Sociaal Plan voor de 21e eeuw - November 2001

download Sociaal Plan voor de 21e eeuw - November 2001

of 47

  • date post

    12-Mar-2016
  • Category

    Documents

  • view

    213
  • download

    0

Embed Size (px)

description

In dit rapport presenteert de SP haar ideeën om de kaalslag in de sociale zekerheid te lijf te gaan. Ondanks de langdurige economische hoogconjunctuur waaronder Paars kon regeren, blijkt uit een analyse dat de uitverkoop van de sociale zekerheid gewoon is doorgegaan. Het rapport bevat een Sociaal Plan voor de WAO en opent de aanval op de armoede én de armoedeval.

Transcript of Sociaal Plan voor de 21e eeuw - November 2001

  • 5Sociaal Planvoor de 21ste eeuw

    Voor een sociale wederopbouw van Nederland

    Auteursmr Jan de Wit, Tweede-Kamerlid SPTuur Elzinga, beleidsmedewerker Sociale Zaken SP

  • 6 november 2001

    Tweede-Kamerfractie SPPostbus 200182500 EA s-GravenhageT (070) 318 30 44F (070) 318 38 03E kamer@sp.nlI www.sp.nl

  • 7Inhoudsopgave

    Inhoudsopgave

    Voorwoord 9

    Samenvatting 11

    De uitverkoop van de sociale zekerheid 13

    Werkdruk, werkdruk, werkdruk 17

    Ziek van het werk? 23

    Recht op (re)integratie 29

    Gesubsidieerde uitbuiting 35

    Solidair inkomensbeleid 41

    Conclusies en aanbevelingen 47

    Verantwoording 50

  • 8Sociaal Plan voor de 21ste eeuw

  • 9De nieuwe eeuw is optimistisch begonnen. Sommi-gen geloofden dat een Nieuwe Economie ons alleennog maar hoge groeicijfers zou brengen en dat re-cessie uit het woordenboek kon worden geschrapt.Het economische tij is inmiddels echter aan hetkeren en het lijkt erop dat de werkloosheid weer zalgaan oplopen. Zekerheden zijn onzekerheden ge-worden. Het moment is aangebroken waarop onssociale vangnet opnieuw getest zal gaan worden.

    Een lange periode van economische voorspoedheeft Nederland flink meer welvaart gebracht. Voorvelen kan het geld niet op. Meer mensen kunnenverder en langer op vakantie en tweede autos ofzelfs tweede huizen zijn geen grote uitzonderingmeer. Maar niet voor iedereen is dat alles weg-gelegd. De laatste Armoedemonitor en de laatsteArbobalans van het tweede paarse kabinet zijn in-middels verschenen. Armoede blijkt hardnekkigerdan voormalig minister Melkert dacht toen hij aanhet begin van Paars I armoede weer op de politiekeagenda zette. Met name voor allochtone huishou-

    Voorwoord

    dens en eenoudergezinnen met hun kinderen. En hetblijkt dat werken in Nederland topsport is gewordenen de werkdruk zich op een hoog niveau heeft gesta-biliseerd.

    Na zeveneneenhalf jaar Paars is het tijd om de ba-lans op te maken en het blijkt dat op sociaal gebied ondanks de economische voorspoed vooral kansenzijn gemist. Werkenden zijn vooral harder gaan wer-ken voor hun gestegen welvaart, het aantal mensendat arbeidsongeschikt aan de kant staat is verder toe-genomen en niet-werkenden hebben helaas van dewelvaartsstijging in de jaren 90 niet geprofiteerdvolgens het Sociaal en Cultureel Planbureau. Juistnu het economisch weer wat tegen lijkt te zitten vin-den wij het tijd om aan de bel te trekken en een alter-natief te presenteren. Hier is ons Sociaal Plan voorde 21ste eeuw.

    Voorwoord

  • 10

    Sociaal Plan voor de 21ste eeuw

  • 11

    De welvaartsgroei van de jaren 90 is voorname-lijk voortgekomen uit harder werken. Huishou-dens die niet in staat waren harder te werken, zo-als alleenstaanden, alleenstaande ouders en huis-houdens die op een uitkering bleven aangewezen,zoals bijvoorbeeld arbeidsongeschikten, leverdenjuist in.

