Marineblad November 2011

of 40 /40
marineblad nummer 7, november 2011, jaargang 121 Uitgave van de Koninklijke Vereniging van Marineofficieren economische en militaire opmars ontmoetingen met CZSK regionale maritieme verhoudingen CHINA SPECIAL

Embed Size (px)

description

Magazine van de KVMO

Transcript of Marineblad November 2011

  • marinebladnummer 7, november 2011, jaargang 121 Uitgave van de Koninklijke Vereniging van Marineofficieren

    economische en militaire opmars

    ontmoetingen met CZSK

    regionale maritiemeverhoudingen

    CHINASPECIAL

    Marineblad_kvmo_november 06-11-2011 22:04 Pagina 1

  • XXXXXINHOUD nummer 7, november 2011, jaargang 121

    4

    18

    32

    12

    24

    Contacten tussen de Chinese enNederlandse marines

    De veranderendemilitair maritiemeverhoudingen

    De opmars van China ingeopolitiek perspectief

    Hr.Ms. Friesland in het noorderlicht

    China en maritieme strategie

    3 COLUMNVoorzitter KVMO

    4 CHINAContacten tussen de Chinese en Nederlandse marines

    10 CARTOON

    11 ACTUEELHr.Ms. K XVI na 70 jaar terecht

    12 CHINADe opmars van China in geopolitiek perspectief

    18 CHINADe veranderende militair maritieme verhoudingen

    23 COLUMNColijn

    24 CHINAChina en maritieme strategie

    28 GASTCOLUMNIts time to say good bye

    29 BOEKEN

    30 MARINEFAMILIEFamilie Asberg

    32 HISTORIEHr.Ms. Friesland in het noorderlicht

    36 MEDEDELINGEN

    37 KVMO ZAKEN

    40 BEELDBANK NIMH

    Het Marineblad is een uitgave van de Koninklijke Vereniging van Marineofficieren en verschijnt 8 keer per jaar

    2

    Marineblad_kvmo_november 06-11-2011 22:04 Pagina 2

  • marineblad | november 2011

    KLTZA R.C. Hunnego, voorzitter KVMO

    Op het moment dat dit Marineblad op uw deurmat ploft,trekt het KLM-toestel dat de vicevoorzitter, Marc de Natrisen mij naar Curaao vliegt, boven Schiphol zijnlandingsgestel in.

    Het tweejaarlijkse werkbezoek is dan begonnen. Ik zal die periodeook benutten om eens rustig terug te blikken op het afgelopentumultueuze jaar, met een enorme bezuiniging op Defensie en eenslepend arbeidsvoorwaardenproces.

    Op 11 oktober jl. is, na bijna 20 maanden van hollen en stilstaan, een onderhandelaarsresultaattussen de minister van Defensie en uw onderhandelaars beklonken. Er ligt een resultaat dat eendeel van de grote onzekerheid bij het marinepersoneel wegneemt: is er een sociaal beleidskadervoor de mensen die geraakt worden door de reorganisaties die de komende jaren over Defensieen de Marine heen denderen? Resteert natuurlijk de individuele onzekerheid over wie wel enwie niet door de reorganisaties overtollig wordt, maar aan die onzekerheid kan helaas pas op znvroegst eind 2012 een einde worden gemaakt. De loonparagraaf mag die naam nauwelijkshebben met 1% loonstijging na twee jaar nullijn, maar mijn inschatting is dat dit op dit momenthet hoogst haalbare is. Voor nu geldt: bezoek de geplande voorlichtingsbijeenkomsten. De ervaring leert dat als deleden volledig genformeerd de voorlichtingen verlaten, zij een beter beeld hebben hoe dehazen in Den Haag lopen en wat het echte belang van dit resultaat is. Mijn advies is en blijftdaarom: kom naar de bijeenkomsten, wees kritisch, laat u grondig bijpraten en laat dn en druw stem horen!

    U heeft wellicht al via de media of op de KVMO-website kunnen lezen, dat de NederlandseOfficieren Vereniging op 12 oktober heeft gebroken met de VBMNOV en dat zij zich tot deCMHF en FVNO|MHB, waaronder de KVMO, heeft gewend. Op 24 oktober hebben devoorzitter van de NOV, van de FVNO|MHB en ik een intentieverklaring getekend, waarin wijuitspreken dat wij op 1 januari 2012 willen samenwerken in een nieuw op te richten koepel. Volgde ontwikkelingen op onze website: www.kvmo.nl/nov.

    Op 27 oktober werd de Veteranenwet in de Tweede Kamer behandeld. Het was een historischgezicht om de defensiewoordvoerders van alle partijen gezamenlijk met de minister vanDefensie in het vak K te zien zitten. Het was een belangrijk signaal van erkenning en waardering,dat alle politieke partijen nu eens hebben samengewerkt en deze Initiatiefwet mede hebbeningediend. Op 1 november is er Kamerbreed voor de Veteranenwet gestemd.

    Dan het voorliggende Marineblad, een special gewijd aan industrile en militaire grootmachtChina. De opkomst van de Chinese economie en het naar buiten richten van de blik van deChinese machthebbers creert uitdagingen n kansen. Zo stijgt Chinas defensiebudget, zowelin absolute als in relatieve zin, het snelst van alle Aziatische landen. Maar China is ook eenpartner in de internationale piraterijbestrijding geworden en het land biedt mogelijkheden omop maritiem gebied verder samen te werken. Interessante ontwikkelingen dus! Ik wens u veelleesplezier.

    Samenwerking

    COLUMN

    ISSN: 0025-3340

    Hoofdredactie:KLTZA R.C. HunnegoMw. drs. M.L.G. Lijmbach

    EindredactieMw. drs. M.L.G. Lijmbach

    ArtikelencommissieKLTZA mr. H. Broekhuizen, LTZT 1 F.G. MarxM.Sc., LTZE 2OC dr. ir. W.L. van Norden,LTZ2OC drs. R.M. de Ruiter, KTZ b.d. L.J.M.Smit, LNTKOLMARNS drs. A.J.E. WagemakerMA, MAJMARNS R.A.J. de Wit

    Medewerkers:Mw. drs. Z. Borgeld-Guman, prof.dr. J. Colijn, KLTZT H. Boomstra (cartoon)AVDD (fotos, tenzij anders vermeld)

    Adres redactieWassenaarseweg 22596 CH Den HaagTel. 070-383 95 [email protected]

    VormgevingFrank de WitTel. 038-455 17 54

    Drukwerkpos|Press Postbus 10708001 BB Zwolle

    Advertenties070-383 95 04

    Abonnementsprijs Voor leden van de KVMO is het MarinebladgratisNiet-leden betalen 49,50 (NL) of 69,50(buitenland) per jaar

    Copyright MarinebladOvername van artikelen is enkel toegestaan naschriftelijke toestemming van de redactie enonder uitdrukkelijke vermelding van de bron.Artikelen in het Marineblad vertolken nietnoodzakelijk de visie van het hoofdbestuur vande Koninklijke Vereniging van Marineofficierenof van de redactie. De inhoud van artikelenblijft geheel voor verantwoording van deauteur(s). De wijze van aanleveren van artikelenis in te zien op www.kvmo.nl/marineblad.

    AdreswijzigingZo tijdig mogelijk schriftelijk doorgeven aan:Secretariaat KVMO Antwoordnummer 93244 2509 WB Den Haag(geen postzegel nodig)of [email protected]

    Foto cover: Portret van een jonge Chinese marineman(Karen Geleijns, Ministerie van Defensie)

    3

    Marineblad_kvmo_november 06-11-2011 22:05 Pagina 3

  • CHINA4

    InleidingDe economische ontwikkelingen boezemen ontzag inmaar zetten ontegenzeggelijk druk op de politieke enmaatschappelijke ontwikkelingen, zowel intern alsextern. In de voortdurende zoektocht naar grondstoffenin vooral Afrika en Zuid-Amerika hanteert China eenpragmatische diplomatieke en politieke benadering maarlijken de neveneffecten van falende staten en georgani-seerde misdaad dat pragmatisme toch aan internationalegemeenschapsbanden te leggen. Tegelijkertijd moderniseert China haar marine al evenindrukwekkend. Er vindt een verschuiving plaats vantraditionele taken in haar kustwateren naar een marinedie wereldwijd en expeditionair kan opereren. De huidi-ge konvooi-escortes door de Golf van Aden, goodwill-rei-

    Contacten tussen de Chinesontmoetingen met betekenis:

    China is momenteel met regelmaat het spreekwoordelijke voorpaginanieuws. Velen zijn onder de

    indruk van dit land en zien vooral kansen. Anderen zien toch ook bedreigingen. In ieder geval valt

    om de vele media-uitingen en de even zo vele ontwikkelingen niet heen te komen.

    KTZ B.W.J. Bekkering

    C-CZSK VADM M.J.M. Borsboom inspecteert de troepen, tijdens zijn bezoek aan China in november vorig jaar. (Karen Geleijns, ministerie vanDefensie)

    zen naar Afrika, Zuid-Amerika en het Caribisch gebiedalsmede de bouw van nucleaire onderzeeboten, vlieg-kampschepen en amfibische schepen onderstrepen dit.Die groeiende ambities en capaciteiten hebben in iedergeval de landen rondom de Zuid-Chinese zee al verleidtot een verdere intensivering van (maritiem) militaire uit-gaven en programmas.

    Vooralsnog lijkt de huidige global village echter vooral teleiden tot coperatie en niet zozeer tot expliciete confron-tatie. Met name het gedeelde belang in de ongestoordedoorvoer van goederen en de verzekerde toegang totafzetgebieden en brongebieden van grondstoffen heeft inde Indische Oceaan geleid tot een gecordineerde inzet inde strijd tegen piraterij. De Chinese marine adopteert

    Marineblad_kvmo_november 07-11-2011 09:31 Pagina 4

  • marineblad | november 2011

    5

    daarbij een concrete en vooral constructieve rol. Vijf jaargeleden zou dat een gedurfde voorspelling zijn geweest.

