KNMG/KNMP Richtlijn Uitvoering euthanasie en hulp bij ... ... Euthanasie of hulp bij zelfdoding is...

Click here to load reader

  • date post

    09-Jul-2020
  • Category

    Documents

  • view

    0
  • download

    0

Embed Size (px)

Transcript of KNMG/KNMP Richtlijn Uitvoering euthanasie en hulp bij ... ... Euthanasie of hulp bij zelfdoding is...

  • knmg/ knmp richtlijn 2012

    knmg/knmp richtlijn Uitvoering euthanasie en hulp bij zelfdoding

    augustus 2012

    http://www.knmg.nl http://www.knmp.nl

  • knmg/knmp richtlijn Uitvoering euthanasie en hulp bij zelfdoding

    augustus 2012

  • Colofon KNMG/KNMP Richtlijn Uitvoering euthanasie en hulp bij zelfdoding

    Deze richtlijn vervangt de Standaard Euthanatica (1e uitgave: 1987 / 2e uitgave: 1994 / 3e uitgave: 1998 / 4e uitgave: 2007).

    Met deze uitgave komen de aanbevelingen uit de KnMP Standaard Euthanatica van 2007 en eerder te vervallen.

    U wordt verzocht deze te verwijderen c.q. te vernietigen.

    Downloaden (kosteloos)

    www.knmg.nl/publicatie/uitvoeringeuthanasie

    www.knmp.nl

    © 2012 Koninklijke Nederlandse Maatschappij ter bevordering der Pharmacie

    Postbus 30460 - 2500 Gl Den Haag - 070 - 373 73 73 - www.knmp.nl

    Als overkoepelende beroeps- en brancheorganisatie van apothekers behartigt de Koninklijke nederlandse Maatschappij ter bevordering

    der Pharmacie (KnMP) zowel de belangen van haar leden als die van de farmacie.

    © 2012 Koninklijke Nederlandsche Maatschappij tot bevordering der Geneeskunst

    Postbus 20051 - 3502 lB Utrecht - 030 - 282 38 00 - www.knmg.nl

    De artsenfederatie KnMG vertegenwoordigt ruim 53.000 artsen en studenten geneeskunde. Van de KnMG maken deel uit de Koepel Art-

    sen Maatschappij en Gezondheid (KAMG), landelijke vereniging van Artsen in Dienstverband (lAD), de landelijke Huisartsen Vereniging

    (lHV), de nederlandse Vereniging voor Arbeids- en Bedrijfsgeneeskunde (nVAB), de nederlandse Vereniging voor Verzekeringsgenees-

    kunde (nVVG), de orde van Medisch Specialisten (oMS) en de Vereniging van Specialisten in ouderengeneeskunde (Verenso).

    Overname van teksten uit deze publicatie is toegestaan onder vermelding van de volledige bronvermelding:

    'Richtlijn Uitvoering euthanasie en hulp bij zelfdoding, KNMP en KNMG, augustus 2012.'

    Aansprakelijkheid

    Hoewel bij het samenstellen van deze richtlijn de uiterste zorgvuldigheid is betracht, kunnen de KnMP en de KnMG geen aansprakelijk-

    heid aanvaarden voor eventuele schade die zou kunnen voortvloeien uit enige drukfout of andere onjuistheid die in deze uitgave kan

    voorkomen.

    Opmaak buro-lamp, Amsterdam - Drukwerk Schotanus & Jens, nieuwegein

  • 5inhoudsopgave

    1 Inleiding 8

    2 De uitvoering van euthanasie en hulp bij zelfdoding 11 2.1 Voorbereiding 11

    2.2 Euthanasie 13

    2.2.1 Coma-inductie 14

    2.2.2 Spierverslapping 16

    2.3 Hulp bij zelfdoding 17

    2.4 Na afloop 18

    3 Uitvoering 21 A Thiopental als coma-inductor – injectie per spuit 22

    B Thiopental als coma-inductor – elastomeerpomp 24

    C Thiopental als coma-inductor – infuus 26

    D Propofol als coma-inductor – injectie per spuit 28

    E Propofol als coma-inductor – infuus 30

    F Orale inname van een barbituraat-drank 32

    Bijlagen bij de richtlijn uitvoering euthanasie en hulp bij zelfdoding 34 Bijlage I Niet te gebruiken toedieningswegen 34

    Bijlage II Niet te gebruiken middelen 35

    Bijlage III Adviezen voor het inbrengen van een infuusnaald 36

    Bijlage IV Advies voor het bepalen van bewustzijnsgraad 38

    Bijlage V Doseringstabel euthanatica, lokaal anestheticum, anti-emeticum en premedicatie 39

    Bijlage VI Bereidingsvoorschrift mixtura nontherapeutica 41

    Bijlage VII Materialen: infuusnaalden en elastomeerpompen 42

    Bijlage VIII Belangrijkste wijzigingen ten opzichte van de standaard euthanatica van 2007 43

    Bijlage IX Zorgvuldigheidscriteria apothekers 45

    Bijlage X Samenstelling expertgroep 46

    Bijlage XI Deelnemers ‘invitational conference’ 47

    Bijlage XII Geraadpleegde literatuur 48

    Bijlage XIII Vragenformulier voor de arts 49

    Bijlage XIV Vragenformulier voor de apotheker 52

    Inhoudsopgave

  • 6 knmg/knmp richtlijn uitvoering euthanasie en hulp bij zelfdoding • 2012

  • 7voorwoord

    Voor u ligt de richtlijn ‘Uitvoering euthanasie en hulp bij zelfdoding’. Deze ondersteunt artsen en apothekers bij een effectieve en veilige uitvoering van euthanasie.