    Werken is ondertussen topsport geworden, waar-door onbetaalde zorgarbeid en ontspanning in deknel zijn komen te zitten. Steeds meer mensen ha-ken af door stressverschijnselen, burn-out of andereoorzaken van psychische arbeidsongeschiktheid.Het aantal arbeidsongeschikten groeit mede daar-door nog steeds.

    Hoewel een grote groep werkenden voor dezetopsport rijkelijk wordt beloond, zijn er ook steedsmeer werkende armen. Niet in de laatste plaats om-dat veel mensen met een gesubsidieerde baan voorvolwaardig werk netto nog minder overhouden danhet sociaal minimum. Terwijl het in de praktijk bijnaniet mogelijk blijkt om uit deze banenplannen teontsnappen.

    Samenvatting

    Omdat het economische tij aan het keren is, zal onssociale stelsel opnieuw aan de toets der kritiek moe-ten worden onderworpen. Juist nu moet de socialetweedeling worden tegengegaan. Daarom is eenSociaal Plan voor de 21ste eeuw volgens ons nood-zakelijk. Dit plan geeft de visie en de alternatievenvan de SP op het terrein van werk en inkomen. Inhoofdlijnen stellen we concrete maatregelen voordie moeten leiden tot:

    Gezond werk met meer ruimte voor zorg en meervrije tijd;

    Geen koude sanering, maar een sociaal plan voorde WAO, waardoor de komende vier jaar al50.000 mensen minder in de WAO terechtkomenen arbeidsongeschikten weer een fatsoenlijke uit-kering krijgen;

    Een effectief recht op (re)ntegratie voorarbeidsgehandicapten en langdurig werklozen,waardoor de komende vier jaar 150.000 arbeids-gehandicapten aan werk geholpen worden;

    Een modernisering van de gesubsidieerde arbeid,

    Samenvatting

  • 12

    Sociaal Plan voor de 21ste eeuw

    waarbij de huidige Wiwers en I/Ders een vol-waardig contract en beloning krijgen;

    Armoede en de armoedeval voor iedereen effec-tief bestreden worden, met speciale aandacht voorarmoede onder ouderen en kinderen.

  • 13

    De uitverkoop van de sociale zekerheid

    Lange tijd konden we in Nederland denken dat wede harde, kapitalistische markt hadden getemd. Al-thans in Nederland en in de ons omringende landen.Ruim 100 jaar geleden werd er voorzichtig begon-nen met de opbouw van sociale zekerheid. Vooral nade Tweede Wereldoorlog in de tijd van de weder-opbouw groeide de verzorgingsstaat rap uit en webegonnen zelfs de Grote Depressie van de jaren 30te vergeten. Terwijl wereldwijd de opeenhopingvan rijkdom doorging en rijk steeds rijker werd enarm steeds armer, werden binnen de westerse landende inkomensverschillen kleiner. De economischegroei was langdurig hoog en het niveau van socialebescherming voor de maatschappelijk zwakkeren,ongelukkigen, zieken en ouderen werd steeds beter.Toch kwam er weer een nieuwe crisis.

    In de jaren 70 groeide de werkloosheid. De eco-nomie stagneerde, terwijl de inflatie opliep. Hetmarkeerde een omslagpunt. Oude recepten faaldenen neoliberalen grepen hun kans. In navolging vande Reaganomics in de Verenigde Staten en Thatche-rism in het Verenigd Koninkrijk ontspon zich in Ne-

    De uitverkoop van de sociale zekerheid

    derland onder Lubbers en Kok ook een neoliberalerevolutie. Inmiddels staat Nederland er totaal andersvoor dan twintig jaar geleden.

