Chemie Magazine 2009 - april

Click here to load reader

  • date post

    11-Mar-2016
  • Category

    Documents

  • view

    223
  • download

    4

Embed Size (px)

description

Maandblad van de VNCI

Transcript of Chemie Magazine 2009 - april

  • Maandblad van de Vereniging van de Nederlandse Chemische Industrie 04 22 april 2009

    DuPont-vezel redt levens

    Magazine

    CM0904_p01_cover.indd 2 17-04-2009 14:06:56

  • Evides Industriewater

    Schaardijk 150 3063 NH ROTTERDAM

    Postbus 4472 3006 AL ROTTERDAM

    tel. +31 (0)10 293 51 72

    www.evides.nl

    Als toonaangevende waterpartner voor de industrie in Nederland is Evides

    Industriewater verantwoordelijk voor de productie en levering van industriewater,

    gedemineraliseerd en gedestilleerd water, landbouwwater en proceswater.

    Evides Industriewater heeft verschillende installaties voor industriewater- en

    afvalwaterzuivering in bezit en beheer. De installaties worden intern ontworpen

    en gebouwd. Daarna draagt Evides Industriewater langjarig zorg voor de

    waterlevering. Kortom: Evides Industriewater neemt haar klanten de zorg voor

    de watervoorziening graag uit handen!

    EvidesBron van Kennis

    2350 04 041 Adv IW 210x297.indd 12350 04 041 Adv IW 210x297.indd 1 27-10-2005 11:04:3727-10-2005 11:04:37

  • Hoewel de omzetten in het algemeen niet verder dalen, is het niveau nog ver onder dat van vorige jaren, stelt VNCI-directeur Colette Alma. Bedrijven letten flink op de kosten en ontkomen niet aan reorganisaties. Maar er zijn ook lichtpuntjes. De kabi-netsplannen om Nederland uit de recessie te halen. Nadenken over duurzame producten als lichte materialen voor de auto-industrie. Biologisch afbreekbaar piepschuim ontwikkeld door Synbra. Voorbeelden van hoe de branche op zoek is naar kansen.

    Herstel nog niet in zicht

    40

    22

    De toekomst is aan onderzoek Is het geen prachtig toekomstbeeld? Een groot deel van de bevol-king bezig met onderzoek naar een duurzame samenleving. Vol-gens hoogleraar en lid van de Regiegroep Chemie Bert Meijer is het tijd voor verandering. Dankzij de kredietcrisis realiseren we ons weer waar de echte waarde wordt gecreerd. Een pleidooi voor een herwaardering van wetenschap en techniek, die volgens Meijer de basis hebben gelegd voor onze welvaart.

    Hulp bij ongevallenJuridische aansprakelijkheid en verdeling van kosten vormen een hindernis voor de Nederlandse industrie om hulp te bieden bij ongevallen met gevaarlijke stof-fen, aldus onderzoeker Kees Kappetijn. Dat moet ver-anderen.De chemische bedrijven hebben wel hun bereidheid getoond: al 20 hebben zich bij de VNCI aangemeld om zonodig telefonisch advies te verlenen bij ongevallen met gevaarlijke stoffen.

    28

    04 22 april 2009f

    oto

    : sh

    ut

    ter

    sto

    ck

    fo

    to: A

    NP

    fo

    to: c

    As

    Pe

    r r

    ilA

    april 2009 Chemie magazine 3

    Inhoud

    CM0904_p03_inhoud.indd 3 17-04-2009 14:52:26

  • Met een ruim pakket verdringer-en centrifugaalpompen voor elkevloeistof de juiste pompoplossing.Neem contact op voor meer info.

    Leningradweg 5, 9723 TP Groningen, T 050 549 59 00, www.wijkboerma.nl

    100 JAAR VAN WIJK & BOERMA POMPTECHNIEK EN VERDERPOMPTECHNIEK EN VERDER

    van der Flier B.V.Hoofdstraat 579686 VG Beertat. 0597 - 33 16 19f. 0597 - 33 12 26e. [email protected] www.vanderflierbv.nl

    DE BODEM VAN NEDERLAND KOMT ALSMAAR VOLLER TE LIGGEN MET KABELS EN LEIDINGEN,ZEKER ALS WE KIJKEN NAAR DE CHEMIEPARKEN. STEEDS VAKER KOMT HET VOOR DAT KABELSEN LEIDINGEN GERAAKT WORDEN EN DAT COMPLETE INSTALLATIES PLAT KOMEN TE LIGGEN.DIT KAN GROTE GEVAREN EN KOSTEN MET ZICH MEEBRENGEN. TEVENS KAN DEZETECHNIEK ZEER GOED GEBRUIKT WORDEN BIJ DIVERSE SANERINGSACTIVITEITEN.

    GRONDZUIGTECHNIEK, VEILIGER DAN GRAVEN

    Als het om veiligheid draait

  • Onderwijs en innovatie 11- Banenbeurs daverend succes:

    verdubbeling aantal bezoekers

    Energie 13- Veilen emissierechten niet helemaal te voorkomen

    Veiligheid, gezondheid en milieu 17- Publicatiereeks Gevaarlijke Stoffen nu in beheer bij NEN

    Actueel 21- Balkenende kijkt ogen uit bij Dow

    Uitgelicht 32- Du Pont Nomex-vezels beschermen tegen tal van gevaren

    Opinie 34- Hoe zit het met de risicos van CO2-opslag? Colette Alma,

    directeur VNCI, Sible Schne, cordinator Klimaatbureau en Ger van Tongeren van het Rotterdam Climate Initiative geven antwoord

    In beeld 37- Afvalwaterzuiveringsinstallaties Triqua werken ook bij

    extreem weer

    Plantmanager 44- Eward Hofstede van DSM Resins, een van de genomineer-

    den voor Plantmanager of the year: Mensen zijn trots op hun locatie

    Infographic 48- Het Smart Energy Home biedt slimme oplossingen om

    energie te besparen

    21

    32

    48

    Groene Chemie 53- Verven met wortel.

    Personalia en agenda 54

    Opinie 07Bieden kabinetsmaatregelen kansen voor de chemie?

    04 22 april 2009

    april 2009 Chemie magazine 5

    Inhoud

    VNCI

    Trends

    Achtergrond

    CM0904_p03_inhoud.indd 5 17-04-2009 14:52:43

  • SPIEeen gezamenlijke ambitie

    Ass

    et M

    anag

    emen

    t

    Bui

    ldin

    g Sy

    stem

    s

    Con

    trol

    ec E

    ngin

    eeri

    ng

    Indu

    stri

    e

    Infr

    a

    Met het oog op de toekomstEen onderneming kan in de 21e eeuw past echt succesvol zijn als deze ookduurzaam is. Om dit te bewerkstelligen zoekt SPIE continu naar oplossingendie werken en blijven werken. Systemen en procedures die kostenreducerend,maar vooral veilig zijn, als het even kan daarbij zelfs de verwachtingen van opdrachtgevers overtreffen. Uiteraard met ontzag voor het milieu. SPIE biedteen compleet pakket multitechnische diensten aan de industrile, commercileen institutionele branche. Samen met de klanten ontwerpen en bouwen onzespecialisten innoverende oplossingen die ertoe bijdragen dat onze infra -structuur, industrie en onze leef- en werkwereld erop vooruitgaan.

    De bundeling van onze krachtenMet het inschakelen van SPIE staat er een stevig team gemotiveerde specia-listen en vakmensen voor u klaar. Vanzelfsprekend kan elke divisie ook eenberoep doen op de kennis en ervaring van n van de andere divisies.

    SPIE-Asset ManagementAdvies over en realisatie van de hoogst mogelijkeeconomische waarde van productiefaciliteitenvoor eigenaars en gebruikers.

    SPIE-Building SystemsAdvies, ontwerp, realisatie en onderhoud vanelektrotechnische en werktuigbouwkundige installaties.

    SPIE-Controlec EngineeringAdvies en onafhankelijke, technische, multidisci-plinaire oplossingen op het gebied van engineering& design, procurement, project -en construction management.

    SPIE-IndustrieAdvies, ontwerp, installatie, start-up, onderhoud,projectmanagement, processautomatisering eninspectie op het gebied van mechanische technie-ken, piping, luchtconditionering, elektrotechniek,meet- en regeltechniek en analysersystemen.

    SPIE-InfraOntwerp, realisatie, inspectie, service en onder-houd op de terreinen: energie, verkeer en vervoer,telecommunicatie en hoogspanningslijnen.

    SPIE NEDERLANDHuifakkerstraat 15 4815 PN Breda Postbus 2265 4800 CG Bredatel. +31 (0)76 544 54 44 [email protected] www.spie-nl.com

    280443_SPIE_CORPORATE_AD:210x297 12-06-2008 13:23 Pagina 1

  • VNCI-directeur Colette Alma

    mzetten zijn nog steeds zeer laag, fabrieken staan stil, personeel wordt de wacht aangezegd. Kortom, de chemische industrie verkeert al geruime tijd in zwaar weer, zoals u in het omslag-

    verhaal van deze maand kunt lezen.

    Uit het alweer de derde telefonische enqute van dit jaar, van de VNCI onder haar leden, blijkt dat de omzetten zich op een dusdanig laag niveau bevinden dat het voor veel bedrij-ven op de lange duur niet vol te houden is. Daarom letten de meeste ondernemingen fl ink op de kosten en ontkomen ze niet aan reorganisaties.

    De chemische industrie in ons land wordt extra hard geraakt, omdat de sector voor een groot deel afhankelijk is van economische ontwikkelingen in het buitenland. De wereldhandel bevindt zich nog steeds in een enorme dip, getuige de laatste CBS-cijfers, en de prijzen van grondstof-fen zijn corresponderend laag. Over bubbels gesproken..

    Een lichtpuntje is de eensgezindheid van de wereldleiders tijdens de recente G20-top. Die is in mijn ogen verrassend succesvol verlopen. Zo is er een aanzet gemaakt met de wereldwijde stimulering van de economie door een kapi-taalinjectie van duizend miljard in het Internationaal Monetair Fonds en door het opzetten van globale beheers-maatregelen voor het fi nancile systeem.

    Ook in ons land heeft het kabinet na lang wikken en wegen een aantal maatregelen genomen, waar ik in het algemeen niet ontevreden over ben. Of ze in omvang voldoende zijn om de economie vlot te trekken is echter de vraag. Voor de industrie is het belangrijk dat we samen met de overheid goed nadenken over hoe we vakmensen, die nu tijdelijk overbodig zijn, niet voorgoed kwijtraken. Want als de eco-nomie straks weer aantrekt, zullen we deze krachten hard nodig hebben om de omschakeling naar een duurzame economie te maken. Daarbij speelt de chemie met haar hoogwaardige onderzoek en producten immers een essen-tile rol. Verder is het hoofdzaak dat gezonde bedrijven over voldoende cash kunnen blijven beschikken om overeind te blijven in deze woelige tijden. We moeten koste wat het kost voorkomen dat liquiditeitsproblemen hun ondergang bete-kenen.

    De maatregelen van het kabinet sluiten in principe goed aan bij de behoeftes van de sector. Hopelijk blijkt de komende maanden dat onze sector in de praktijk ook daadwerkelijk van de ondersteuning gebruik kan maken. Verzeild raken in een bureaucratische rompslomp die regelingen praktisch ontoegankelijk maken, is het laatste wat we nu kunnen gebruiken. p

    StimulansenO

    Opinie VNCI

    april 2009 Chemie magazine 7

    CM0904_p07_opinie.indd 7 17-04-2009 14:41:24

  • Aspirinebestaat

    AspirineAspirinebestaatbestaat

    AspirineSteeds weer nieuwe toepassingen

    FO

    TO: B

    AYE

    R

    8 Chemie magazine april 2009

    CM0904_p08_wetenswaardig.indd 8 17-04-2009 14:08:13

  • Wie kent niet Aspirine, het kleine witte tabletje van Bayer om onder meer griep en verkoudheid te bestrijden? Hele volksstammen zijn ermee opgegroeid. Begin maart was het 110 jaar geleden dat Aspirine in het register van handelsnamen van het Keizerlijk Octrooibureau in Berlijn werd opgenomen. Dr. Felix Hoffmann was erin geslaagd acetylsalicylzuur te synthetiseren. Aanvankelijk werd het alleen in poedervorm verkocht, maar het duurde niet lang of er werden tabletten van gemaakt. Al snel werd Aspirine wereldwijd het standaardmedicijn voor het verlichten van pijn, het verlagen van koorts en het remmen van ontstekingen. En 110 jaar na dato investeert Bayer nog steeds in onderzoek en ontwikkeling van de pijnstiller.

    april 2009 Chemie magazine 9

    Wetenswaardig

    CM0904_p08_wetenswaardig.indd 9 17-04-2009 14:08:18

  • VAPRO MAAKT VAN STILSTAND

    VOORUITGANGM E E R W E T E N ? K I J K O P VA P R O . N L O F B E L M E T 0 7 0 3 3 7 8 3 0 0 .

