Praktijkwijzers Socratisch Café Nederland

download Praktijkwijzers Socratisch Café Nederland

of 48

  • date post

    16-Jan-2015
  • Category

    Education

  • view

    596
  • download

    1

Embed Size (px)

description

Socratisch Café Nederland hanteert gesprekswijzers, ontwikkeld door het Nieuwe Trivium. Met deze gesprekswijzers voer je een goed gesprek op socratische grondslag.

Transcript of Praktijkwijzers Socratisch Café Nederland

  • 1. Praktijkwijzers Socratisch Caf NederlandPraktijkwijzers Socratisch Caf Nederland1 van 48

2. Socratisch Caf PraktijkwijzersAlle gesprekswijzers zijn terug te vinden op www.socratischcafenederland.nl en zijn gebaseerd op Vrije Ruimte; Filosoferen in organisaties van Jos Kessels, Erik Boers en Pieter Mostert (uitgegeven door Boom in 2002). Deze gesprekswijzers zijn ontwikkeld en aan het Socratisch Caf Nederland ter beschikking gesteld door Het Nieuwe Trivium. Ze vormen de basis van het in de cafs aangeboden gespreksmenu. Op de fotos staat het fresco De School van Athene. Dit fresco is gemaakt door Rafael en hangt in het Vaticaan.Praktijkwijzers Socratisch Caf Nederland2 van 48 3. 5.1 5.2SOCRATISCH CAF PRAKTIJKWIJZERS ..... 2 1INTRODUCTIEGESPREKKEN.................... 4 1.1 1.2 1.3 1.4 1.52TEGENSPRAAK ........................................... 10 2.1 2.2 2.33SOCRATISCH GESPREK .............................. 15 SOCRATISCHE DIALOOG ............................ 18 TOVEREN ................................................... 19 DILEMMAGESPREK .................................... 20 VRAAG ACHTER DE VRAAG ....................... 226ZEGGEN EN SCHRIJVEN ..........................36 6.1 6.2 6.3 6.477.1 GESPREKSREGELS ......................................44 7.2 EEN GOEDE UITGANGSVRAAG ...................45 7.3 EEN GOED VOORBEELD..............................45 7.4 GESPREKSTHEMAS ...................................45 7.4.1 Klassieke gespreksthemas .................45 7.4.2 Maatschappelijke themas..................46 7.4.3 Themas in organisaties .....................47ILLUSIE ONDERZOEK ................................. 24 MAAR IS DAT WEL ZO? .............................. 25 OMKERINGEN ............................................ 26 WARE VRIENDSCHAP ................................. 28 VIJF MAAL DE VRAAG................................ 30VOORBEREIDE GESPREKKEN ............... 32Praktijkwijzers Socratisch Caf NederlandREDACTIONEEL COMMENTAAR .................36 DE BRIEFKAART.........................................37 ATLAS VAN WAARDEN ..............................38 HET POTISCH ARGUMENT ........................42IN HET SOCRATISCHE CAF ..................44SCHIJN OF WERKELIJKHEID ................. 24 4.1 4.2 4.3 4.4 4.55DENKFIGUREN ........................................... 10 DEBAT ....................................................... 11 KAPITTELEN .............................................. 13SOCRATES AAN HET WERK .................... 15 3.1 3.2 3.3 3.4 3.54KENNISMAKINGSGESPREK .......................... 4 WAAR OF ONWAAR ..................................... 5 BEELDEN EN METAFOREN ........................... 6 LASTIGE VRAGEN ........................................ 7 SERMOEN..................................................... 8DEFINITIEGESPREK ....................................32 DE ACHTERKANT VAN HET GELIJK ............333 van 48 4. 1Introductiegesprekken1.1KennismakingsgesprekTwee mensen leren elkaar beter kennen door om beurten een van de vragen uit het volgende menu te beantwoorden. 