    De maritieme band tussen China en Nederland bestaat alzon 400 jaar. Intensievere contacten zijn echter recentervan aard. Immers, China heeft zichzelf lange tijd min ofmeer opgesloten binnen eigen grenzen. Robert Kaplanschrijft daarover boeiend in zijn boek Monsoon. Inmiddels onderhoudt de haven van Rotterdam echter nual weer ruim 100 jaar betrekkingen met China. Deze mijl-paal vormde onlangs het thema voor de Wereldhaven-dagen in Rotterdam. In Shanghai heeft Rotterdaminmiddels ook een waardevolle zusterstad gevonden.Deze betrekkingen en contacten tussen Nederland enChina, die zich vooral op handel en kennis concentreren,zijn voor beide landen betekenisvol. Zo moeten ook decontacten tussen de beide marines worden geduid.Contacten overigens, die niet zo maar uit de lucht komenvallen, maar passen in het maritieme concept van het

    Commando Zeestrijdkrachten, CZSK. In dit artikelbeschrijf ik de recente marinecontacten. Ik doe dat opbasis van een korte beschrijving van het vigerende mari-tieme concept van CZSK. Dat immers vormt de contextvoor die contacten en geeft het een diepere betekenis.Daarmee valt ook aan te geven of deze contacten verdergaan dan toevalstreffers.

    Maritiem conceptHet huidige maritieme concept vindt zijn oorsprong in deMarinestudie 2005. Deze studie bevatte een omgevings-analyse die vandaag de dag nog onverkort van kracht isen waarvan een flink aantal deelanalyses, zoals de aan-dacht voor piraterij en de proliferatie van massavernieti-gingswapens, inmiddels realiteit zijn. Grote delen van dieomgevingsanalyse weerklinken ook in het interdeparte-mentale beleidsstuk Verkenningen. De kern van de analyse is dat landen een global communi-ty vormen. De leden van de gemeenschap zijn in toene-

    ese en Nederlandse marines

    Militaire opties.

    Marineblad_kvmo_november 06-11-2011 22:05 Pagina 5

  • CHINA6

    mende mate economisch en financieel met elkaar verbon-den. De handel vormt de motor. Nederland, als handels-land bij uitstek, is voor haar welvaart meer dan anderenafhankelijk van ongestoorde handelsstromen. De routesen knooppunten, zoals brongebieden van grondstoffen,overslagpunten en afzetgebieden, zijn grotendeels gele-gen in wat wel de gordel van instabiliteit wordtgenoemd: een brede strook tussen grofweg de beide keer-kringen. In hetzelfde gebied liggen ook relatief veelzwakke, falende en zelfs mislukte staten. Natuurrampenzoals orkanen en aardbevingen komen daar meer voordan elders. Het is ook het brongebied van vele, somsschaarse grondstoffen, helaas ook van narcotica. En er ismeer dan elders sprake van sociale en maatschappelijkeonrust, waardoor niet alleen migratiestromen naar rijkeredelen van de wereld er hun oorsprong vinden, maar ookvormen van fundamentalisme. Het is dan ook niet ver-wonderlijk dat in deze instabiele cocktail de georgani-seerde misdaad welig tiert.

    Zeestrijdkrachten zorgen voor veiligheid op en vanuit zee.Dat is, op basis van die omgevingsanalyse, vandaag dedag geen overbodige luxe, ook geen sinecure. Maritiemeeenheden dragen door gerichte actie bij tot stabiliteit en

    veiligheid. Die stabiliteit is randvoorwaardelijk voor (ver-dere) economische, bestuurlijke en maatschappelijke ont-wikkelingen. Dat geldt met name voor landen in de eerdergenoemde gordel. Goedlopende ontwikkelingen dragenop hun beurt weer bij tot meer stabiliteit. Door het zorgendat crises uitblijven of worden bezworen fungeren militai-re eenheden dus als de bewaker en soms katalysator voorde stabilisatie. Dit laat zich goed weergeven in het onder-staande figuur. Daarin wordt een horizontale tijdsasgekoppeld aan een fictieve verticale crisisintensiteit.

    De militaire opties beginnen bij het voorkomen van eencrisis, onder meer door voorwaartse aanwezigheid (presentie en preventie). Mocht dat niet afdoende zijn,dan kan maritiem vermogen worden aangewend om eencrisis in te dammen (beperken). Dat is wat nu gebeurt bijde inspanningen om drugssmokkel, mensensmokkel enpiraterij tegen te gaan. Uiteindelijk zou het nodig kunnenzijn snel in te grijpen (interventie). De zee vormt dan eenideale manoeuvreruimte, schepen een solide zeebasis. Ditgeldt niet alleen in geval van een manmade crisis. Ook eeninterventie na een natuurramp, zoals in Hati, pastbinnen dit concept. Uiteindelijk kan de keuze wordengemaakt ook na het ingrijpen betrokken te blijven, in defase waarin de situatie terugkeert tot relatieve rust (nor-malisatie). Deze fase is, anders dan de andere, op voor-hand een landzware fase. Maritieme eenheden hebbendaar vooral een ondersteunende, maar daardoor nietminder relevante rol.

    Het commando zeestrijdkrachten is binnen dit conceptmet haar vloot- en marinierseenheden bovenal een struc-turele partner. Dat partnerschap richt zich grofweg opdrie velden.

    Structurele partner in militair vermogenInzet van de krijgsmacht kent een breed karakter. Totvoor kort in Uruzgan, nog steeds in de Indische Oceaanen straks ook weer in Kunduz, dragen zeestrijdkrachtenbij aan die krijgsmachtbrede inspanning, zij aan zij metde collegas van de andere krijgsmachtdelen. Joint dus.Maritiem optreden is daarbij veel meer dan marine-optre-den. Gembarkeerde helikopters en specialistische jointeenheden, bijvoorbeeld geneeskundig en ISTAR, makenschepen zelf al inherent joint. Het optreden in kustwate-ren versterkt en verbreedt dat alleen maar. Maritiem is ook nadrukkelijk internationaal. Combineddus. Door nauwe samenwerking onder de NAVO-vlag isintegratie op zee op eenheidsniveaus al jaar en dag eenvoldongen feit. Ook de EU maakt daarvan nu dankbaargebruik bij haar operatie ATALANTA. Juist daar, in deIndische Oceaan, is te zien dat internationale samenwer-king op zee ook met niet-gebonden landen, in coalitiever-band, ver strekt. De Nederlandse marine staat daarinbekend als een vooruitstrevende partner. De mate vanoperationele integratie met de Belgische marine, de langesamenwerking met de Britse marine op het gebied vanopwerken, onderzeeboten en amfibische operaties en degezamenlijke materieelsprojecten met Duitsland, om ermaar drie te noemen, zijn toonaangevend.

    Structurele partner in (maritieme) veiligheidDe huidige missies dragen doorgaans niet een interstate-lijk karakter. Dat resulteert over het algemeen niet zozeerin militaire bedreigingen maar des te meer in algemeneveiligheidsrisicos. Zeestrijdkrachten richten zichdaardoor op dit moment vooral op de ondersteuning vanandere autoriteiten op het gebied van veiligheid, metname binnen de grenzen van een land of in de vrije ruim-te bij uitstek: de open zee. Daardoor neemt naast de aandacht voor joint, combined encoalition ook interagency een belangrijke plaats in. HetCZSK voert in dat kader het beheer uit en ondersteunt deactiviteiten van de kustwachten in Nederland en hetCaribisch gebied. Meerdere departementen werkensamen om toezicht, handhaving en zonodig handelenbinnen de eigen territoriale wateren (TTWs) en de exclu-sieve economische zone (EEZ) te garanderen. De UnitInterventie Mariniers en de maritieme EOD-bijdragestaan paraat om met hun specifieke (maritieme) kennis enkunde ook ondersteuning op land te leveren. De recentoperationeel geworden capaciteit voor havenbeschermingvormt een welkome aanvulling.

    Buiten onze TTW en EEZ ligt echter de vrije zee. Die vrijezee biedt enorme kansen, helaas ook voor hen die kwaadwillen. En die vrije zee kent op voorhand geen toegewe-zen capaciteiten voor toezicht, handhaving en consequencemanagement. De internationale wetgeving is weliswaar alver gevorderd (UNCLOS III), maar de internationale

    de militaire opties beginnen bij hetvoorkomen van een crisis, onder meer

    door voorwaartse aanwezigheid

    Contacten tussen de Chinese en Nederlandse marines

    Marineblad_kvmo_november 06-11-2011 22:05 Pagina 6

  • marineblad | november 2011

    7

    gemeenschap zal in gezamenlijkheid voor de nalevingervan op open zee zorg moeten dragen. Juist daarin ken-nen maritieme eenheden unieke capaciteiten. Zij zijn instaat langdurig, ver van huis en met afdoende middelenvooral ook flexibel op te kunnen treden. Maritiem-militai-re diplomatie, regionale capaciteitsopbouw, onder VN-mandaat in andere TTWs patrouilleren en escortes vanschepen van het World Food Programme, het vraagt alle-maal om inzet ten dienste van en in nauwe samenwer-king met nationale, internationale, regionale en lokaleciviele en (semi-) militaire partners.

    Structurele partner binnen het maritieme clusterHet derde structurele partnerschap is van een heel andereaard. Wellicht minder zichtbaar, maar wel degelijk meteen belangrijke maatschappelijke relevantie. Het betreftde samenwerking binnen de maritieme cluster, vanhavens via reders naar de scheepsbouw, met de industrieen met regionale partners in die plekken waar het CZSKhaar thuisbases heeft. Nederland beschikt binnen deinnovatieve topsector water over een sterke, scheppendemarinescheepsbouwindustrie. Binnen de driehoekgebruiker kennisinstituten industrie neemt de marineeen belangrijke rol als eerste gebruiker en ervaringsdes-kundige in. Dat voedt de andere spelers en leidt tot eenconcurrerende industrie die in afgelopen tijd enkele inhet oog springende exportsuccessen heeft behaald. Ookdichter bij huis, in de omgeving van Den Helder, issamenwerking met de naaste omgeving van belang.Provincie en gemeente zien het belang van de marine inde economische ontwikkeling van de Noordkop-regio.Ook hier liggen, door structurele partnerschappen metlokale en regionale overheden alsmede industrie, goedekansen.

    Deze partnerschappen binnen het beschreven maritiemeconcept hebben geresulteerd in een maritiem vermogenmet moderne zeestrijdkrachten als ruggengraat, diewereldwijd worden ingezet, ver weg en dicht bij huis,met technologisch hoogstaande middelen die voor eengroot deel van eigen bodem komen, inpasbaar in hechtesamenwerkingsverbanden met andere marines, de anderekrijgsmachtdelen, andere departementen en andere, inter-nationale en regionale spelers in een steeds dynamischerwereld, waarin risicos en afhankelijkheden voortdurendom aandacht vragen. Het is in deze wereld dat de ont-moetingen met de Chinese marine een plek krijgen.