    CRISIS ?WERKTIJDVERKORTING ?

    OPLEIDINGS- EN SUBSIDIEMOGELIJKHEDEN ?

    stilstand vooruitgang**.indd 1 20-03-2009 17:12:34

  • Banenbeurs groot succes

    Sneller innoveren met groene grondstoffen

    Wat is het effect van innovatieprogrammas?

    Met meer dan het dubbele aantal bezoe-kers ten opzichte van vorig jaar was de C2W Career Expo volgens de organisatie opnieuw een daverend succes. Ondanks som-bere berichten over de economie zijn bedrij-ven nog steeds op zoek naar afstudeerders en jonge professionals. Vooral in de life

    sciences blijken nog volop kansen te liggen. Bovendien kunnen bedrijven in de huidige markt de lat hoger leggen. Naast de stands op de beursvloer werden ook de bedrijfspresentaties en workshops over solliciteren en netwerken goed bezocht. In het kader van de campagne Chemie is

    overal gaf voormalig Olympisch schaatser en ondernemer in de chemie Marnix ten Kortenaar, een lezing over het starten van een eigen bedrijf. Zijn devies is dat vooral passie en lef het verschil maken. Je moet vooral durven met je plan de boer op te gaan en just make it happen. p

    De VNCI heeft met een aantal Europese partners verschil-lende hulpmiddelen ontwikkeld om mkb-bedrijven te helpen producten op basis van groene grondstoffen snel-ler te ontwikkelen en op de markt te zetten.

    Samen met SusChem, het Europese technologieplatform voor duurzame chemie, is een voorstel voor dit zogehe-ten Biochem-project uitgewerkt en in Brussel ingediend. De chemiesector vraagt om subsidie in het kader van het Europa INNOVA-programma voor het Europese mkb.Het gaat om de ontwikkeling van een aantal producten en diensten. Denk bijvoorbeeld aan hulp bij het formuleren van r&d-programmas. Of aan programmas om de zaken door te rekenen, en coaching bij het verwezenlijken van goede ideen voor biogebaseerde producten, vertelt Nelo Emerencia, speerpuntmanager Onderwijs & Innovatie bij de VNCI. Als de aanvraag wordt gehonoreerd, gaan we de middelen uittesten bij 250 mkb-bedrijven in vijf verschil-lende Europese lidstaten. Hij onderstreept het belang: Een van de ambities van de Regiegroep Chemie is het hal-veren van de CO2-uitstoot binnen 25 jaar, onder andere door producten op basis van biologische grondstoffen te maken. Uiteindelijk moeten de bedrijven dit realiseren. Daarbij wil de VNCI graag helpen door hulpmiddelen aanbieden. p

    Verdubbeling aantal bezoekers

    Hulp voor mkb-leden SenterNovem start onderzoek

    De Regiegroep Chemie en SenterNovem willen nagaan welk effect de innovatieprogrammas van het sleutelgebied Chemie voor de innovatie zal hebben. Dat zal gebeuren aan de hand van bureau-onderzoek, een enqute en inter-views.

    De VNCI heeft samen met het Utrechtse bureau Dialogic en SenterNovem een lijst met kritische succesfactoren, oftewel indicatoren, samengesteld waar het ministerie van Economische Zaken inmiddels mee akkoord is gegaan, verklaart Nelo Emerencia, speerpuntmana-ger Onderwijs & Innovatie bij de VNCI en secretaris van de Regiegroep Chemie. Aan de hand van deze indicatoren willen we vaststellen wat er tot nu toe is bereikt. Denk bijvoorbeeld aan het aantal nieuwe patenten, nieuwe producten en ook aan een eventuele

    toename van r&d-investeringen bij bedrijven. Ook kijken we of er meer grensoverschrijdende samenwer-king in r&d tot stand is gekomen. Verder gaan we met de interviews onder meer na, hoe de innovatie in verschillende geledingen van de maatschappij valt. We zijn begonnen met gegevens te verzamelen over de situatie in de chemie per 1 januari 2007. Dit beschouwen we als nul-meting. Voor het Polymeren Innova-tie Programma geldt 1 januari 2008 als startpunt. Via het onderzoek hoopt het ministerie van Economische Zaken meer te weten te komen over het effect van zijn innovatiesubsi-dies. En de Regiegroep Chemie wil graag weten of de actielijnen het gewenste effect hebben. p

    Meer informatie: Nelo Emerencia, tel. 070-3378726, e-mail: [email protected]

    april 2009 Chemie magazine 11

    Onderwijs en innovatie

    CM0904_p11_innovatie.indd 11 17-04-2009 14:08:54

  • Ons kernwoord: klanttevredenheid. Onze kerncompetenties: vuurvaste bekledingen, grootschalige

    industrile staalgerelateerde projecten, sluizen en bruggen, olie- en gasplatforms, drukvaten,

    warmtewisselaars, opslagtanks, kelderbierinstallaties, systemen voor filtratie en separatie,

    luchttechniek, bovenleidingsystemen voor het spoor, service en onderhoud. Nationaal en

    internationaal gecertificeerd, werkend volgens de hoogste veiligheidsnormen.

    Kennismaken? Graag. Belt u even of kijk op www.andusgroup.com.

    Serving the industry

    Andus Group

    Aalsterweg 183

    5644 RA Eindhoven

    Tel (040) - 211 58 00

    Andus Construction

    HSM Steel Structures

    Intersteel Nigeria

    Intersteel Slovakia

    Lengkeek IJmond

    Lengkeek Staalbouw

    Mebra Metaalbewerking

    P&K Rail

    Rijndijk Engineering

    Rijndijk Steel Contracting

    Rijndijk Technical services

    WVL Staalbouwers

    Andus Oil & Gas

    HSM Offshore

    Andus Process

    Asselbergs Ventilatoren

    FIB Industrile Bedrijven

    Andus Refractories

    Gouda Refractories

    Gouda Projects

    Gouda Vuurvast Services

    Gouda Vuurvast Belgium

    Gouda Feuerfest

  • Alsnog betalen?

    De rekenmethode bij het toekennen van emissierechten pakt strenger uit, waardoor chemiebedrijven voorlo-pig toch nog een substantieel deel van de rechten op de veiling zullen moeten inkopen, zegt Vianney Schyns, mana-ger climate & energy effi ciency voor DSM en SABIC Europe. Op dit moment valt niet aan de nieuwe Europese emissierichtlijn te tornen. Die is in december beklonken. Pas in de loop van volgend jaar zal de Europese Commissie de richtlijn herzien en de regels voor de toekenning van CO2-rechten eventueel aanpassen. Als de klimaatconferentie in Kopenhagen tot een nieuw internationaal akkoord leidt, zal dat aanleiding zijn om de allocatie van CO2-rechten opnieuw ter discussie stellen. We moeten de zaken dus nauwlettend blijven volgen en intussen onze kritiekpunten op het nieuwe systeem inbrengen, aldus Schyns.

    Wat is er in december in Brussel besloten?De Europese chemische industrie komt in aanmerking voor vrije alloca-tie, dus zonder veiling, van emissie-rechten in de periode 2013-2020 als carbon leakage aannemelijk is. Bij carbon leakage verhuist de fabricage van bepaalde producten onder invloed van prijsconcurrentie naar landen buiten Europa waar niet voor CO2-emissies betaald hoeft te worden. De EU gaat dit per industriesector na, aan de hand van drie verschillende crite-ria. De eerste is, dat de kosten van de emissie minstens 5% moeten zijn van de bruto toegevoegde waarde van de industriesector n dat de zogenoemde handelsintensiteit (waarde van expor-ten en importen gedeeld door de waarde van omzet en importen) met niet-EU-landen, boven de 10% uit-komt. Los hiervan komt de sector

    In december haalde de chemische industrie opgelucht adem toen het veilen van emissierechten in de periode 2013-2020 voorlopig van de baan leek. Maar de rode vlag kan nog niet gestreken worden.

    Veilen emissierechten niet helemaal te voorkomen

    sowieso in aanmerking voor vrije allo-catie als de CO2-kosten minstens 30% van de toegevoegde waarde uitmaken, of als de handelsintensiteit met niet-EU-landen meer dan 30% is. De EU-Commissie komt deze maand met een eerste lijst van kwetsbare sectoren, waarop betrokkenen commentaar kunnen geven. Voor het eind van het jaar neemt de EU-Commissie hierover in samenspraak met de lidstaten een beslissing, waarbij het Europees Parlement inspraak heeft. Daarna wordt de lijst iedere vijf jaar herzien.

    Welke handelscijfers gebruikt de EU-Commissie?Voor het berekenen van de handelsin-tensiteit en de bruto toegevoegde waarde gebruikt de EU-Commissie cijfers van EuroStat. De conclusie zal vermoedelijk zijn dat de hele chemi-sche industrie bloot staat aan de kool-stofl ekkage. Afhankelijk van de cijfers, die de commissie gebruikt, kan de subsector industrile gassen mogelijk buiten de boot vallen. Dat zou dan betekenen, dat andere chemiebedrij-ven extra moeten gaan betalen voor de gassen, omdat de gasproducenten meer kosten maken met het kopen van emissierechten op de veiling. De sectoren die niet blootgesteld zijn aan internationale concurrentie moeten in 2013 20% van hun rechten op de vei-ling inkopen, oplopend tot 70% in 2020.

    In hoeverre is de veiling voor de chemie van de baan?Die is niet helemaal van de baan. Als een sector of subsector aan een van de drie criteria voor koolstofl ekkage voldoet, krijgt het vrije rechten toege-kend overeenkomstig de benchmark voor een bepaald productieproces in de sector. Het niveau van de bench-mark is vorig jaar op het allerlaatst in

    de richtlijn opgenomen. De EU wil namelijk niet zomaar rechten toeken-nen aan bedrijven, maar hen extra stimuleren om de CO2-uitstoot te ver-minderen. Er geldt echter een strenge benchmark: de gemiddelde CO2-emissie per ton product van de 10% beste installaties in de sector. Veel bedrijven zullen daardoor rechten op de veiling moeten bijkopen. Het gaat daarbij om de directe emissie van CO2 door brandstofverbruik, chemische processen en van het opwekken van stoom en warmte. Voor elektriciteit gaat het anders. De elektriciteitspro-ducenten berekenen de kosten van de aankoop van CO2-rechten op de veilig door in de electriciteitsprijs. Vanwege de internationale concurrentie kunnen de chemiebedrijven te zijner tijd een fi nancile compensatie krijgen, die gerelateerd is aan een benchmark voor het gebruik van elektriciteit per eenheid product.

    Hoe werkt dat met benchmarks?Stel dat een gemiddeld bedrijf een installatie heeft, die 1 ton CO2 per ton product oplevert en stel dat de 10% beste installaties in de sector gemid-deld een uitstoot van 0,7 ton CO2 per ton product hebben. Dan krijgt het bedrijf emissierechten toegekend voor 0,7 ton CO2 per ton product, en moet het voor de resterende 0,3 ton CO2 per ton product rechten op de veiling inko-pen. De zogenaamde 100% vrije allo-catie komt dan dus neer op 70% vrije allocatie. Er zullen maar weinig bedrijven zijn met installaties die beter presteren dan het gemiddelde van de 10% beste installaties.

    Maar de EU werkt toch ook met emissieplafonds?Dat klopt. De EU-Commissie gaat bij de zogenoemde vrije ruimte voor de emissies van de totale industrie, e

    april 2009 Chemie magazine 13

    Energie

    CM0904_p13_energie.indd 13 17-04-2009 14:09:22

  • Endress+Hauser BVPostbus 51021410 AC Naarden

    Tel. (035) 695 86 [email protected]

    Onze focus: uw doel.

