPRO. Als een medewerker begrijptwaarom hij zijn werk efficint moet uitvoeren, is hij ook sneller geneigd om dat te doen. Ziet de operator, de spin in het web van de fabriek, de noodzaak van energiebesparing en duurzaamheid, dan straalt dit uit naar de rest van het bedrijf. Een energiebewuste operator is dus een belangrijk fundament voor duurzame bedrijfsvoering.

    Maatwerk per bedrijf Het programma wordt per bedrijf op maat samengesteld. Vooraf doen de operators een online kennistest. Op basisdaarvan stelt VAPRO met het management van het betreffende bedrijf het programma samen waarin informatie over techniek, procesbeheersing, energie en milieu staan opgenomen. Opdrachten worden op de werkvloer uitgevoerd. Naafloop wordt niet alleen het kennisniveau getoetst, maar ook het effect op het energiegebruik van het bedrijf.

    Bottom-upOp het gebied van procesefficintie heeft de sector al veel bereikt. Maar er zijn ook nog grote kansen onbenut,benadrukt Bergmans. De bedrijven gaan al heel bewust met processen om: ze produceren volgens strenge kwaliteitseisen van de afnemers. Energiebesparing is hierin relatief nieuw. Met het opleiden van de operators kiezen wevoor een bottom-up benadering hiervan. Een aanpak waarin ook andere sectoren kansen zien, aldus De Knecht. Wezijn inmiddels benaderd door bedrijven uit de chemie en kalkzandsteen.

    Bent u genteresseerd in het Energiebewuste Operator programma van VAPRO?Neem dan contact op met Dirk de Knecht via [email protected] of 06 523 51 504.Zie: www.vapro.nl.

    Concurreren en verantwoordelijkheid nemen

    Het Productschap MVOontwikkelde het programma inhet kader van de routekaart, diede sector in april 2012 aanboodaan minister Verhagen. Hierinstaat met welke innovaties de sector in 2020 30% energie-efficintieverbetering wil halen ten opzichte van 2005.

    Begrijpen is doenIn samenwerking met het Productschap MVO is eenopleidingsprogramma ontwikkeld. Dankzij het programma zietde operator wat de impact van zijn handelen is op energiegebruik en kan hij daarop sturen zegt Frank Bergmans, adviseur duurzame ontwikkeling en energiebesparing bij het Productschap MVO. Als onderdeel van het energieprogramma maken de operatorseen businesscase met verbetervoorstellen. Deze kunnen het hogermanagement overtuigen van de noodzaak van maatregelen en zelfsde aanzet geven tot nieuwe technologien. De operators kijken op een andere manier naar het productieproces dan managers,zegt De Knecht. Ze zijn altijd bezig met de machines en zien vaak besparingsmogelijkheden die leidinggevenden laten liggen. Alsvoorbeeld noemt hij een bedrijf waar de transportband voortdurenddraaide, terwijl er 40% van de tijd geen producten op stonden. Dankzij het inzicht hoeveel energie er zo verspild wordt, is een sensorgeplaatst en draait de band alleen als er producten op staan.

    ((((((((((((((AAAAAAAAAdddddvvvvvveeeeeeeerrrrrrttttoooooorrrriaaalll)))))))

    1200935_sc_fc_1-52.pdf 21200935_sc_fc_1-52.pdf 2 13-12-2012 12:13:2713-12-2012 12:13:27

  • INHOUD

    RUDS

    BRZOBRZO Brabant

    BRZO DCMR

    BRZO Groningen

    BRZO Limburg

    BRZO NZKG

    BRZO Nijmegen

    afgrond is gegaan en dat de toekomst er slecht uitziet, is sterk overdreven,zegt Ben Bot. En hij kan het weten, als ex-minister van Buitenlandse Zakenen Permanent Vertegenwoordiger bij de EU van 1992 tot 2003. De meestemensen weten niet hoe de EU in elkaar zit en denken bij elk probleem dat dehele Unie in gevaar is.18

    De oprichting van de Regionale Uitvoeringsdiensten (RUDs) mag dan door een aantal tegenstribbelende gemeenten zijn vertraagd, de DCMR Milieudienst Rijnmond is klaar voor haar cordine-rende taak als RUD voor BRZO-bedrijven, stelt directeur Jan van den Heuvel. DCMR gaat een aantal gemeenschappelijke taken uitvoeren namens de zes BRZO-RUDs.

    INTERVIEW BEN BOT

    12 | 13 december | 2012

    2222222222222222222222222222222222222222222222222222222222222222222222222222222222222222222222222222222222222222222222222222222222222222222222222222222222222222222222222222222222222222222222222222222222222222222222222222222222222222222222222222222222222222222222222222222222222222222222222222222222december 2012 g ineChemie magaz 33

    1200935_sc_fc_1-52.pdf 31200935_sc_fc_1-52.pdf 3 13-12-2012 12:13:3013-12-2012 12:13:30

  • ATM Vlasweg 12, 4782 PW Moerdijkwww.atmmoerdijk.nlTel: 0168-389289Fax: 0168-389270

    Contactpersonen:Rick Leerink (06-53698983)& Ron van Verk (06-51124004)

    D afvalverwerkerVerwerker van: Industrieel afvalwaterOliehoudend afval BrandstofrestenChemisch afval

    Ook verwerker van: Verontreinigde grond en TAG

    1200935_sc_fc_1-52.pdf 41200935_sc_fc_1-52.pdf 4 13-12-2012 12:13:3413-12-2012 12:13:34

  • INHOUDOpinie Inzichten voor een brug naar de toekomstAgenda

    NIEUWSOnderwijsEnergie en klimaat EconomieActueel

    ACHTERGRONDEuropaInterview Ben BotVeiligheidDCMR klaar voor coordinerende taak BRZO-RUDsWetenswaardigBiologisch strooizout beschikbaarBiobrandstofBiobrandstof uit algen blijft toekomstmuziekOnderhoudHuntsman vindt kritische inspectie een zegenHoogleraarMaaike Kroon, hoogleraar scheidingstechno-logieUitgelichtTU Delft en BE-Basic openen kantoor in Bra-ziliUitbreidingKolb Moerdijk neemt vierde reactor in gebruikStarterElemetal wint koper terug uit huisvuilasOnderzoekImago Nederlandse chemie: meer voor- dan nadelen

    BedrijvenColumn hoofdredacteurMensen Volgende maand Colofon

    Opschaling biobrand-stofproductie uit algen lijkt vooralsnog kans-loos

    Hoogleraar Maaike Kroon is op zoek naar renewable solvents

    Kolb proteert van vraag naar alkoxylaten en oppervlakte-actieve stoffen

    28

    34

    40

    44

    Hoe denken Europeanen

    over de chemische

    industrie inhun land?

    7

    7

    9111315

    18

    22

    26

    28

    32

    34

    38

    40

    42

    44

    4949505050

    12 | 13 december | 2012

    december 2012 Chemie magazine 5

    1200935_sc_fc_1-52.pdf 51200935_sc_fc_1-52.pdf 5 13-12-2012 12:13:3713-12-2012 12:13:37

  • Advies- en ingenieursbureau

    Altijd een oplossing verder

    Economie, veiligheid, of win-win?

    dhv.nl

    Hoe manage je risicos op het gebied van milieuen veiligheid binnen een bedrijf? Welke maat-regelen neem je zodat er veilig gewerkt kan worden? Wat zijn effectieve milieumaatregelen? En dragen Europese Richtlijnen echt bij aan een verbetering van de veiligheid in Nederland?

    Milieu en Veiligheid Industrie van DHV buigt zichover deze en nog veel meer vragen. De adviseurskennen de brandstoffenbranche, ze spreken detaal en opereren gemakkelijk in het krachtenveld tussen bedrijf en belanghebbenden. Daarbij wordt bewezen dat innovatie en samenwerking leidt tot vooruitstrevende win-win oplossingen.

    De adviesdiensten bestaan o.a. uit: Ondersteunen bij vergunningsaanvragen,

    beoordelen van vergunningsvoorschriften; Ondersteunen bij ruimtelijke ordeningsvraag-

    stukken (bestemmingsplannen en vestigings-plaatsonderzoek);

    Ondersteuning en advies bij diverse veiligheids-vraagstukken (BRZO, A(RI&E), PGS, ATEX, etc);

    Uitvoeren van onderzoeken op het gebied van water, geluid, energie, geur en bodem;

    Verbeteren van de veiligheidscultuur; Opzetten en invoeren van management-

    systemen (kwaliteit, Arbo, milieu en veiligheid).

    DHV doet dat al 90 jaar.

    Meer weten?DHV B.V.Milieu & Veiligheid IndustrieLaan 1914 nr. 353818 EX Amersfoortwww.dhv.nl/mviwww.dhv.nl/mkb-deskTel (033) 468 32 66

    1200935_sc_fc_1-52.pdf 61200935_sc_fc_1-52.pdf 6 13-12-2012 12:13:4013-12-2012 12:13:40

  • VoorwoordVoorwoord

    it is het laatste nummer van Chemie Magazine van 2012. Nog even en het is 2013. Het jaar 2012 heeft ons veel nieuwe inzich-ten gebracht. Het beeld van de toekomst van de chemie in Nederland kreeg met de totstandkoming van de Visie 2030-2050 duidelijke contouren: ondanks de stormachtige groei van

    de sector buiten Europa liggen er ook in Europa volop kansen. Sterker nog, we hebben geconcludeerd dat de chemie als industry of industries essentieel is voor een vitale maakindustrie in Europa en voor het vinden van oplossingen voor maatschappelijke vraagstukken op onder meer het gebied van energie, klimaat en vergrijzing. We maakten met de Route-kaart Chemie 2012-2030 tastbaar hoe we onze bijdrage aan de oplossing van het energie- en klimaatprobleem in praktijk kunnen brengen.Tegelijk hebben we vastgesteld dat de potentie van onze sector alleen tot zijn recht komt als aan een aantal concreet benoemde randvoorwaarden wordt voldaan. Randvoorwaarden die het mogelijk maken dat de concur-rentiekracht van de industrie intact blijft. Randvoorwaarden die bedrijven voldoende vertrouwen geven om te blijven innoveren en investeren. Want voor een industrie als de onze zijn innovaties en investeringen de brug naar de toekomst. Kijkend naar de cijfers constateerden we ook dat het huidig investeringsniveau ons niet brengt waar we willen komen, en dat daar onder de huidige randvoorwaarden geen verbetering in te verwach-ten valt. Een inzicht dat ons bewoog om eind november de alarmbel te luiden (zie onder meer Het Financieele Dagblad van 30 november en pagina d13 in dit Chemie Magazine).Wat betekenen al die nieuwe inzichten nu voor 2013? Wat mij betreft bete-kenen ze een extra motivatie om gericht ons plan te trekken. We wetenwat ons nu te doen staat; op het gebied van innovaties en investeringen, maar ook op het gebied van veiligheid, igheid, ti l lloperational excellennce den andere randvoorwaarden. Met een kabiinet dat bruggen wil slaan moet het mogelijk zijn om ook voor de chemie de brug naar de toekoomst te bouwen. Ik wens u heel jne feestdagen een veel inspiratie en re ectie, zodat we in 2013 onze nieuw verworven inzichtenn gezamen-lijk ten goede kunnen aanwendeenen.

    D

    AGENDA7 februariPraktijkdag Bio-energieAmsterdam Arena

    14 maartThe Chemical Conference 2013De Fabrique, Utrecht

    VNCI17 december SusChem NLVNCI, Den Haag

    19 decemberBG Veiligheid, Gezondheid en MilieuStyron, Terneuzen

    17 januariWG Energie en KlimaatNovotel, Breda

    25 januariBG CommunicatieLocatie nog nader te bepalen

    31 januari Regiegroep ChemieAcademiegebouw, Utrecht

    12 februariVNCI Advocacy TeamVNCI, Den Haag

    Meer agenda: www.vnci.nl

    VNCI-directeur Colette Alma

    BRUG NAAR DE TOEKOMST

    december 2012 Chemie magazine 7

    1200935_sc_fc_1-52.pdf 71200935_sc_fc_1-52.pdf 7 13-12-2012 12:13:4313-12-2012 12:13:43

  • M+W Process AutomationA Company of the M+W GroupKorte Huifakkerstraat 32 4815 PS Breda, The NetherlandsPhone +31 (0) 76 / 5 87 67 38www.nld.pa.mwgroup.net

    M+W Process Automation NVA Company of the M+W GroupSchaarbeekstraat 23C9120 Melsele, BelgiumPhone +32 (0) 3 / 7 10 99 70www.bel.pa.mwgroup.net

    M+W Process Automation NVA Company of the M+W GroupAvenue Fleming 121300 Wavre, BelgiumPhone +32 (0) 10 / 39 01 80www.bel.pa.mwgroup.net

    Automation. Solutions. Competence.

    s +25 years experience in Automation Chemical Processess Vendor independent DCS/PLC system integrators Safety loop engineering (TV)s High performance HMI expertises

    Just one of numerous projects realized by M+W over the last 25 years. Globally. Across all sectors of the Process Industry.