    Hoewel Nederland een massale werkloosheidkende begin jaren 80, was het niveau van socialebescherming hoog. Nederland kende van de wester-se landen een van de meest gelijke inkomensverde-lingen en een van de hoogste bijstandsniveaus inEuropa. Het niveau van sociale zekerheid was netals de publieke voorzieningen in het algemeen ruimbeter dan gemiddeld. Vanaf begin jaren 80 werdechter het mes gezet in alle collectieve uitgaven.Eerst werd er vooral geschaafd en gesneden in deuitkeringen en de lonen in de publieke sector, ver-volgens verkocht de overheid steeds meer staats-deelnemingen in belangrijke ondernemingen enprivatiseerde zij voormalige overheidstaken. Watoverheidstaak bleef, leed onder budgettaire ano-rexia. De publieke zaak werd langzaam maar zekeruitverkocht.

    De winstgevendheid van het bedrijfsleven her-stelde zich snel in de jaren 80. Ondertussen namen

  • 14

    de inkomensverschillen nog sneller toe. Hoewel deeconomie weer tamelijk floreerde aan het eind vande jaren 80, was de werkloosheid nog steeds hoog.De kabinetten Lubbers en Kok gingen dan ook opdezelfde voet van bezuinigingen voort gedurende dejaren 90. De onderzoeker dr. R. Vlek becijferde inzijn promotieonderzoek en vervolgonderzoeken dater gedurende de laatste twintig jaar (tot en met PaarsI) inmiddels een structurele bezuiniging op alle so-ciale zekerheidsinkomens is gerealiseerd van 20miljard. Waarvan 6,8 miljard is bezuinigd ten kostevan de minima inclusief de opgelopen achterstandals gevolg van jarenlang niet koppelen van de uitke-ringen aan de loonontwikkeling. Geen wonder datarmoede in de jaren 90 weer op de politieke agendabelandde.

    Het Sociaal en Cultureel Planbureau schreefvorig jaar in Sociaal en Cultureel Rapport 2000,Nederland in Europa: Nederland heeft zich het af-gelopen decennium economisch sterk ontwikkeld.Het BBP per hoofd lag in 1990 14% onder het EU-gemiddelde, terwijl het er thans 14% boven ligt,maar ook: Nederland geldt vanouds als een landmet een hoog niveau van sociale zekerheid. In dejaren negentig is hier echter relatief sterk bezuinigdop de sociale zekerheid, zodat we nu onze kopposi-tie hebben verruild voor een middenpositie. Metname het niveau van de bijstand is in Nederlandmiddelmatig.

    Ondertussen is Nederland een van de meest concur-rerende landen van de wereld geworden. Nederlandis volgens het gerenommeerde onderzoeksinstituutEconomist Intelligence Unit zelfs het beste land terwereld voor investeerders om zaken te doen. De

    overheidsfinancin zijn helemaal op orde en dewerkloosheid is weer zo laag dat Nederland eenvoorbeeldfunctie heeft in de EU. Als gevolg van degestegen werkgelegenheid is ook de gemiddeldewelvaart flink gestegen. Maar ook de keerzijdewordt helaas steeds duidelijker.

    Terwijl in de jaren 90 het gemiddeld inkomenvan een volwassen persoon in Nederland met 1000euro is gestegen, daalde het inkomen van een huis-houden dat van een uitkering moet rondkomen met200 euro. Dat blijkt uit De sociale staat van Neder-land (SCP, september 2001). Het is dus duidelijkwie hier in ieder geval een stuk van de rekeningvoor het neoliberale succes hebben betaald. Metname de arbeidsongeschikten hebben in Nederlandflink ingeleverd: de rele waarde van een WAO-uitkering bij volledige arbeidsongeschiktheid is inde laatste kwart eeuw met 21 procent gedaald. Bo-vendien krijgen nu veel meer mensen slechts eengedeeltelijke WAO-uitkering. Hierdoor is de ge-middelde WAO-uitkering als percentage van hetgemiddelde loon gedaald van ruim 70 procent totamper de helft. (Werk maken van arbeidsgeschikt-heid, mei 2001)

    Maar ook voor lang niet alle werkenden is alleskoek en ei. Tien jaar geleden bestond nog slechtsn op drie huishoudens uit tweeverdieners, nu isdat twee op drie. De onbetaalde zorgarb