    Bent u op zoek naar een toegewijde partner die uitgebreide kennis en ervaring heeft op het gebied van procesautomatisering in de life science industrie? Dan bent u bij Endress+Hauser aan het juiste adres. Wij zorgen er samen met u voor dat u uw doelen realiseert. U kunt bij ons terecht om op een gedegen wijze uw bedrijfsrisicos te minimaliseren. En zo helpen we u om uw processen en uw kwaliteit op een gevalideerde manier te optimaliseren. Endress+Hauser: uw doelgerichte partner. www.nl.endress.com/life_sciences

  • commissie een reductiefactor van 25% of 30% willen opleggen, dan heb-ben bedrijven als DSM en SABIC het volste recht om benchmarks voor hun specifieke processen te eisen. Dat kost de EU-Commissie natuurlijk veel werk. Daarom stelt Cefic voor om in elk geval zoveel benchmarks vast te stellen dat hiermee minimaal 80% van de emissie van de chemie is gedekt en verder geen reductiefactor op te leg-gen voor de processen zonder bench-mark. Die laatste processen zijn dan verantwoordelijk voor de overige 20% CO2-emissie van de chemiesector.

    Speelt er nog meer bij de allocatie?Het productievolume, waarvan de EU-Commissie uitgaat bij het vast-stellen van de benchmarks, want allo-catie is simpel gezegd productie maal benchmark. De commissie is vastbe-sloten uit te gaan van het productiege-middelde in de periode 2005-2007 of

    2005-2008. Niet alleen bij DSM en SABIC, maar ook bij de VNCI vinden we dat geen goed plan. Een producent die net in die periode een langdurige onderhoudsstop heeft gehad, wordt onbedoeld bestraft. Vanwege de stop valt de productie in die periode lager uit, waardoor ook de allocatie lager uitvalt en de producent extra rechten via de veiling moet bijkopen. Ook houdt het systeem geen rekening met een productiegroei door extra benut-ting van de capaciteit, of door vergro-ting van de capaciteit door verbetering van de installaties. Pas na medio 2011 komen bedrijven met productiegroei in aanmerking voor emissierechten uit de reservepot voor nieuwkomers. Dat levert veel onzekerheid op. Daarom gaan de gedachten nu uit naar een voortrollend gemiddelde over zeg twee jaar, waarbij de reeks dus tel-kens een jaar opschuift en de basis voor toekenning van rechten up-to-date blijft.

    Welke compensatie komt er voor elektriciteit?In december is in Brussel ook beslo-ten dat bedrijven in kwetsbare secto-ren financile compensatie krijgen voor de relatief hogere elektriciteits-

    zeg maar het plafond, uit van de gemiddelde CO2-emissie van de indu-strie in de periode 2005 tot en met 2007. Het gaat om ongeveer 1000 mil-joen ton per jaar. De bedoeling is om het plafond vanaf 2010 met 1,74% per jaar te laten dalen tot ca. 800 miljoen ton per jaar in 2020, wat neerkomt op een reductie van 21%. Zodra in een zeker jaar het gemiddelde van de 10% beste installaties meer emissierech-ten zou vragen dan het plafond, wordt een correctiefactor toegepast. Maar stel nu dat het gemiddelde van de 10% beste installaties 25% minder CO2 per ton uitstoot dan de installaties gemid-deld in de industrie. Dan zal het benchmarksysteem ertoe leiden dat de EU-Commissie vanaf 2013 niet emissierechten toekent op basis van 1000 miljoen ton, maar op basis van 750 miljoen ton. De industrie krijgt ook in de jaren daarna beduidend min-der vrije rechten, dan volgens het plafond beschikbaar is. Ze moet dan meer rechten op de veiling kopen en maakt daardoor onnodig meer kosten. Ook als de 10% beste installaties niet 25% maar bijvoorbeeld 17% minder CO2 uitstoten dan gemiddeld, zal de industrie volgens het benchmarksy-steem toch jaren achtereen minder vrije rechten ontvangen dan in totaal beschikbaar zijn. Cefic pleit ervoor het benchmarksysteem zo aan te passen dat de beschikbare emissieruimte volledig wordt benut.

    Komen er benchmarks voor alle chemische processen?De EU-Commissie komt straks met benchmarks voor alle bekende pro-cessen in de chemie. Ze speelt met de gedachte om voor niet-algemene pro-cessen geen benchmarks vast te stel-len en voor deze processen standaard een reductie van 25% of 30% op te leggen. Dit betekent dat een bedrijf 25% tot 30% voor zon proces van de rechten voor de CO2-uitstoot van deze processen op de veiling moet kopen. Bij DSM gaat het bijvoorbeeld om pro-cessen als Stanyl en Dyneema. Op de vergadering van de ECCP (European Climate Change Program Working Group on Emissions Trading), een overleggroep van de EU-Commissie, de lidstaten, universiteiten, ngos en de industriefederaties heb ik naar voren gebracht, dat de commissie juridisch gezien niet kan weigeren benchmarks voor minder bekende processen op te stellen. Mocht de

    prijs. De EU-Commissie wil deze com-pensatie echter beperken tot de erg-ste gevallen. Cefic is het daarmee oneens, want bij het risico van carbon leakage spelen ook de elektriciteits-kosten mee, waardoor het logisch is dat bedrijven daarvoor ook compen-satie krijgen. Als dat niet gebeurt, zitten we via de strenge benchmark en zonder de compensatie zo op 50% veiling, of zelfs meer; de chemie is immers een grootverbruiker van elek-triciteit.

    Hoe berekent de EU-Commissie de compensatie?De financile compensatie wordt bepaald door de relevante uitstoot per megawattuur maal een strenge product-benchmark uitgedrukt in megawattuur per ton product. De EU-Commissie gaat uit van een gemiddelde CO2-uitstoot van de Europese centrales van 0,42 ton CO2

    per megawattuur. Dat is niet reel. Juist oudere centrales, die relatief veel uitstoten, bepalen de elektrici-teitsprijs, waardoor de impact van de CO2-kosten in werkelijkheid veel gro-ter is. Samen met een Duitse collega van VIK, belangenbehartiger voor bedrijven op energiegebied, heb ik een voorstel uitgewerkt om bij de analyse van welke sector blootstaat aan car-bon leakage, en voor financile com-pensatie in aanmerking komt, uit te gaan van 0,75 ton CO2 per megawatt-uur. Dit biedt voldoende compensatie om koolstoflekkage te voorkomen. Bij een marktprijs van CO2-emissierech-ten van 30 euro krijgt een bedrijf dan dus 22,50 euro per megawattuur ver-goed. Afhankelijk van de lokale elek-triciteitssituatie kunnen landen hier-van nog enigszins afwijken. Op 23 maart hebben alle Europese energie-intensieve industriesectoren dit voor-stel onderschreven. Wij zijn er best trots op dat we alle industriesectoren op n lijn hebben gekregen. p

    We hebben alle industriesectoren op n lijn gekregen

    De veiling van CO2-emissierechten is niet helemaal van de baan, meent Vianney Schyns van DSM

    april 2009 Chemie magazine 15

    Energie

    CM0904_p13_energie.indd 15 17-04-2009 14:09:23

  • Gettin it done!

    Whats in the pipeline? decrealisten

    .nl

    Nederland: T +31(0)10 462 16 66Belgi: T +32(0)3 568 74 12

    [email protected] www.mob-bv.nl

    industrial projects multidisciplinaire shutdowns prefabrication piping construction piping construction equipment steam-tracing

    Adv. MOB 185x130.indd 1 09-12-2008 16:16:52

  • NEN verzorgt beheer Publicatiereeks Gevaarlijke Stoffen

    Is er ruimte voor NOx-emissiehandel?

    Werkgroep Moons buigt zich over prangende vraag:

    De PGS-reeks vertaalt het gevaarlijke stoffenbeleid van de Nederlandse overheid naar praktische publicaties voor bedrijven die met gevaarlijke stoffen werken. Op de nieuwe site staan 30 handleidingen, onder andere over de manier waarop bedrijven hun gevaarlijke stoffen moeten opslaan. In november vorig jaar besloot het ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieu, in overleg met verschillende par-tijen, het beheer van de informa-tie bij Infomil weg te halen en bij het NEN onder te brengen. Het NEN is overigens niet ver-antwoordelijk voor de inhoude-

    De Europese Unie heeft in 2001 afspraken gemaakt om de uitstoot van stikstof-oxide (NOx) in de lidstaten terug te dringen. Als gevolg daarvan mag Nederland in 2010 niet meer dan 260 kiloton uitstoten. In 2020 moet de uitstoot nog verder zijn geredu-ceerd.Dat betekent dat bedrijven moeten investe-ren in maatregelen om de uitstoot te ver-minderen. De overheid heeft er samen met het bedrijfsleven voor gekozen om die ver-mindering door middel van een handelssy-steem te bereiken. De chemische industrie is er in 2005 mee gestart. Het idee achter emissiehandel is dat NOx-reductie daar wordt gerealiseerd, waar dat relatief het goedkoopst is. Bedrijven die NOx uitstoten, kunnen in een handelssysteem kiezen: f ze investeren zelf in NOx-reducerende maatre-gelen en creren mogelijk extra rechten om

    te verkopen, f ze kopen NOx-emissierech-ten van bedrijven die rechten over hebben.

    Weinig handelToch is er tot nu toe weinig van handel terechtgekomen. Dat komt doordat bedrij-ven ook met de Europese IPPC-richtlijn te maken hebben. Deze richtlijn schrijft bedrijven voor dat ze de best beschikbare technieken moeten toepassen in hun pro-ductieproces. Hierdoor verdwijnt de keuze-vrijheid. Bedrijven kunnen er immers niet meer voor kiezen om te investeren in reductiemaatregelen waardoor ze rechten kunnen verdienen. De IPPC-richtlijn ver-plicht ze daar namelijk toe. En omdat alle bedrijven aan de best beschikbare technie-ken moeten voldoen, is er in de praktijk vrijwel geen ruimte meer over voor handel. De prijs van stikstofoxide bevindt zich dan

    ook op zon laag niveau dat handel niet inte-ressant is.

    Laagste kostenDe werkgroep Moons, vernoemd naar voor-zitter Cees Moons (directeur Leefomge-vingskwaliteit van het ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieu (VROM) is samengesteld uit verte-genwoordigers van de ministeries van Economische Zaken en VROM, DCMR Milieudienst Rijnmond en het bedrijfsleven (waaronder de VNCI). De werkgroep onder-zoekt momenteel of het emissiehandels-systeem toekomst heeft.De VNCI is voorstander van een handels-systeem, omdat daarmee tegen de laagste kosten reductiemaatregelen kunnen wor-den genomen en het flexibiliteit creert voor investeringen. VNCI-beleidsmedewer-ker Leantine Mulder hoopt dat er in elk geval ruimte voor handel blijft. Het alterna-tief zou zijn dat bedrijven met strenge NOx-eisen in hun vergunning worden geconfron-teerd. En dat zal voor sommige onevenredig duur uitpakken. p

    Meer informatie: Leantine Mulder, tel. 070-3378742, [email protected]

    Is er in de toekomst ruimte voor een Nederlands handelssysteem om de NOx-uitstoot nog verder te reduceren? Of biedt de toepassing van best beschikbare technieken vol-gens de Europese IPPC-richtlijn hier eigenlijk geen ruimte voor? Over die vragen buigt een werkgroep zich, onder voorzitterschap van VROM-topambtenaar Cees Moons. Eind mei moet het resultaat bekend zijn.