    Fully automated by M+W M+W stands for

    De arbeidshyginist richt zich op risicos die op langere termijn tot letsel of schade kunnen leiden.

    Hiermee is de arbeidshyginist een belangrijke deskundige binnen het arbogebied. PHOV biedt

    daarom, naast de opleiding Hogere Veiligheidskunde, nu ook de opleiding Arbeidshygene aan.

    Kies je voor PHOV, dan kies je voor kwaliteit

    Docenten uit de praktijk en autoriteiten op hun vakgebied

    Praktijkgericht met opdrachten binnen het eigen bedrijf

    Waardevol netwerk van docenten, mentoren en medecursisten

    HVKers kunnen in een verkort traject de Specialisatie Arbeidshygine volgen

    Met ruim 20 jaar ervaring in de veiligheidskunde is de kwaliteit gewaarborgd

    De opleiding Arbeidshygine start op

    30 januari 2013, avondopleiding, vaste lesavond is woensdag

    9 april 2013, middag-avondopleiding, vaste lesdag is dinsdag

    6 juni 2013, Specialisatie Arbeidshygine voor HVKers, avondopleiding, vaste lesavond is donderdag

    Schrijf je nu in op www.phov.nl

    Gezondheidsrisicos op lange termijn beheersen?

    Volg dan nu de opleiding Arbeidshygine!

    NIEUW

    Weerdsingel WZ 32 | 3513 BC Utrecht | T 030 231 82 12 | www.phov.nl | [email protected]

    1200935_sc_fc_1-52.pdf 81200935_sc_fc_1-52.pdf 8 13-12-2012 12:13:4513-12-2012 12:13:45

  • JURY IS LOVENDKNCV-jurylid Jan Apotheker vindt het ongelooijk wat Merel met haar enthousiasme weet te bereiken. Ze brengt scheikunde tot leven en laat zien hoe de chemie-sector werkt. Het gros van haar leerlingen haalt hoge punten. Apotheker is lovend over haar manier van wer-ken: Zij sluit daarmee naadloos aan op de vernieuwingen in het bta-onderwijs per 2013. Docenten moeten leerlin-gen nieuwsgierig maken door de lesstof in een praktische context te plaatsen.

    OOnderwijsnderwijs

    SCHEIKUNDE IS ECHT NIET ZON MOEILIJK VAKTweederde van de leerlingen van scheikundedocenteMerel Hoogvliet haalt een acht of hoger voor het havo-examen. Als geen ander weet zij haar leerlingen bij deles te houden. De Koninklijke Nederlandse ChemischeVereniging bekroonde haar tot GoudenVV Docent 2012.

    Tekst: Marloes Hooimeijer

    Merel Hoogvliet is Gouden Docent 2012

    Ik zit nog met een leerling in gesprek. Kunt u mij over vijfminuten terugbellen?, vraagt scheikundedocente MerelHoogvliet als zij Chemie Magazine aan de lijn heeft. Hettypeert de 35-jarige docente van het Regius College inSchagen: leerlingen gaan voor. De Koninklijke NederlandseChemische Vereniging (KNCV) benoemde haar beginnovember tot Gouden Docent 2012.Hoogvliet: Ik zal mijn leerlingen altijd stimuleren om hetbeste uit zichzelf te halen. Bij ons op school zetten zij deeerste stappen naar hun toekomst. Ik doe gewoon mijnwerk, maar blijkbaar is dat bijzonder. En dat is het: twee-derde van haar leerlingen haaldeafgelopen jaareen acht ofhoger voor het havo-eindexamen. Bijna al haar leerlingenscoordeneen zeven of hoger.

    KwartetMet haar eigen kwartetspel haalt Hoogvliet bedrijven alsPhilips, Shell en Tata Steel de klas binnen. Ieder bedrijfvormt een kwartet. Spelenderwijs leren de 3-havo-leerlin-gen wat voor banen die bedrijven te bieden hebben en welkevakken en proelen ze daarvoor nodig hebben. Ze organi-seert ook jaarlijks de Energieweek voor 4-vwo-leerlingen.Dan gaan we langs bij Tata Steel om te kijken hoe datbedrijf met energie omgaat. Verder maken de leerlingenzonnecellen en voeren zij een energiedebat.De truc is volgens haar om op een speelse manier de aan-dacht te trekken. Met een periodiek systeem van fruit laatik leerlingen dezelfde euforie voelen die uitvinder Mendele-jev ooit voelde. Of ik leg aan de hand van Magnum-ijsjes uitwaarom mengsels zo belangrijk zijn; dat de verjnde olie-druppels het ijsje zo lekker romig maken.

    ExamentrainingScheikunde is echt niet zon moeilijk vak, zegt Hoogvliet met volle overtuiging, zolang je de logica en gedachtegan-gen erachter maar goed uitlegt. De jury prijst haar voor de examentraining die zij verzorgt voor 5-havo-leerlingen. In twee dagen lopen we de hele examenstof door. Ze gaan murw de deur uit en willen mij voorlopig niet meer zien, maar ze weten hun vier wel om te zetten in een voldoende. Voor al mijn leerlingen geldt dat de punten omhoog schie-ten als ze de logica van de stof kennen, de logica van de vragen inzien en netjes werken. De inspanningen van Hoogvliet leveren niet alleen hogere cijfers op, ze weet sommige leerlingen ook te interesseren voor een chemiestudie. In zowel mijn havo- als vwo-groep overwegen twee leerlingen om voor chemie te kiezen. Dat is veel. Soms moet ik mezelf afremmen: mijn leerlingen moeten niet voor chemie kiezen omdat ik zo enthousiast over het vak ben, maar omdat ze het zelf willen en kunnen. p

    Merel Hoogvliet is Gouden Docent 2012 omdat zij chemie tot leven brengt.

    december 2012 Chemie magazine 9

    1200935_sc_fc_1-52.pdf 91200935_sc_fc_1-52.pdf 9 13-12-2012 12:13:4913-12-2012 12:13:49

  • OUR PROFESSION

    Want to focus on your profession?

    Safety is

    vandenAnker.com

    Steeds meer moderne bedrijven in de industrile sector werken met gevaarlijke

    producten en chemische stoffen. De sector ziet zich geconfronteerd met steeds

    stringentere wettelijke eisen die in de bedrijfsvoering de nodige aandacht

    vergen. De opslag en distributie van deze stoffen brengen risicos en forse

    investeringen met zich mee. Wanneer u niet de vereiste kennis in huis heeft

    of liever de focus on your profession legt, is uitbesteden een voor de hand

    liggende keuze. Safety is our profession. Wij leveren de specialist die u de

    zekerheid geeft die nodig is. In Van den Anker vindt u een partner die uw

    vertrouwen waarmaakt. Naast onze logistieke diensten biedt ons transport- en

    kennisnetwerk u grote voordelen.

    1200935_sc_fc_1-52.pdf 101200935_sc_fc_1-52.pdf 10 13-12-2012 12:13:5113-12-2012 12:13:51

  • Het emissiehandelssysteem ETS kanvoor de chemische industrie tot 80.000euro per medewerker kosten, groten-deels veroorzaakt door de extra ETS-kosten die elektriciteitsbedrijven doorbe-rekenen. Nederlandse chemiebedrijvenmoeten deze indirecte kosten gecompen-seerd kunnen krijgen, zo luidt de conclu-sie van het VNCI-onderzoek naar de effecten van ETS op de bedrijfsvoering.Tekst: Inge Janse

    Het onderzoek maakt duidelijk dat chemiebedrijven gemiddeld 7 pro-cent minder emissierechten krijgen dan dat zij nodig hebben. Tellen zij de indi-recte uitstoot van elektriciteitsleveran-ciers - die doorberekend wordt in de stroomprijs - hierbij op, dan stijgt het per-centage naar 28. Bij een prijs per emissie-recht van 30 euro betekent dit een gemid-delde kostenpost van 2,7 miljoen euro per installatie, wat omgerekend neerkomt op 8000 euro per medewerker. De VNCI pleit er daarom al lange tijd bij de Nederlandse overheid voor om de indi-recte ETS-kosten te laten compenseren. Het is van cruciaal belang dat Nederland de mogelijkheden voor compensatie ten volle benut, stelt Reinier Gerrits, speer-puntmanager Energie en Klimaat. Duits-land, Frankrijk en Engeland hebben name-

    lijk al aangegeven dit te zullen doen. Zonder compensatie wordt het gelijke speelveld voor Nederlandse bedrijven ook in Europa ernstig geschaad.

    UitschietersHet onderzoek laat ook uitschieters zien.Zo komt bij de 25 procent bedrijven met dehoogste ETS-kosten de meerprijs neer op80.000 euro per medewerker, voor twee-derde veroorzaakt door de indirecte ETS-kosten die elektriciteitsleveranciers door-berekenen. De kosten die deze bedrijvenmaken om CO2 te mogen uitstoten, snoe-pen gemiddeld 28 procent van de winst op.De helft daarvan komt voort uit doorbere-kende ETS-kosten van energiebedrijven.Hoewel de prijzen voor emissierechtenmomenteel nog ver onder de 30 euro lig-gen, zijn de extra kosten voor ETS ook nual fors. Bovendien is de Europese Com-missie van plan om de emissierechtenduurder te maken door schaarste te cre-ren en kunstmatig de prijs te verhogen. DeVNCI heeft daarom de conclusies van hetrapport onder de aandacht gebracht vanminister Kamp van Economische Zaken.De vereniging merkt daarbij op dat het nietgaat om subsidie van de industrie, maarom teruggave van niet-vermijdbare kostendie de industrie op indirecte wijze via deenergierekening aan de staat betaalt. p

    Energie en klimaat

    KOSTEN ETS TOT 80.000 EURO PER MEDEWERKER

    EMISSIEHANDELS-SYSTEEM ETSHet CO2-handelssysteem is ervoor bedoeld om bedrijven energiezuini-ger te laten opereren. Elk bedrijf krijgt een beperkt aantal rechten om CO2 uit te stoten. Heeft het bedrijf er meer nodig, dan kan het deze kopen. Door steeds minder rechten uit te geven n de kosten hiervan te verhogen, hoopt de Europese Unie dat bedrijven kiezen voor het alternatief: investeren in zuinigere bedrijfsvoering met mini-male CO2-uitstoot, zodat er ber-haupt geen extra rechten nodig zijn. Mondiaal opererende sectoren zoals de chemie zijn het eens met de doelstelling, maar zetten vraag-tekens bij het instrument. ETS zorgt voor een ongelijk speelveld: bedrijven buiten Europa maken geen of lagere kosten voor hun CO2-uitstoot, waardoor zij hun pro-ducten goedkoper in de markt kun-nen zetten. De Europese maakin-dustrie waarschuwt geregeld voor het gevaar dat bedrijven hun activi-teiten naar landen buiten Europa verplaatsen, om daar te proteren van de gunstige CO2-positie.

    Het rapport Kosten van emissiehan-del (EU-ETS) voor chemiebedrijven in Nederland is te downloaden op: www.vnci.nl/Files/vnci-kosten-ets-2012.pdf

    december 2012 Chemie magazine 11

    FO

    TO

    : SH

    UT

    TE

    RS

    TO

    CK

    1200935_sc_fc_1-52.pdf 111200935_sc_fc_1-52.pdf 11 13-12-2012 12:13:5713-12-2012 12:13:57

  • monsterverpakkingen

    dozen, standaard maten

    dozen, op maat

    4GV-dozen

    medische verpakkingen

    transportbakken

    jerrycans

    blikken

    vaten

    palletboxen

    essen

    zakken

    Douglassingel 25 Schiphol-Rijk | The Netherlands | +31 (0)20 3540787 | [email protected]

    www.carepack.nl

    GEVAARLIJK GOED VERPAKT?!CarePack Holland heeft het grootste assortimentUN-gekeurde verpakkingen voor gevaarlijke stoffen.

    Transportservice van huis uit

    Internationaal Transportbedrijf

    L. van der Lee en Zonen B.V.

    T (015) 213 59 11

    E [email protected]

    I www.vanderlee.nl

    1200935_sc_fc_1-52.pdf 121200935_sc_fc_1-52.pdf 12 13-12-2012 12:13:5913-12-2012 12:13:59

  • FO

    TO

    : SH

    UT

    TE

    RS

    TO

    CK

    De chemische industrie in Nederland had dit jaar een goede start, maar de laatste maanden van 2012 laten een verslechtering zien. De VNCI verwacht dat die tendens zich doorzet in 2013.