    Maritieme ontmoetingen met ChinaDoor gelijktijdige operaties in overeenkomstige operatie-gebieden hebben de Chinese en Nederlandse marineselkaar in de afgelopen twee jaar een aantal keer ontmoet.De wijze van opereren en inrichting van de marines heb-ben geleid tot een wederzijdse interesse die uitstijgtboven de operaties zelf. Op zee en tussen de beide marin-ecommandanten kwam het zo tot in het oog springendecontacten.

    Ontmoetingen op zeeIn 2009 beseft ook China dat een passieve houding inzakepiraterij niet langer past. Vanaf dat moment neemt Chinadan ook actief deel aan de internationale inspanning omde piraterij rondom Somali te bestrijden. China staatdaarin overigens niet alleen. Naast de reguliere taakgroe-pen van de Coalition Maritime Forces (CMF), de NATO ende EU leveren ook niet-gebonden landen als Rusland,Japan en India bijdragen. Hun schepen begeleiden kon-vooien door de Golf van Aden. China is daarin zeer

    actief. Alhoewel de niet-gebonden landen in eersteinstantie vooral de escorte van eigen koopvaardijschepenbeogen, kunnen ook andere schepen aansluiten. DeChinese marine vaart met 2 3 schepen onder leidingvan een schout-bij-nacht en staf gedurende ongeveer driemaanden voor konvooibegeleiding. Na aflossing door devolgende groep maken de schepen dan een vlagvertoon-reis langs de oostkust van Afrika. Daarbij bezoeken ze inelk geval Kenia, Tanzania, Mozambique, Zuid Afrika ende Seychellen.In 2009 acteerde de toenmalige commandeur Pieter Bindtals force commander van de EU-operatie ATALANTA. Hijzag de eerste Chinese stappen op dit internationale ter-rein en spande zich in, via ontmoetingen op zee, omnoodzakelijke afstemming te bereiken. Mede daardoorschoof China aan bij de reguliere SHared Awareness andDEconflcition (SHADE) vergaderingen in Bahrain. Zijtoont daarbij een constructieve grondhouding. In 2010 gafcommandeur Michiel Hijmans leiding aan de NATO-taakgroep ter plaatse. Hij sprak zijn Chinese tegenhan-gers met enige regelmaat, op zee en bij de SHADE.

    in 2009 beseft ook China dat eenpassieve houding inzake piraterij niet

    langer past

    Vanaf 2009 neemt China ook actief deel aan de internationaleinspanning om de piraterij rondom Somali te bestrijden, samen metCMF, de NAVO en de EU. Op de foto: SBN Wang Zhiguo (Chinesemarine) krijgt uitleg van commandeur Pieter Bindt tijdens een werk-bezoek aan Hr.Ms. Evertsen, vlaggenschip van de EU-operatieAtalanta in 2009.

    Marineblad_kvmo_november 06-11-2011 22:05 Pagina 7

  • Bezoek aan ChinaC-ZSK bezocht China innovember 2010. Het doel vanhet bezoek was de verstevigingvan de contacten met deChinese marine. De nadruk lagdaarbij op de samenwerking ophet gebied van antipiraterij ende eventuele Chinese deelnameaan internationale operaties.Daar waar mogelijk werd ookgekeken naar mogelijkheden totbredere samenwerking. Hetbezoek genoot hoog aanzien.Naast gesprekken met admiraalWu Shengli, legde C-ZSK ookeen bezoek af aan de ministervan Defensie. Tevens werdenbezoeken gebracht aan de ope-rationele commandanten van de

    Noordelijke en de Oostelijke vloot.

    Kenmerkend voor het bezoek waren de open sfeer en hetwederzijdse respect voor de status en inzet van beidemarines. De Chinese marine bleek goed op de hoogte vanhet reilen en zeilen van haar Nederlandse evenknie. Menliet vooral blijken onder de indruk te zijn van het feit datde Nederlandse marine in staat is langdurig, vrijwel

    onafgebroken en ver van huis te kunnen opereren. Ookde hoge technologische staat was ruimschoots bekend.De minister van Defensie Liang Guanglie gaf aan dat,hoewel de modernisering (Informisation) van de Chinesemarine grootschalig en intensief wordt opgepakt, de tech-nologische ontwikkeling nog achter loopt bij West-Europa. De intentie is om rond 2020 de technologischeachterstand ingelopen te hebben en in 2050 de moderni-sering van de Chinese krijgsmacht te hebben voltooid.Samenwerking met andere landen is bij het inhalen vandeze achterstand een goede leerschool. Nederland en deNederlandse marine verdienden in zijn ogen aandacht.De ambassadeur in Beijing vergezelde C-ZSK bij ditbezoek. Ook hier bleek dat maritiem-militaire diploma-tie een mooi voorportaal of katalysator kan zijn voor bre-dere diplomatie.

    De bezoeken aan de Chinese commandant der strijd-krachten en de commandanten van beide vloten warenevenzeer hartelijk. Gesprekken concentreerden zich op dewijze van opereren, met name in de Indische Oceaan.Men sprak met lof over de praktische benadering vanNederland in de Hoorn van Afrika en de mate en inhoud

    CHINA8

    SHADE geldt inmiddels als de ontmoetingsplaats voorallen die zich bezig houden met antipiraterij. Het heeftinmiddels geleid tot betere afstemming van de inspannin-gen en het uitwisselen van informatie. SHADE heeft ookgeleid tot een steeds betere cordinatie, eerst in de Golfvan Aden, daarna in het Somalisch Bassin en recentelijkook bij de cordinatie van de konvooien. De Chinesedelegatie stelt zich in toenemende mate coperatief op.Inmiddels heeft China het op zich genomen om in de eer-ste drie maanden van 2012 als eerste de cordinatie vankonvooien op zich te nemen. Al eerder had China ver-klaard bereid te zijn ook voedselschepen van het WFP teescorteren. Het zijn betekenisvolle stappen voor eenmarine die steeds meer naar buiten treedt.

    De ontmoetingen met de Chinezen op zee zijn door henstrak en tot in de puntjes verzorgd geregeld. De ont-vangst is immer zeer hartelijk. Een serie van ontmoetin-gen maakt het mogelijk om wederzijds vertrouwen op tebouwen. Daarna is de uitwisseling van informatie open.De Chinezen staan bilaterale ontmoetingen voor. Zij pra-ten in ieder geval niet op zee met NATO. Bij gesprekkenaan boord van een Chines schip staat er dan ook steevasteen Nederlandse vlag op tafel, geen NATO vlag. Hunvloot oogt professioneel en goed onderhouden. DeChinese konvooien zijn tot op heden erg succesvol. Het isnatuurlijk niet zo dat alleen de Nederlandse ontmoetin-gen China over de streep hebben getrokken. Ook anderetaakgroepcommandanten hebben ontmoetingen metChinese tegenhangers gehad en zo hun steentje bijgedra-gen. Wel is het gevoel dat zeker ook de Nederlandse ont-moetingen een impuls hebben gegeven aan een steedsbetere cordinatie. In ieder geval hebben de ontmoetin-gen op zee ook geleid tot een uitnodiging van admiraalWu Shengli, de commandant van de Chinese marine aanC-ZSK, vice-admiraal Matthieu Borsboom.

    VADM M. Borsboom krijgt uitleg aan boord van Chinees marineschip.

    de Chinese intentie is om rond 2020 de technologische achterstandingelopen te hebben en in 2050

    de modernisering van de Chinesekrijgsmacht te hebben voltooid

    Contacten tussen de Chinese en Nederlandse marines

    Marineblad_kvmo_november 06-11-2011 22:05 Pagina 8

  • marineblad | november 2011

    9

    van uitwisseling van informatie met de Chinese eenhe-den die daar plaats vond. Van elke vloot werden uitge-breid schepen bezocht. De technologische stand vanzaken bevestigde de eerdere woorden van de minister. Demotivatie van de bemanning sprak onder meer uit, ookhier, een open grondhouding. Admiraal Wu Shengli gafaan dat hij die samenwerking wilde versterken en uitbrei-den tot more spheres and more forms. Er is daarop afge-sproken deze mogelijke samenwerking verder uit te die-pen op stafniveau. Uitwisselingen van stafofficieren,gezamenlijke oefeningen en mogelijk zelfs gezamenlijke(WFP-) escortes zouden tot de mogelijkheden behoren.

    Verdergaande samenwerkingMet wederzijds begrip en lovende woorden over enweer ben je er natuurlijk niet. Veel belangrijker is het omte bezien of de potentie voor verdere samenwerking er isen of dat vervolgens moet worden nagestreefd. De laatsteis vooral een politieke vraag. Voor het CZSK zelf is deeerste vraag relevant.

    Eenheden van het CZSK zullen, indachtig het concept, dekomende jaren naar verwachting onafgebroken actief blij-ven in die gebieden waar nationale, bondgenootschappe-lijke en internationale belangen op het spel staan. Datbeperkt zich niet tot de Indische Oceaan, maar zal ookzijn in het Caribisch gebied, de Noordzee, deMiddellandse zee en mogelijk de Golf van Guinee. Juistdaar zullen de Chinese en Nederlandse marines elkaartreffen en voor een groot deel dezelfde oogmerkennastreven. Uiteraard is er ook een potentieel voor wedij-ver, met name als het gaat om invloed of zelfs macht overregios die van belang zijn voor de handel. Juist daar ech-ter kan een goede samenwerking en een wederzijdsbegrip tussen beide marines een bruikbaar diplomatiekinstrument opleveren.

    Dit is niet uniek voor de Nederlandse marine. Er zijn ech-ter omstandigheden die de Nederlandse marine interes-sant maakt. Zo kent de Nederlandse marine door haarmanier van opereren een sterke internationale en institu-tionele inbedding. Dat resulteert in brede contacten, ookmet vooraanstaande marines en belangrijke maritiemeinstituties en (nationale en internationale) autoriteiten.Dat geeft het CZSK een positie als bruggenbouwer en alservaringsdeskundige. Dat is een positie die mogelijk totbovenmatige interesse vanuit China kan oproepen.Het CZSK opereert daarbij met modern toegeruste en uit-geruste eenheden. Met name de schepen zijn daarbij vaneen product van een nationale, scheppende marine-scheepsbouw. Binnen de topsector water neemt descheepsbouw een belangrijke innoverende rol in. Hetvraagt om een meedenkende partner die innoverendetechnieken ook in de praktijk weet te brengen en dat ookinternationaal laat zien, om de producten ook concurre-rend op de markt te kunnen zetten. Het CZSK doet datals eerste gebruiker en ervaringsdeskundige. De Chinesemarine is naar eigen zeggen hiernaar op zoek. Ook datzal de interesse van de Chinese marine in haarNederlandse collega doen toenemen.

