Legal Café - Corruptie & Compliance

of 35 /35
Corruptie & compliance 16 juni 2015 Michael van Woerden

Embed Size (px)

Transcript of Legal Café - Corruptie & Compliance

1. Corruptie & compliance 16 juni 2015 Michael van Woerden 2. Corruptie & compliance Casus: aanbesteding OV Provincie Limburg / Abellio-Qbuzz Stellingen Agenda 3. Wettelijke grondslag compliancefunctie in de fin. sector Toezien op effectiviteit van beheersmaatregelen ter vermijding van: o belangenverstrengeling; o begaan van strafbare feiten of andere wetsovertredingen door financile onderneming of werknemers, die vertrouwen in de financile onderneming of de financile markten kunnen schaden; o relaties met clinten die vertrouwen in de financile onderneming of de financile markten kunnen schaden; en o andere handelingen door financile onderneming of werknemers die zodanig ingaan tegen hetgeen volgens ongeschreven recht in het maatschappelijk verkeer betaamt, dat het vertrouwen in de financile onderneming of de financile markten ernstig kan worden geschaad. (Art. 3:10 Wft en 3:17 lid 2 sub b Wft) 4. Organisatieonderdeel ten behoeve van onafhankelijke en effectieve uitoefening van de compliance functie; ten aanzien van bank die in Nederland beleggingsdiensten mag verlenen of beleggingsactiviteiten mag verrichten; Taken van de compliancefunctie: o Controleren van goede naleving van wettelijke en interne regels o Adviseren over naleving van wettelijke en interne regels; o Toezien op deugdelijkheid/effectiviteit interne regels & procedures; o Beoordelen van effectiviteit van procedures en maatregelen; o Signaleren van onvolkomenheden & rapporteren over effectiviteit van corrigerende maatregelen. (Art. 21 Besluit prudentile regels - Wft) Wettelijke grondslag compliancefunctie in de fin. sector 5. 5 Beursgenoteerde ondernemingen Overige ondernemingen Ondernemingen in de financile sector Overige zakelijke dienstverlening Algemeen (gedragscode) O O X EU MiFID Richtlijnen, Wft, art. 31c Bgfo + art. 21 Bpr O Privacy X X X Zie ook: EU Privacy Verordening & Wbp X AML & Sancties O O X Zie ook: EU AML richtlijnen, Wft, Wwft & sector codes X Marktmisbruik X O X EU Richtlijn Marktmisbruik Art. 5.62, 64 & 65 Wft en Art. 24 Besl. Marktmisbruik O Mededinging & Aanbesteding O O X Zie ook: EU Richtlijnen Mededinging O Corruptie O O X Zie ook: Guidance MoJ UK Bribery Act 2010 O Sector Thema X= compliance op basis van wettelijk voorschrift 0= compliance op basis van zelfregulering 6. Audit Compliance Business Integere organisatie Integer business & marktgedrag Integere medewerkers Integere clinten & zakenpartners 7. Audit Integere organisatie Integere medewerkers Integer business & marktgedrag Compliance Business Integere clinten & zakenpartners 8. Audit Wet & regelgeving Cultuur en waarden DiversiteitRisicomanagement Compliance Business 9. Rollen Taken RvB RvC Audit Compliance Legal HR Business Mgt Vaststellen en communicatie Compliance Charter Vaststellen Compliance Jaarplan Communicatie en uitleg van (gewijzigde) wet- en regelgeving Communicatie & uitleg van interne gedragscode en samenhangend beleid Identificatie, beoordeling en beheersing van compliance risicos in bedrijfsproces Toezicht houden op risicobeheersing & naleving wet- en regelgeving en normen Behandeling van compliance incidenten Maken van compliance rapportages R = Responsible: direct verantwoordelijk (belast met uitvoering) A = Accountable: eindverantwoordelijk (oordeelt over resultaten en vervolgstappen op strategisch niveau) C = Consulted: belanghebbende (wordt voorafgaand aan de besluitvorming geraadpleegd) I = Informed: overige belanghebbende (wordt genformeerd over besluitvorming, voortgang en resultaten) 10. Profielschets Compliance 2015 Bron: M.J. van Woerden, Profielschets van de compliance officer 2015, TvCO 2010, nr 5 11. Initile risico-assessment Doen we genoeg? *) JA: omdat 1. Compliance ingebed in de cultuur en organisatie 2. Systematische risico identificatie en - beoordeling 3. Awareness & training 4. Procesbeheersing, incl. compliance organisatie 5. Toetsing van derde-partijen, leveranciers en agenten 6. Vastlegging in beleid en procedures 7. Toezicht op naleving, intern onderzoek & handhaving 8. Voldoende mate van vertrouwen en tegenspraak 9. Programma up-to-date; leren van gemaakte fouten NB: zie Guidance MoJ Adequate Procedures UK Bribery Act 2010 ICC Anti-Trust Compliance Toolkit, April 2013 NEE: omdat 12. NS Ethics & Compliance 13. Aanbesteding OV provincie Limburg / Abellio - Qbuzz Enkele grote, internationale partijen in de race voor bemachtiging van strategisch belangrijke concessies. Bij openbare aanbesteding geldt meestal: the winner takes it all 14. Feitenoverzicht 26 juni 2014 Provincie Limburg schrijft openbare aanbesteding uit voor regionaal openbaar vervoer in de provincie Limburg 2016-2031 ter waarde van ca 1.2 miljard euro. De huidige vervoerder Veolia. Abellio Limburg, Veolia en Arriva schrijven in; Begin jan 2014 Gesprek tussen X (concessiedirecteur Veolia) met een bestuurder van Qbuzz en een lid van het biedingsteam Abellio/Qbuzz over indiensttreding bij Qbuzz. Non-concurrentiebeding van X met Veolia komt hierbij ook ter sprake; Vanaf jan. 2014 X verschaft bedrijfsgevoelige informatie aan Qbuzz (dochterbedrijf van Abellio) en treedt toe tot biedingsteam Abellio Limburg, hoewel formeel nog in dienst van Veolia tot mei 2014 en met omzeiling van non-concurrentiebeding; Begin feb 2014 X ontvangt Qbuzz telefoon, computer en e-mailaccount (onder andere naam); 1 mei 2014 Interview X in Limburgs Dagblad (Met twee vrienden start ik softwarebedrijf); 10 maart 2015 Gunning van aanbesteding aan Abellio Limburg; 19 maart 2015 NS verstrekt onderzoeksopdracht aan advocatenkantoor De Brauw naar mogelijke onregelmatigheden t.a.v. (a) indiensttreding X bij Qbuzz en (b) het delen van informatie door X met Qbuzz en Abellio Limburg bij voorbereiding door Qbuzz en Abellio Limburg op de inschrijving op de aanbesteding; 28 april 2015 NS publiceert persbericht en maakt Rapport van Bevindingen openbaar; 28 april 2015 Provincie Limburg beraadt zich over aanpassing van gunning op aanbesteding. Aanbesteding OV provincie Limburg / Abellio - Qbuzz 15. Feitenoverzicht - vervolg 2 juni 2015 GS Provincie Limburg trekt gunning van OV concessie 2016 2031 in en verleent gunning hiervan aan Arriva Transport. 3 juni 2015 ACM (6 maart 2015): NS benadeelde Veolia in de aanloop naar aanbesteding OV Limburg NS werkte onvoldoende mee aan verzoeken van Veolia om diensten zoals kaartautomaten, servicebalies en pauzelocaties voor personeel te mogen gebruiken. De Spoorwegwet verplicht NS voor het gebruik van deze diensten een redelijk aanbod aan concurrenten te doen. NS deed de aanbiedingen soms te laat of soms geheel niet. Andere delen van het aanbod van NS waren zo vrijblijvend dat Veolia ze niet kon gebruiken voor de aanbesteding. Bovendien speelde NS concurrentiegevoelige informatie van Veolia over het gebruik van diensten en het tijdelijk gebruik van treinen door aan haar dochteronderneming Abellio, die ook aan de aanbesteding meedeed. Met die informatie kon Abellio een oneerlijke voorsprong krijgen op de andere deelnemers aan de aanbesteding. 