    D e eerste drie kwartalen van 2012 liet de chemische industrie in Nederland een productiegroei zien van bijna 5 procent en een omzetgroei van 7 procent (ten opzichte van de eerste drie kwartalen van 2011). De laatste maanden van 2012 laten echter een ver-slechtering zien, waardoor de omzetgroei over heel 2012 naar verwachting 6 pro-cent en de productiegroei bijna 4 procent zal zijn. De verslechtering zet volgens de VNCI door in 2013. Door de achterblijvende economische ontwikkeling in Europa neemt de bereid-heid van chemiemultinationals om pro-ductie- of innovatiefaciliteiten uit te brei-den af. Bedrijven anticiperen op de verslechterde vooruitzichten met reorga-nisaties en aanzienlijke afschrijvingen. Ook de hoge energie- en grondstofprijzen spelen de industrie parten.De VNCI wijst erop dat het investerings-niveau in Nederland te laag is om de noodzakelijke vernieuwing in de industrie te bewerkstelligen. De verwachting is dat het investeringsniveau voor 2013 22 pro-cent lager zal liggen dan in 2012, zo blijkt uit CBS-cijfers. In 2010 en 2011 werd er gemiddeld n miljard genvesteerd in de industrie, terwijl het investeringsvolume volgens de VNCI structureel twee keer zo hoog zou moeten zijn.

    Economie

    SPEEL IN OP BEHOEFTEN AZI EN MIDDEN-OOSTENOver drie jaar zijn 14 van de 43 Europese petroche-mische fabrieken niet meer winstgevend, wat leidt tot 26 procent capaciteits-vermindering, voorspelt Roland Berger Strategy Consultants. Tegelijkertijd worden in Azi en het Midden-Oosten nieuwe state-of-the-art-installa-ties gebouwd met een enorme capaciteit. Experts van Roland Berger advise-ren Europese chemiebe-drijven daarom om - gebruikmakend van hun technologische expertise en marktkennis - toegang te krijgen tot de goedko-pere grondstoffen en groei-markten buiten Europa. Dat

    kan volgens Tijo Collot dEscury van Roland Berger op drie manieren: Door uit te breiden naar die regios, door Aziatische bedrijven over te nemen f door samen te werken met lokale partijen die behoefte hebben aan tech-nologische en bestuurlijke deskundigheid.De petrochemische markt groeit in China tot 2015 met ongeveer 6 procent per jaar en in het Midden-Oosten met 11 procent. Beide regios zullen blijven inves-teren in deze dynamische sector, stelt Collot dEscury. In China ont-breekt het echter veel bedrijven aan kennis en

    bestuurlijke deskundigheid om optimaal aan de binnen-landse vraag te kunnen voldoen. De regering sti-muleert lokale partijen daarom samen te werken met Amerikaanse en Euro-pese chemiebedrijven. In de VS leveren de lage grondstof- en energieprij-zen door de grootschalige schaliegaswinning Ameri-kaanse raf naderijen een concurrentievoordeel op. Toch blijven de Ameri-kaanse groeicijfers volgens Roland Berger achter op de opkomende economien. Dus richten veel Ameri-kaanse bedrijven hun pijlen op Azi en Latijns-Amerika.

    SchaliegasIn het Midden-Oosten en de BRIC-landen(Brazili, Rusland, India en China) groeitde productiecapaciteit. In de VS heeft debeschikbaarheid van schaliegas geleid toteen lagere energieprijs en een revival vande chemische industrie. Er wordt veelgenvesteerd in de basischemie. OmNederland aantrekkelijker te maken alsinvesteringsland pleit de chemische indu-strie voor een consistent overheidsbeleidop Europees en landelijk niveau voor

    grondstoffen, innovatie en veiligheid.Nederland betaalt een veelvoud voor gasin vergelijking met de prijs die de VSbetaalt, zegt VNCI-voorzitter WernerFuhrmann. Dat is een nieuwe werkelijk-heid waarmee wij rekening moeten hou-den. Hoewel Nederland eigen goedkoopwinbaar gas heeft, hebben Nederlandsebedrijven geen toegang tot gas tegen op dewereldmarkt concurrerende prijzen. Daarmoeten we een oplossing voor vinden.

    Chemie in Nederland: vooruitzichten verslechteren

    INVESTERINGEN BLIJVEN ACHTER

    december 2012 Chemie magazine 13

    1200935_sc_fc_1-52.pdf 131200935_sc_fc_1-52.pdf 13 13-12-2012 12:14:0413-12-2012 12:14:04

  • Voedingssystemen voor mengers :AZO betrouwbaar

    nauwkeurig economisch

    Bedrijfszekere en economische oplossingenvoor de automatisering van uw grondstoffff enen processen.

    Automatischefficint

    Optimaalvoeden vanmengers enprocessen

    www.azo.be

    AZO N.V.VVKatwilgweg 15B-2050 AntwerpenTeTT l. : +32-3-250 16 00Fax : +32-3-252 90 02

    Enorm bedankt voor het vertrouwen dat u ons gaf in 2012!

    Wij zorgen dat u ook in 2013

    weer goed zit @ CheckMark

    The better match in Chemistry & Life Sciences Jobs

    w w w . c h e c k m a r k . n l

    Ve s t i g i n g G o u d aTel: (0182) 590 210

    Vestiging HoogvlietTel: (010) 231 09 75

    Sven HemminkAlgemeen directeur

    1200935_sc_fc_1-52.pdf 141200935_sc_fc_1-52.pdf 14 13-12-2012 12:14:0713-12-2012 12:14:07

  • ActueelActueel

    Ongeveer 5000 euro per jaar perstudent, wat tijd en faciliteiten, dat is de investering die wordtgevraagd van bedrijven die mee willen doen aan de Topsector Che-miebeurs. De initiatiefnemers,waaronder de VNCI en de Regiegroep Chemie, zoeken che-miebedrijven die topstudentendoor een studiebeurs aan de che-miesector willen verbinden.

    In een notendop houdt de Top-sector Chemiebeurs in dat eenselect aantal uitmuntende che-miestudenten een extra studie-beurs van 500 euro per maand ont-vangt. Bovendien krijgen zij eenextra honoursprogramma aan deuniversiteit met veel praktijkerva-ring en een stage bij het bedrijf datde beurs betaalt. Met deze beurshoopt de chemische industrie hetaantal chemiestudenten te vergro-ten en het streven naar excellentiete verhogen. De chemiebedrijvendie de beurzen betalen komendirect in contact met de beste che-miestudenten, misschien toekom-stige werknemers. De studentenervaren vanaf het eerste jaar hoechemiebedrijven werken.

    In het studiejaar 2012-2013 is eenpilot gestart op de Universiteit

    Utrecht. Het resultaat: 50 procentmeer inschrijvingen en vijf gemoti-veerde studenten die gesponsordworden door AkzoNobel, Teijin Ara-mid, Sachem, Van Wijhe Verf enSynbra. De Topsector Chemiebeurswordt vanaf 2013 landelijk uitgeroldop alle universiteiten met een che-miestudie. Excellente hbo-studen-ten en afgestudeerde masters kun-nen gebruik blijven maken van eenspecialisatiebeurs voor analytischechemie.

    Het doel van het beurzensysteem isom de chemie-industrie te positio-neren als een sector die volopwerkgelegenheid biedt aan crea-tieve en innovatieve topstudenten.Ook helpt de beurs om de aanslui-ting tussen studie en werk te verbe-teren. Daarnaast vinden industrieen universiteiten dit initiatief nood-zakelijk om het verwachte tekortaan btas en technici terug te drin-gen. De industrie heeft toptalentnodig om de ambities van de che-miesector te realiseren, zoals debeoogde positie in de wereldwijdetop-3 van slimme materialen in2050. p

    Inschrijven kan via: www.vnci.nl/werk/topsector-chemiebeurs.aspx.

    VNCI ZOEKT BEDRIJVEN VOOR CHEMIEBEURS

    De eerste vijf studenten ontvingen een studiebeurs van AkzoNobel, Teijin Aramid, Sachem, Van Wijhe Verf en Synbra.

    CHEMIEBEDRIJVEN VOORTAAN ONDER ACTIVITEITENBESLUIT Een recent gepubliceerde wijziging in hetActiviteitenbesluit kan grote gevolgen heb-ben voor veel chemiebedrijven. Het is voorhet eerst dat alle chemiebedrijven aan ditbesluit moeten voldoen. De VNCI hoopt datde overheid praktisch omgaat met de uit-voering van de zeer gedetailleerde setalgemene milieuregels voor bedrijven.

    Om het belang van de wijziging van hetActiviteitenbesluit te begrijpen is ereerst een korte geschiedenislesnodig. Sinds 1996 vallen industrile instal-laties (zoals chemiebedrijven) onder deEuropese IPPC-richtlijn (Integrated PollutionPrevention and Control). Deze richtlijn isbedoeld om de uitstoot (bijvoorbeeld vanbroeikasgas) naar water, lucht en bodemvan onder meer chemiebedrijven te regule-ren.Deze regelgeving is op 6 januari 2011 vervan-gen door de Industrial Emissions Directive,kortweg IED, waarna lidstaten twee jaar detijd kregen om deze regels in de nationalewetgeving door te voeren. In Nederland is ditonder andere gedaan door de emissie-eisenvan de IED op te nemen in het Activiteitenbe-sluit, en halverwege november zijn de gewij-zigde onderdelen van dit besluit gepubli-ceerd.

    Het vernieuwende is dat bedrijven die voor-heen onder de IPPC-richtlijn vielen, nuonder het Activeitenbesluit vallen. Dit bete-kent dat deze IPPC-bedrijven niet alleenrekening moeten houden met de regels vooremissies, maar ook met de andere regelsvan het zeer omvangrijke Activiteitenbesluit,wat veel extra werk met zich meebrengt.Hoewel de VNCI begrijpt dat de Nederlandseoverheid wetgeving zo veel mogelijk in alge-mene regels wil uitvoeren, vreest zij dat hetActiviteitenbesluit de lasten voor chemiebe-drijven niet vermindert. In de huidige situatieis er sprake van een integrale benadering:alle milieuaspecten van chemiebedrijvenworden bekeken, en op basis daarvan wordtmaatwerk geleverd. Zij hoopt daarom dat deoverheid praktisch omgaat met het nieuwebeleid en oog heeft voor het voor de chemienoodzakelijke maatwerk.

    Tegelijkertijd met de opname van de IED inhet Activiteitenbesluit zijn ook alle emissie-regels voor stookinstallaties in dit besluitopgenomen. Chemiebedrijven die lid zijn vande VNCI krijgen uitgebreide informatie overdeze wijzigingen. p

    december 2012 Chemie magazine 15

    1200935_sc_fc_1-52.pdf 151200935_sc_fc_1-52.pdf 15 13-12-2012 12:14:1213-12-2012 12:14:12

  • De chemische industrie gaat tot2030 de uitstoot van broeikasgas-sen met 40 procent reduceren tenopzichte van 2005. Die ambitie staatbeschreven in de Routekaart Chemie2030, die de VNCI op 9 november aan-bood aan het ministerie van Economi-sche Zaken. De routekaart toont welkeinitiatieven bedrijven uit de sector alhebben genomen, welke ze nog oppak-

    ken, en hoeveel ze bijdragen aan ver-mindering van de emissie van broeikas-gassen. De chemiesector is overtuigdvan zijn sleutelrol in het proces naarverdere CO2-vermindering in onzesamenleving en wil die rol waarmaken.p

    Meer informatie: www.routekaartchemie.nl

    Bayer MaterialScience heeft in samenwerking met de Technische Universiteit Aken (RWTH) en het CAT Catalytic Center Bayer een katalysator ontwikkeld die het mogelijk maakt om CO2 als grondstof te gebruiken voor de productie van polyurethaan. Po-lyurethaan kan dienen als pur-schuim voor isolatie in de bouw en voor het maken van matrassen.

    Het is een droom van de che-micus om CO2 te laten rea-geren, zei Christoph Grt-ler vorig jaar. Grtler is leider van het Dream Productions-project van Bayer MaterialScience. Die droom is nu uitgekomen. Bayer heeft in Leverkusen een pilotplant in gebruik genomen die volgens het bedrijf voor het eerst op grotere schaal CO2 hergebruikt, dankzij een katalysator. De C02 is afkom-stig van de nabijgelegen bruin-koolcentrale Niederaussem, eigendom van energieproducent RWE, die partner is in het project. De pilotplant produceert poly-ether polycarbonate polyols (PPPs), een grondstof voor poly- urethaan. De capaciteit bedraagt vooralsnog enkele kilos, maar Bayer verwacht het proces verder te kunnen opschalen en in 2015 te kunnen starten met de commerci-ele productie van op CO2 geba-seerde plastics. Uit de eerste tes-ten is gebleken dat het schuim vergelijkbare eigenschappen heeft als het conventionele pro-duct, dat aardolie als basis heeft. p

    MINDER ZWAVELEMISSIE OP NOORDZEE DOOR GASTANKERSSABIC heeft als eerste chemieconcern terwereld opdracht gegeven voor de bouwvan zeegaande gastankers die wordenaangedreven door motoren op aardgas(LNG). Hiermee loopt SABIC vooruit op deEuropese wetgeving die tegen 2015 deemissie van zwavel door schepen op deNoordzee drastisch moet verminderen.