    Het Nederlands centrum voor normalisatie (NEN) verzorgt voor-taan het beheer van de Publicatiereeks Gevaarlijke Stoffen (PGS-reeks), in plaats van Infomil. De nieuwe website (www.publicatie-reeksgevaarlijkestoffen.nl) is begin maart gelanceerd. Op de site staat onder andere informatie over voorschriften, eisen en criteria op het gebied van vergunningverlening voor bedrijven die met gevaarlijke stoffen werken.

    lijke kwaliteit van de informatie. Die ligt bij de programmaraad, onder meer samengesteld uit vertegenwoordigers van het bedrijfsleven, vakbonden en overheden. Om in te kunnen spelen op de nieuwste ontwikke-lingen en inzichten is er tevens een werkprogramma gelanceerd voor het opstellen en wijzigen van PGS-richtlijnen voor de komende jaren. VNCI-beleidsmedewerker Macco Korteweg Maris is blij met de nieuwe constructie. Hierdoor ontstaat een transparante orga-nisatie die onafhankelijker van de overheid kan opereren. Het is wel een nieuwe taak voor het

    NEN, waarin het bedrijfsleven nog is ondervertegenwoordigd, maar wij zullen goed in de gaten houden hoe ze het oppakken. p

    Meer informatie: Macco Korteweg Maris, tel. 070-3378748, e-mail: [email protected]

    Veiligheid, gezondheid en milieu

    april 2009 Chemie magazine 17

    CM0904_p17_veiligheid en milieu.indd 17 17-04-2009 14:09:47

  • Postbus 899, 5000 AW Tilburg - Hectorstraat 23, 5047 RE Tilburg - Tel: 013 5839440 - Fax: 013 5358315 - E-mail: [email protected]

    Tijdelijk of semi permanentbehoefte aan extra warmteen/of energie?Uw bron van informatie bijhet kopen of huren vanketelinstallaties voor stoom,warm en heet water.

    Verhuur warmwaterketels tot 8 MW heetwaterketels tot 12 MW automatische expansie-inrichtingen stoomketelunits tot 28 barg van 400 kg/hr tot 16.000 kg/st ontgassers, voedingswatertanks, ontharders olietanks 3, 5, 10 en 20m3 in container, buitenopstelling of romneyloodsen

    Services 24 uurs storingsdienst leidingwerkmontage onderhoud engineering

    Milieuzorg Low-NOx installaties geluidsbesparende omhuizingen CE normering

    www.ecotilburg.com

    Meer weten over energie, veiligheid, onderwijs en innovatie, stoffenbeleid of andere actuele ontwikkelingen in de chemische industrie?

    Neem contact op met de Vereniging van de Nederlandse Chemische Industrie (VNCI)

    E-mail: [email protected]

    VNCI Loire 150 2491 AK Den Haag Telefoon 070 - 337 87 87 www.vnci.nl

    Chemie kun je zien. Alles is chemie!

    Transportservice van huis uit

    Internationaal TransportbedrijfL. van der Lee en Zonen B.V.

    T (015) 213 59 11E [email protected]

    I www.vanderlee.nl

  • Plastic Heroe op de brandstapel?

    In februari is Plastic Heroes van start gegaan. De stichting Nedvang (Nederland van afval naar grondstof, producenten en importeurs van verpakkingen) wil door middel van het alom aanwezige oranje poppetje samen met de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) de burger stimuleren om kunststof verpakkingen van het overige afval te scheiden. De organisatie streeft ernaar dat aan het einde van het jaar ten minste 80 pro-cent van de gemeenten kunststof verpak-kingsafval inzamelt. Toch hebben Amsterdam en Rotterdam onlangs laten weten dat ze dit afval gewoon willen blijven verbranden. Zo winnen ze ener-gie en dat is volgens hen de meest efficinte oplossing. Woordvoerder Sven Noordhoek van Nedvang: Jammer dat ze met dit statement naar buiten komen. We zijn in gesprek om hier een mouw aan te passen. Er ligt wel een stuk wetgeving, waar Amsterdam en Rotterdam niet zomaar omheen kunnen. We kijken hoe we op een goede manier invulling kunnen geven aan het beleid. Verbranden van plastic afval levert natuurlijk energie op, maar die oplossing staat toch lager op de zogenoemde Ladder van Lansink. Je moet eerst proberen zoveel mogelijk kunststof te herverwerken en daarna pas aan verbranden gaan denken.

    Alleen schone stromenVolgens het Besluit Beheer Verpakkingen en Papier en Karton zijn producenten en impor-teurs van verpakte producten verantwoorde-lijk voor het inzamelen en herverwerken van verpakkingsafval, dat bij bedrijven en huis-houdens vrijkomt, zegt Harry Lucas, direc-teur van de VMK, Vereniging Kunststofver-

    pakkingen Nederland. Daarom hebben ze de stichting Nedvang opgericht, die dit landelijk van de grond moet tillen. Tot nu toe worden praktisch alleen schone stromen kunststof verpakkingsafval van bedrijven ingezameld en gerecycled, wat overeenkomt met 26 pro-cent van het totale kunststof verpakkingsaf-val van huishoudens en bedrijven. De rest gaat met het huishoudelijk afval mee en levert bij de verbranding de nodige energie op. Nedvang staat voor de uitdaging de gescheiden inzameling en recycling van kunststof verpakkingsafval uit huishoudens op gang te brengen. Onder Nedvang valt Plastic Heroes b.v., dat dit afval laat sorteren in fracties van verschillende typen kunststof-fen en dat weer doorverkoopt aan recycling-bedrijven.

    Meer materiaalKunnen de recyclingbedrijven de kunststof-fracties moeiteloos verwerken? Lucas: Frac-ties met harde kunststoffen wel, maar met hele dunne folies gaat het moeilijker. We moeten afwachten of die straks eco-efficint herverwerkt kunnen worden. Verder is kunststof verpakkingsafval uit huishoudens moeilijker te recyclen, omdat het meestal niet schoon is.De VMK is bij Nedvang betrokken via zijn ver-enigingsvoorzitter, die in het bestuur van Nedvang zit. Lucas zelf neemt deel aan het zogenoemde directeurenoverleg van de ver-enigingen voor glas, papier, karton en kunst-stof verpakkingsmateriaal, die de uitvoering van de inzameling van de diverse verpak-kingsmaterialen moeten bewaken. De VMK is ook in de raad van commissarissen van

    Plastic Heroes b.v. vertegenwoordigd.Lucas is positief over de gescheiden inzame-ling in Nederland. Een groot voordeel is, dat de herverwerkingsbedrijven nu veel meer materiaal krijgen aangeboden, waardoor ze op grotere schaal, en dus economischer, kunnen opereren, aldus Lucas. Wel vindt hij het jammer dat het woord plastic in de cam-pagne wordt gebruikt, omdat dit in de percep-tie van de consument minder waarde heeft dan kunststof. Daardoor bestaat de kans dat de consument minder moeite zal doen om kunststof afval in te zamelen.

    Oranje containersDe gemeenten mogen overigens zelf kiezen hoe ze het kunststof afval inzamelen. Zo kun-nen ze de zakken aan de deur laten ophalen, of oranje containers plaatsen. Een andere mogelijkheid is nascheiding, waarbij het afval uit het huisvuil wordt gehaald. Volgens woordvoerder Sven Noordhoek van Nedvang hebben inmiddels zon 105 gemeenten de gescheiden inzameling ingevoerd (een kwart van het totaal). En we verwachten dat aan het einde van het jaar 80 procent mee-doet. p

    Het oranje poppetje van de campagne Plastic Heroes is inmiddels overal in bushokjes, op billboards en in televisiereclames te zien. De campagne moet ervoor zorgen dat mensen al het kunststof afval in Nederland gescheiden gaan inzamelen. Wie zit erachter? En heeft de campagne effect?

    Amsterdam en Rotterdam willen niet recyclen

    Verpakkingsbelasting miljoen euroOpbrengst per jaar 365Bestemming: Inzameling in gemeenten 100 Aanpak zwerfafval 11 Activiteiten Nedvang 4 Algemene middelen overheid 250

    De Belastingdienst int de verpakkingsheffing en stort de 115 miljoen euro op rekening van een afvalfonds van het ministerie van VROM. Dit ministerie keert op zijn beurt de vergoedingen rechtstreeks aan de gemeenten uit, zodra Nedvang het groene licht heeft gegeven na controle en verificatie van de ingediende declaraties van de gemeenten.

    Actueel

    april 2009 Chemie magazine 19

    CM0904_p19_actueel.indd 19 17-04-2009 14:59:29

  • 09event

    28 MAY 2009 Amsterdam RAI

    accelerate your career at

    accelerate your career at

    Are you a highly educated student or professional in Life Sciences, Chemistry, Food or Pharma? Are you planning the next small step or giant leap in your career? Then visit BCF Event.

    BCF Event o ers you:An interactive career fair; meet future employers and colleagues!Company presentations; get to know the sector!Workshops on e.g. job application and networking; improve your skills!CV checks; learn to present yourself!Career coaching by professional career coaches!

    www.bcfevent.nl

    BCFeventBCFevent

    BioCareerEvent

    FoodFoodCareerEventCareerEvent

    ChemistryChemistryCareerEventCareerEvent

    Host Sponsor Media Partners

    Main Sponsors BCF

    Co-Sponsors

    Partners

    DUTCH SEPARATION TECHNOLOGY INSTITUTE

    NETWORKFORFOOD EXPERTS

    BCFjobsBCFjobs

    PartnersPartnersPartnersPartnersPartnersPartnersPartnersPartnersPartnersPartnersPartnersPartnersPartnersPartnersPartnersPartnersPartnersPartnersPartnersPartnersPartnersPartnersPartners

    Host SponsorHost SponsorHost SponsorHost SponsorHost SponsorHost SponsorHost SponsorHost SponsorHost SponsorHost SponsorHost SponsorHost SponsorHost Sponsor Media PartnersMedia PartnersMedia PartnersMedia PartnersMedia PartnersMedia PartnersMedia PartnersMedia PartnersMedia PartnersMedia PartnersMedia PartnersMedia PartnersHost SponsorHost SponsorHost SponsorHost SponsorCCCCCo-Sponsors o-Sponsors o-Sponsors o-Sponsors o-Sponsors o-Sponsors o-Sponsors o-Sponsors o-Sponsors

    PartnersPartners

    Exhibitors, amongst others (status 16 March 2009)

    The Career Event for Life Sciences, Chemistry, Food & Pharma!BCFeventBCFevent

    PMS 8402 C PMS 166 C

    Uw logo hier?www.bcfevent.nl

    Uw logo hier?www.bcfevent.nl

    Uw logo hier?www.bcfevent.nl

    Uw logo hier?www.bcfevent.nl

    Uw logo hier?www.bcfevent.nl

    Uw logo hier?www.bcfevent.nl

    Uw logo hier?www.bcfevent.nl

    Uw logo hier?www.bcfevent.nl

  • Chemie biedt oplossingen voor meer duurzame economie

    Balkenende kijkt ogen uit bij Dow

    Jan Peter Balkenende startte zijn tour over het terrein met een bezoek aan het HTR lab. In dit lab test en maakt Dow katalysato-ren, stoffen die een chemische reactie sneller en selectiever laten verlopen. Door het ont-wikkelen van nieuwe katalysatoren kunnen we processen optimaliseren, versnellen en energiezuiniger maken, vertelde Garry Meima, hoofd van het laboratorium. Het HTR lab is uniek binnen Dow. Er worden dan ook veel mondiale projecten uitgevoerd. Dow heeft goede contacten met universiteiten in Neder-land, maar ook daarbuiten. Het HTR lab trekt daardoor studenten aan uit de hele wereld. De minister-president sloot zijn bezoek aan het lab af door een nieuwe onderzoeksreactor officieel te starten. De tweede locatie die de premier aandeed, was het Theo Walthie Control Center, de cen-trale controlekamer voor de drie krakers van het LHC-krakercomplex. Tevens mocht hij een kijkje nemen in het fornuis van de LHC 2 kraker. Leider van het krakercomplex Dik Schipper legde Balkenende uit dat de integratie van de drie krakers zeer gunstig is voor de concurrentiepositie van Dow op de

    wereldmarkt: Terneuzen heeft door haar centrale ligging in Europa een grote flexibili-teit in de toevoer van grondstoffen en kan door de integratie van de krakers tien procent meer produceren. De minister-president keek zijn ogen uit, toen procesoperator Linda de Groene op de computerschermen de grafi-sche weergave van het proces liet zien. Linda: Ik vond het erg leuk om de premier het pro-ces uit te leggen. Zo kreeg hij een goed beeld van hoe groot Dow eigenlijk is.