    Voor het CZSK zelf is de Chinese marine uiteraard ookvan interesse. Het is een grote marine met de ambitie vaneen wereldspeler met haar wortels in een oceaan die dekomende jaren en mogelijk decennia een spilfunctie in dewereldwijde politiek, de economie en het militaire den-ken zal gaan innemen.

    Kortom, het is juist de wijze van opereren en de maniervan inbedding in nationale en internationale structuren,die allen zijn gebaseerd op het door CZSK gehanteerdemaritieme concept, die de wederzijdse interesse vanbeide marines zeker op peil zal houden, waarschijnlijkzelfs zal doen laten stijgen.

    SlotChina en Nederland zijn beide handelslanden. Beideeconomien zijn dan ook met elkaar verweven.Nederland is weliswaar een klein land, maar wel eenbelangrijke (kennis-) economie. Nederland zet haar mari-ne in daar waar belangen en die van de internationalegemeenschap in het geding zijn. De zeestrijdkrachten zijndan ook vooral voorwaarts aanwezig, beschermen han-delsroutes en bestrijden illegaliteit, op volle zee en soms,bij passend mandaat, tot in de TTWs van andere landen.Het CZSK is stevig internationaal ingebed, opereert methoogwaardige middelen van veelal eigen bodem enmanifesteert zich als een onmisbare veiligheidspartner

    voor civiele partijen. Voldoende gelegenheid en aanlei-ding dus voor opnieuw interessante ontmoetingen tussende Chinese en Nederlandse marines. Het zou mooi zijnals deze toenemende afstemming en samenwerking ookzou leiden tot opnieuw een contact tussen beide marinesop het hoogste niveau. Inmiddels heeft C-ZSK zijnChinese collega, admiraal Wu Shengli, voor een tegenbe-zoek aan Nederland uitgenodigd. Met antipiraterij alsvehikel om regelmatige ontmoetingen te faciliteren kanzo de basis worden gelegd voor het onderhouden en ver-groten van wederzijds begrip dat verder strekt danslechts die operatie. De relevantie van de zeestrijdkrach-ten, voor de veiligheid op en vanuit zee en in de meestbrede zin van het woord, krijgt zo opnieuw invulling.

    KTZ B.W.J. (Ben) Bekkering heeft dit artikelgeschreven in de hoedanigheid van HoofdBestuursondersteuning van het CZSK. Hij is daarinmiddels afgelost en bereidt zich voor op defunctie van COMSNMG1, die in januari zalbeginnen. Voor het artikel heeft hij dankbaargebruik gemaakt van de assistentie van CDR M.(Michiel) Hijmans, KLTZ N. (Nico) Vasseur enMAJMARNS C. (Clemens) Buter.

    met wederzijds begrip en lovendewoorden over en weer ben je er

    natuurlijk niet

    Marineblad_kvmo_november 06-11-2011 22:05 Pagina 9

  • A D V E R T E N T I E

    CARTOON10

    Marineblad_kvmo_november 06-11-2011 22:05 Pagina 10

  • De Hr.Ms. K XVI, sinds 1941 met een 36-koppige beman-ning vermist, is gevonden. Na een tip van een lokale vis-ser begin deze maand dat hij een wrak had gesignaleerd,heeft een Australisch-Singaporees team van sportduikersde Nederlandse onderzeeboot in de wateren boven heteiland Borneo ontdekt.Marine-experts bestudeerden fotobeelden van het duik-team en zagen duidelijke kenmerken die uitsluitend opNederlandse onderzeeboten zijn te vinden. Aan de handvan onder meer deze informatie viel vast te stellen dathet om de K XVI ging. Een lange periode van onzeker-heid bij de nabestaanden is hiermee te einde.Commandant Zeestrijdkrachten vice-admiraal MatthieuBorsboom bracht hen op de hoogte.

    BlijHr.Ms. K XVI maakte deel uit van de geallieerde strijd-macht die de Japanse invasie van het toenmaligNederlands-Indi moest verhinderen. Nadat de onder-zeeboot van 1000 ton de Japanse onderzeebootjager Sagiriin de nacht van 24 op 25 december 1941 tot zinken wist tebrengen, ging het marinevaartuig de volgende ochtendzelf ten onder na een torpedoaanval van de Japanseonderzeeboot I-66 in de Zuid-Chinese Zee.Katja Boonstra-Blom, dochter van n van de opvarendenvan Hr.Ms. K XVI en bestuurslid van de stichting Comit

    Nabestaanden Onderzeeboten 1940-1945: We zijn ontzet-tend blij en dankbaar voor alle steun van iedereen dieheeft bijgedragen aan het vinden van de K XVI. We zijnde bemanningsleden in al die jaren van vermissing nooitvergeten.

    Alleen Hr.Ms. O 13 nog zoekIn de Tweede Wereldoorlog gingen 7 onderzeeboten vande Koninklijke Marine door vijandelijkheden verloren, 6tijdens oorlogspatrouilles en n na te zijn gebombar-deerd in de haven van Soerabaja. Het zestal was langetijd vermist, tot 1982. Sinds die tijd zijn 4 boten gelokali-seerd en gedentificeerd. Dat gebeurde vooral dankzijinspanningen van naaste familieleden van gesneuveldeopvarenden en door de inzet van de stichting ComitNabestaanden Onderzeeboten 1940-1945. Met het terug-vinden van Hr.Ms. K XVI, waarvan zes Indonesischeschepelingen deel uitmaakten van de 36-koppige beman-ning, is alleen de Hr.Ms. O 13 nog niet gelokaliseerd.Deze onderzeeboot ging ten onder in de Noordzee.

    Hr.Ms. K XVI wordt aangemerkt als zeemansgraf. Redende exacte positie niet bekend te maken. Duikers isgevraagd het wrak ongemoeid te laten, uit respect voor degesneuvelde bemanning en hun nabestaanden. In overlegmet hen wordt bekeken hoe de laatste eer wordt bewezen.

    Hr.Ms. K XVI na 70 jaar terechtIn het augustusnummer van het Marineblad heeft een bijdrage gestaan van KTZ KMR R. van

    Rooijen, over de laatste dagen van Hr.Ms. K XVI. Na de fatale Japanse torpedo-aanval in de

    Zuid-Chinese Zee was de K XVI op eerste Kerstdag 1941 gezonken en sindsdien vermist.

    Op 23 oktober jl., 70 jaar na dato, kon Defensie berichten dat het wrak van de onderzeeboot is

    gevonden. Onderstaand bericht is overgenomen van de website van het ministerie.

    marineblad | november 2011

    11ACTUEEL

    (NIMH)

    Marineblad_kvmo_november 06-11-2011 22:05 Pagina 11

  • CHINA12

    InleidingDe maritieme opmars van China is een belangrijke drij-vende kracht achter geopolitieke spanningen en is type-rend voor een bredere machtsverschuiving in de wereld.Chinas successen steken schril af bij de diepe economi-sche en politieke crisis waarin het Westen zich sindsenkele jaren in bevindt. Het Westen maakt zich zorgenover de toegenomen invloed van China in de mondialeeconomie, financile sector en internationale politiek.

    Is de Westerse vrees voor China terecht? Internationalemachtsverhoudingen worden vaak ervaren als een zerosum game, waarbij de opmars van de ene macht noodza-kelijkerwijs gepaard gaat met een vermindering van de

    De opmars van China ingeopolitiek perspectief

    Wat zijn de gevolgen van de opmars van China voor de verhoudingen met

    het Westen? Om deze vraag te beantwoorden bespreek ik eerst Chinas

    maritieme opmars om vervolgens te kijken naar de economische en

    politieke context waarbinnen deze maritieme opmars plaats vindt.

    macht van de ander. Bijgevolg wordt China steeds meergezien als concurrent dan als strategische partner. Met dedoctrine van vreedzame ontwikkeling probeert Beijingde wereld gerust te stellen. Het Westen blijft echter wan-trouwig en vraagt zich af wat de ware agenda vanChina is. Daarom geef ik een analyse van Beijings eigenvisie op de positie van China in de wereld. Op basis vande bevindingen sluit ik af met een analyse van de impli-caties voor toekomstige samenwerking en conflict.

    De maritieme opmars Chinas indrukwekkende economische groei heeft hetland in staat gesteld te investeren in de uitbreiding enmodernisering van de marine. De Chinese marine speelt

    M. de Ridder, MA

    (US Navy photos)

    Marineblad_kvmo_november 06-11-2011 22:05 Pagina 12

  • marineblad | november 2011

    13

    in toenemende mate een sleutelrol bij het uitvoeren vande taken van de Chinese strijdkrachten. Deze taken zijndoor president Hu als volgt gedefinieerd: bijdragen aanwereldvrede en gemeenschappelijke economische ont-wikkeling, verdedigen van nationale belangen, het zeker-stellen van de economische groei, en het handhaven vande macht van de Communistische Partij.

    Traditioneel was het voorkomen van de afsplitsing vanTaiwan de prioriteit van de Chinese marine, maar naar-mate Chinas economische macht groeide, werden deChinese maritieme veiligheidsbelangen steeds groter en

    geografisch verspreid. En van de belangrijkste taken vande marine is nu het bewaken van economische belangenen het waarborgen van de veiligheid van belangrijkescheepvaartroutes voor het transport van goederen engrondstoffen, waaronder olie en gas. Voor het eerst sinds1432, toen de Chinese keizer de Chinese vloot liet vernie-tigen na een laatste grote maritieme expeditie onder lei-ding van admiraal Zheng He, wordt de Chinese marineweer buiten de eigen kustwateren ingezet. In het kadervan wat de string of pearls strategie wordt genoemd,bouwt de Chinese marine haar aanwezigheid uit op stra-tegische punten, zoals langs belangrijke handelsroutes inde Indische Oceaan, waar piraterij en instabiliteit een eco-nomische en veiligheidsbedreiging vormen.1 Chinadraagt ook onder multilaterale vlag bij aan anti-piraterijmissies voor de kust van Somali en in de Golf van Aden.