    Overstappen op brandstoffen diemilieuvriendelijker zijn dan traditio-nele diesel, zoals LNG, is n van demogelijkheden om aan de toekomstigewetgeving te voldoen. Schepen die wordenaangedreven door motoren op aardgasstoten geen zwavel uit. Daarnaast is deuitstoot van kooldioxide tot 20 procent min-der dan met diesel als brandstof, en deuitstoot van NOx is bijna 90 procent min-der. Naast de milieuvoordelen is het ookeen voordeel voor SABIC dat de prijs vanLNG niet gekoppeld is aan de prijs vanruwe olie.

    De twee gastankers die SABIC bij deNederlandse rederij Anthony Veder heeftbesteld, worden ingezet om olene te ver-voeren van Teesside in Engeland naarhavens in Noordwest-Europa en Scandina-vi. De Anthony Veder Groep beheert eenvloot van gastankers voor het transportvan petrochemische producten, vloeibaarpetroleumgas, aardgas, ammoniakgas enkooldioxide. De twee gastankers komenbegin 2014 in de vaart.p

    Supersnelle en zuinige tanker van Anthony Veder voor short-sea transport.

    AMBITIE CHEMIE: 40% MINDER BROEIKASGAS IN 2030

    V.l.n.r.: Chris Buijink, secretaris-generaal van het ministerie van Economische Zaken, Gerard van Harten, boegbeeld van de Topsector Chemie en voorzitter van de Regie-groep Chemie, Colette Alma, directeur van de VNCI, en Reinier Gerrits, VNCI-speer-puntmanager Energie en Klimaat.

    FO

    TO:A

    NTH

    ON

    YV

    ED

    ER

    FO

    TO:C

    AS

    PE

    RR

    ILA

    FO

    TO:B

    AYE

    R

    BAYER STOPT CO2 IN MATRAS

    De pilotplant in Leverkusen.

    16 Chemie magazine december 2012

    1200935_sc_fc_1-52.pdf 161200935_sc_fc_1-52.pdf 16 13-12-2012 12:14:1513-12-2012 12:14:15

  • Meer actueel nieuws op www.vnci.nl en in de wekelijkse gratis Chemie nieuwsbrief (meld je aan via de site).

    ActueelActueel

    Binnen de procesindustrie is Dow Benelux in Terneuzen het beste in staat om vrouwelijke werknemers te werven en te binden. Tijdens de tweede Femme Tech Dag kreeg het bedrijf voor deze prestatie de Femme Tech Award uitge-reikt.

    De jury prees Dow Benelux als voorbeeldvoor de branche, met name vanwege dedual career-aanpak. Die aanpak houdt indat Dow zich niet uitsluitend op de nieuwe mede-werkster richt, maar ook op de eventuele part-ner, die vaak eveneens een volwaardige carrireheeft. Om de overgang voor de partner zo goedmogelijk te ondersteunen en soepel te laten ver-lopen, biedt Dow de partner diensten aan op hetgebied van job search (intern en extern), sollicita-tiebegeleiding, tijdelijke huisvesting en talencur-sussen.De jury was er bovendien over te spreken datdiversiteitsbeleid onderdeel is van de bedrijfs-strategie en dat Dow Benelux lid is van Jet Net,het Jongeren en Technologie Netwerk Neder-land. Jet Net is een samenwerking tussen bedrij-ven, onderwijs en overheid, met als doel havo- envwo-leerlingen een reel beeld te geven vantechnologie en ze te interesseren voor een tech-nische opleiding. Dow Benelux geeft breed voor-lichting over de branche, en richt zich speci ekop meisjes tijdens Girlsday eny Networking Break-fast-meetings.Uit de dertig voorgedragen bedrijven zijn vijftiengenomineerden voor de Femme Tech Award

    Dow-medewerksters (v.l.n.r.): Els Van De Velde (PlantManager), Annelies Hermans (Improvement Engineer) en

    Linda de Groene (Unit Cordinator).

    Het Centrum voor Criminaliteitspreventie en Veiligheid (CCV) heeft drie nieuwe schemas voor de inspectie van brandbe-veiligingssystemen gepubliceerd. Ingangsdatum was 1 december 2012. De nieuwe inspectieschemas gelden voor alle gebouwen waarin volgens het Bouwbesluit een brandmeldinstal-latie of ontruimingsalarminstallatie verplicht is, of waarin met een rookbeheersings- of brandblusinstallatie aan de wetgeving wordt voldaan.

    De nieuwe schemas zijn ook belangrijk voor de 350 opslagloca-ties van gevaarlijke stoffen en alle locaties waar consumenten-

    vuurwerk wordt verkocht. De drie inspectieschemas gaan over: inspectie van de uitgangspunten voor de brandbeveiliging; inspectie van het ontwerp van een brandbeveiligingsinstallatie; en inspectie van blussystemen, brandmeldinstallaties, ontruimings- alarminstallaties en rookbeheersingsinstallaties. De Raad voor Accreditatie heeft het CCV geaccepteerd als beheerder van de inspectieschemas.

    De voordelen van de nieuwe inspectieschemas zijn onder meer dat ze het inspectieproces transparant maken, er een duidelijk overzicht is van de informatie die een opdrachtgever aan de inspectie-instelling moet verstrekken, het bevoegd gezag en de verzekeraars de inspectierapporten en inspectiecerti caten accepteren en dat bij de inspectie rekening wordt gehouden met eventuele certi caten van leveranciers voor (onderhoud aan) brandbeveiligingsinstallaties. p

    Meer informatie: www.hetccv.nl/regelingen/inspectie-brandbeveili-ging/index

    gekozen. Zij werden beoordeeld op onder meer het aantrekken van vrouwen, het benoemen van vrouwelijke werknemers op technische en leiding-gevende functies en de deelname aan voorlich-tingsactiviteiten om meiden en vrouwen te boeien voor techniek. De andere genomineerden in de procesindustrie waren BP Raf naderij Rotterdam, Janssen Biologics en Hevea/Dunlop Protective Footwear. Heijmans en Nijdra Group wonnen in respectievelijk de installatiebranche en de metaalnijverheid.

    Met de Femme Tech Dag wil TechniekTalent.nu, het samenwerkingsverband van acht technische branches, het belang van vrouwen op de werk-vloerr benadrukken. p

    DOW BENELUX WINT FEMME TECH AWARD

    NIEUWE CCV-SCHEMAS VOOR INSPECTIE BRANDBEVEILIGING

    F

    OTO

    : PE

    TER

    NIC

    OL

    A

    ecember 2012 ded Chemmiemieiiemmmmmmmmm mammam gazgazgazzzga iinineineneeninee 17177777

    1200935_sc_fc_1-52.pdf 171200935_sc_fc_1-52.pdf 17 13-12-2012 12:14:1813-12-2012 12:14:18

  • GEEN ENKELE REDEN VOOR SOMBERHEID OVER EUROPA

    Oud-minister en -diplomaat Ben Bot hekelt stemmingmakerij

    18 Chemie magazine december 2012

    1200935_sc_fc_1-52.pdf 181200935_sc_fc_1-52.pdf 18 13-12-2012 12:14:2213-12-2012 12:14:22

  • Er ging in 2012 geen dag voorbij zonder - veelal negatief - nieuws uit Europa. De sentimenten: Brussel haalt bevoegdheden bij ons weg en Brussel stuurt ons zuurverdiende geld naar het zonnige zuiden. De Britten dreigden zelfs met opstappen. Maar zon vaart zal het volgens oud-minister Ben Bot niet lopen, want we weten heel goed aan welke kant de boterham geboterd is.Tekst: Jos de Gruiter,

    A angewakkerd door eurosceptici als GeertWilders vatte in Nederland de afgelopenjaren de overtuiging post dat Brussel welerg veel bevoegdheden naar zich toe harkt.En de geest was helemaal uit de es toenbleek dat we de Grieken ontwikkelingshulp moestenverlenen. Eenderde van de Nederlanders zou zelfs uit deUnie willen stappen, zo peilde Maurice de Hond afgelo-pen maand. Wankelt het geloof in een verenigd Europa?Wat betekent het voor de Unie als het draagvlak vermin-dert? Wat gaan bedrijven daarvan merken? Tijd voor eengesprek met een man die de Europese ontwikkeling vrij-wel vanaf het begin professioneel en op ter zake doendeposities heeft gevolgd en heeft meegestuurd: Bernard(Ben) Bot, minister van Buitenlandse Zaken in tweekabinetten Balkenende en Permanent Vertegenwoor-diger bij de Europese Unie van oktober 1992 tot januari2003. De oud-CDA-bewindsman, oud-ambtenaar en-diplomaat werkt sinds zijn vertrek uit de politiek alspartner bij lobby- en communicatieadviesbureau Meines& Partners in Den Haag.

    Meneer Bot, voor de oppervlakkige nieuwsvolger gaat het niet goed met Europa. De Europese Unie is het afgelopen jaar langs de rand van de afgrond gegaan en de toekomst ziet er belabberd uit. Klopt dat beeld?Het is op zijn minst sterk overdreven. De meeste men-sen weten niet hoe de EU in elkaar zit en denken bij elk probleem en bij elk schandaaltje dat de hele Unie in gevaar is. Zo worden de euro en de eurozone vaak ver-ward met de EU. De Unie telt 27 lidstaten waarvan er 26 nooit over piekeren om ooit het lidmaatschap te beindi-gen. Los van het feit dat ze zich dat niet eens kunnen per-mitteren. De interne markt is zo wezenlijk voor onze eco-nomische groei en welvaart dat uitstappen zelfmoord is.

    De Britten spelen met hun leven?Dat de Britten weleens spelen met het idee is omdat deBritse publieke opinie niet goed op de hoogte is van devoordelen van aansluiting voor de Britse economie enomdat ze op die manier extra druk kunnen uitoefenenop de EU-begroting. Er zit een strategische componentbij. De EU zit solide in elkaar en zal dat blijven.

    Geldt dat ook voor de euro?De euro is een ander verhaal. Voor een deel loopt hetparallel met het verhaal van de Unie: als je de enormestap hebt gezet om een muntunie te vormen, kun je erwel uitstappen, maar dat gaat je dan buitengewoon veelgeld kosten. Ik heb op verschillende posities en in ver-schillende functies het hele proces via monetaire unienaar euro meegemaakt en weet dus hoeveel kosten ergemoeid waren met het ombouwen van het nancilesysteem. En zeg eerlijk: wie wil terug naar de oude situ-atie met wisselkoersen, uctuaties en de noodzaak vanhet afdekken van de risicos die daarmee gemoeid zijn?Dat brengt geweldige kosten met zich mee voor deindustrie en remt dus de economische ontwikkeling. Inde pers wordt daarover nog wel eens lichtvaardiggeoordeeld. Ik heb sommige journalisten aangeradeneen keer langs De Nederlandsche Bank te gaan en zichte laten voorrekenen wat uittreding kost.

    Ook als het om Griekenland gaat?Dat zou geen onoverkomelijke ramp zijn, maar we zijn40 procent kwijt van het geld dat we beschikbaar heb-ben gesteld voor hulp aan de Grieken. We staan garantvoor 17 tot 20 miljard, dus je levert 10 miljard in. Als jedat geen probleem vindt: ga je gang. Maar als Grieken-land de euro inruilt voor de drachme zal de speculatiezich richten op Spanje, Portugal en Frankrijk, want de

    Politiek

    ee

    FO

    TO: C

    HR

    IS B

    ON

    IS

    Ben Bot: De beeldvorming deugt niet en wordt slecht gecorrigeerd.

    december 2012 Chemie magazine 19

    Politiek

    1200935_sc_fc_1-52.pdf 191200935_sc_fc_1-52.pdf 19 13-12-2012 12:14:2613-12-2012 12:14:26

  • markt ruikt dan bloed en nancieel gewin. En we kun-nen niet alles overeind houden. Het zou dus het eindevan de eurozone betekenen. Er zit dus niets anders opdan Griekenland voorlopig te blijven steunen.