    Instroom gestegenDik Schipper belichtte vervolgens het thema onderwijs, waarin Dow ondanks de economi-sche recessie in blijft investeren. Dow biedt al jaren volop stage- en opleidingsmogelijk-heden en stimuleert de oprichting van oplei-dingsinstituut Btacampus. Dik: Mede door de investeringen en vele inspanningen van Dow is de instroom in het technisch onder-wijs in Zeeland flink gestegen. Dit in tegen-stelling tot de rest van Nederland. Ten slotte gaf Frans Kempenaars, verant-woordelijke voor EH&S (milieu, gezondheid en veiligheid, red.), een korte uitleg over

    duurzaamheid en klimaat. Dow produceert tal van verschillende chemische producten. Deze productieprocessen kosten een hoop energie. Maar wat velen zich niet realiseren, is dat de producten van Dow vaak weer ener-gie terugwinnen, legt Frans uit. Denk maar aan de blauwe Styrofoam platen die gebruikt worden voor het isoleren van wonin-gen en de kunststof auto-onderdelen waar-door een auto lichter wordt en dus minder benzine verbruikt. Chemie is er een onder-deel van, maar ook een oplossing voor het energie- en klimaatprobleem.Volgens Balkenende zijn twee zaken hem duidelijk geworden tijdens het bezoek aan Terneuzen: Ten eerste dat Dow een belang-rijke bijdrage levert aan de economie en de concurrentiepositie van Nederland. Daar-naast is het buitengewoon interessant om te zien hoe een chemisch bedrijf functioneert en meewerkt aan een meer duurzame toekomst. Uit alles blijkt hier de liefde voor de mogelijk-heden van techniek. Tevens gaf Balkenende aan dat hij de maatschappelijke betrokken-heid van Dow en de inzet voor onderwijs in de regio waardeert. Als Zeeuw had hij uiteraard al veel over Dow gehoord, maar hij was er nog niet eerder geweest. Gerard van Harten, directeur van Dow in Terneuzen, liet blijken dat ook Dow verheugd was over het bezoek. Wij zijn zeer vereerd dat de premier naar Terneuzen is afgereisd, zodat wij hem hebben kunnen laten zien wat wij hier doen. p

    Minister-president Jan Peter Balkenende bracht begin april een 2,5 uur durend werkbe-zoek aan Dow in Terneuzen. De premier kreeg een rondleiding over het fabrieksterrein en nam onder andere een kijkje in het High Throughput Research (HTR) laboratorium en het fornuis van kraker LHC 2. Aan de hand van verschillende presentaties over innovativiteit, duurzaamheid en onderwijs, liet Dow zien dat de chemie een oplossing kan bieden voor een meer duurzame maatschappij en economie.

    Actueel

    april 2009 Chemie magazine 21

    CM0904_p19_actueel.indd 21 17-04-2009 14:59:31

  • Chemie in zwaar weer

    Fo

    to: S

    hu

    tte

    rS

    toc

    k De Nederlandse chemische industrie verkeert nog steeds in zwaar weer. Omzetten blijven op een zeer laag niveau, fabrieken staan stil, personeel wordt de wacht aangezegd. Hoe nu verder?

    Chemie magazine peilde de stemming. Adriaan van Hooijdonk

    22 Chemie magazine april 2009

    CM0904_p22_thema.indd 22 17-04-2009 14:51:00

  • et gaat nog steeds niet goed met de chemische bedrijven in ons land. Uit de derde telefonische enqute van de VNCI van dit jaar onder haar leden, komt het beeld naar voren van een branche die nu al geruime tijd in zwaar weer verkeert. Hoewel de

    omzetten in het algemeen niet verder dalen, is het niveau nog ver onder dat van vorige jaren, stelt VNCI-directeur Colette Alma. En dat is op de langere duur voor veel bedrijven niet vol te houden. Daarom letten de meeste ondernemingen flink op de kosten en ontkomen ze niet aan reorganisaties.Recente cijfers van het CBS bevestigen het beeld. Zo maakten de rekenmeesters begin april bekend dat de

    omzet van de chemische industrie in februari van dit jaar met bijna 38 procent is teruggelopen in vergelijking met de periode vorig jaar. In 2008 werd er nog een recordomzet van 50 miljard euro gedraaid. Ook de export krijgt volgens het CBS harde klappen, waar-bij met name de chemie (voor een groot deel afhankelijk van uitvoer) het moet ontgelden. Het Havenbedrijf Rotter-dam maakte begin april bekend dat de overslag van chemi-sche basisproducten met 17 procent daalde tot 7,6 miljoen ton. Ook de behandeling van mineralen, bouwstoffen en biomassa leed onder de sterk teruggevallen activiteit in de chemie: - 29 procent tot 2,1 miljoen ton.Verder hebben bedrijven als DSM, DuPont en

    h

    Chemie in zwaar weerNog geen tekenen van herstel

    e

    april 2009 Chemie magazine 23

    Thema

    CM0904_p22_thema.indd 23 17-04-2009 14:51:09

  • Sabic Innovative Plastics werktijdverkorting aangevraagd voor een deel van hun personeel. Sommigen zelfs voor de tweede of derde keer. En contractors hebben het al hele-maal rustig in deze tijden, blijkt uit verschillende persbe-richten van chemische bedrijven, waarin ze aangeven dat ze tijdelijk personeel voorlopig naar huis hebben gestuurd.

    Kleine lichtpuntjesToch zijn er hier en daar hele kleine lichtpuntjes te zien. Het kabinet heeft eind maart een aantal plannen gepresen-teerd om de Nederlandse economie uit de recessie te halen. En hoewel de VNCI zich afvraagt of de maatregelen qua omvang wel voldoende zoden aan de dijk zetten en of ze op tijd komen, is directeur Colette Alma niet ontevreden over de aard ervan. De plannen zouden voor meer vraag naar chemische producten kunnen zorgen. Denk bijvoor-beeld aan isolatiemateriaal voor woningbouw, de sloopre-geling voor autos, de investeringen in infrastuctuur en de stimulering van innovatie- en klimaatmaatregelen. Maar al teveel moeten we nu ook weer niet van het Nederlandse pakket verwachten, want onze industrie is vooral afhanke-lijk van de wereldhandel. En die zit nog steeds in een enorme dip.

    Managing partner Tijo Collot dEscury van consultancybu-reau Roland Berger in Amsterdam ziet eveneens nog geen tekenen van herstel. De olie-, grondstoffen-, en huizenprij-zen dalen nog steeds. Aangezien we in Nederland met een open economie hebben te maken, is met name de chemi-sche industrie erg gevoelig voor ontwikkelingen in de rest van de wereld. En daar zie ik voorlopig nog geen verbete-ring. Integendeel, ik denk dat de bodem nog niet is bereikt. Het Internationaal Monetair Fonds heeft begin april zijn raming van de kosten van de kredietcrisis weer verhoogd tot meer dan 3000 miljard euro.Volgens hem vallen de grootste klappen momenteel bij chemische bedrijven die voornamelijk aan de automotive- en bouwindustrie leveren. Maar daarmee vertel ik natuur-lijk niets nieuws. Dat hebben we de afgelopen weken wel in de pers kunnen lezen. De farmacie- en de agrochemiesec-tor doen het daarentegen net even iets beter, omdat deze sectoren nu eenmaal minder cyclisch zijn dan de reguliere chemie.

    Crisis biedt kansenToch biedt de crisis volgens de Roland Berger-consultants ook kansen voor chemische bedrijven. Het is nu een mooi moment om samen met de klant te gaan nadenken over duurzame proposities. Denk bijvoorbeeld aan samenwer-kingsverbanden tussen chemische bedrijven en de auto-industrie om verdergaande vervanging van metalen door lichtere kunststoffen mogelijk te maken. Daardoor neemt het energieverbruik van een wagen af, en dat is in deze tijd een belangrijk verkoopargument. Wij zien dat er in de prak-tijk steeds meer van dergelijke creatieve allianties ont-staan.VNCI-bestuurslid Bert Jan Lommerts, in het dagelijks leven tevens directeur van Latexfalt in Koudekerk aan den Rijn, geeft een voorbeeld. Samen met Kraton en KWS heb-ben wij onlangs een nieuwe toplaag op basis van gemodifi-ceerd bindmiddel ontwikkeld. Daarmee kunnen we de duurzaamheid van zeer open asfaltconstructies, ook tij-dens strenge winters, aanzienlijk verhogen. Daarnaast e

    Samen met klant aanduurzaamheid werken

    24 Chemie magazine april 2009

    CM0904_p22_thema.indd 24 17-04-2009 14:51:22

  • april 2009 Chemie magazine 25

    Thema

    CM0904_p22_thema.indd 25 17-04-2009 14:51:31

  • hebben we met verschillende partners een nieuwe emul-sietechnologie op de markt gebracht. Daardoor neemt de hechtlaag tussen asfaltlagen met een factor drie toe.Lommerts staat positief tegenover de plannen van het kabinet om het onderhoud aan infrastructurele projecten

    naar voren te halen. Maar ik ben bang dat de besluitvor-ming bij gemeenten en provincies veel te traag op gang zal komen. Daar moeten sneller knopen worden doorgehakt. Toch verwacht ik in 2010 een duidelijke toename van onder-houdsprojecten. En daar kan Latexfalt van profiteren.

    ConsumentenvertrouwenMax van der Meer, algemeen directeur Huntsman Holland, is eveneens positief over de stimuleringsplannen van de overheid om de Nederlandse economie uit de recessie te halen. Het stimuleren van betere isolatie voor woning-bouw, inclusief renovatie, zie ik als een goede stap om lokaal meer vraag naar onze producten te creren. Los van het behoud van de werkgelegenheid is het volgens Van der Meer een mooie kans om het belang van isolatie onder de aandacht te brengen. Daarbij kunnen wij met onze ken-nis en ervaring zeker een rol spelen. Door de juiste isolatie te kiezen en vernieuwende materialen te gebruiken, kun-nen we in heel Europa nog meer dan genoeg energie besparen en zo de CO2-uitstoot verlagen.Dow Benelux in Terneuzen heeft als gevolg van de crisis inmiddels drie van haar 26 fabrieken moeten sluiten. Daar-naast verloren tijdens een reorganisatie 200 vaste kracht-en hun baan. Woordvoerder Matthijs van Meerveld van Dow Benelux laat echter weten dat het bedrijf hoopt te profite-ren van de kabinetsmaatregelen. De automobielindustrie en de bouwsector zijn voor ons belangrijke markten. Het kabinet richt de vraagstimulering vooral op deze markten, dus dat is goed voor ons. En in Terneuzen produceren wij het isolatiemateriaal Styrofoam. Het zou goed kunnen dat de vraag naar dit product door de kabinetsmaatregelen stijgt. Daarbij maak ik echter wel de kanttekening dat wij in Terneuzen voor heel Europa produceren. Vijfentachtig pro-cent van onze productie is voor de export, zodat het voor Dow Benelux ook belangrijk is dat de vraag in andere Euro-pese landen aantrekt. Ook Willem Buitelaar, woordvoerder van DuPont Dor-drecht, ziet kansen naar aanleiding van het besluit van het kabinet om de bouw-, energie-, en automobielsector te

    Hoe reageren de leden op de kabinetsmaatregelen?

    Directeur Jan Noordegraaf van Synbra

    De VNCI heeft begin april voor de derde keer dit jaar een telefonische enqute onder haar leden gehouden. Daarbij kwa-men onder meer de maatregelen van het kabinet aan de orde om de effecten van de crisis te verminderen. Een paar reacties.

    Het voorstel van de VNCI voor een fiscale maatregel in de vorm van een versnelde afschrijving (voor bedrijfsmiddelen en machines) over meerdere jaren is, tot teleurstelling van de leden, niet overgeno-

    men. Wel krijgt het bedrijfsleven meer liquiditeitsverruiming door een versoepe-ling van de verliesregeling 2008. De leden geven aan dat ze de huidige regeling voor versnelde afschrijving zo veel mogelijk zullen benutten. Tegelijkertijd stellen ze dat er meer ruimte nodig is.

    Een aantal bedrijven dat werktijdverkorting had aangevraagd, overweegt na afloop over te stappen op deeltijd WW. Ze zien het als een interessante optie, hoewel er nog veel onduidelijkheden bestaan. Ook is de

    positie van de bonden nog niet helder. Bedrijven pleiten verder voor exportkre-

    dietverzekering en garantiestelling, zoals in Duitsland en Belgi het geval is. Export naar Oost-Europa valt terug in verband met kredietbeperkingen.