    De toegenomen assertiviteit van de Chinese marine heeftgevolgen voor de regionale machtsverhoudingen. ZowelIndia als China streven naar dominantie in de Indische

    Oceaan en eenzelfde maritieme wedloop voltrekt zich inde Zuid-Chinese Zee, de Oost-Chinese Zee en Gele Zee.China en Japan zijn verwikkeld in disputen over territori-ale aanspraken op grondstofrijke eilandengroepen dielangs belangrijke zeehandelsroutes liggen. De toegeno-men patrouilles van de Chinese marine hebben al meer-dere malen tot incidenten met Japan geleid. In september2010 bijvoorbeeld, vond in de buurt van de Senkakueilanden een aanvaring plaats tussen een Chinese vissers-boot en een Japanse patrouilleboot. Hierop stopte Chinaeen tijd met de export van zeldzame aardmetalen, dievan cruciaal belang zijn voor de Japanse high-techindustrie.

    De grootste bondgenoot van Japan is de VS, die voordiende Zuid-Oost Aziatische regio domineerde en een belang-rijke rol speelde in het bewaken van het regionalemachtsevenwicht, bijvoorbeeld door wapenleverantiesaan Taiwan. De VS probeerde menigmaal de samenwer-king tussen Japan en Amerikas andere regionale bondge-noot Zuid-Korea te bevorderen. Deze samenwerkingwerd in de hand gewerkt toen in 2010 het conflict tussenNoord- en Zuid-Korea hevig oplaaide. China verleendein dit conflict impliciete steun aan het regime van KimJong-Il door te weigeren Noord-Korea te berispen. In ant-woord organiseerde de VS samen met Japan en Zuid-Korea een grootschalige marineoefening in de Gele Zee,die China provoceerde eveneens een oefening te organi-seren.

    Dergelijke incidenten hebben twijfel gezaaid over Chinasintentie om de Chinese marine in te zetten voor vreedza-me doeleinden. Het Japanse National Institute for DefenseStudies (NIDS) beschrijft de weinig transparante uitbrei-ding en toegenomen assertiviteit van de Chinese marineals een grote bron van zorg voor Japan, de regio en deinternationale gemeenschap.2

    is de Westerse vrees voor Chinaterecht?

    Op 4 augustus 2011 legden tweeChinese marineschepen aan inNoord-Korea ter gelegenheidvan de 50-jarige vriendschappe-lijke betrekkingen tussen de lan-den. (Chinese Defense Blog)

    Marineblad_kvmo_november 06-11-2011 22:05 Pagina 13

  • CHINA14

    De economische opmars Chinas economische opmars wordt wel gezien als de totnu toe meest belangrijke gebeurtenis van de 21e eeuw.Chinas succes is deels te danken aan de implementatievan een aantal neoliberale beleidsprincipes, zoals fiscalediscipline en liberalisering van de handel, die vanaf eindjaren 80 door financile instellingen als het IMF en deWereldbank aan ontwikkelingslanden werden voorge-schreven. Tegelijkertijd heeft het autoritaire regime inBeijing de rol van de overheid in de economie op eenradicaal andere manier ingevuld dan Westerse marktde-mocratien. China hanteert een staatskapitalistisch modelwaarbij in plaats van gedereguleerde marktwerking en deprivate sector voornamelijk (semi-)staatsbedrijven demotor voor economische groei zijn. (Semi-)staatsbedrij-ven domineren in China strategische sectoren van de eco-nomie, zoals energie, transport en industrie. Drie Chinesebedrijven staan in de top 10 van de Fortune ranglijst vanmeest grote bedrijven ter wereld: Sinopec, State Grid, enChina National Petroleum.

    Het investeren in technologie en innovatie is ook eenbelangrijke component van de Chinese groeistrategie.3

    Buitenlandse technologie is essentieel geweest voorChinas economische groei, maar in toenemende mate isChina zelf een belangrijke motor voor technologische ont-wikkeling. Daar waar het Westen traditioneel voorop liepop kennisontwikkeling en China fungeerde als de fabriekvan de wereld, ontpopt China zich nu als marktleider ophet gebied van technologie en innovatie, bijvoorbeeld op

    gebied van hernieuwbare energie en de productie vanwindturbines en zonnepanelen. De gebrekkige bescher-ming van intellectuele eigendomsrechten in China maakthet voor niet-Chinese bedrijven moeilijk om van dezeontwikkeling te profiteren en op de Chinese markt actiefte zijn.

    Een ander netelig dossier in de betrekkingen met hetWesten is Chinas monetaire beleid. Met name de VSklaagt dat de lage wisselkoers van de Chinese valuta eenvorm van protectionisme is en tot welvaartsverlies in de

    VS leidt. Als exportland profiteert China van een lagewisselkoers, die instrumenteel is in het bevorderen vande handel met Afrikaanse landen en opkomende econom-ien zoals Brazili. Chinas enorme reserves van buiten-landse valuta stellen het land in staat om op grote schaalfinancile hulp te verlenen en strategische acquisitie tedoen in het buitenland. In Afrika bijvoorbeeld, zet China financile leningen enontwikkelingshulp in om toegang te krijgen tot grond-stofrijke landen. China bezit daarnaast een groot deel vande Amerikaanse staatsschuld en heeft aangeboden omobligaties ter waarde van miljarden euros aan te kopenvan in financile moeilijkheden verkerende Europese lan-den, zoals Ierland, Griekenland, Spanje en Portugal. Hetgrote Chinese aandeel in de Amerikaanse staatsschuld

    China ontpopt zich als marktleider op het gebied van technologie eninnovatie, bijvoorbeeld op gebied van hernieuwbare energie en deproductie van windturbines. (www.vorige.nrc.nl)

    Chinas enorme reserves vanbuitenlandse valuta stellen het land in

    staat om op grote schaal financile hulpte verlenen en strategische acquisitie te

    doen in het buitenland

    De opmars van China in geopolitiek perspectief

    Marineblad_kvmo_november 07-11-2011 09:33 Pagina 14

  • marineblad | november 2011

    15

    wordt veelal als een gevaar gezien, maar betekent in feiteook dat China het Amerikaanse beleid mede mogelijkmaakt. China investeert ook in Europese infrastructuur die deexport van Chinese goederen naar Europese marktenmogelijk maakt. Zo sloot Beijing in 2008 een overeen-komst met Griekenland dat het Chinese staatsbedrijfCosco de exploitatierechten gaf over de containerhavenvan Piraeus, een doorvoerpunt in nabijheid van nieuwemarkten zoals Turkije, Oost-Europa en de Balkan.Alhoewel Westerse bedrijven al jarenlang soortgelijkestrategische overnames doen, wakkeren dergelijke over-names door China in het Westen een gevoel van angstaan dat China de wereld aan het overnemen is. Het isvan belang om te onderstrepen dat de internationale poli-tieke economie echter door wederzijdse afhankelijkhedenin balans wordt gehouden. De VS en Europa zijn belang-rijke afzetmarkten voor China, maar tegelijkertijd biedttoegang tot de Chinese markt ook ongekende mogelijkhe-den voor Westerse bedrijven.

    De politieke opmarsHet is vaak geopperd dat China misschien een grote eco-nomische macht is, maar soft power ontbeert. AlhoewelChina aanzienlijk investeert in publieksdiplomatie, is hetland er niet op gericht om een bepaalde ideologie teexporteren. Het Chinese model van economische groeizonder politieke liberalisering wordt niettemin wel alszeer aantrekkelijk ervaren door sommige autoritaire regi-mes.4 Chinas politieke macht vloeit voort uit de uiterst

    pragmatische houding in de betrekkingen met anderelanden. Doordat China een autoritair regime heeft,beschikt het over een groot mobiliserend vermogen enkan het vaak daadkrachtiger optreden dan liberale demo-cratien.

    In combinatie met de no strings attached politiek, maaktdit China een interessante partner voor ontwikkelingslan-den. China stelt deze landen in staat op korte termijn huninfrastructuur te verbeteren zonder dat daar de voor-waarde van democratische hervorming aan verbondenwordt. Alhoewel het beticht kan worden van het hante-ren van dubbele standaarden, bekritiseert het WestenChina vaak vanwege het onvoldoende respecteren van demensenrechten en het onderhouden van betrekkingenmet dubieuze regimes. De relatie tussen China en regi-mes in Soedan en Myanmar zijn daar voorbeelden van.China verhinderde VN-sancties tegen Soedan om de olie-import uit dat land veilig te stellen en verleende demilitaire junta in Myanmar grote financile steun in ruilvoor toegang tot de enorme gasvoorraden en havens aande Indische Oceaan. Dergelijke allianties leveren Chinaloyaliteit op binnen internationale organisaties als de VN. Beijing werkt ook aan het versterken van regionale insti-tuties, zoals APEC. De afgelopen jaren heeft China ookgrensconflicten met een aantal leden van ASEAN, waar-onder Vietnam, Maleisi en de Filippijnen, opgelost engewerkt aan het verbeteren van de relatie met Rusland enIndia. China is een belangrijke investeerder in infrastruc-tuur projecten die de landen op het Aziatische continent

    (Bron: The Heritage Foundation)

    The Western Hemisphere has become the focus of attention for Chinese companies.

    Figures are in billions ofdollars; key nations in italics

    Source: Heritage Foundation dataset, Chinas Outward Investment: Non-bond Transactions over $100 million, fromJanuary 2005 to June 2011, available upon request from The Heritage Foundation.

    EUROPE $ 43.2Britain $ 9.0Switzerland $ 7.3Greece $ 5.2

    WESTERNHEMISPHERE $ 72.3Brazil $ 18.3Argentina $ 14.0Canada $ 10.4

    SUB-SAHARANAFRICA $ 56.4Nigeria $ 15.3South Africa $ 6.6D.R. Congo $ 6.6

    ARAB WORLD $ 43.7Saudi Arabia $ 12.2Algeria $ 9.2Iraq $ 5.5

    AUSTRALIA $ 38.4

    U.S. $ 30.5

    WEST ASIA $ 51.7Iran $ 17.1Kazakhstan $ 11.5Russian Federation $ 9.1

    EAST ASIA $ 42.6Indonesia $ 13.5Vietnam $ 7.2Singapore $ 7.0

    Chinas Worldwide Reach

    Marineblad_kvmo_november 06-11-2011 22:07 Pagina 15

  • CHINA16

    economisch en politiek met elkaar verbinden, ook welnieuwe zijderoutes genoemd. Zo is er onlangs een 7.000km lange gaspijplijn aangelegd die van Turkmenistan viaOezbekistan en Kazachstan naar China loopt. Ook werktChina aan een spoorwegennetwerk dat toegang verschafttot strategische havens in Pakistan, Bangladesh en SriLanka en dat China via hogesnelheidstreinen in de toe-komst zal verbinden met Europa.