1. Wat doe jij met je leven? 2. Welke mensen vind jij het spannendst? 3. Naar wat voor dingen ben je het meest nieuwsgierig? 4. Op welke manier heeft je afkomst je beperkt of gestimuleerd voor je gevoel? 5. Waar heb je je in het verleden tegen afgezet? 6. Met wie zou je verzoend willen raken? 7. In welke mate heb je behoefte aan erkenning van anderen? 8. Voor welke gedachten, mensen of opgaven loop je weg? Met succes? 9. Hoe zijn je angsten veranderd in de loop der jaren? 10. Waarom heb je de vrienden die je hebt en niet andere? 11. Wat zijn de moeilijkste gesprekken die je hebt gevoerd in je leven? 12. Wat ben je te weten gekomen over verschillende vormen van liefde? Praktijkwijzers Socratisch Caf Nederland13. In welk opzicht zou je verdraagzamer willen worden? 14. Wie zijn je helden? 15. Wat beschouw je als hindernissen in de liefde? 16. Geloof je ergens in? 17. Wat voor humor prefereer je? 18. Vind je tafelmanieren van belang? 19. Zijn er illusies die je koestert? 20. Welke dingen geven je troost? 21. In welk opzicht zou je moediger willen zijn? 22. Wat is het beste en het slechtste moment dat je met je ouders hebt beleefd? 23. Wat is de waarde van werk voor je? 24. Heb je liever een interessant of een gelukkig leven? 25. Welke droom heb je ooit gehad en nooit verwezenlijkt? Tijd: twee tot drie uur Aantal deelnemers: twee Literatuur: Theodore Zeldin, How conversation can change our lives, The Harvill Press, London 2000. Stephen Miller, Conversation. A history of a declining art. Yale University Press, New Haven 2006. Bron gesprekswijzer: Het Nieuwe Trivium 4 van 48 5. 1.2Waar of onwaarKies een van de onderstaande stellingen. Zoek argumenten die voor de stelling pleiten. Zoek ook argumenten die tegen de stelling pleiten. Kijk vervolgens of je tot een gezamenlijke afweging kunt komen: is de stelling waar of onwaar? Of, moet zij worden geherformuleerd? 1. Liegen is zo belangrijk dat je het niet moet misbruiken. 2. Echte moraal spot met de moraal. 3. Als je werkelijk overtuigd bent van iets kun je niet tolerant zijn tegenover andere opvattingen. Geluk hangt van onszelf af. 4. Ieder individu kan vrijelijk zijn eigen waarden creren. 5. De wortel van alle kwaad is onwetendheid. 6. Eva snoepte verstandig. 7. Als de norm er is komt de moraal vanzelf. 8. Liefdadigheid is een ontkenning van rechtvaardigheid. 9. Vrijheid is een kwestie van ontwikkeling. 10. Je mag blij zijn dat je somber kan worden. 11. Wie met beide benen op de grond staat komt niet vooruit. 12. Onderwijs is een manier om vooroordelen op een hoger niveau te verwerven. Praktijkwijzers Socratisch Caf Nederland13. Elk onderwerp dat geen scherts verdraagt is verdacht. 14. Het verstand is altijd slachtoffer van het hart. 15. De gezondheid van de geest is net zo kwetsbaar als die van het lichaam. 16. Alleen wie in staat is tot boosaardigheid verdient lof voor zijn goedheid. 17. Ondeugden zijn een bestanddeel van deugd zoals vergiften van medicijn. 18. Er zijn onwaarheden die zo dicht bij de waarheid komen dat het dom zou zijn er niet in te geloven. 19. Niemand weet wat hij wil. 20. Je geeft goede adviezen als je niet in staat bent tot het slechte voorbeeld. 21. Cultuur is wat er overblijft als je niets te doen hebt. 22. Je kent iemands karakter aan zijn vrienden. 23. Wie zich afzijdig houdt van de publieke zaak moet niet klagen over slecht bestuur. 