    Daarnaast is het van belang dat lagere overheden de middelen en bevoegdheden krijgen om snel knopen door te hakken bij projecten voor weg- en waterbouw.

    stimuleren. Het bedrijf draait op flink lagere capaciteit en heeft voor de derde keer werktijdverkorting aangevraagd. Of de maatregelen van het kabinet bij DuPont Dordrecht direct zullen leiden tot toename van de vraag kan hij op dit moment nog niet overzien. Onze klanten zitten over de hele wereld. De orderportefeuille van onze divisies die aan de bouw- en automobielsector leveren laten nog geen tekenen van herstel zien. De vraag blijft vooralsnog fors lager dan in dezelfde periode van vorig jaar. Gelukkig is DuPont ook actief in sectoren waar het goed gaat, zoals de in de landbouw, veiligheid en bescherming, en in de ver-pakkingsindustrie. Maar het belangrijkste is dat de consu-ment weer vertrouwen krijgt in de economie en bereid is geld te besteden.

    Innovatie-inspanningen verhogenBij de afnemers van de chemische industrie is een divers beeld te zien. In de jongste uitgave van de nieuwsbrief van de NRK (rubber- en kunststofindustrie) komt bijvoorbeeld een ondernemer aan het woord die juist in deze crisistijden de innovatie-inspanningen verhoogt. Directeur Jan Noordegraaf EPS-fabrikant Synbra in Etten-Leur gelooft heilig in de jongste ontwikkeling van het bedrijf: biologisch afbreekbaar piepschuim. Synbra startte drie jaar geleden met de ontwikkeling van biofoam. Het blijkt een uitstekend alternatief voor het traditionele piepschuim in de verpak-kingsindustrie, dat de naam heeft zeer milieubelastend te zijn. Het zal het oorspronkelijke materiaal zeker niet hele-maal vervangen, maar ik verwacht wel een groeiversnel-ling, aldus Noordegraaf. Hij weigert de crisis zijn innova-tiewerkzaamheden in de weg te laten staan. We hebben een budget voor investeringen dat houden we vast. Natuur-lijk kijken we wel zorgvuldig welke euro we kunnen uitge-ven. Maar gelukkig hebben we veel goede ideen, dus rol-len er veel euros onze kant op. Natuurlijk hebben we last van de crisis, maar dankzij innovatie zijn we aantrekkelijk voor bepaalde bedrijven en merken we dat innovatie tot een grotere klantentrouw leidt. Wim Verhoeven van het Zoetermeerse onderzoeksbureau EIM schat dat de omzetdaling van de rubber- en kunststof-industrie in 2009 tussen de acht en negen procent zal bedragen. Daarna gaat de weg voorzichtig weer omhoog, al moet volgend jaar nog gerekend worden met een daling tot min twee procent. Wel verwacht Verhoeven dat de chemi-sche industrie als een van de eerste uit het dal zal klim-men. Het is immers een van de sectoren die het eerste wordt geraakt, maar zodra de economie weer aantrekt dat als eerste merkt. p

    Mooie kans om isolatie onder de aandacht te brengen

    26 Chemie magazine april 2009

    CM0904_p22_thema.indd 26 17-04-2009 14:51:32

  • Ze kunnen niet leven zonder hun omgeving te beschadigen.Maar u wel. Met bewezen sustainability management software van SAS.

    www.sas.com/nl

    Olifanten eten duizenden bomen kaal

  • et mag geen negatief verhaal worden, benadruk Bert Meijer meermalen tijdens het gesprek. Jarenlang heb ook ik regelmatig geroepen gezegd dit deugt niet en dat deugt niet , maar dat

    schiet niet op. Ik werd zelfs een beetje moe van mezelf. Kritiek is niet ver-keerd, maar je moet ook met alterna-tieven komen. Anders ben je niet geloofwaardig.

    Okay, een positieve insteek. Wat is de grote uitdaging?Omdat dit uit te leggen, moet ik toch

    H

    28 Chemie magazine april 2009

    CM0904_p28_interview.indd 28 17-04-2009 14:14:09

  • Onderzoek is te goedkoop geworden Het is hoog tijd voor een herwaardering van wetenschap en techniek. Onderzoek heeft zijn waarde verloren, ook letterlijk, en dat breekt ons nu op. Volgens Bert Meijer, ook lid van de Regiegroep Chemie, is nu de tijd gekomen voor verandering. Dankzij de kredietcrisis realiseren we ons weer waar de echte waarde wordt gecreerd. Joost van Kasteren

    Hoogleraar Bert Meijer van de TU Eindhoven:

    e

    met een kritische blik kijken naar de ontwikkelingen in de afgelopen 20-25 jaar kijken: de opkomst van het aan-deelhouderskapitalisme. Sinds Reagan en Thatcher de ideen van Milton Friedman omarmden, is de nadruk in de maatschappij komen te liggen op het maximaliseren van de winst. De waarde van het aandeel werd de maat der dingen; andere waarden werden uit het oog verloren. Men zag dat men veel winst kon maken met de uitvindingen van het verleden. Onderzoek voor de langere termijn was overbodig. R&D werd een kostenpost in plaats van een economisch attractieve activiteit en

    een levensader voor bedrijven. Als we toen die fout niet hadden gemaakt, hadden we nu tien keer meer R&D-laboratoria gehad en tien keer minder financile instellingen. Dan waren we heel wat beter af geweest met zoveel laboratoria vol met mensen die werken aan betere producten voor een duur-zame maatschappij.

    Maar onderzoek kost toch geld?Nee, onderzoek levert geld op. Heel veel geld. De directeur van het Max Planck Instituut vertelde me laatst trots dat met de opbrengst van de octrooien van Karl Ziegler voor de

    industrile productie van polyolefinen meer dan 20 jaar onderzoek van het instituut was gefinancierd. Maar in feite is dat een fooi. De opbrengst van polyolefinen loopt in de vele miljarden; met een klein percentage daarvan had je twintig jaar of langer, al het che-misch onderzoek in Duitsland kunnen financieren. Of dichter bij huis: als alle vondsten van Philips op waarde waren geschat, was hun R&D-afdeling nu tien keer zo groot geweest.

    Waarom gebeurt dat dan niet?Voor een deel ligt dat aan de onder-zoekers zelf. Die zijn van nature niet zo

    Fo

    to's

    : Ca

    sp

    er

    ril

    a

    april 2009 Chemie magazine 29

    Interview

    CM0904_p28_interview.indd 29 17-04-2009 14:14:15

  • bezig met geld, maar willen hun onderzoek zo goed mogelijk doen, hun bedrijf helpen of de wetenschap vooruit brengen. Ze hebben de wereld onvoldoende duidelijk weten te maken wat de waarde van hun werk is. Vergelijk het maar eens met advo-caten of accountants. Die dragen niet bij aan de productie, maar hebben zich zodanig weten te organiseren dat ze hele goede zaken doen. Er zijn ontelbare zelfstandige advocatenkan-toren, adviesbureaus en accountants-bureaus, maar private onderzoeksin-stituten bestaan niet. Terwijl wetenschap en techniek toch de basis hebben gelegd voor onze welvaart. In feite komt het erop neer dat waar vooraanstaande onderzoekers hun geld bij elkaar moeten schrapen, de winst van wetenschap en techniek verderop in de keten wordt geoogst. Wat dat betreft lijken onderzoekers net boeren. Iedereen verdient aan de producten van de boerderij de tus-senhandel, de supermarkt en de con-sument die profiteert van lage voed-selprijzen behalve de boer. Voor een schamel uurloon werkt hij zich uit de naad en draagt bovendien de risicos van slecht weer en ziekten en plagen. Wat moet er veranderen? Ik roep alle onderzoekers en techno-logen in de wereld op om hun bijdra-gen aan de vooruitgang duurder te verkopen, chemici en chemisch tech-nologen voorop. Technologie moet weer de waarde krijgen die het toe-komt. Het is toch te gek voor woorden dat je voor het uurloon van een advo-caat vijf DVD-spelers kunt kopen. Lekker goedkoop, denkt de consu-ment, maar tegelijkertijd is het een

    ontkenning van de waarde van de R&D-inspanningen die in het appa-raat liggen besloten. Die waarde wil ik weer terugbrengen. Te vaak hoor ik bij bedrijven dat ze het niet allemaal zelf hoeven uit te vinden, omdat ze het wel kunnen kopen. Ook dat illustreert dat onderzoek te goed-koop is. Hetzelfde geldt voor de drang naar open innovatie. Daarmee doen we onze producten veel te kort. Het werk van onderzoekers heeft een enorme economische waarde en daar moet voor betaald worden. Ook pri-vaat-publieke samenwerking lost dat fundamentele probleem niet op. Het is eerder een bevestiging van het feit dat onderzoek te goedkoop is. Bedrijven kunnen er zelf geen geld mee genere-

    ren en doen mee aan die program-mas om te overleven. De grote uitda-ging is dat R&D een economisch vitale activiteit wordt.

    Hoe?Bijvoorbeeld door het intellectuele eigendom beter te beschermen. Nu biedt een octrooi twintig jaar bescherming, daarna is de vondst vogelvrij. De ontwikkeling van een medicijn kost circa twaalf jaar. Dat betekent dat een farmaceutisch bedrijf acht jaar heeft om de kosten terug te verdienen. Dat is veel te kort, met als gevolg dat de medicijnen eerst te duur zijn en daarna te goed-koop met de generieke versies. Zo is er nauwelijks geld voor de ontwikke-ling van nieuwe medicijnen. Veel far-maceutische bedrijven storten zich dan ook op kleine octrooibescher-mende verbeteringen aan bestaande medicijnen om die vervolgens met een groot reclamebudget aan de man te brengen. Dat kun je die bedrijven wel verwijten, maar aan de basis ligt het probleem dat er te weinig lange-termijnwaardering is voor de ontwik-keling van geneesmiddelen. Het zelfde speelt in de chemie en de olie-industrie. Slechts een heel klein deel van de prijs is gerelateerd aan de intellectuele prestaties van de men-sen die het technisch allemaal moge-lijk hebben gemaakt.

    Je zou dus het octrooi moeten verlengen?Niet zonder meer, omdat je dan het goede van marktwerking tegenhoudt. Ik denk aan een octrooi dat twintig jaar lang recht op exclusiviteit biedt en dan nog eens twintig jaar, waarbij de technologie verplicht in licentie

    wordt gegeven voor een vast bedrag. Daarmee voorkom je waarschijnlijk ook dat concurrenten een kleine ver-andering aanbrengen om de octrooi-rechten van iemand anders te omzei-len. Voorop staat de notie dat we allemaal accepteren dat we moeten betalen voor de R&D. Veel, vooral fundamenteel, onderzoek, levert geen octrooien op, maar publicaties.

    Hoe wilt u dat onderzoek economisch waarderen? Via echte auteursrechten op weten-schappelijk werk. Stel dat een van mijn publicaties in een wetenschap-pelijk tijdschrift door een fabrikant wordt benut om een nieuw product te maken. Dan lijkt het me redelijk dat

    een deel van de winst naar mijn onderzoeksgroep of mijn universiteit wordt teruggesluisd. Vergelijk het maar met literatuur of muziek. Als je een of twee regels uit een song van Elvis gebruikt dan staat Buma/Stemra of de erven Presley binnen de kortste keren op de stoep om hun rechtmatig aandeel op te eisen. Uiter-aard geldt dit niet voor onderzoekers die resultaten van mijn onderzoek gebruiken voor verder onderzoek. De auteursrechten gelden pas als er geld wordt verdiend met resultaten die in de publicatie zijn beschreven.

    Een Ferrari voor de deur? Voor alle duidelijkheid: het gaat me er niet om dat ik als persoon wordt betaald, maar dat het werk van mijn groep wordt gewaardeerd. Ik heb dit uitgebreid met Amerikaanse octrooi-advocaten besproken. Volgens hen is dit goed mogelijk en meer dan noodza-kelijk, want ook zij verbazen zich over het gemak waarmee universiteiten hun ideen en resultaten kwijtraken.

    Betekent dat ook dat producten duurder worden?Ja, dat kan niet anders, tenzij elders in de keten wordt ingeleverd. Er wordt nu niet of nauwelijks betaald voor de technologische creativiteit en inventi-viteit die is opgeslagen in een laptop of om een heel ander voorbeeld te noemen een buitenverf op waterba-sis waar je geen omkijken naar hebt.