    De visie van ChinaHet Chinese leiderschap realiseert zich dat economischegroei alleen niet de nationale veiligheid kan waarborgen;daarvoor is ook een wereldorde nodig die je vriendelijkgezind is. In reactie op de groeiende angst voor Chinasopmars, voert Beijing een actieve publieksdiplomatiewaarin een drietal concepten centraal staan.

    Vanaf 2003 werd het concept vreedzame opmars uitge-dragen maar dit werd vanaf 2004 al ingewisseld voorvreedzame ontwikkeling, omdat de term opmars eenChinees machtsstreven zou impliceren.5 In het rapportChinas Peaceful Development Road verklaarde Beijingdat China in het verleden nooit gestreefd heeft naar hege-monie, daar nu niet naar streeft en dat ook in de toe-komst niet zal doen.6 In 2005 werd het concept van har-monieuze wereld gentroduceerd, een wereld geken-merkt door duurzame vrede en economische ontwikke-ling. In een speech ter gelegenheid van het 60-jarigbestaan van de VN zette president Hu uiteen hoe Chinaop vier manieren deze harmonieuze wereld wil verwe-zenlijken.7

    Ten eerste zegt China een multilaterale aanpak vangemeenschappelijke uitdagingen te willen bevorderen.De VN Veiligheidsraad speelt hierin een sleutelrol.Tegelijkertijd wordt externe interventie in interne aange-legenheden door China beschouwd als een inbreuk op denationale soevereiniteit. China betreurde dan ook deinternationale interventie in Libi en verzette zich tegende VN-resolutie die het geweld van het Syrische regimeveroordeelt. Binnenlandse politieke overwegingen spelenhierbij een rol. China kampt zelf met bevolkingsgroependie autonomie eisen, zoals in Tibet en de provincieXingjiang. China vreest dat de Arabische lente zou kun-nen bijdragen aan binnenlandse rebellie tegen de macht-hebbers in Beijing. Ten tweede moet internationale samenwerking gerichtzijn op het realiseren van wereldwijde welvaart en hetdichten van de kloof tussen het Noorden en Zuiden.China profileert zich als belangenbehartiger van de ont-wikkelingslanden, zoals op de VN klimaattop inKopenhagen in 2009. De Chinese positie dat met namereeds gendustrialiseerde landen het voortouw moetennemen in de aanpak van klimaatverandering leidde inhet ogen van het Westen tot het mislukken van deze top.Ten derde pleit China voor respect voor culturele diver-siteit, gelijkheid en openheid in de internationale betrek-kingen. Ten vierde, tenslotte, wil China dat de VNVeiligheidsraad hervormd wordt zodat deze een betereafspiegeling is van de huidige wereldorde en ook de

    belangen van opkomende economien en ontwikkelings-landen vertegenwoordigd worden.

    De concepten vreedzame opmars, vreedzame ontwikke-ling en harmonieuze wereld laten zien dat China er ener-zijds belang aan hecht door het Westen niet als eenbedreiging voor de huidige wereldorde te worden gezien.Anderzijds meent China dat veel internationale proble-men voortkomen uit het status quo: een door het Westengeleide wereldorde met vele ongelijkheden tussen hetNoorden en het Zuiden. Op het 17e Congres van deCommunistische Partij in 2007 gaf president Hu aan datChina de internationale orde eerlijker en gelijkwaardigerwil maken. In het nastreven van deze ambitie maaktBeijing gebruik van Chinas toegenomen invloed, onderandere in andere opkomende economien en ontwikke-lingslanden. Hierdoor wordt het in het Westen bestaandebeeld van China als dreiging toch versterkt.

    Beijing lijkt nog de balans te zoeken tussen het inzettenvan Chinas toegenomen macht en het bewaken van deinternationale stabiliteit. Dit spanningsveld is terug tezien in tal van zowel maritieme als economische en poli-tieke dossiers. China drijft bijvoorbeeld enerzijds degeopolitieke spanningen op door territoriale aansprakenkracht bij te zetten met intimiderende acties van deChinese marine; anderzijds zet China de marine in ondermultilaterale vlag piraterij te bestrijden. Enerzijds betuigtBeijing zijn toewijding aan internationale samenwerkingop het gebied van non-proliferatie en steun aan het kern-stopverdrag, anderzijds belemmert China een strengeroptreden van de internationale gemeenschap tegen denucleaire ambities van Noord-Korea en Iran.

    Implicaties: samenwerking of conflict? Lange tijd werd verondersteld dat economische groei inChina zou bijdragen aan democratisering en de versprei-ding van Westerse normen en waarden. Het Chinesemodel van economische ontwikkeling zonder politiekeliberalisering is echter tot nu toe robuust gebleken. Chinais de laatste jaren veel assertiever geworden in het voorhet voetlicht brengen van Beijings eigen visie op dewereld, de dagen van de smile diplomacy zijn voorbij.Niettemin lost China wel de verwachtingen van de inter-nationale gemeenschap in: naarmate de geopolitiekeinvloed van China groeit, toont China zich steeds meerbereid om zich in te zetten voor internationale vrede enveiligheid en mondiale welvaart. De groeiende capaciteitvan de Chinese marine kan hierin in het bijzonder eenpositieve bijdrage leveren door gedeelde belangen, zoalsveiligheid op zee, te beschermen. Het is echter niet verwonderlijk dat de vreedzame bedoe-lingen van China soms in twijfel worden getrokken. Metname de relatie met Japan zal problematisch blijven en

    een antagonistische benadering spoort China juist aan om zich

    assertiever te gedragen

    De opmars van China in geopolitiek perspectief

    Marineblad_kvmo_november 06-11-2011 22:07 Pagina 16

  • marineblad | november 2011

    17

    Noten1 Tim Sweijs et al, The Maritime Future of the Indian Ocean - Putting

    the G back in Great Power Politics, Future Issue No. 13 (Den Haag:The Hague Centre for Strategic Studies, 2010).

    2 National Institute for Defense Studies, NIDS China Security Report(Tokyo: National Institute for Defense Studies, 2011).

    3 Govert Gijsbers, Sophie Roborgh, Tim Sweijs, The Rise of Asia andStrategic Questions for Europe, Strategy and Change Paper No. 01(Den Haag: The Hague Centre for Strategic Studies, 2010).

    4 Islam Qasem, Teun van Dongen, Marjolein de Ridder, The BeijingConsensus: An Alternative Approach to Development? WorldForesight Forum Issue Brief No.02 (Den Haag: World Foresight Forum,2011).

    5 Richard Rosecrance, Power and International Relations: The Rise ofChina and Its Effects, International Studies Perspectives, no.7 (2006),31-35.

    6 State Council Information Office, Chinas Peaceful DevelopmentRoad (2005).

    7 Hu Jin Tao, Build Towards a Harmonious World of Lasting Peace andProsperity, Speech ter gelegenheid van het 60-jarige bestaan van deVN, New York, 15 september 2005.

    8 Esther Pan, The Promise and Pitfalls of Chinas Peaceful Rise(Council on Foreign Relations, 14 april, 2006).

    9 Jeroen de Jonge, Frank Bekkers en Rob de Wijk, Pas op de Plaats voorDefensie, Strategy and Change Paper No.02 (Den Haag: The HagueCentre for Strategic Studies, 2010).

    10 Stockholm International Peace Research Institute, Background paperon SIPRI military expenditure data, 2010 (Stockholm: StockholmInternational Peace Research Institute, 11 April, 2011).

    loopt het grootste risico om te escaleren. Op economischegebied is China Japan voorbijgestreefd en Chinas mari-tieme macht vormt steeds een grotere bedreiging voorJapans territoriale integriteit. In het verleden heeft Chinaal bezit genomen van de Paracel en delen van de Spratlyeilanden, waardoor Japan gegronde redenen heeft te vre-zen voor de aanwezigheid van de Chinese marine rond-om betwiste eilanden. Meer nog dan de VS, heeft Japaneen hardere houding aangenomen in zijn buitenlandsbe-leid ten aanzien van China. De kwestie Taiwan blijfteveneens een heet hangijzer. China heeft het groeiendedefensiebudget onder andere ingezet om capaciteiten teontwikkelen waarmee het Amerikaanse steun aan Taiwanin geval van een Chinese aanval kan bemoeilijken.

    Gezien het Chinese discours rond internationale vrede enveiligheid, valt het echter te verwachten dat China er uit-eindelijk voor zal kiezen om geschillen in overeenstem-ming met internationale normen op te lossen. China heefter geen enkel belang bij om de wereldeconomie in gevaarte brengen met internationale conflicten. De wederzijdseeconomische afhankelijkheden zijn daarvoor te groot.Alleen al omdat de VS een belangrijke rol speelt in hetbewaken van de zeevaartroutes waarlangs olie uit hetMidden Oosten naar China gaat, heeft China belang bijgoede betrekkingen met de VS.8

    Alhoewel China en de VS verwikkeld zijn in een compe-titie over regionale bondgenoten, zoals Japan, Zuid-Korea, India, de ASEAN landen en Australi - zal dit uit-eindelijk weinig opleveren omdat elk van deze landenbelang heeft bij het onderhouden van goede politieke enhandelsrelaties met zowel China als de VS.Beijing vreest terecht dat andere landen Chinas opmarswillen inperken. De conclusie die hieruit getrokken moetworden is dat het belangrijk is om China niet als rivaal tebehandelen. Een antagonistische benadering spoortChina juist aan om zich assertiever te gedragen,waardoor de kansen die Chinas opmars met zich meebrengt verloren gaan. China geeft aan voorstander te zijnvan het aanpakken van internationale uitdagingen inmultilateraal verband. Bij het terugdringen van armoedein ontwikkelingslanden bijvoorbeeld, kunnen China enhet Westen belangrijke partners van elkaar zijn, maar ookop het gebied van non-proliferatie, het bevorderen vaninternationale veiligheid en economische stabiliteit. Voordergelijke samenwerking is wel vertrouwen nodig. Ditvertrouwen moet aan beide kanten voor een groot deelnog gewonnen worden.