    Tot nu toe hoorden we dat het ons geen geld ging kosten. Maar inmiddels zijn de voorwaarden versoepeld: het terugbetalen wordt over een langere periode gespreid en de rente op de lening is verlaagd. Dat kost Nederland veertien jaar lang 70 miljoen euro. En CPB-directeur Teulings pleitte onlangs voor volledige kwijtschelding. Moeten we niet eerlijk zeggen dat het die kant op gaat?De leningen zijn gekoppeld aan de verplichting om tehervormen. Dat is nog altijd onvoldoende gedaan. Als jeop dit moment zegt dat de schulden niet terugbetaaldhoeven te worden, haal je de stimulans om te hervor-men weg. Pas als duidelijk is dat er serieus wordt her-vormd en dat de belastinginning serieus wordt aange-pakt, zou je kunnen besluiten een deel van de schuldkwijt te schelden.

    Wordt de Griekse economie niet kapotgemaakt door die harde opstelling?De economie wordt niet gestimuleerd door het kwijt-schelden van schuld. Het land heeft geld nodig om nietfailliet te gaan. Als de Grieken hervormen, als iedereenbelasting betaalt, dan moet het mogelijk zijn om de eco-nomie op peil te brengen. En we hebben wel degelijk oogvoor de noden van het Griekse volk. Om die reden zijn devoorwaarden van de terugbetalingsregelingen versoe-peld. Ik blijf zeggen: de ervaring leert dat er niets meergebeurt als je te vroeg kwijtscheldt, dus doe dat niet. Ikvond het dan ook geen handige opmerking van Teulings.Het is bovendien de vraag of de directeur van het CPB deaangewezen man is om dit soort uitspraken te doen.

    Het is wel het scenario dat veel mensen vrezen en dat het verzet tegen Brussel en de euro voedt. Eenderde van de Nederlanders wil dat Nederland uit de EU stapt. Is het anti-Europese sentiment een gevaar voor de toe-komst van Europa?Politici moeten zich positiever uiten over Europa. Devorige coalitie had niet het lef om tegen Wilders in tegaan, nu is het gelukkig aan het kenteren. Timmermansis een man die zeer pro-Europa is. Overigens geeft deEurobarometer een vrijwel stabiele voorkeur voorEuropa van zon 70 procent aan. De Nederlander weetheel goed aan welke kant de boterham geboterd is. Invijf minuten is uit te leggen dat wij onze welvaart voor70 procent in het buitenland verdienen en daarvan weer70 procent in landen uit de EU. De helft van ons bruto

    nationaal product komt uit Europa. Dat ben je kwijt alsje er uitstapt. De achterblijvende landen nemen je diestap kwalijk en richten tariefmuren op en alles watdaarmee samenhangt, zoals wachtende vrachtwagensvoor de grens. Dat leidt ertoe dat bedrijven uit Neder-land vluchten. De buitenlandse moederbedrijven van dehier gevestigde chemiefabrieken gaan zich afvragen ofze wel goed zitten in Nederland. Het is makkelijk ompopulistisch iets te roepen, maar ik hoor zelden iemandde consequenties erbij vertellen.

    Er worden berhaupt weinig cijfers genoemd.Inderdaad. Ik hoor bijvoorbeeld steeds dat Nederland de grootste nettobetaler aan de EU is, maar ik lees zel-den dat de hele EU-begroting een omvang heeft van niet meer dan n procent van het bruto binnenlands pro-duct van de EU. Aan ontwikkelingssamenwerking betaalden wij tot voor kort uitend 5 miljard euro, aan zorg en welzijn geven we momenteel meer dan 90 mil-jard uit, defensie vraagt bijna 8 miljard en, om het in perspectief te plaatsen, aan Brussel dragen we jaarlijks 3 miljard af, waarvan een deel terugkomt in de vorm van landbouwsubsidies en structuurfondsen. De beeldvor-ming deugt niet en wordt slecht gecorrigeerd.

    Is het alleen beeldvorming of zijn er ook fouten gemaakt? Griekenland toelaten tot de euro bijvoor-beeld, of geen sancties koppelen aan het stabili-teitspact?Griekenland had niet mogen toetreden tot de euro, daar heeft Nederland zich ook tegen verzet. We wisten zogezegd dat we werden gefopt, maar we konden het

    De helft van ons bruto nationaal product komt uit Europa

    20 Chemie magazine december 2012

    1200935_sc_fc_1-52.pdf 201200935_sc_fc_1-52.pdf 20 13-12-2012 12:14:3013-12-2012 12:14:30

  • Politiek

    niet bewijzen. En we hebben landen toegelaten met het idee dat ze onder de hoed van de EU zouden groeien. Ze zijn wat zwak, werd er gezegd, they cook the books a bit, maar als ze binnen zijn zul je zien dat ze snel op ons niveau zitten. Maar niemand had de nancile crisis voorzien.En wat betreft het stabiliteits- en groeipact, dat EU-lidstaten verplichtte het nancieringstekort niet boven de 3 procent te laten oplopen en de staatsschuld niet boven de 60 procent: daaraan waren wel degelijk sanc-ties gekoppeld, ze zijn alleen nooit geffectueerd. We durfden dat niet. En dat was geen enorm probleem zolang er sprake was van economische groei, maar in 2008 brak de crisis uit en liet de een na de ander de grenzen van het stabiliteitspact los. De oplossing is nu gevonden in aanstelling van een commissaris met extra bevoegdheden om sancties op te leggen en in te grijpen in de begrotingen van lidstaten. Het is een hele stap dat zoiets is geaccepteerd, want landen geven in feite de soevereiniteit over hun begroting op.

    U bent niet van uw stuk te brengen: het Europees fundament is onwrikbaar.Het is al een geweldige toer dat de interne markt func-tioneert. Die is voor de industrie van levensbelang. Maar ook wat andere zaken betreft zie ik geen enkele reden voor somberheid. Ik heb onlangs voor een groot bedrijf een toekomstvisie mogen schetsen en ik heb verteld waarvan ik overtuigd ben: de groeiverwachting van de BRIC-landen is sterk overtrokken. Brazili, Rusland, India en China krijgen net als Japan destijds te maken met een groeivertraging. De Braziliaanse en Russische

    groei is al gehalveerd, India zit er dicht tegenaan en de Chinese economie groeit met 6 en niet meer met 9 procent per jaar. Het is ook auwekul dat de VS in 2030 wordt voorbijgestreefd door China. Dat gebeurt alleen als het groeitempo in een rechte lijn wordt door-getrokken, maar dat is nooit het geval. De Verenigde Staten zijn in 2023 de grootste olie- en gasexporteur. Dat betekent veel voor je groei en economische presen-tie. Amerika blijft de leading nation en als we de econo-mien van de 27 EU-lidstaten bij elkaar nemen, blijft de EU het grootste economisch blok van de wereld.Niet dat er geen verbeteringen mogelijk zijn. We zijn nog steeds bezig met het wegwerken van obstakels die het goed functioneren van de interne markt hinderen. Lidstaten zijn buitengewoon vindingrijk als het erom gaat hun eigen belangen te behartigen. Onder de noe-mer veiligheid of gezondheid worden maatregelen genomen die de eigen industrie bevoordelen. Hamburg werkt verlenging van de Betuwelijn tegen, Nederland en Belgi ruzin over de Westerschelde. Het Platform Europa van VNO-NCW, waarvan ik voorzitter ben, ver-zamelt de knelpunten waartegen branches oplopen en rapporteert ze elke twee jaar aan de Europese Commis-sie en aan het Europees Parlement. Het is van groot belang dat ze uit de weg worden geruimd voor een goed functioneren van de interne markt en ook, als ik kijk naar de chemische industrie, om het zogenoemde ARRRA-cluster (de Antwerp-Rotterdam-Rhine-Ruhr-Area - red.) uit de Visie 2030-2050 van de VNCI, tot zijn recht te laten komen. De interne markt is in grote lijnen een feit, maar er is nog voor tientallen miljarden euros te winnen via het opruimen van obstakels. p

    CV VAN BERNARD BOT (BATAVIA 1937)> Ambtenaar Dienst Buitenlandse Zaken

    (1963 tot 1964)> Tweede ambassadesecretaris Permanente Verte-

    genwoordiging bij de EG in Brussel (1964 tot 1970)> Eerste ambassaderaad in Buenos Aires

    (1970 tot 1973)> Eerste ambassaderaad en hoofd

    consulaire afdeling in Oost-Berlijn (1973 tot 1976)

    > Ambtenaar ministerie van Buitenlandse Zaken (1976 tot 1982)

    > Plaatsvervangend Permanent Vertegenwoordiger bij de Noord- Atlantische Raad (1982 tot 1986)

    > Ambassadeur in Ankara (1986 tot 1989)> Secretaris-generaal ministerie van Buitenlandse

    Zaken (1989 tot 1992)> Permanent Vertegenwoordiger bij

    de EU in Brussel (1992 tot 2003)> Partner consultancyfirma Praaning

    en Meines in Brussel (2003)> Minister van Buitenlandse Zaken

    (2003 tot 2007)> Partner consultancyfirma Praaning

    en Meines (nu: Meines & Partners) in Den Haag (sinds 2007)

    > Voorzitter Platform Europa van VNO-NCW (Sinds 2007)

    december 2012 Chemie magazine 21

    Politiek

    1200935_sc_fc_1-52.pdf 211200935_sc_fc_1-52.pdf 21 13-12-2012 12:14:3213-12-2012 12:14:32

  • 22 Chemie magazine december 2012

    e

    DCMR MILIEUDIENST RIJNMOND IS KLAAR VOOR CORDINERENDE TAAK BRZO-RUDS

    BETERE SAMENWERKIINTEGRATIE TUSSEN DIMet wat vertraging wegens tegenstribbe-lende gemeenten moeten er medio 2013zes BRZO-RUDs in de lucht zijn. De DCMR Milieudienst Rijnmond is klaar voor haar cordinerende taak hierbij, stelt directeur Jan van den Heuvel. De DCMR krijgtnamens de zes Regionale Uitvoeringsdien- sten BRZO een aantal gemeenschappelijke taken op het gebied van informatie-uitwis-seling, monitoring en kwaliteit. Tekst: Adriaan van Hooijdonk

    Het is een enorme stap vooruit in ons landdat vrijwel alle betrokken partijen in ver-gunningverlening, toezicht en handhavingnu met elkaar gaan samenwerken, steltvoormalig VROM-minister Sybilla Dekker. Zijis boegbeeld van het programma Uitvoering met Ambi-tie (PUmA). In dit programma werken IPO, VNG, UvW enhet Rijk sinds 2009 aan een aantal structurele verbete-ringen van het stelsel vergunningverlening, toezicht enhandhaving (VTH).De afgelopen twee jaar is Dekker met een oliekannetjedoor het land getrokken om lokale en regionalebestuurders te bewegen tot samenwerking in de Regio-nale Uitvoeringsdiensten (RUDs). Die waren niet alle-maal direct enthousiast. Dekker: Sommigen dachtendat ze al hun bevoegdheden moesten overdragen. Maardat kan wettelijk gezien helemaal niet. Het gaat om deoverdracht van bepaalde taken en bevoegdheden aan deRUD-directeur. Daarnaast komen bestuurders op gro-tere afstand te staan van de informatie over situaties inhun eigen gemeenten. Ik begrijp dat sommigen dit ver-velend vinden, want zij willen uiteraard op de hoogteblijven van wat er speelt. Daarom zullen de RUD-direc-teur en zijn accountmanagers de bestuurders regelma-

    tig informeren. De RUDs gaan dan ook niet zoals eer-der aangekondigd op 1 januari 2013 van start, maarvermoedelijk pas in de zomermaanden, zo blijkt uit hetoverdrachtsdocument dat het ministerie van Infrastruc-tuur en Milieu begin november publiceerde.De oprichtingskosten van 180 miljoen euro van de RUDsverdienen zich volgens de oud-minister vanzelf terugomdat er jaarlijks efciencyvoordeel wordt geboektdoor de schaalvergroting en professionalisering. Haarovertuigingskracht was blijkbaar groot, want inmid-dels hebben alle gemeenten, op acht na, enalle provincies zich bij een RUD aange-sloten. Voor de gemeenten dieblijven weigeren om in hetnieuwe RUD-stel-sel te participeren,is een algemenemaatregel vanbestuur in de maak.Daarmee kunnen zeworden gedwongenbepaalde taken over te dra-gen aan provincies, die ze vervolgens bij deRUD onderbrengen.