5 juni 2015 Topman Timo Huges stapt op na gesprek met RvC en Minister Dijsselbloem Aanbesteding OV provincie Limburg / Abellio - Qbuzz Het gedrag van NS heeft het concurrentieproces gefrustreerd. Dat gaat ten koste van de reiziger en de belastingbetaler die recht hebben op de hoogste kwaliteit tegen de beste prijs. In dit besluit laat ACM zich niet uit over machtsmisbruik of mogelijke andere overtredingen van NS. Het onderzoek daarnaar is nog niet afgerond. ACM beslist in dat kader later over het opleggen van eventuele boetes. 16. Aanbesteding OV provincie Limburg / Abellio - Qbuzz Persbericht NS Huges per direct uit functie bij NS 05 juni 2015 Nieuwe feiten in het onderzoek naar de onregelmatigheden bij Qbuzz werpen een ander licht op eerdere verklaringen van CEO Huges over de contacten die hij tijdens het onderzoek heeft gehad met bestuurders van Qbuzz. Eerder heeft de heer Huges hierover tegen de onderzoekers andere verklaringen afgelegd. Deze onjuiste en onvolledige verklaringen zijn voor de Raad van Commissarissen (RvC) aanleiding om het vertrouwen in de heer Huges op te zeggen, waarmee de staat als aandeelhouder heeft ingestemd. Vervolgens heeft de heer Huges hieruit zijn consequenties getrokken en heeft zijn ontslag aangeboden. Aan de heer Huges wordt geen vertrekvergoeding meegegeven. CFO Robbe neemt tijdelijk waar als CEO van NS. [] 17. 4.3.13 Op 15 januari 2014 vroeg Bestuurder 1 (met Bestuurder 2 en 3 en een lid van het biedingsteam in de cc) aan een medewerker van de juridische afdeling van NS advies over het non-concurrentiebeding: "het concurrentiebeding is door Veolia wat ongelukkig geformuleerd nu er in artikel 15.2 van de aok wordt verwezen naar artikel 14.1 (dat is een niet bestaand artikel) als het gaat om een boetebeding. Houdt naar jouw mening het boetebeding stand? [Medewerker X] overweegt in dienst te treden bij een consultant, waarmee hij in de afgelopen jaren reeds enkele malen contact heeft gehad ihkv een aok. De rationale voor hem is dat hij op termijn mede-eigenaar zou kunnen worden. Wij zijn voornemens in het komende jaar bij deze consultant dagen in te kopen. Tegelijk bieden wij [Medewerker X] een aok met een ingangsdatum 1 jaar na uitdiensttreding Veolia. Ik zou kunnen leven met het risico een boete te verbeuren van eenmalig Euro 5k indien een rechter vaststelt dat [Medewerker X] zijn concurrentiebeding overtreedt en hij daarna andere activiteiten oppakt bij de consultant of garden leave krijgt. Zie jij problemen met deze route?" 4.3.14 De juridische medewerker zette deze vraag vervolgens door aan een advocaat van een extern advocatenkantoor. De advocaat heeft per e-mail over beide vragen geadviseerd. Naar mening van het advocatenkantoor was het non-concurrentiebeding van toepassing. De advocaat adviseerde voorts dat het verrichten van werkzaamheden door Medewerker X voor Qbuzz via de consultant eveneens zou vallen onder het non-concurrentiebeding. Ten slotte merkte de advocaat op, indien Medewerker X werkzaamheden voor Qbuzz zou gaan verrichten, deze niet al te zichtbaar te verrichten. 