24. Je moet wel gek zijn om in je eentje wijs te willen zijn. Tijd: anderhalf tot drie uur Aantal deelnemers: vier tot zeven Literatuur: La Rochefoucauld, Maximen. Sun, Nijmegen, 1996. Bron gesprekswijzer: Het Nieuwe Trivium 5 van 48 6. 1.3Beelden en metaforenDit gesprek is bedoeld om andere manieren van kijken op te roepen, door zoveel mogelijk beelden en metaforen aan een onderwerp te verbinden. Beelden en metaforen spelen een belangrijke rol in gesprekken, omdat ze de kleur, de lading en het perspectief van een kwestie duidelijk kunnen maken. Dit gesprek kun je ook voeren zonder het gespreksthema te koppelen aan een casus. Je kunt bijvoorbeeld de krant als uitgangspunt nemen, het nieuws van de dag of een ander algemeen thema. De kunst is het onderwerp van gesprek achtereenvolgens te vergelijken met zoveel mogelijk uiteenlopende zaken. Kies een thema, een gespreksonderwerp. Baken het enigszins af door enkele contouren ervan te schetsen. Verbind er ook een of meer beweringen of vragen aan. Wees in dit stadium niet te precies, het is beter duizend bloemen te laten bloeien.4. Wat zijn de cruciale details in het verhaal? Kun je die uitvergroten? 5. Hoe ziet de situatie eruit als je haar sterk simplificeert, de personen tot personages maakt en het verhaal tot een tragedie of een komedie? 6. Hoe kijk je tegen de kwestie aan als je maffiabaas bent? Als je zeshonderd miljard euro tot je beschikking hebt? Als je moeder het voor het zeggen heeft? 7. Kun je het verhaal weergeven als een sprookje (er was eens, , zij leefden nog lang en gelukkig)? 8. Kun je het verhaal weergeven in het traditionele verlossingsstramien van het christelijke beeld: * de situatie waarin wij leven is een dal van tranen (in welke zin is dit het dal van tranen?) * dat komt door onze eigen schuld (wat is de zonde?) * wij moeten dus tot inkeer komen en boete doen (wat is de boete, de penitentie, het offer dat we moeten brengen?) * dan zullen wij het eeuwige heil verwerven (wat houdt dat in?)Ga achtereenvolgens na: 1. Als je het onderwerp vergelijkt met muziek, wat is dat dan voor muziek? 2. Als je de kwestie zou weergeven als een weerbericht, hoe zou dat luiden? 3. Stel dat alle betrokkenen dieren of planten waren, hoe zou de situatie er dan uit zien? En wat zou er gebeuren? Praktijkwijzers Socratisch Caf Nederland6 van 48 7. Ga vervolgens na wat de beelden zeggen over het thema. Welk beeld is het meest waarheidsgetrouw? Welk beeld geeft het beste inzicht? Ga ook na wat de beelden zeggen over de sprekers zelf (ambities, kwaliteiten, visie). Welke antwoorden of beweringen levert de analyse op? Geef een afsluitende samenvatting. Tijd: anderhalf tot drie uur Aantal deelnemers: vier tot zeven Literatuur: G. Morgan, Images of organization, Sage publications 1986. G. Lakoff, M. Johnson, Metaphors we live by. University of Chicago Press, 1996. Bron gesprekswijzer: Het Nieuwe Trivium1.4Lastige vragenKies een van de onderstaande vragen. Kies een van de in dit menu beschreven gespreksvormen. Of kies geen gespreksvorm en begin gewoon. 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. 11. 12. 13. 14. 15. 16. 17.Praktijkwijzers Socratisch Caf Nederland7 van 48Verandert iets door er naar te kijken? Is er altijd perspectief? Wat is het belang van een naam? Zijn er rechtvaardige ongelijkheden? Kun je liegen tegen jezelf? Ben je verantwoordelijk voor iets waarvan je je niet bewust bent? Kan muziek iets communiceren? Hoe neem je een beslissing? Zijn verlangens te scholen? Wat is: een mens met beschaving? Heb je wel eens lering getrokken uit de geschiedenis? Is vrijheid t