Cocreatie in de Publieke Sector

download Cocreatie in de Publieke Sector

of 194

  • date post

    19-Jun-2015
  • Category

    Documents

  • view

    2.918
  • download

    5

Embed Size (px)

Transcript of Cocreatie in de Publieke Sector

Cocreatie in de publieke sector

Cocreatie in de publieke sectorEen verkennend onderzoek naar nieuwe, digitale verbindingen tussen overheid en burgerVictor Bekkers Albert Meijer Met medewerking van Nils Burger en Jelena Buljac

Boom Juridische uitgevers Den Haag 2010

Dit boek is totstandgekomen in het kader van de Alliantie ICT en Vitaal Bestuur, een samenwerkingsverband van de Directie Innovatie en Informatiebeleid Openbare Sector van het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en enkele academische instituten. Deze alliantie verricht onderzoek naar de concrete betekenis van ICT voor de kwaliteit van het openbaar bestuur in ons land. Eerder bracht de Alliantie ICT en Vitaal Bestuur bij Boom Juridische uitgevers de volgende publicaties uit: Mark Bovens, Roger van Boxtel, Eugne Loos & Pauline Poland (red.) (2002) Renovatie van de rechtsstaat. Vijf casus over de invloed van ICT op democratie en recht Albert Meijer (2004) Vreemde ogen dwingen. De betekenis van internet voor maatschappelijke controle in de publieke sector Eugne Loos (2006) Innovatie aan het werk. Onderzoek op locatie naar succes- en faalfactoren van innovatieprojecten bij Nederlandse gemeenten vanuit een multi-actor perspectief Albert Meijer (2006) CCtje naar de baas. E-mail en verandering in ambtelijke organisaties Albert Meijer & Vincent Homburg (2008) Op weg naar toezicht 2.0

2010 Victor Bekkers en Albert Meijer / Boom Juridische uitgevers Behoudens de in of krachtens de Auteurswet gestelde uitzonderingen mag niets uit deze uitgave worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopien, opnamen of enige andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever. Voor zover het maken van reprografische verveelvoudigingen uit deze uitgave is toegestaan op grond van artikel 16h Auteurswet dient men de daarvoor wettelijk verschuldigde vergoedingen te voldoen aan de Stichting Reprorecht (Postbus 3051, 2130 KB Hoofddorp, www.reprorecht.nl). Voor het overnemen van (een) gedeelte(n) uit deze uitgave in bloemlezingen, readers en andere compilatiewerken (art. 16 Auteurswet) kan men zich wenden tot de Stichting PRO (Stichting Publicatie- en Reproductierechten Organisatie, Postbus 3060, 2130 KB Hoofddorp, www.cedar.nl/pro). No part of this book may be reproduced in any form, by print, photoprint, microfilm or any other means without written permission from the publisher. ISBN 978-90-8974-223-0 NUR 704, 805 www.bju.nl

VoorwoordTot twee jaar geleden hadden wij beiden nog nooit van de term cocreatie gehoord. Met termen als participatie, coproductie, digitale discussies en sociale netwerken waren wij wel zeer bekend. Na een aanvankelijke argwaan tegen dit nieuwe concept raakten wij gaandeweg enthousiaster. Het mooie aan de term cocreatie is dat de overheid niet langer centraal staat. Bij participatie mogen burgers meedoen, bij cocreatie is er juist sprake van gelijkwaardigheid en laten burgers de overheid meedoen. Met de toepassing ervan, zo laat dit boek zien, zijn er nieuwe praktijken ontstaan die interessant zijn en potentieel nuttig voor zowel overheden als burgers. Van daadwerkelijke cocreatie is er echter nauwelijks sprake. Is daarmee dit onderzoek mislukt? Neen. Wij laten wel zien hoe ideen over cocreatie overheden en burgers hebben genspireerd om te zoeken naar nieuwe verbindingen. Deze verbindingen zijn hard nodig in een tijd waarin de samenleving gefragmenteerd raakt en de legitimiteit van de overheid onder druk staat. Tot nog toe hebben deze praktijken vooral een experimenteel karakter, maar ze geven wel zicht op mogelijke manieren om het verbindend vermogen van de overheid in het informatietijdperk te versterken. Met dit boek hopen wij burgers, bestuurders, ambtenaren en onderzoekers te informeren en inspireren om verder vorm te geven aan nieuwe digitale verbindingen tussen overheid en burgers. Of tussen burgers en overheid. Wij pleiten voor meer experimenten, maar ook voor meer reflectie op de gewenste en ongewenste effecten van cocreatie. Cocreatie is niet uit zichzelf wenselijk. Ze is wenselijk wanneer zij kan bijdragen aan de vitaliteit van de publieke sector. Wij denken dat veel van de geschetste voorbeelden in dit boek daaraan kunnen bijdragen, maar noemen ook risicos en mogelijke perverse effecten. Geen eenzijdig pleidooi voor meer cocreatie dus. Dit boek had niet tot stand kunnen komen zonder de hulp van vele betrokkenen. Ten eerste willen we de respondenten van dit onderzoek bedanken. De openhartige interviews hebben in hoge mate bijgedragen aan ons inzicht in de nieuwe digitale praktijken, maar ook in de complexe processen van organisatieverandering in overheidsbureaucratien. Ten tweede willen wij de begeleidingsgroep voor dit onderzoek hartelijk bedanken. Het betreft Hubert Noordman (Belastingdienst), Arnout Ponsioen (Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijkrelaties) en Mildo van Staden (TNO, vanaf 1 januari 2009 Ministerie van BZK). Hun opbouwende kritiek heeft bijgedragen aan de kwaliteit van het onderzoek. Desalniettemin blijven de auteurs volledig verantwoordelijk voor de inhoud ervan. Ten derde willen we Nils Burger en Jelena Buljac van harte bedanken. Hun inspanningen om kwalitatieve en kwantitatieve informatie boven tafel te halen, om de nieuwe digitale praktijken te kunnen beschrijven, zijn van groot belang geweest voor dit boek. Ook hebben wij de samenwerking als zeer prettig en opbouwend ervaren. Ten slotte willen we Stefan Brakman danken voor de gedegen eindredactie van dit boek. Victor Bekkers en Albert Meijer Rotterdam en Utrecht, november 2009