18. Aanbesteding OV provincie Limburg / Abellio - Qbuzz 19. Overzicht van bekendgemaakte maatregelen NS Onderzoeksopdracht aan advocatenkantoor De Brauw dd. 19 maart 2015; Rapportage van uitkomsten onderzoek aan Directie en Raad van Commisssarissen van NS; Publicatie van Rapport van Bevindingen door NS d.d. 28 april 2015; Publicatie van persbericht en brief aan minister Dijsselbloem d.d. 28 april 2015; Op non-actiefstelling van tweetal directeuren Qbuzz; Ongedaanmaking indiensttreding van medewerker X bij Qbuzz per 1 mei 2015; Ongedaanmaking extern adviseurschap voormalig directeur van Qbuzz per 1 mei 2015; Aanbieding excuses door CEO NS aan Veolia en de provincie Limburg onder aanvaarding van mogelijke gevolgen voor gunning van OV-aanbesteding door de provincie Limburg; Melding van onregelmatigheden aan Ministerie Infrastructuur & Milieu, het OM en ACM met toezegging van volledige medewerking; 'Omvattende analyse in gang gezet naar effectiviteit van interne procedures, risicobeheersing, compliance en interne controle bij NS (concernbreed) met toetsing door externe partij, gevolgd door nadere maatregelen. Separate verankering van compliance & risicobeheersing op het hoogste bestuurlijke niveau wordt daarbij in overweging genomen; Nader onderzoek gestart naar mogelijke onregelmatigheden bij andere biedingen van NS; Timo Huges (CEO NS) stapt op. Engelhardt Robbe (CFO NS) waarnemend CEO per 5 juni 2015. Onderzoek wordt voortgezet: tot de onderste steen boven is. Aanbesteding OV provincie Limburg / Abellio - Qbuzz 20. Verscherping van extern toezicht leidt tot perverse prikkels Stelling 1 21. Klassieke valkuilen in relatie tot verscherpt extern toezicht: naviteit overzicht kwijt demotivatie window-dressing Stelling 1 - evaluatie 22. The context inside companies should not be based upon constraint, compliance, control, and contract. Instead, it should be: stretch, self-discipline, support, and trust. Prof. Sumantra Ghoshal, The smell of the place (YouTube) Stelling 2 23. 0 20 40 60 80 100 control vs support compliance vs self- discipline constraint vs stretchcontract vs trust Compliance department Impact on change of behaviour Waneer de regeltjes leidend worden Stelling 2 evaluatie 24. 0 20 40 60 80 100 control vs support compliance vs self- discipline constraint vs stretchcontract vs trust Compliance department Impact on change of behaviour Waneer de regeltjes leidend worden Stelling 2 evaluatie 25. De bedrijfsjurist met compliance in de portefeuille verkeert in een gevaarlijke spagaat Stelling 3 26. Een risicogebaseerde aanpak van compliance verdraagt zich niet met het uitgangspunt van zero tolerance Stelling 4 27. Stelling 4 - evaluatie Governance Compliance in relatie tot strategie & organisatie; Integere cultuur In onderling vertrouwen dilemmas delen met aanspreekbaarheid en discipline als fundament; Business Manager moet het willen n kunnen (uit)dragen; Training Verschuiving van kennis naar vaardigheden; Communicatie Kernpunten van beleid via tone frome the top richten op the middle; Signalen Say something when you see something; Reikwijdte Toetsing in de keten: due diligence leveranciers; Continu proces Evalueren van ontwikkelingen, risicos en aanpak. 28. Wanneer het compliance programma niet vol gedragen wordt door de directie is het gedoemd om te mislukken Stelling 5 29. Stelling 5 - evaluatie 30. Stelling 5 - evaluatie Belang van een compliance charter Compliance rapportages tevens delen met RvC Rol van RvC en RvB bij evaluatie en verbetering bedrijfscultuur De corrigerende toetsing door de accountant Corrigerende invloed van externe stakeholders Regelmatige roulatie van de compliance officer De kritische blik van buiten 31. Stelling 6 Corruptie is onuitroeibaar 32. Stelling 6 - evaluatie 33. www.wellervanwoerden.nl tel. 06-21888411 [email protected] Vragen? Michael van Woerden