    MandaatDe VNCI pleit er al lange tijd voor dat gemeenten niet meer verantwoordelijk zijn voor vergunningverlening, toezicht en handhaving bij chemiebedrijven. Veel van deze bedrijven vallen namelijk in de hoogste risicocate-gorie (de BRZO-klasse), en volgens de VNCI is bij de inspectie hiervan dusdanig veel specialistische kennis nodig dat het beter is om deze taken onder te brengen bij gespecialiseerde RUDs. In totaal komen er 28 RUDs, waarvan zes zich speciek richten op BRZO-bedrijven. De cordinatie van deze zes BRZO-RUDs komt terecht bij de DCMR Milieudienst Rijnmond. De DCMR krijgt namens de zes Regionale Uitvoeringsdiensten BRZO een aantal gemeenschappelijke taken op het gebied van informatie-uitwisseling, monitoring en kwaliteit, ver-telt directeur Jan van den Heuvel. Daarnaast blijven wij verantwoordelijk voor de 120 BRZO-bedrijven in de regio Rijnmond en voor een aantal bedrijven in de rest van Zuid-Holland en Zeeland.De invoering van de RUDs betekent volgens hem niet dat er werkelijk onafhankelijk toezicht in Nederland komt. Wij zijn en blijven een uitvoeringsdienst die ver-antwoordelijk is voor de advisering aan het bevoegd

    1200935_sc_fc_1-52.pdf 221200935_sc_fc_1-52.pdf 22 13-12-2012 12:14:3613-12-2012 12:14:36

  • ndecember 2012 Chemie magazine 23

    Soms moet je ouderwetsstreng optreden

    KING EN DIENSTENNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNEN

    LANDELIJK NETWERK RUDSAl in 2008 concludeerde oud-burgemeester Jan Mans van Enschede in het rapport De tijd is rijp dat het bij de overheid ontbrak aan kwaliteit op het gebied van vergunningverlening, toezicht en handhaving (VTH). Hij consta-teerde dat het toezicht op de bedrijven zo ingewikkeld was dat gemeenten en provincies deze kennis niet in huis konden hebben. Zijn advies: centrali-seer het toezicht op BRZO-bedrijven en laat sancties door de minister opleggen. Dat voorstel heeft het niet gehaald, maar sinds 2009 werken IPO, VNG, UvW en het Rijk aan een aantal structurele verbeteringen van het VTH-stelsel onder de vlag van het programma Uitvoering met Ambitie (PUmA). De Onderzoeksraad voor de Veiligheid concludeerde na de brand bij Chemie-Pack opnieuw dat de versnippering van het toezicht ervoor had gezorgd dat de overheid onvoldoende kwaliteit kon leveren op VTH-gebied. Een van de belangrijkste afspraken die in 2009 werden gemaakt, was dat er vanaf 1 januari 2013 een landelijk dekkend netwerk van Regionale Uit-voeringsdiensten zou komen. Die uitvoeringsdiensten zouden verantwoor-delijk worden voor bovenlokale, milieugerelateerde vergunningverlening, het toezicht daarop en de handhaving. In een recente brief aan de Tweede Kamer schrijft staatssecretaris Wilma Mansveld dat de 28 RUDs medio 2013 in de lucht moeten zijn.

    BRZO-RUD NZKG

    BRZO-RUD DCMR

    BRZO-RUD Limburg

    BRZO-RUD Nijmegen

    BRZO-RUD Brabant

    BRZO-RUD Groningen

    VeiligheidVeiligheid

    1200935_sc_fc_1-52.pdf 231200935_sc_fc_1-52.pdf 23 13-12-2012 12:14:3913-12-2012 12:14:39

  • 24 Chemie magazine december 2012

    gezag. Straks hebben wijhet mandaat om alle beslui-ten op VTH-gebied voor tebereiden, maar het Collegevan Gedeputeerde Staten,en in sommige gevallengemeenten, blijft verant-woordelijk voor de bestuur-lijke besluiten op dit ter-rein.Van den Heuvel reageerthiermee op de kritiek vansommige partijen dat demilieudienst te dicht op deschoot van bedrijven zouzitten. Het beleid staatstraks vast en de ruimtevoor bestuurders om eenafweging te maken, neemtaf. Maar het is nu eenmaal

    eigen aan bestuurlijk optreden dat een afweging wordtgemaakt. Dat schrijft de wet ook voor. De inzet van dehandhavingsmiddelen moet proportioneel zijn tenopzichte van het belang dat wordt aangetast. Daarbijhouden bestuurders ook rekening met de grote econo-mische betekenis van sommige bedrijven.

    InspectievakantieVolgens Van den Heuvel is het een illusie om te denken dat alle VTH-taken bij n landelijke organisatie belegd zouden kunnen worden. Arbeidsveiligheid is bijvoor-beeld heel iets anders dan externe veiligheid of kennis van blussystemen. Daarvoor is heel specieke expertise nodig. Maar de BRZO-RUDs zullen er wel toe bijdragen dat de samenwerking en de integratie tussen de dien-sten die hiervoor verantwoordelijk zijn beter verlopen. Feit blijft dat voor het toezicht op de BRZO-bedrijven drie overheden met ieder hun eigen wetgevingsstelsel en handhavingscultuur verantwoordelijk zijn.

    RUD AVANT LA LETTREDe tijd dat onze mensen alle enzen ineen chemiebedrijf controleerden, is echtvoorbij, stelt ambtelijk regisseur EvertSteijnebrugh van de provincie Limburg.Anderhalf jaar geleden werd hij alshoofd handhaving van de provincie vrij-gemaakt om het proces van de RUD-vorming in goede banen te leiden. Op 1januari gaat er in Noord-Limburg eennetwerk RUD van start (daarbij blijvende betrokken ambtenaren op hun eigenlocatie werken) en zullen de betrokkenambtenaren in Zuid-Limburg een kan-toor gaan delen. Steijnebrugh: Ik beneen groot voorstander van systeemtoe-zicht. Daarbij kijk je vooral wat bedrijvendoen met geconstateerde afwijkingen.Dit past ook veel beter bij de complexi-teit van de huidige installaties.De provincie biedt volgens hem al langerhaar specieke expertise aan gemeen-ten aan die met BRZO-bedrijven temaken hebben. Wat dat betreft zijn wijeen RUD avant la lettre. Ook is er deafgelopen jaren fors genvesteerd in dekwaliteit van medewerkers. Wij hebbenalleen hbo-ers en academici, die ooknog eens tal van aanvullende cursussenhebben gevolgd. Zo krijgen de bedrijvende kwaliteit waar ze om vragen.Bedrijven richten zich volgens Steijne-brugh in de praktijk vaak individueel toteen (gefragmenteerde) overheid. Metname de BRZO-RUDs kunnen daarinvolgens hem een cordinerende rolrichting de overheid hebben. Hij roeptchemiebedrijven in de regio en daarbui-ten op zich beter te organiseren, geza-menlijk het probleem te deniren en bij de overheid te adresseren.

    Op de vraag of het Rijk genoeg budget ter beschikkingstelt om haar ambities waar te maken, verwijst Van denHeuvel naar de bestuurders. Dat moeten zij maarbeoordelen. De laatste jaren is er echter al veel bezui-nigd en ook nu staan de budgetten onder druk. De over-heid treedt steeds meer terug, waardoor er in de prak-tijk minder toezicht is. Gelukkig ben ik de terminspectievakantie niet meer tegengekomen in hetnieuwe regeerakkoord. Daarmee gaf het vorige kabinetin mijn ogen toch een verkeerd signaal af.

    ZelfreflectieDe afgelopen jaren werd door het bedrijfsleven meer-dere malen gepleit om de kwaliteit van vergunningver-lening, toezicht en handhaving te verbeteren. Chemie-bedrijven vinden het vooral belangrijk dat de kwaliteit van de VTH-medewerkers van de overheid overeenkomt met het niveau van hun eigen medewerkers. Van den Heuvel benadrukt dat de overheid de afgelopen jaren veel heeft genvesteerd in het kennis- en opleidingsni-veau van deze medewerkers. Bovendien wordt er nu een aantal zaken wettelijk geborgd. Daarbij gaat het onder meer om de kwaliteit van de uitvoering van de VTH-taken, onderlinge afstemming en gegevensuitwis-seling. Het wetsvoorstel VTH is nu in consultatie en treedt in 2014 in werking.Volgens Van den Heuvel is enige zelfreectie van de VNCI-leden wel op zijn plaats. Soms heb ik de indruk dat die bedrijven wel heel erg de nadruk leggen op de kwaliteit van het optreden van de overheid. De VNCI modelleert haar ideen vaak op basis van de wensen van de koplopers in de sector. Maar als je, zoals DCMR, met de voeten in de klei staat, zie je dat veel bedrijven helemaal geen koploper zijn. Sommige bedrijven zijn ook geen lid van de VNCI. Daarom kun je in bepaalde gevallen ook niet volstaan met terugtreden, maar moet je ouderwets streng optreden.p

    Sommige bestuurders dachten dat ze al hun bevoegdheden moes-ten overdragen

    1200935_sc_fc_1-52.pdf 241200935_sc_fc_1-52.pdf 24 13-12-2012 12:14:4213-12-2012 12:14:42

  • Bescherming

    Draagcomfort

    Duurzaam

    Visitekaartje voor bedrijf

    Havep moet je hebben... TEL

    MAAR OP!

    T NL +31 (0)13 531 32 56 BE +32 (0)14 30 07 37 E [email protected]

    PeterSenior operator

    ThomasShiftleader

    MEER WERKKLEDING OPLOSSINGEN?KIJK OP WWW.HAVEP.COM/CHEMIE

    Voor ons is er geen twijfel mogelijk als

    het om werkkleding gaat. Wij werken er

    elke dag in, dus wij weten waar we het

    over hebben. Als je alle kwaliteiten

    van HaVeP bij elkaar optelt en je kijkt

    ook naar prijs, service en levering,

    kom je tot maar n conclusie: HaVeP

    moet je hebben.

    APPR

    OVED BY

    PROFESSIO

    NALS

    1200935_sc_fc_1-52.pdf 251200935_sc_fc_1-52.pdf 25 13-12-2012 12:14:4513-12-2012 12:14:45

  • EUROSALT LEVERT VERANTWOORD STROOIZOUT

    5000TON26 Chemie magazine december 2012

    1200935_sc_fc_1-52.pdf 261200935_sc_fc_1-52.pdf 26 13-12-2012 12:14:4913-12-2012 12:14:49

  • NeeNedederlandsd e gemeenteten kunnnnnenene dddezee e e wiiwiwintnttererer vv vooooo r rr hehh t eersrr t bio-zoututut o o op pp ddedwegen strooien. Dit biollogische strooii-zout van importeur Eurosalt in Moerdijkkomt uit restafval van de productie vanbiobrandstof.

    Vijf gemeenten hebben al gekozen voorbio-zout, omdat dat aansluit bij hun ambitieom duurzaam in te kopen. Het biologischewegenzout is een restproduct van de pro-ductie van bio-methanol. Uit de ruwe gly-cerine waarvan producentntn en bio-methanolmaken, worden eerst de ooongewenstebestanddelen verwijderdd.d Zout is zonongewenst bestanddeel..Het bio-zout is volgens eeeeee n n woordvoerdervavan n EuEurorosalt afkomstig van n Neder-

    lalandndndssese p pprororodududucecentn vannan bb biooobrbrbraanandsd totoot ffffenene ,,maararr h hijj wwiliil uuuititi cconcuuurrrrreenentittieoeoe veverwrwweegegingegen niet zeggen welke. Het is volgens hem mmmogegg lijk om alle Nederlandse gemeee ntenvanuit deze fabriek te voorzien van bio-zout.Eurosalt levert jaarlijks gemiddeld 300.000 ton strooizout voor de bestrijding van glad-heid aan Rijkswaterstaat, provincies, gemeenten, waterschappen en privatewegbeheerders. Daarvan zal dit jaar onge-veer 5000 ton biologisch zijn. Volgend jaar moet dit ruim verdubbeld zijn naar 12.000ton. Bio-zout heeft dezelfde eigenschap-pen als gewoon strooizout uit zoutmijnen,alleen is de kleur wat donkerder.

    DezDeze we wwintinter errr kunkunnennen st strooroooiwaiwaiwa--gengeng s os op pp padad metmet bi bio-zo-zouout.