5

InhoudVoorwoord Inhoud 1 1.1 1.2 1.3 1.4 1.5 1.6 1.7 2 2.1 2.2 2.3 2.4 2.5 2.6 3 3.1 3.2 3.3 3.4 3.5 3.6 3.7 4 4.1 4.2 4.3 4.4 4.5 4.6 4.7 4.8 4.9 4.10 Cocreatie door Web 2.0 Verbroken verbindingen, verbindend vermogen Vraagstelling Web 2.0 Cocreatie Motieven voor cocreatie Onderzoeksstrategie Samenvatting en vooruitblik Web 2.0 en agendavorming: Uruzgan gevangen in het web Inleiding Agendavorming: een theoretische positiebepaling Uruzgan op het web Impact Abu Ghraib als spiegelcasus Conclusies Cocreatie van beleidsontwikkeling: Smallingerland en Maastricht Inleiding Interactieve beleidsvoering en digitale discussieplatforms Introductie van de cases Interactieve beleidsvoering: de Opeinde community Impact Spiegelcasus Caberg-Malpertuis Conclusies Cocreatie in de dienstverlening: forum.werk.nl Inleiding Cocreatie in de dienstverlening Overheidsmotieven: legitimiteit en kwaliteit Mogelijkheden: proven technology en sterke moderatie Participanten: kleine actieve kern en grote groep lurkers Inhoud: samen klagen, maar ook antwoorden op vragen Cocreatie levert een (in)directe bijdrage aan de dienstverlening Omgang met barrires Conclusies en lessen Dienstverlening aan communities 5 7 9 9 12 14 18 23 27 28 31 31 32 36 47 54 55 59 59 59 63 65 74 76 78 81 81 83 85 88 91 92 95 98 100 103

7

5 5.1 5.2 5.3 5.4 5.5 5.6 5.7 6 6.1 6.2 6.3 6.4 6.5

Cocreatie in toezicht en handhaving: Burgernet en politieonderzoeken.nl Inleiding Cocreatie in het toezicht Burger als rechercheur Burger in de rol van wijkagent Conclusies en lessen Normatieve vragen Betekenis voor theorien over handhaving en toezicht Conclusies Efteling als ideaal voor een verbindende overheid Cocreatie als modewoord? Brede patronen: participatie in de netwerksamenleving Aanbevelingen: context en principes Speelse verbindingen tussen overheid en burgers

107 107 110 113 131 142 148 152 155 155 162 166 170 172 175

Literatuur Bijlage 1 Bijlage 2 Bijlage 3 Bijlage 4 Bijlage 5 Analysekader voor alle casestudies Onderzoeksmethoden casus agendavorming Onderzoeksmethoden casus besluitvorming Onderzoeksmethoden casus dienstverlening Onderzoeksmethoden casus toezicht en handhaving

181 183 185 187 191

8

11.1

Cocreatie door Web 2.0Verbroken verbindingen, verbindend vermogen

Overheden worstelen in toenemende mate met de vraag hoe zij contact kunnen maken met burgers op een dusdanige manier dat er sprake is van een betekenisvolle interactie en communicatie tussen beiden. Deze problematiek kunnen we duiden in termen van verbroken verbindingen en verbindend vermogen (Bekkers, 2007). Verbroken verbindingen in de zin dat de condities waaronder overheid en burger in staat zijn tot betekenisvolle interacties, niet altijd optimaal zijn. Daaraan liggen zowel maatschappelijke als politiek-bestuurlijke ontwikkelingen ten grondslag. Een relevante maatschappelijke ontwikkeling is in ieder geval de teloorgang van grote ideologien in combinatie met het proces van individualisering, dat onder meer leidt tot een sterkere articulatie van individuele belangen en voorkeuren (in termen van mondigheid). De vanzelfsprekendheid waarmee de overheid en de politiek beslissingen kunnen nemen namens en voor een grote groep van burgers op grond van een ideologisch uitgesproken politiek programma, is ingeruild voor een meer kritische houding. Dit heeft niet alleen geleid tot een afgebrokkelde aantrekkingskracht van de oude politieke partijen, maar ook tot een toegenomen personalisering van de politiek en de opkomst van allerlei populistische partijen die rondom een centrale persoon zijn georganiseerd. Een bijkomende maatschappelijke ontwikkeling is de toegenomen fragmentatie van de samenleving als gevolg van een voortgaand proces van differentiatie, specialisatie en professionalisering. In het kielzog hiervan ontstaat een hypergeorganiseerde samenleving waarin met name allerlei genstitutionaliseerde deelbelangen en deelrationaliteiten bijdragen aan een versplinterde definitie en aanpak van allerlei maatschappelijke vraagstukken. Wat is nog de rol van de overheid in deze hypergefragmenteerde en georganiseerde samenleving, wanneer wordt bedacht dat de overheid niet bestaat,