    De richtlijn is opgesteld door artsen en apothekers gezamenlijk. Dat is belangrijk. Euthanasie of hulp bij zelfdoding is in de eerste plaats voor de patiënt en diens naasten een ingrijpende gebeurtenis. Maar het is ook ingrijpend voor arts en apotheker. Zij worden niet dagelijks geconfronteerd met de uitvoering van euthanasie of het verlenen van hulp bij zelfdoding. Beiden hebben hierin een eigen, maar ook een gedeelde verantwoordelijkheid. Het is daarom goed als arts en apotheker elkaar steunen in dit proces en samen de uitvoeringsprocedure voorbereiden en evalueren.

    De richtlijn is praktisch goed toepasbaar, met handvatten voor arts en apotheker in hun professionele handelen. De KNMG en KNMP zijn ingenomen met de totstandkoming van deze gezamenlijke richtlijn die voor iedereen toegankelijk en beschikbaar is.

    Prof. dr. A.C. Nieuwenhuijzen Kruseman, internist J. A. Smits, apotheker voorzitter KnMG voorzitter KnMP

    Voorwoord

  • 8 knmg/knmp richtlijn uitvoering euthanasie en hulp bij zelfdoding • 2012

    opdracht aan en samenstelling van de expertgroep De KnMG en de KnMP stelden in 2010 een expertgroep samen die de volgende opdracht kreeg: het opstellen van een richtlijn voor effectieve en veilige uitvoering van euthanasie of hulp bij zelfdoding, vanaf het verzoek tot aflevering aan de apotheek tot en met het retour- neren van lege ampullen en/of flacons en overgebleven medicatie. Hierin wordt het volgende opgenomen: • Keuze van te gebruiken middelen en doseringen. • Beschrijving voor de arts van de uitvoering en de daarbij te gebruiken hulpmiddelen. • Beschrijving van zorgvuldigheidscriteria voor apothekers. • Evaluatiemogelijkheden voor artsen en apothekers. • Vermelding van helpdesks en vraagbaken voor arts en apotheker. • Het maken van afspraken over eventuele toekomstige aanpassing van de richtlijn naar aanleiding van de eerder genoemde evaluatie of andere ontwikkelingen.

    • Het doen van aanbevelingen om de verspreiding en toepassing van de richtlijn te bevorderen.

    uitgangspunt en werkwijze expertgroep De expertgroep heeft de KnMP Standaard Euthanatica 2007 als uitgangspunt genomen. De expertgroep heeft tussen november 2010 en augustus 2011 zesmaal vergaderd. Tevens zijn discussies via e-mail gevoerd. Een concepttekst is door de expertgroep besproken, becom- mentarieerd en vastgesteld. De conceptrichtlijn is tijdens een ‘invitational conference’ besproken met en becommentarieerd door een afvaardiging van de KnMG, KnMP, nHG, nIV, nVA, nVIC, nVVE, nVZA, Regionale toetsingscommissies euthanasie en Verenso. Vervolgens heeft de expertgroep de opmerkingen besproken en waar nodig verwerkt. De conceptrichtlijn is vervolgens voor commentaar door artsen en apothekers op de website van KnMG en KnMP geplaatst. De opmerkingen uit het veld zijn waar nodig verwerkt. Tot slot hebben het federa- tiebestuur van de KnMG en het Hoofdbestuur van de KnMP de richtlijn vastgesteld.

    verantwoording Bij het opstellen van deze richtlijn is gebruikgemaakt van de KnMP Standaard Euthanatica 2007, van de door de KnMP ontvangen evaluatieformulieren (1998 - medio 2010) en van door de KnMG onder SCEn-artsen geïnventariseerde problemen en suggesties (2008). Verder is het commentaar verwerkt van de geraadpleegde instanties en wetenschappelijke verenigingen tijdens een ‘invitational conference’ en zijn de reacties van de toekomstige gebruikers van deze richtlijn (artsen en apothekers) meegenomen in het eindresultaat. Er is in nationale en

    1 Inleiding

  • 91 inleiding

    internationale literatuur gezocht naar publicaties van relevant wetenschappelijk onderzoek. Deze zijn niet aangetroffen. De richtlijn is daarmee ‘expert’- en ‘experience-based’.

    betekenis van de richtlijn De richtlijn beschrijft een in de praktijk goed toepasbare, effectieve en veilige uitvoering van euthanasie en hulp bij zelfdoding. Andere middelen, doseringen en/of methoden kunnen on- der omstandigheden ook in een zorgvuldige uitvoering resulteren, behoudens een aantal niet te gebruiken middelen, doseringen en methoden die nadrukkelijk worden genoemd. Immers, omstandigheden in individuele situaties, kunnen het wenselijk en/of noodzakelijk maken af te wijken van deze richtlijn. Handelen in afwijking van de richtlijn vergt wel argumentatie en documentatie. De richtlijn doet geen uitspraken over het besluitvormingsproces voorafgaand aan de uit- voering of over andere manieren om het lijden van patiënten te verminderen.

    herzieningsprocedure De richtlijn Uitvoering en euthanasie en hulp bij zelfdoding zal driejaarlijks, of zo nodig frequenter, worden getoetst aan wetenschappelijke ontwikkelingen en verzamelde evaluaties. De expertgroep zal voor dit doel doorgaan als richtlijncommissie.

    verantwoordelijkheid arts De arts is eindverantwoordelijke voor een medisch zorgvuldige uitvoering van de euthanasie of hulp bij zelfdoding, inclusief de keuze en dosering van de gebruikte middelen. Alleen de arts mag de euthanatica toedienen of de patiënt behulpzaam zijn bij inname. Voor de informatie over de zorgvuldigheidseisen voor artsen en de procedure voorafgaande aan de uitvoering van euthanasie wordt verwezen naar de Wet toetsing levensbeëind