    WeWeWeW tetetetensnssswawawaw arararardidididigggWeWetetetenssswawaaaaaardddidigg

    ON BIO-ZOUTdecember 2012 Chemie magazine 27

    FO

    TO: N

    ATI

    ON

    AL

    E B

    EE

    LD

    BA

    NK

    1200935_sc_fc_1-52.pdf 271200935_sc_fc_1-52.pdf 27 13-12-2012 12:14:5413-12-2012 12:14:54

  • 28 Chemie magazine december 2012

    TECHNOLOGIEN VOOR BRANDSTOF UIT ALG NOG NIET EFFICINT GENOEG

    ALGENDIESEL BLIJFT BELOFTEDe belofte van biobranstof uit algen is nog altijd niet ingelost. Recent Amerikaans onderzoek biedt ook weinig hoop op een vlotte doorbraak. Maar Nederlandse algenkenners laten zich niet uit het veld slaan en zoeken door naar een rendabele toepassing. Peter van den Dorpel, directeur van AlgaeLink: Het break-evenpoint voor brandstof is nog niet bereikt, maar dit is op termijn zeker haalbaar.Tekst: Emma van Laar

    Algen lijken een goedkoopAen gemakkelijk alterna-Atief als biobrandstof,Awaartegen andere duur-Azame bronnen het moe-Aten a eggen. Ze groeien snel enproduceren veel olie per hectare,meer dan palmolie en sojabonen.Doordat ze groeien in fotobioreacto-ren of kweekvijvers zitten ze devoedselproductie niet in de weg. Eenander voordeel, boven een alterna-tieve brandstof als waterstof, is datalgendiesel gebruikt kan worden inde huidige dieselautos.Wereldwijd buigen bedrijven enonderzoeksinstellingen zich dan ookal jarenlang over biobrandstofpro-ductie uit algen. De meeste initiatie-ven richten zich op autos, maar ooknaar vliegtuigbrandstof wordtonderzoek gedaan. Zo had KLM in

    2008 het doel om binnen twee jaarhet eerste vliegtuig op algenkero-sine te laten vliegen. Maar zover ishet nog niet en dit project staatinmiddels op een lager pitje. Neder-land is een voorloper als het gaatom de ontwikkeling van algentoe-passingen, met bedrijven als Ingre-pro, AlgaeLink en Lgem en onder-zoek aan onder meer WageningenUR (University & Research centre).Ondanks dat de bijzondere eigen-schappen van algen al jaren bekendzijn, is er op industrile schaal tochnog maar weinig mee gedaan. Deindustrile toepassing heeft lang inde kinderschoenen gestaan omdathet niet gemakkelijk is algen te latengroeien. De laatste jaren is er zekerook in Nederland hard gesleuteldaan de productietechnieken eninmiddels zijn bedrijven in staatalgen te kweken met een hogeopbrengst. We maken elk jaarstappen, het rendement van oogstengaat omhoog. Dat leidt tot een kos-tendaling van 10 procent per jaar,vertelt Peter van den Dorpel, direc-teur van AlgaeLink.

    AmerikaIn Amerika worden al sinds 1978 algensoorten met hoge oliegehalten bestudeerd. Het grootste probleem dat duurzame en grootschalige toe-passing van algenbiobrandstof in de weg staat, is de hoeveelheid ener-gie, voedingstoffen, water en ruimte

    die nodig zijn voor een substantile bijdrage aan de vraag naar trans-portbrandstof. In oktober conclu-deerde het Amerikaanse National Research Council daarom ook dat brandstoffen uit algen in de toe-komst duurzaam kunnen worden, maar bij de huidige technologische staat kansloos zijn. Uit onderzoek in opdracht van het Amerikaanse ministerie van Energie concluderen de betrokken experts dat de technologien nog niet ef -cint genoeg zijn. Voor opschaling van de biobrandstofproductie uit algen tot het niveau van 5 procent van de Amerikaanse transport-brandstofbehoefte - 39 miljard liter biobrandstof - zijn enorme hoeveel-heden energie, water, stikstof en fosfor nodig. Voor 5 procent bijmen-ging is 6-15 miljoen ton stikstof en 1-2 miljoen ton fosfor nodig, wat neerkomt op respectievelijk 44 tot 107 en 20 tot 51 procent van het totale gebruik in de VS. Afhankelijk van het proces is 3,15 tot 3650 liter water nodig voor een liter brandstof. Zelfs de best scorende processen zitten volgens het onderzoeksrap-port op het randje van wat duur-zaam is. Een andere beperkende factor zijn mogelijk geschikte en beschikbare sites voor algengroei. De onder-zoekscommissie noemt deze pro-blemen niet onoverkomelijk, maar er moeten wel eerst oplossingen

    ALGEN KWEKENAlgen worden gekweekt in kweekvijvers of gesloten fotobioreactoren. Zowel zout als zoet water als afval-water zijn bruikbaar, zolang er voedingsstoffen en geen vervuilingen in zitten. Naast water hebben algen zon-licht, warmte, voedingsstoffen (fosfor en stikstof) en CO2 nodig. Ze zetten water en CO2 via fotosynthese om in opgeslagen energie (koolhydraten) en zuurstof. Onder bepaalde omstandigheden wordt de koolstof opgeslagen als triglyceriden (lipiden). Deze olieachtige stoffen kunnen na extractie via transesteri catie omgezet worden in biodiesel.

    1200935_sc_fc_1-52.pdf 281200935_sc_fc_1-52.pdf 28 13-12-2012 12:14:5713-12-2012 12:14:57

  • Mederwerkers van Universiteit Wageningen voeren controles uit bij het Algae PARC.

    december 2012 Chemie magazine 29

    ee

    gevonden worden voordat opscha-ling van algendiesel een kans maakt. De algenkweek en de ver-werking tot brandstof moeten ver-der ontwikkeld worden en de beno-digde hoeveelheid energie moet gereduceerd worden. Wageningen UR berekende in 2010 dat een kweekbak ter grootte van Portugal nodig is om alle Europese transportbrandstoffen, 400 miljoen kubieke meter per jaar, te vervangen door algendiesel. Bovendien is daar twee keer de huidige Europese kunstmestproductie voor nodig.

    Geen stand-alone-productieCarel Callenbach, directeur van Ingrepro, is het deels eens met het Amerikaanse rapport. Het rapport klopt maar is gebaseerd op stand-alone processen. Op die manier gaat het inderdaad niet lukken. Algen-teelt kan niet als regulier proces voor enkel de productie van biodie-sel gebruikt worden. Het moet gen-tegreerd worden in andere syste-men om rendabel te zijn. Ingrepro heeft een waterzuiverings-systeem ontwikkeld waarin algen zuiveren en groeien op voedings-stoffen uit het afvalwater. We benutten het feit dat algen zeer ef -cint stikstof en fosfor opnemen. De algen zijn een secundair product en kunnen zo goedkoop genoeg worden om ook naar de energiekant te kij-ken. De algen zullen in eerste FO

    TO: H

    OL

    LA

    ND

    SE

    HO

    OG

    TE

    Biobrandstof

    1200935_sc_fc_1-52.pdf 291200935_sc_fc_1-52.pdf 29 13-12-2012 12:15:0013-12-2012 12:15:00

  • 30 Chemie magazine december 2012

    instantie naar de hoogste bieder gaan, wat zal betekenen dat ze gebruikt worden als grondstof voor bijvoorbeeld verf. Biobrandstof zal aan de orde komen bij grotere volu-mes, legt Callenbach uit. Ook AlgaeLink-directeur Van den Dorpel is van mening dat kleinscha-lige markten voor hoogwaardige producten het eerst rendabel zijn. Ondanks de vooruitgang is het break-evenpoint voor brandstof nog niet bereikt, maar dit is op termijn zeker haalbaar. Als de behoefte aan water, CO2, nitraten, fosfaten en warmte via integratie in bestaande industrien benut wordt, kan de kostprijs omlaag.

    VoedingsindustrieAlgen bieden ook andere kansen. Ze bevatten eiwitten, onverzadigde vetzuren (olie) en suikers waarmee verschillende markten aangeboord kunnen worden. Verwerking in dier-voeder, voedings- en farmaceuti-sche middelen, chemicalin en bio-plastics behoren tot de mogelijkheden. Veel Nederlandse bedrijven zien dit in en richten zich op deze hoogwaardige producten. Ingrepro richt zich naast waterzui-

    Als we niet anders gaan denken, blijven we stilstaan

    LICHTPUNTJEBegin november maakte onderzoe-kers van de Universiteit van Michi-gan bekend dat via het hydrothermal liquefaction-proces algen voor 65 procent omgezet worden in bio-brandstof. Via korte verhitting wordt niet alleen de olie uit de algen gewonnen, maar worden ook hun eiwitten en koolhydraten in olie omgezet. De betrokken professor Phil Savage durft nog niet te garan-deren dat dit de biobrandstofpro-ductie uit algen ook echt rendabel gaat maken.

    vering en biobrandstof op diervoe-der, nutraceuticals en levensmidde-len. LGem legt zich met name toe op visvoer en voedingssupplementen, terwijl AlgaeLink fotobioreactoren verkoopt die voor al deze markten gebruik kunnen worden. Inmiddels heeft AlgeaLink ruim veertig opera-tionele algenprojecten in meer dan twintig landen. Een van deze projec-ten is volledig gentegreerd in de reststromen van de voedingsindu-strie, waardoor de algenkostprijs tot 30 cent per kilo is gedaald. Wageningen UR heeft in 2011 het AlgaePARC geopend, waarin onder-zoekers verschillende productiesy-stemen testen en de algenkweek opschalen naar semi-industrile schaal. Zelfs als we algen kunnen produceren tegen een kostprijs van 50 cent per kilo, ons goal, dan kan algenbiomassa nog niet commerci-eel als biobrandstof ingezet wor-den, zegt projectcordinator Maria Barbosa. We voeren pilotstudies uit om het kweekproces goedkoper te maken en zijn begonnen met de biorafnage van algenbiomassa om de waarde te verhogen en het pro-ces competitiever te maken. Hierbij werken we samen met onder meer oliemaatschappijen. Ze zijn gente-resseerd maar ze zijn zich er ook van bewust dat het over de lange termijn gaat. De markt voor food en feed groeit, met de toenemende schaal en kennis zal de prijs dalen en zullen producten lager in de pira-mide, zoals bulkchemicalin en die-sel, ook in beeld komen. Hoewel er nog de nodige horden te nemen zijn, denkt Barbosa dat grootschalige productie van biobrandstoffen uit algen over tien vijftien jaar reali-seerbaar is. Realiseerbaar, maar waarschijnlijk nog niet commercieel haalbaar, benadrukt zij.

    InnovatieparadigmaCallenbach van Ingrepro stelt dat niet de techniek het probleem is,

    maar dat er sprake is van een inno-vatieparadigma. Niemand durft de eerste stap te nemen en wil het aan-vangsrisico nemen. Nieuwe syste-men en veranderingen lijken voor angst te zorgen, terwijl ze de maat-schappij juist verder kunnen bren-gen. Als we niet anders gaan den-ken, blijven we stilstaan. Algen kunnen een substantile bijdrage leveren, maar willen ze echt een blijvertje worden dan moeten we gentegreerd kweken en moeten we de economische structuren aanpas-sen. Van den Dorpel van AlgaeLink is positiever en ziet dat Europa bewust is van de duurzaamheid van algendiesel. Het Biorenewables Business Plat-form (BBP), dat veelbelovende bio-based mogelijkheden onderzoekt die van toegevoegde voor de Neder-landse economie kunnen zijn, is van mening dat er op korte termijn geen kansen zijn voor de inzet van algen als biobrandstof. Maar BBP-voorzit-ter Ton Runneboom is wel positief over de ontwikkelingen die rondom algen plaatsvinden. Op papier en op termijn moet gebruik voor brandstof haalbaar zijn. Het is moeilijk te zeg-gen wanneer we dat punt bereiken. Vergeleken met een aantal jaren geleden zijn de te nemen stappen nu duidelijker. Door verdere ontwikke-lingen zullen de kosten dalen en in de tussentijd is verwerking in andere producten goedkoper. Voor inzet als biobrandstof zijn algen ook afhankelijk van hoe alternatieven zich ontwikkelen.Hoewel er wereldwijd enkele pilot-plants (op de planning) staan, laat een doorbraak op het vlak van bio-diesel ondanks alle inspanning nog op zich wachten. Waar algenkweek voor hoogwaardige componenten op korte termijn kansen biedt, is groot-schalige inzet binnen de biobrand-stofmarkt binnenkort nog niet te verwachten. p

    1200935_sc_fc_1-52.pdf 301200935_sc_fc_1-52.pdf 30 13-12-2012 12:15:0213-12-2012 12:15:02

  • Zeven ... ... transporteren, doseren, mengen, breken: GERICKEbeschikt over de kennis en de technieken voor iederedenkbare processtap of totaaloplossing. Wij leveren al

    meer dan 115 jaar machines en complete systemen als

    optimale toepassing in stortgoed gerelateerde processen.

    Wij bieden u onze kennis en kwaliteit in com binatie met

    onze betrouwbaarheid, ef cinte en wereldwijde service.

    eavanceerde stortgoedtechnologieGee

    H-CHH 8105 Regensdorf+T ++41 (0)44 871 36 36

    R-FRR 95100 Argenteuil+T ++33 (0)1 39 98 29 29

    ww.gericke.netwww

    Singapore 787813T +65 64 52 81 33

    GB-Ashton-under-LyneLancashire, OL6 7DJT +44 (0)161 344 1140

    DE-78239 RielasingenT +49 (0)7731 92 90

    NL-3870 CA HoevelakenT +31 (0)33 25 42 100

    [email protected]

    Intertek is able to support clients all over the world with a and over 30,000 people in more than 100 countries.