    ConclusieVanuit een zero sum benadering, waarbij de opmars vande ene macht leidt tot machtsverlies van de ander, vormtde opmars van China een serieuze uitdaging voor denationale belangen en het economische concurrentiever-mogen van andere landen. Dit artikel beoogde aan tegeven dat er echter ook positieve gevolgen aan deopmars van China verbonden zijn, zoals toegenomenhandel, financile bijstand, en uitwisseling van kennis entechnologie. Het concept van een harmonieuze wereldbiedt kansen voor intensievere samenwerking tussen

    China en het Westen, bijvoorbeeld op het gebied vanmaritieme veiligheid. Omwille van de Rotterdamsehaven en onze positie als doorvoerland heeft Nederlander belang bij dat de Chinese marine in internationaal ver-band bijdraagt aan het vrijwaren van de internationalehandelstromen.9 Desondanks zullen er in de relatie tus-sen China en het Westen heikele dossiers blijven bestaan,waaronder mensenrechten, democratisering en intellectu-ele eigendomsrechten. Of de balans van Chinas opmarsvoor het Westen uiteindelijk positief zal zijn, hangt af vande mate waarin het Westen China kan aansporen zich alseen responsible stakeholder op te stellen. Daarnaast wordtdit bepaald door Chinas binnenlandse politieke situatie,die bijvoorbeeld deels ten grondslag ligt aan de Chinesereactie op de situatie in Libi en Syri. Wanneer Chinasnationale belangen op het spel staan, toont China zichniet altijd zo constructief als het Westen graag zou zien.

    De centrale vraag of China op termijn de VS voorbij zalstreven als grootmacht zal de gemoederen de komendejaren bezig houden. De meningen hierover lopen zeer uit-een. Op militair vlak is het machtsverschil tussen Chinaen de VS nog steeds erg groot. In 2010 bedroeg hetAmerikaanse defensiebudget $698 miljard ofwel 4.8% vanhet BNP, waar dit in China naar schatting respectievelijk$119 miljard en 2,1% was.10 Op economisch en politiekvlak wordt het verschil echter steeds kleiner. De economi-sche crisis heeft de VS een enorme klap toegebracht. Hetis niet uit te sluiten dat een dergelijke gebeurtenis of eenbinnenlandse politieke crisis in de toekomst ook Chinazou kunnen raken.

    M. (Marjolein) de Ridder (MA) werkt als strategischbeleidsanalist bij het The Hague Centre for StrategicStudies (HCSS), waar zij onder meer onderzoek ver-richt naar Chinas grondstoffenbeleid en positie in deinternationale politieke economie.

    Marineblad_kvmo_november 06-11-2011 22:07 Pagina 17

  • CHINA18

    De maritieme handel is indrukwekkend. Zo is China voormeer dan 80 procent van zijn olie invoer afhankelijk vantoevoer via de Zuid-Chinese Zee en meer dan een derdevan alle maritieme handel passeert op jaarbasis de zee-straten. De Straat Malakka is qua verkeersintensiteit ver-gelijkbaar met de A-12 op een regenachtige maandagoch-tend tijdens de spits.

    Het besef dat de wereldeconomie afhankelijk is van eenstabiele (safe and secure) omgeving en dus van een onge-stoorde doorgang van haar koopvaardijvloot dwingt ookNederland alert te zijn op de regionale ontwikkelingen inde Zuid-Chinese Zee, alsook op de problemen in de kust-wateren.

    Voor het beschrijven van de veranderende maritieme ver-houdingen in de regio licht ik eerst de rol toe van ASEAN(Association of Southeast Asian Nations) in relatie tot veilig-heid om vervolgens de bijzonderheden van de Zuid-Chinese zee te beschrijven. Daarna geef ik de situatie inde kustwateren weer en eindig met een indicatieve weer-gave van de maritieme krachtverhoudingen in kwalitatie-ve zin. Bij het schrijven van dit artikel heb ik gebruik gemaaktvan open bron informatie. Ik beperk mij in deze bijdragetot de ASEAN-regio en behandel niet het Koreaanseschiereiland, Taiwan en Japan.Zoals vaak is generaliseren gevaarlijk, zeker in deze regiomet grote onderlinge verschillen in bestuursvorm, cul-tuur, economische omvang en geografische ligging. Voorde leesbaarheid heb ik dat soms toch moeten doen maargeef waar nodig uitzonderingen en afwijkingen aan.

    ASEANASEAN is een regionale organisatie opgericht in 1967 enbestaat momenteel uit tien landen: Indonesi, Maleisi,Brunei, Filippijnen, Singapore, Thailand, Vietnam,Cambodja, Laos en Birma/Myanmar (verder: Myanmar).De organisatie kent verschillende overlegfora zoals hetADMM (Asean Defence Ministers Meeting) en het ARF(Asean Regional Forum) met deelname van 27 landen enorganisaties, incl. de EU, dat vergadert op het niveau vanministers van Buitenlandse Zaken. ASEAN is tevens deinitiatiefnemer van andere discussiepanels zoals hetASEAN plus drie (China, Japan en Zuid-Korea), plus zes(tevens India, Australi en Nieuw-Zeeland) en de EAS(East Asia Summit). Dit laatste forum bespreekt politiekstrategische en economische themas, waaronder ener-gieveiligheid en kent achttien leden uit de bredere regioinclusief de VS en Rusland.

    Een van de uitgangspunten van ASEAN is om zich niet temengen in elkaars interne aangelegenheden en bijgeschillen altijd te zoeken naar een vreedzame oplossing.De organisatie heeft de ambitie om in 2014 te groeiennaar een ASEAN Community, een deels op de EU genspi-reerde constructie, inclusief een veiligheidspijler (APSC,Asean Political Security Community).

    De veranderende militairmaritieme verhoudingenin de Zuidoost-Aziatische regio De Zuidoost-Aziatische regio wordt ingesloten door de Indische en de Stille Oceaan en omringt de

    Zuid-Chinese Zee. Een aantal internationale zeestraten geeft toegang tot deze zee zoals de Straten

    Malakka, Soenda, Lombok en Makassar.

    KTZ P. Heijboer

    De zeestraten van Indonesi. (lib.utexas.edu/maps)

    Str. Lombok

    Str. Soenda

    Str. Malakka

    Str. Makassar

    Marineblad_kvmo_november 06-11-2011 22:08 Pagina 18

  • marineblad | november 2011

    19

    ASEAN is in haar politiek-strategische relatie tot degrootmachten te onderscheiden in drie groepen. De eerstebestaat uit Singapore, Vietnam, Thailand en deFilippijnen en richt zich op de Verenigde Staten. Zo heeftVietnam zijn relatie met de VS gentensiveerd, overigensook die met Rusland en India, door deelname aan mari-tieme oefeningen en het openstellen van maritieme bases.Cambodja, Laos en Myanmar onderhouden - mede van-wege hun zwakke economien - een intensieve relatiemet China. Deze landen hebben geen relatie met, entonen weinig interesse in, de problemen over de betwistegebieden in de Zuid-Chinese Zee. De derde groep,Indonesi, Brunei en Maleisi, positioneert zich tussenbeide eerdergenoemde groepen.

    De Zuid-Chinese Zee Sinds tientallen jaren vormen de Spratly en Paracel eilan-den een twistpunt tussen China en enkele ASEAN lidsta-ten (Brunei, Maleisi, Vietnam, Filippijnen). Aanleidingdaarvoor is de aanwezigheid van omvangrijke hoeveelhe-den olie, gas en metalen. Bovendien zijn er regelmatigproblemen over illegale visserij, zoals op de rijke visgron-den nabij de Indonesische Natuna eilandengroep aan deingang naar de Zuid-Chinese Zee.

    Het Aziatische Pacific gebied is vanwege vulkanischeactiviteiten en het bewegen van tektonische platen rijkaan metalen zoals goud, titanium, mangaan en platina.Deze grondstoffen zijn noodzakelijk voor de snel groeien-de Aziatische economien (in 2030 in omvang verdub-beld) en de vis is als voedsel benodigd voor de snelle toe-name van de bevolking (binnen ASEAN momenteel 615miljoen). Ook ASEAN realiseert zich dat energie- envoedselzekerheid randvoorwaarden zijn voor stabiliteit.Grootschalige commercile diepzeeontginning vindt nunog niet plaats. Enerzijds komt dat door ontbrekendekennis en anderzijds zijn offshore-bedrijven huiverig voorde noodzakelijke investeringen vanwege regelmatigterugkerende maritieme schermutselingen tussen ASEANlidstaten en China.Discussies over de nationale claims betreffen voorname-lijk definitieverschillen, zoals het verschil tussen eeneiland en een rots (bovenwater tijdens hoog tij al dan nietmet de mogelijkheid voor economische activiteit) alsookover de bepaling van de exclusieve economische zone, deEEZ (200 nautische mijlen gemeten vanuit de vaste kustdan wel vanuit een eiland). Verder betwisten landen alsVietnam en de Filippijnen regios, verwijzend naar erfe-nissen uit de koloniale tijd.Een factor die landen verhardt in hun standpunt was dedeadline van 2009 om claims over uitbreiding van deEEZ te registreren conform UNCLOS (United NationsConventions on The Law Of the Sea uit 1982). China claimdemet de zogenaamde 9 dotted line vervolgens 90 procentvan de Zuid-Chinese Zee. Behalve dat handelsnaties gebaat zijn bij een stabieleregio, is het vooral de VS die naast ASEAN direct betrok-ken is bij de discussies met China. De VS claimt namelijkniet alleen het recht op vrije doorvaart (freedom of naviga-tion) maar ook de vrijheid van opereren (freedom of

    manoeuvre) in de EEZs, waartoe zij tevens hydrografischonderzoek en andere onderwater operaties rekent.

    De claims leidden ertoe dat de conflicten met Chinaelkaar snel opvolgden, waarbij de ASEAN lidstaten debetrokkenheid van de VS stimuleerden. China realiseerdezich begin 2011 dat een assertieve opstelling op korte ter-mijn onverstandig was. Dit verklaart ook mede de voor-lopig meer pragmatische houding van China, die ookbleek tijdens de recente ARF top in Bali. Onder kundigIndonesisch voorzitterschap is China daar akkoordgegaan om verder te praten over richtlijnen van een, juri-disch niet bindende, Declaration of Conduct. Een bindendeen meer concrete Code of Conduct (over het oplossen vangeschillen) zal zeker nog jaren op zich laten wachten.Toch is het resultaat een relatieve doorbraak, omdat

    China vooralsnog instemt om multilateraal en niet uit-sluitend bilateraal met ASEAN lidstaten verder te pratenover de betwiste maritieme gebieden.