    Technologie moet weer de waarde krijgen die het toekomt

    30 Chemie magazine april 2009

    Interview

    CM0904_p28_interview.indd 30 17-04-2009 14:14:32

  • Als je dat niet ombuigt, als je de tech-nologie niet op waarde schat, dan loopt de maatschappij op den duur vast. Bedrijven zijn niet meer in staat om echt nieuwe producten doorbra-ken te realiseren. Het is ook zeer noodzakelijk om tot een duurzame wereld te komen. Als producten duurder worden, loont het weer de moeite om ze te repareren. Bovendien wordt de kloof tussen bestaande en duurzamere producten kleiner. Als brandstof duurder wordt, omdat we moeten betalen voor de technologie die is verscholen in explo-ratie en raffinage, wordt zonne-ener-gie eerder economisch aantrekkelijk.

    Hoe krijg je dit voor elkaar?Door de huidige crisis is iedereen er wel van overtuigd dat het anders moet. In een tijd van chaos kan juist een para-digmaverschuiving helpen om opnieuw te groeien, maar dan veel duurzamer. Om de fout van de laatste 20-25 jaar te herstellen, kan ik me voorstellen dat de EU een deel van de BTW gebruikt (zeg 2%) om de R&D van het verleden te betalen. Het geld kan vervolgens worden gebruikt om de investeringen in onderzoek te financieren, dat nodig is om de anders onhaalbare Lissabon-afspraken te halen.

    Nederland krijgt dat niet in zijn eentje geregeld?Nee, zeker niet. Verlengen van de octrooiperiode en verbreding van de

    auteursrechten op wetenschappelijke publicaties krijg je alleen op wereld-schaal voor elkaar. Maar de baten betalen zich ook uit op wereldschaal. Over 40 jaar telt de wereld negen mil-jard mensen, die allemaal een beetje prettig willen leven en een toekomst voor hun kinderen willen. Als we daar duurzaam aan willen voldoen, dat wil zeggen zonder de hulpbronnen uit te putten en het milieu te vervuilen, zul-len we een ongelooflijke technologi-sche inspanning moeten leveren. Chemici spelen daarbij een sleutelrol, omdat zij in staat zijn gebleken om uit uiteenlopende grondstoffen een grote variatie aan producten te maken.

    Een New Green Deal?Ja, maar dan een echte. Wat er nu als New Green Deal wordt aangeprezen is toch wat gerommel in de marge. Een paar windmolenparken hier en daar, en het isoleren van huizen. Dat moet natuurlijk gebeuren, maar als we ons echt op de toekomst willen voorbereiden, dan zijn ingrijpender veranderingen nodig. Mijn grote zorg is dat politici wel gemakkelijk praten over duurzaamheid, maar zich niet realiseren welke enorme intellectuele inspanningen daarvoor nodig zijn. Sterker nog: ze eisen bijna dat we die vindingen zo maar even zullen leve-ren. Ik kan ze uit de droom helpen, want het gaat veel langer duren dan dat ze denken. Daar zijn zeer veel, hele goede onderzoekers voor nodig,

    veel meer dan er nu zijn. Duurzame change om de lijfspreuk van Obama nog maar eens te gebruiken, begint met technisch-wetenschappelijk onderzoek op topniveau.

    Maar er studeert bijna niemand meer chemie?Vind je het vreemd als het doen van onderzoek economisch veel te laag wordt gewaardeerd? Een volwaardige minister van wetenschaps- en technolo-giebeleid zou zich moeten inspannen om de waardering van onderzoek in overeenstemming te brengen met de werkelijke waarde. Dat biedt ruimte voor het opzetten van private laborato-ria met een economisch gezonde bedrijfsvoering, die inhoudelijk zeer uitdagende banen met veel toekomst-perspectief creren. Daardoor zal ook de groei van technische wetenschappen en btawetenschappen worden gesti-muleerd, en komen de goede studenten en werknemers vanzelf.

    U bent er echt van overtuigd, niet?Hoe langer je erover nadenkt, hoe logischer het wordt. En belangrijker nog: hoe noodzakelijker het is voor de toekomst. Is het geen prachtig toekomstbeeld? Een groot deel van de bevolking bezig met onderzoek naar een duurzame samenleving in plaats van al die aca-demici die nu hele dag vergaderen en papier heen en weer schuiven. p

    april 2009 Chemie magazine 31

    Interview

    CM0904_p28_interview.indd 31 17-04-2009 14:14:53

  • DuPont doorstaat vuurproef

    32 Chemie magazine april 2009

    CM0904_p32_uitgelicht.indd 32 17-04-2009 14:16:00

  • DuPont doorstaat vuurproef

    Autocoureur Jos Verstappen ontsnapte tijdens de Grand Prix van Duitsland op Hockenheim, in 1994 ternauwernood aan de dood. Tijdens de pitsstop ging het hele-maal mis met tanken, waardoor een grote hoeveelheid benzine op zijn wagen terecht-kwam. Een fractie van een seconde later schrok de gehele Formule 1- wereld op, door een gigantische brand in de Benetton-pit. De auto van Verstappen baadde een paar seconden in een enorme vuurzee,

    maar zowel Verstappen als de leden van zijn pitcrew bleven vrijwel ongedeerd, op wat lichte brandwonden na. Dat kwam onder andere omdat zowel Verstappen als zijn teamleden een pak droegen waarin DuPont Nomex-vezels waren verwerkt. Deze vlamvertragende en hittebestendige vezel smelt en druipt niet, en biedt bescherming tegen tal van gevaren. Daarom is kleding met DuPont Nomex onder meer populair bij brandweerlieden,

    piloten en industrile werkers. Ook solda-ten dragen kleding waarin de speciale vezel is verwerkt om ze te beschermen tegen brandwonden als gevolg van berm-bommen. De vraag naar het materiaal is de laatste jaren flink gestegen. Reden voor producent DuPont om de productie uit te breiden, onder andere in het Spaanse Asturias. p

    Meer informatie: www.dupont.com

    april 2009 Chemie magazine 33

    Uitgelicht

    CM0904_p32_uitgelicht.indd 33 17-04-2009 14:16:05

  • fvangen en opslaan vormen een van de opties om de uitstoot van CO2 te beperken, zegt VNCI-directeur Colette Alma. Als we in Nederland de doelstellingen voor het verminderen van de CO2-uitstoot willen halen, dan moeten we alle opties openhouden en nagaan wat ze kunnen bijdragen:

    energiebesparing, wind, zonne-energie, biomassa, algen kweken en dus ook CO2-opslag. We moeten er proeven mee nemen. Zo komen we te weten wat deze techniek uiteinde-lijk te bieden heeft. Alles wat kosteneffectief kan bijdragen aan de reductie van de CO2-uitstoot, moeten we benutten.De technologie om CO2 af te vangen, te transporteren en te injecteren in lege gasvelden is er al, maar die moet nog verder ontwikkeld worden. Dat geldt vooral ook voor de infrastructuur. De afvang van CO2 uit zuivere processtro-men, zoals bij ammoniakfabrieken, is voor een redelijke prijs mogelijk, aldus Alma. Ze doelt onder meer op het pro-ject van DSM Agro om samen met GTI en andere partners te onderzoeken of het mogelijk is CO2 in Geleen op 1800 meter diepte op te slaan in een laag van kalkzandsteen. Als de prijzen van CO2-emissierechten op de markt niet al te

    A

    Hoe zit het met de risicos?

    Vriend en vijand zijn het erover eens: als Nederland zijn CO2-uitstoot in 20 jaar wil

    halveren, dan kan dat niet zonder ondergrondse opslag van CO2. Hoe

    belangrijk is CO2-opslag voor de chemische industrie, hoe zit het met de

    risicos? VNCI-directeur Colette Alma en andere belanghebbenden lichten het

    onderwerp toe. Erik te Roller

    CO2-opslag voorlopig onmisbaar

    Colette AlmaGer van Tongeren Sible Schne

    34 Chemie magazine april 2009

    CM0904_p34_opinie2.indd 34 17-04-2009 14:17:48

  • laag zijn, kan zuivere CO2 op voldoende schaal kosteneffec-tief worden afgevangen. Het afvangen van CO2 uit onzuivere stromen, zoals bijvoorbeeld rookgassen, en het opslaan daarvan, is momenteel nog veel te duur. Je praat al gauw over 50 euro per ton, dat is ver boven de CO2-handelsprij-zen van dit moment, voegt Alma eraan toe.

    Goedkoopste mechanismenDe chemiesector is grootgebruiker van energie. Zij neemt 40% van het primaire energiegebruik van de industrie voor haar rekening. Dat de chemische industrie grote interesse heeft voor CO2-opslag mag duidelijk zijn. Alma: Toch hoe-ven chemiebedrijven niet per se gebruik te maken van CO2-opslag om de klimaatdoelstellingen te halen. Als de afvang en opslag per ton CO2 goedkoper is dan de CO2-emissie-prijs op de markt, dan zullen de bedrijven daarvoor kiezen. Maar als het duurder is dan de CO2-handelsprijs, dan kun-nen ze ook emissierechten kopen om aan hun verplichtin-gen te voldoen. Want zo werkt de handel in emissierechten: je kiest voor de goedkoopste mechanismen om de CO2-uitstoot tegen te gaan. Via de handel in emissierechten bepaalt de markt, welke mechanismen binnen de marges vallen en welke daarbuiten. Daarom is het ook van belang alle opties te ontwikkelen en uit te proberen. Alleen zo wordt duidelijk wat het meest aantrekkelijk is en verder ontwikkeld moet worden.Tot 2030 is CO2-opvang echt nodig, zegt Sible Schne, cordinator van het Klimaatbureau, waarbij tal van milieu-organisaties zijn aangesloten. Nederland wil dat de CO2-uitstoot in 2020 30% lager is dan in 1990, en in 2030 50% lager. Onze voorkeur gaat natuurlijk uit naar energiebespa-ring en duurzame energie. Maar daarmee alleen redden we het niet. De CO2-opslag hebben we de komende 40 tot 50 jaar hard nodig als tussenoplossing. Na 2050 nemen zonne- en windenergie de overhand en zal de behoefte aan CO2-opslag vanzelf verminderen. Een omvangrijke studie in opdracht van de milieuorganisaties van het Centrum voor Energiebesparing en andere organisaties wijst uit, dat we in 2030 zon 30 miljoen ton CO2 per jaar moeten opslaan.

    Dat is 20% van de vrijkomende hoeveelheid CO2 in Nederland. De studie staat op www.green4sure.nl. Op de korte termijn is van belang, dat de overheid de proefprojec-ten met CO2-opslag in Nederland subsidieert. Maar de grootschalige invoering moet de overheid niet subsidiren, dat is een zaak van de markt, waarbij het Europese emis-siehandelssysteem zijn werk moet doen. Alma is het hier-

    mee eens: In de demonstratiefase is het goed dat de over-heid subsidie geeft. Maar bij grootschalige, routinematige opslag moet het systeem zichzelf kunnen bedruipen uit-gaande van de CO2-emissieprijs van dat moment. Als het systeem namelijk afhankelijk is van overheidssubsidies, biedt het geen structurele economische oplossing.