    IntertekBelgiumT: +32 3 543 90 89E: [email protected]

    IntertekNetherlandsT: +31 88 126 8888E: [email protected]

    www.intertek.com / www.intertek-nl.com

    Intertek services include:

    Laboratory support Quality assurance &

    testing (Cargo) Inspection Regulatory advisory

    services

    Technical inspection Auditing & business

    assurance Engineering support Training Laboratory management Outsourcing

    Intertek is a global and trusted service provider for quality and safety solutions for many of the worlds leading brands and companies, including the chemical industries.

    1200935_sc_fc_1-52.pdf 311200935_sc_fc_1-52.pdf 31 13-12-2012 12:15:0613-12-2012 12:15:06

  • 32 Chemie magazine december 2012

    ZE NEGEERDEN OP GROTE SCHAAL HET AFZETLINTDe Inspectie SZW op de stoep: een vloek of een zegen?Polyurethaanproducent Huntsman kiest voor het laatste.Johan Polet, process & technology safety manager, vertelthoe het bedrijf zijn voordeel deed met de uitkomsten vaneen kritische inspectie tijdens een onderhoudsstop.We hebben het werk meteen stilgelegd toen bleek dat deveiligheid niet in orde was.Tekst: Ingel Bierman

    MDI 2, een van de fabrieken van polyu-rethaanproducent Huntsman, ligt er deze middag rustig bij in de mist. Maar toen inspecteur Gosia Tabaka van de Inspectie Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW) er vorig jaar onaangekondigd langskwam tijdens een onderhoudsstop, trof hij er een hectisch tafereel aan rond twee mobiele hijskranen. Tabaka: Die stonden weliswaar in een afgezet gebied, maar werknemers te voet, op de ets en zelfs in een auto negeerden het afzetlint op grote schaal. Ook waren er mensen aan het werk met een vacumwagen, waardoor voldoende over-zicht in het gebied ontbrak.De inspectie bij Huntsman was er een in het project Onderhoudsstops. In dit project komen Inspectie SZW,

    INSPECTIE SZW CONTROLEERT BIJ HUNTSMAN TIJDENS ONDERHOUDSSTOP

    bevoegd gezag milieubeheer en de brandweer geza-menlijk controleren en beperken daarmee het aantal inspecties per bedrijf. En hoewel Huntsman uitgebreide veiligheidsprocedures kent, gaat het in de praktijk soms blijkbaar toch mis. Op het moment van de inspectie was het er - met ruim tweehonderd extra mensen, zoals steigerbouwers, monteurs en industrieel reinigers - een chaotische drukte van belang.

    LintjesbewakerJohan Polet, process & technology safety manager bij Huntsman: De wet is helder: de werkplek onder de hijslast moet vrij zijn. Logisch, want het risico is groot. Toen we ontdekten dat dit niet in orde was, hebben we het werk meteen stilgelegd en een toolboxmeeting gehouden om iedereen ervan te doordringen hoe het hoort. Ook is het toezicht tijdens de rest van die onder-houdsstop aangescherpt door het aantal veiligheidsron-des en audits te verhogen. We hebben bij elke afzetting rond het hijswerk een lintjesbewaker neergezet. Maar Huntsman ging nog een stap verder: het bedrijf maakte afspraken met aannemers en stelde instructies met ze op om voortaan veilig te hijsen. Gezamenlijk ont-wierpen ze een poster om deze instructies onder de aandacht te houden van hun mensen, met de tekst lintje negeren = leven riskeren. Ook wordt dit punt sindsdien standaard behandeld in de startinstructies voor aan-vang van de werkzaamheden.Omdat Huntsman zelf zijn verantwoordelijkheid nam en het werk stillegde, heeft de Inspectie SZW geen sanctie opgelegd. Wel eiste de inspecteur dat het toezicht zou verbeteren. Daarom lopen naast eerstelijnsmanagers

    PROJECT ONDERHOUDSSTOPSUit de controles die tot nu toe zijn gehouden in het project Onder-houdsstops blijkt:

    - Veel bedrijven weten nog niet dat zij voor tewerkstellingsvergunnin-gen moeten zorgen voor alle werk-nemers van buiten de EER (Euro-pese Economische Ruimte) of uit Bulgarije of Roemeni. Als een onderaannemer iemand meeneemt zonder vergunning, krijgt niet

    alleen dat bedrijf een boete, maar ook de aannemer en de opdracht-gever. - De risicos en procedures op papier zetten is pas het begin; bedrijven moeten ook toezien op de uitvoering. Bijvoorbeeld door in de werkvergunning precies te omschrijven wat iemand mag doen en hoe hij dat moet doen.- Het gevaar om van een steiger af te vallen is een onderbelicht risico.

    1200935_sc_fc_1-52.pdf 321200935_sc_fc_1-52.pdf 32 13-12-2012 12:15:0913-12-2012 12:15:09

  • december 20122222222 C ChChChChemiemimememie mee me magaagagagagazinzinzinzinzineee 333333333333

    en managementteam nu ook operators veiligheidsron-des en audits. Tijdens die rondes schrijven we op watwe tegenkomen, om op die manier te kunnen aantonendat we voldoende toezicht houden, licht Polet toe.

    SpoelprocedureDe Inspectie SZW stelde nog een eis: Huntsman moest een procedure vaststellen om na het reinigen van de onderdelen die uit bedrijf worden genomen, te meten of zij schoon genoeg zijn. Inspecteur Tabaka: Als je een installatie hebt gespoeld, moet je controleren of dat effectief genoeg is geweest. Dan weet je zeker dat er geen gevaarlijke stoffen meer aanwezig zijn als je er weer mee aan het werk gaat.Dat was een moeilijk punt voor ons, zegt Polet. De wet is in dit geval veel minder helder dan bijvoorbeeld bij hijswerk. Daardoor merkten we bij de inspectie dat onze spoelprocedure niet concreet genoeg was. Uitein-delijk gaat het om de veiligheid, dus we hebben deze opmerking aangegrepen om die te verbeteren. In de

    LOTO-procedure (Lock Out Tag Out) staat nu speciek per leiding aangegeven hoelang er wordt gespoeld. De operator schrijft deze daadwerkelijke spoeltijd op en controleert daarna op een aantal punten of er nog rest-stoffen zijn. De veranderingen waren naar volle tevre-denheid van inspecteur Tabaka: Bij onze hercontrole bleek dat Huntsman meer had gedaan dan in de eis was gevraagd. Dat past prima in de benadering vanuit de wet: er moet sprake zijn van continue aandacht voor veiligheid en hoe het beter kan.

    Kers op de taartMaar Huntsman voldoet hiermee niet alleen aan de eis van de Inspectie, Polet ziet ook andere voordelen: Met de gegevens die we noteren kunnen we bepalen of we een volgende keer misschien langer moeten spoelen, of juist korter. Daar kunnen we van leren. Het is ook mak-kelijk om de gegevens op papier te hebben voor de over-dracht naar een volgende ploeg. Ook andere opmerkingen heeft Huntsman serieus genomen. Polet: Zon inspectie geeft waardevolle input. Waar mogelijk verbeteren we de situatie direct, bijvoor-beeld op een plek waar een steiger niet goed is gelabeld of mensen niet de juiste beschermingsmiddelen dragen. Daarnaast scherpen we procedures aan. We hebben al een hoge standaard voor onze veiligheidsprocedures - het voorkomen van ongevallen heeft bij ons prioriteit - maar met de verbeteringen na zon inspectie zetten we de kers op de taart. p

    De wet is helder: de werkplek onder de hijslast moet vrij zijn

    Johan Polet (links) van Huntsman en inspecteur Gosia Tabaka.

    GROTERE ROL INSPECTIE SZW BIJ AFHANDELING SANCTIESOvertredingen van de Arbowet, dus ook het arbo-deel van de BRZO, worden vanaf 1 januari 2013 zwaarder gesanctioneerd. Ten eerste gaat de hoogte van de boetes fors omhoog. Constateert de Inspectie SZW dat een bedrijf na een boete opnieuw de fout in gaat, wordt de boete verdubbeld, en bij een derde overtreding bedraagt de boete het drievoudige. Daarnaast kan de Inspectie na herhaling van een-zelfde overtreding na een waarschuwing (een deel van) de fabriek stilleggen. Momenteel kan dat alleen als er ernstig gevaar dreigt voor personen. De Inspectie krijgt vanaf 1 januari een grotere rol bij de afhandeling van sancties die kunnen volgen op het uitgevoerde toezicht. Alleen ongevallen met dodelijke aoop worden nog strafrechtelijk afgehan-deld. Overige overtredingen worden via de bestuurs-rechtelijke weg, dus via boetes, dwangsommen en dergelijke, afgehandeld. De VNCI heeft haar leden hierover onlangs genformeerd.

    Meer informatie: Jos Roosen, bedrijfsjurist VNCI, 070 337 87 24, [email protected]

    Onderhoud

    1200935_sc_fc_1-52.pdf 331200935_sc_fc_1-52.pdf 33 13-12-2012 12:15:1213-12-2012 12:15:12

  • 333343434343334433344434344 ChCheCheCheheheheheChhhehheeehhhheeeehheeeemimimiemmmiieeeemmmmmmiiemieeemmmmmmiimieemiemiemmmmimmi mmmmmmamamammmmmamaa mamammamaaagazgazazgazgazgazazgaazagazzggag inenineeennneneneineiininene deddddecdecdedeccdecddecdecdecdecembemeembembemembmmbmbbeererererer 20120101201012222222

    MMMMMMAAAAAAAAAAAAAAAAAAIIIIIKKKKKKKKEEEEEEE KKKKKKKKKKRRRRROOOOOOOOONNNNNN,, HHHHHHHHOOOOOOOOOOOOOOOGGGGGGGGGGGGGLLLLLLLLEEEERRRRRRAAAAAAAAAAAARRRRRRR SSSSSSSCCCHHHHHHEEIDDDDIINNGGSSSSSTTTTTTEEEECCCCHHHNNNNNOOLLOOOOOOOGGGGGGIIEEE AAAANN DDDDEEEEE TTTUUU EEIINNDDDHHHHHOOOOVVVVVVVVEEEEEENNNNNN

    SHHHHHHHHHHoooooooogggglllleeerrrrrraaaaaarrrrrrrrreeeeeennnnnnnnnnn ssssssssstttttttaaaaaaaaaannnnnnn vvvaaaaaaaaaaaakkkkkkkk aaaaaaaaaaaannnnn ddddddeeee bbbbbbbbbaaaassiiiiiisss vvvvvaaaaann nnniiiieeeeeuuuuwwwwweee iiiinnnnnzzzzziiiiccccchhhhhhhhhtttttttteeeennnnnn,,, iinnnnoovvaaaaattttttiiiieeeeeessss eeennnn vvvvveeeeerrrrrrbbeeeeeetttteeee--rrrriiiiiiiinnnnnngggggeeeennnnnnnn vvvvvvvaaaaaaaaannnnnnnn pppppppppppppppprrrrrrrooooocccccceeeeesssssssssssssseeennnn. IIIInn CCCCChhhhhheeeemmmmmmmiiiiiieeeeeee MMMMMaaaaaaaggggggaaaaaazzzzziinnnnnee dddddddddaaaaaaaaaaaarrrrroooommmmmm eeeeennnnn ssssseeeeerrriiiiee pporrttrrreeeeeettttttttteeeeennnn.. MMMMMMaaaaaaaaaaaaaaiiiiiikkkkkkeee KKKKKKKrrrroooooonnnnnnn,, hhhhhhoooooooooooggggggglllllleeeeeeeeerrrrrraaaaaaaaaaaarrrrrrrr sssssccccchhhhhhhhhheeeeeiiiiiiiidddddiiinnnngggggsssssssttttttteeeeeeecccccchhhhhhhhnnnnnnnooooooolllllooooggggggggiiiiiiee aaaaaannnnnn ddddddddeeeeeee TTTTTUUUUUU EEEEEEiiiiinnnnnnnnnndddddddhhhhhooovvveeennn,, bbiiiijjjttttt hhhhheeeetttttt sssspppppiiitttss aaffff.HHHHHHaaaaaaaaarrrrrr ooooooonnnnnnndddddddeeeeeeeerrrzzzzooooeeeeekkkkkkksssssgggggggrrrrrrrooooeeeeeeepppppp zzzzzoooooeeekkkkkkkkktttttttt nnnnaaaaaaaaaaaaaarrrrrr dddddddduuuuuuuuurrrrrrrrrzzzzzzzaaaaaammmmmmmmmeeeeee hhhhhhuuuuuullllllppppppssssstttttooooffffeeeeeennnnnnn ddddiiieee bbbbbbeeeeeppppppppaaaaaaaaaaaaaallllddddeeeee sssssttttooooffffffffffeenn zzzzzeeeeeeeeeeerrrssseeeeellleeeeccctttttiiiieeeeeeefffffff uuuuiiittt eeeeeeeeeeeennnnnnn mmmmmmeeeeeee