    Opslagruimte genoegVolgens Ger van Tongeren van het Rotterdam Climate Initiative, voorzitter van het Business Platform CCS/Deltalinqs, zijn alle grote bedrijven in de keten van afvang, transport en opslag genteresseerd. Het idee is, dat we straks CO2 afvangen bij raffinaderijen, chemiebe-drijven en centrales, en dat vervolgens met pijpleidingen en schepen transporteren naar oude, lege olie- en gasvel-den in het land en op zee. De kracht van Nederland is dat we de keten van afvang, infrastructuur en opslag helemaal beheersen. Op het Nederlandse Continentaal Plat zijn de lege olie- en gasvelden goed voor de opslag van 500 tot 700 miljoen ton CO2. In het Rotterdamse havengebied willen dat de uitstoot in 2025 ongeveer 30 miljoen ton lager is, waar-van 10 miljoen door energiebesparing en 20 miljoen ton door CO2-opslag. Er is dus opslagruimte genoeg.Momenteel zetten we een programma op met grote bedrij-

    Opinie

    -opslag voorlopig onmisbaar

    Alle opties ontwikkelen en uitproberen

    e

    april 2009 Chemie magazine 35

    CM0904_p34_opinie2.indd 35 17-04-2009 14:17:48

  • ven als E-on, Shell, Exxon Mobile en Huntsman, in samen-werking met de VNCI en VNPI (Vereniging Nederlandse Petroleum Industrie, red.), vervolgt Van Tongeren. Op de korte termijn is de CO2-opslag vooral voor elektriciteitsbe-drijven van belang, omdat zij de emissierechten vanaf 2013 volledig moeten betalen. Maar ook chemiebedrijven zijn bezig om voor te sorteren, omdat zij een deel van de rech-ten op de veiling zullen moeten kopen. Het Rotterdam Climate Initiative heeft al met zeven bedrijven een conve-nant gesloten, waarbij de bedrijven informatie zullen ver-zamelen over de omvang van de CO2-emissies en de hoe-veelheden die afgevangen kunnen worden. Op basis van toezeggingen staat nu al vast, dat we vanaf 2013 bijna 12 miljoen ton CO2 aangeboden zullen krijgen als de plannen voor opslag doorgaan. Diverse bedrijven orinteren zich. Als die ook meedoen, kunnen we rekenen op ruwweg 20 miljoen ton CO2 per jaar vanaf 2020. Er lopen nu twee pilotprojecten: die van Shell en de NAM in Barendrecht, en van Wintershall en Linde Gas bij het Q8-veld in de

    Noordzee ter hoogte van IJmuiden. Gaz de France, Total en andere olieconcerns zijn in het verschepen van CO2 gente-resseerd. Bij Q8 zorgt het bestaande consortium van olie- en gasmaatschappijen ervoor, dat de CO2 in het lege veld wordt gepompt. Als de velden eenmaal vol met CO2 zitten, ligt het voor de hand dat Energie Beheer Nederland (die namens de Staat in de exploratie en exploitatie van olie- en gasvelden op zee participeert) en Gasunie de velden met opgeslagen CO2 nog voor jaren beheren.De VNCI moet volgens hem in kaart brengen welke hoe-veelheden CO2 de chemiebedrijven verspreid over het hele land straks denken te kunnen aanbieden, en hoe die voor-delig naar verzamelpunten in het land getransporteerd kan worden om van daaruit verscheept te worden naar de lege olie- en gasvelden op zee. Op die manier kunnen we aan de overheid laten zien, wat de afvang en opslag van CO2 reel kost, aldus Van Tongeren. De Europese Commissie wil 12

    pilot projecten voor CO2-opslag in Europa subsidiren. Het moet mogelijk zijn om minimaal n project naar Neder-land te halen. Binnen enkele maanden dienen we daartoe voorstellen in Brussel in.

    Risicos beperkt houdenVNCI-directeur Alma is zich bewust van de risicos van het omgaan met grote hoeveelheden CO2: Kooldioxide is essentieel voor de fotosynthese in planten en algen, en dus voor het leven op aarde. Het komt ook in de atmosfeer voor. Voor kleine lekkages hoef je daarom niet bang te zijn. Als er grotere hoeveelheden ontsnappen bestaan er natuurlijk wel risicos. Maar dat is niet nieuw. Alles wat je doet, brengt immers risico met zich mee. Dat moeten we ook niet veron-achtzamen. Het gaat er echter niet om, dat er wel of geen risicos zijn, maar dat je de juiste maatregelen neemt en alles zo managet, dat de risicos tot een aanvaardbaar mini-mum beperkt blijven. Belangrijk daarbij is, dat je juridisch goed vastlegt wie bij de infrastructuur, waarvoor verant-woordelijk is. Denk aan beheer, onderhoud en vervangings-investeringen.Het blad Natuurwetenschap & Techniek wees onlangs op het gevaar van een lekkage van CO2 bij windstil weer, waar-bij een wolk CO2 zou kunnen blijven hangen en op het belang van de gemeente en brandweer om op alle eventua-liteiten voorbereid te zijn.Sible Schne (Klimaatbureau): De veiligheidsrisicos van CO2, die is opgeslagen in gasvelden, zijn beperkt. Het komt niet in n klap vrij. Veiligheidrisicos zijn er vooral bij het transporteren en inpompen van de CO2 in een gasveld, maar dat zijn de normale risicos. Bij een grote lekkage moet je niet te dicht in de buurt komen vanwege het gevaar van verstikking. Via de normale vergunningsprocedure en door de normale wet- en regelgeving kan de overheid maatregelen afdwingen om deze risicos te beperken.Veel inwoners van Barendrecht zijn ongerust over de proef met CO2-opslag in die plaats. Alma: Als chemische indu-strie kunnen we alleen aangeven wat CO2 voor een gas is en hoe wij er veilig mee werken. Maar de rijksoverheid, die achter dit project staat vanwege het maatschappelijk belang en er 30 miljoen aan subsidie in steekt, mag ook best een woordje meespreken. p

    Veiligheidsrisicos zijn beperkt

    Shell wil ervaring opdoen met vergunningsproceduresShell CO2 Storage B.V. (initiatiefnemer en projectmanager) en OCAP werken samen aan het project om CO2 van de Shell-raffina-derij in Pernis op te slaan in twee lege gas-velden bij Barendrecht. Voor dit project is recent een milieu-effectrapportage (MER) ingediend bij de provincie Zuid-Holland. Die heeft dit ter inzage gelegd van 9 februari tot 23 maart 2009. Eind april brengt een onaf-hankelijke MER-commissie een toetsings-advies uit, dat belangrijk is voor het verloop van de vergunningenprocedures. Volgens Shell-woordvoerder Wim van de Wiel komen de definitieve vergunningen, als alles goed

    gaat, dit najaar af. Dan moeten we de knoop doorhakken en beslissen om door te gaan of te stoppen.Het injecteren van gas in een put is een bekende techniek. In Barendrecht begint de injectie in het kleinste van de twee velden, dat na drie jaar vol zal zijn. Shell kan zo in korte tijd ervaring opdoen met het hele vul-traject van begin tot eind en vooral met de procedures. Het bedrijf past daarbij een vergelijkbare techniek toe als Statoil in Noorwegen, die sinds enkele jaren CO2 opslaat in een waterhoudende laag nabij het Sleipner-veld op de Noordzee. Samen met

    andere bedrijven en instellingen is Shell ook betrokken bij CO2-opslag in Weyburn in Canada en in Otway in Australi. BP is ermee actief in Algerije en Total in Zuid-Frankijk. Verder bekijken DSM Agro en GTI de mogelijkheden om CO2 op te slaan in kalkzandsteen in de bodem bij Geleen. Ten slotte heeft de provincie Groningen onlangs een plan gepresenteerd om CO2 af te vangen en op te slaan in lege aardgasvelden in Noord-Nederland en op zee. Hierbij zijn onder meer Gasunie, NAM, Nuon, RWE en AkzoNobel betrokken.

    36 Chemie magazine april 2009

    CM0904_p34_opinie2.indd 36 17-04-2009 14:17:49

  • Afvalzuivering bij extreem weer

    Triqua bv in Wageningen boekt wereldwijd succes met de verkoop van installaties die afvalwater zuiveren met behulp van membraantechnologie. Zo heeft het bedrijf een olie/waterscheidingsinstallatie geleverd voor drie reststromen van de grootste, gentegreerde olie- en gasproductiefaciliteit in de wereld, Sachalin II in Rusland. De eerste stap is het afscheiden van de vaste stoffen uit het afvalwater. Daarna scheidt een speciaal platen lter de olie en de vaste stoffen gelijktijdig af. Vervolgens passeert het water twee veiligheids lters en is de eerste zuivering achter de rug. De installatie voldoet aan zeer strenge eisen en doet zijn werk ook tijdens de hete zomers en zeer koude winters op het eiland Sachalin.

    april 2009 Chemie magazine 37

    In beeld

    CM0904_p37_in beeld.indd 37 17-04-2009 14:18:39

  • Foto 1: Elektrisch aansluiten van de controleklepFoto 2: Laden van scheidingseenheid voor olie/waterFoto 3: Laswerk aan de buffertank (opslag oliehoudend afvalwater en

    vaste stoffen)Foto 4: Overdracht aan de klant (Factory Acceptance Test)Foto 5: Signalering brand- of explosiegevaarFoto 6: Elementen voor olie/waterscheidingFoto 7: De hele installatie is ingebouwd in een zeecontainerFoto 8: Doseerunits (links), flocculator (linksboven) en filtervaten (rechts)Foto 9: Container gaat op transport

    1 2 3

    54

    38 Chemie magazine april 2009

    CM0904_p37_in beeld.indd 38 17-04-2009 14:18:59

  • Volledige installatie past in n container

    6

    8

    9

    7

    april 2009 Chemie magazine 39

    In beeld

    CM0904_p37_in beeld.indd 39 17-04-2009 14:19:25

  • oogvliet, woensdagavond 19 maart 2009, 21.30. Op het Gaderingviaduct schiet een tankwagen over de betonnen middenberm, ramt de vang-rail en komt tegen het hek-

    werk van het viaduct over de A15 tot stilstand. Hulpdiensten gaan in eerste instantie uit van gevaarlijke stoffen, maar de tankwagen blijkt leeg. De chauffeur komt met de schrik vrij. De autoriteiten nemen het zekere voor het onzekere en sluiten het viaduct enige tijd af voor onderzoek en om de

    Twintig chemische bedrijven hebben zich inmiddels bij de VNCI aangemeld om telefonisch

    advies te verlenen bij een ongeval met chemische stoffen. In de toekomst gaan ze

    wellicht ook specialisten en materiaal beschikbaar stellen. Maar dan moeten eerst de

    juridische aansprakelijkheid en de verdeling van de kosten goed zijn geregeld, denkt onderzoeker

    Kees Kappetijn. Adriaan van Hooijdonk

    H

    Chemie wil hulp bij ongevallen uitbreidenChemie wil hulp bij ongevallen uitbreidenChemie wil hulp bij Juridische aansprakelijkheid nog niet goed geregeld

    40 Chemie magazine april 2009

    CM0904_p40_kennis en ervaring.indd 40 17-04-2009 14:20:01

  • vrachtwagen te bergen. Uiteindelijk loopt het ongeluk met een sisser af.Maar dat is niet altijd het geval, blijkt uit een recente brief van de minister van Verkeer en Waterstaat aan de Tweede Kamer over de voortgang van het incident-management bij ongeval-len met gevaarlijke stoffen. In de brief verwijst minister Eurlings naar een analyse van de Onderzoeksraad voor Veiligheid uit 2006. Daarin adviseert de Raad om een informatiesysteem op te zetten, dat de brandweer in staat stelt om bij een ongeval zo snel moge-

    lijk de informatie te krijgen over de precieze lading van een voertuig. Weliswaar hebben de vrachtwagens oranje UN-borden met daarop de stofnaam en het gevaar van de desbe-treffende stof, maar die blijken in de praktijk soms niet goed leesbaar. Zeker niet als er explosiegevaar is, de vrachtwagen in de kreukels ligt en de brandweer het bord van grote afstand moet zien te lezen. Neem bijvoorbeeld de tankwagen-brand bij Ewijk in 2001. Door de enorme rookontwikkeling en ver-keerde informatie van een voorbijgan-ger ging de brandweer uit van een andere stof dan die daadwerkelijk werd vervoerd. Gelukkig nam de com-mandant het zekere voor het onze-kere, maar het komt voor dat bij n enkel ander cijfer de stoffen totaal verschillende eigenschappen hebben. Daarom is het belangrijk dat de brandweer direct de beschikking heeft over het juiste stofnummer.

    Betere informatievoorzieningChemisch adviseur Richard van Haagen (27 jaar actief bij DCMR Milieudienst Rijnmond) onderschrijft deze mening. Het is essentieel dat de hulpdiensten binnen twintig minuten weten met welke stof ze te maken hebben. Daarvoor kunnen ze de UN-nummers gebruiken. En in het Chemiekaartenboek kunnen ze ver-volgens opzoeken wat de eigenschap-pen van een stof zijn. En of hij gevaar-lijk is, of niet. Maar let op, daar kan men zich lelijk in vergissen. Neem bijvoorbeeld divinylbenzeen, een broertje van styreen. Volgens het Chemiekaartenboek geen gevaarlijke stof, maar wel een stof die kan poly-meriseren. Dat betekent dat de poly-merisatie op gang kan komen, als het stofje dat wordt toegevoegd om de reactiesnelheid te