    Hoewel dat een positief signaal is, zijn daarmee de kan-sen op een maritiem conflict zeker niet van de baan. Er isbijvoorbeeld niet gesproken over standaardproceduresvoor conflictpreventie teneinde escalaties te voorkomen.Bovendien zal vooralsnog niet worden gesproken oververtrouwenwekkende maatregelen, zoals het tijdig mel-den van grotere oefeningen en het niet houden van oefe-ningen in drukbevaren gebieden.

    Een pragmatische samenwerking op deelgebieden alsgezamenlijke ontginning van energiebronnen, afsprakenover visquota, oceanografisch onderzoek en criminali-teitsbestrijding zou natuurlijk ook bijdragen aan hetwederzijds vertrouwen dat nodig is om op termijn bin-dende afspraken te kunnen maken. Voor de ene partij(China) moet dat vertrouwen er echter eerst zijn voordatdergelijke afspraken kunnen worden gemaakt terwijlvoor de andere partij (ASEAN/VS) die afspraken juistzijn bedoeld om vertrouwen te winnen.

    Hoewel de strategische belangen in de Zuid-Chinese Zeegroot zijn, heeft geen van de landen baat bij uit de handlopende conflicten met een instabiele regio als gevolg.Meestal verdwijnen botsingen na enig tromgeroffel danook weer uit de publiciteit. Maar door het ontbreken vanvertrouwenwekkende maatregelen, zoals die tijdens deKoude Oorlog bestonden tussen de VS/NAVO enRusland, kunnen misverstanden en verkeerde interpreta-ties zorgen voor snel oplopende spanningen. De proble-men van China met Vietnam, Japan en de Filippijnen eer-der dit jaar zijn daarvan sprekende voorbeelden. Door deze maritieme onzekerheid, in combinatie met degrote economische belangen, continueren landen deopbouw van hun maritieme capaciteit.

    hoewel dat een positief signaal is, zijndaarmee de kansen op een maritiem

    conflict zeker niet van de baan

    Marineblad_kvmo_november 06-11-2011 22:08 Pagina 19

  • CHINA20

    KustwaterenBehalve de spanning in de Zuid-Chinese Zee geeft ook desituatie in de kustwateren reden tot zorg. Ten eerste is erhet security aspect. Sinds jaar en dag zijn piraten actief indeze wateren, wordt op omvangrijke schaal illegale visse-rij bedreven en vindt mensensmokkel plaats (waaronderverplaatsing van terroristen). Bij de meeste incidenten in2011 waren overigens kustwachtorganisaties betrokken.Daarnaast is de proliferatie van massavernietingswapensvia kustwateren en illegale overslag in havens evenminondenkbaar. De dreiging van maritiem terrorisme, hoeklein ook, is tenslotte onverminderd aanwezig. Vanwege de toenemende piraterij in de Straat Malakkavoeren de kuststaten Singapore, Maleisi, Indonesi enThailand sinds een aantal jaar gezamenlijk operationelepatrouilles uit. Hierdoor is deze piraterij ter plaatse welis-waar verminderd, maar nu gedeeltelijk verplaatst naar deZuid-Chinese Zee. Deze piraterij heeft overigens nog nietde omvang en ernst zoals in de Indische Oceaan/Golfvan Aden. Het betreft hier voornamelijk snelle hit-and-runacties. Ten tweede speelt het safety aspect: de grote kans op let-terlijke aanvaringen vanwege het intensieve gebruik vande nauwe vaarwateren. Uit analyses van lokale scheeps-rampen (bijvoorbeeld veerponten) blijkt een menselijkefout vaak de aanleiding te zijn. Het verbeteren van dekwaliteit van en de controle op lokaal verstrekte maritie-me diplomas zou al een eerste stap zijn op weg naar eenveiligere nautische omgeving. Aanvaringen in de nauwezeestraten creren vertragingen en dus economische pro-blemen en het is slechts een kwestie van tijd voordat eenomvangrijke milieuramp zich voordoet. Een milieurampdie bovendien nog wordt versterkt doordat de meestekuststaten niet beschikken over adequate bestrijdings-middelen. Het risico (kans maal effect) daarvan is daaromvele malen groter dan die van een terroristische aanslag.

    Aandacht voor de maritieme belangenTijdens de koloniale tijd, de daaropvolgende dekolonisa-tie en vervolgens de Koude Oorlog was de militaire aan-dacht vooral gericht op landoptreden en dus op een ster-ke landmacht. Het defensiebudget werd vooral besteedaan het in stand houden van een omvangrijk landleger,uitgerust met low tech wapens. Maar de ontdekking vanmaritieme rijkdommen en het toenemend belang vanmaritieme aanvoerlijnen, verlegt de strategische aan-dacht. Dit begint langzaam effect te krijgen op de inzet-baarheid van de marines. Zoals de PangLima (CDS) vanIndonesi het in september 2010 tijdens zijn inauguraletoespraak kernachtig verwoordde: Indonesi moet eenmeer outward looking focus krijgen.

    Maritieme capaciteit

    - MarineIndicatoren voor de inzetbaarheid van een marine zijn behalve aantallen en tonnages ook de zeewaardigheidvan de platformen, de mate van training, de kwaliteit vanopleiding, het bezitten van C4I, beproefde sewaco enmaritieme logistiek. De kwantiteit van het aantal platformen van de ASEANmarines is zeker voor Nederlandse begrippen indrukwek-kend maar de operationele inzetbaarheid laat te wensenover. Ondanks het inmiddels onderkende maritieme belangmoet veel achterstand worden weggewerkt. Schepen zijnvaak verouderd, het ontbreekt aan adequate trainingsmo-gelijkheden en C4I heeft weinig aandacht gehad.

    De variteit aan platformen en wapensystemen verlaagtde inzetbaarheid en verhoogt de benodigde opleidingenen trainingen. Daarnaast drukken onderhoudskostenzwaar op het budget en is er onvoldoende brandstofbeschikbaar. De Indonesische marineschepen kenden in2009 bijvoorbeeld een inzetbaarheid van 25%. Uiteraard verschilt de situatie per land. Singapore vormtmet zijn modern uitgeruste marine een gunstige uitzon-dering in de regio en de Vietnamese marine beschikt overeen moderne simulator waarmee scheepsbemanningenop basis van realistische scenarios kunnen wordengetraind. De verhoogde aandacht voor de maritiemeinzetbaarheid resulteert in diverse moderniseringspro-grammas. Onderstaand een inventarisatie: Duitsland heeft drie Offshore Patrol Vessels (80m) en vierpatrouillevaartuigen (type korvet, 41m) aan Brunei gele-verd. Brunei is geografisch gezien weliswaar een kleinland maar is wel verantwoordelijk voor een belangrijkzeegebied.Indonesi heeft een aantal jaar geleden vier Sigma klassekorvetten door Damen Naval Shipyards (ondersteunddoor Thales en Imtech) laten bouwen waar de operatio-nele gebruiker zeer over is te spreken. Het land bouwt ineigen beheer (mogelijk) 30 zeegaande patrouillevaartui-gen waarvan er nu n is opgeleverd; zoekt actief op debuitenlandse markt naar de bouw van meerdere korvet-ten en moderniseert daarnaast de sewaco van de ex VanSpeijkklasse fregatten. Het land heeft onlangs twee vanzijn onderzeers in Zuid-Korea laten moderniseren en

    De Zuid-Chinese Zee.

    De veranderende militair maritieme verhoudingen

    Marineblad_kvmo_november 06-11-2011 22:08 Pagina 20

  • marineblad | november 2011

    21

    overweegt om nog twee onderzeeboten te bestellen.Verder heeft het recent n LPD in Zuid-Korea aange-kocht en twee in eigen beheer gebouwd.In Maleisi is sprake van twee (marine) projecten: 6 (initi-eel 21) Littoral Combat Ships en twee OPVs voor de kust-wacht.Singapore heeft al veel aandacht besteed aan de moderni-sering en uitbreiding van haar vloot. De Formidable klas-se multi-role stealth fregatten, afgeleid van de Franse LaFayette en voorzien van Sikorsky S-70 B helikopters, zijndaarvan het laatste voorbeeld. Deze schepen zijn zondermeer de meest moderne fregatten in Zuidoost- Azi.Tussen 1995 en 1997 heeft de Singaporese marine vieronderzeeboten (Challenger klasse voorheen Sjoormenklasse) van de Zweedse marine overgenomen. In 2005 ismet het Zweedse bedrijf Kockums een contract getekendvoor de levering van twee Archer klasse (voorheenVastergotland) onderzeeboten. Thailand is voornemens om zes onderzeeboten (type 206)van de Duitse marine over te nemen. Vietnam heeft besloten om zes nieuwe onderzeeboten(type Kiloklasse) in Rusland te bestellen, heeft recenttwee Gepardklasse fregatten door Rusland laten leverenen heeft de intentie om nog vier korvetten te laten bou-wen. Daarnaast zijn door Damen een aantal patrouille-vaartuigen en twee hydrografische vaartuigen gebouwddan wel in aanbouw.De Filippijnen vormt een negatieve uitzondering op demoderniseringen en dat is opmerkelijk, zeker gezien haaromvangrijke eilandenrijk en de betwiste gebieden metChina. Het land beschikt over een sterk verouderde vlooten koopt en/of moderniseert nauwelijks. Men ontvangtwel schepen van Australi (nieuw) en de US (nieuw enoud). Zo zal de marine vanaf 2012 drie Hamilton Classcutters geleverd krijgen.

    Voor een evenwichtige opbouw van een marine is hetvanzelfsprekend belangrijk om zowel over een bovenwa-ter- en een onderwatercapaciteit alsook vliegtuigen tebeschikken. De beperkte budgetten nopen tot priori-

    teitstelling en de voorkeur zou moeten liggen bij deopbouw van een capabele surveillancecapaciteit om hetgrote zeeoppervlak te bestrijken en nadrukkelijk aanwe-zigheid te tonen. De realiteit leert echter dat Indonesi,Maleisi, Thailand, Vietnam en zelfs de Filippijnen groteprioriteit lijken te geven aan het verkrijgen of bezittenvan onderzeeboten, met als belangrijkste argument datbuurlanden die capaciteit ook hebben. Behalve dat deverwerving kostbaar is, zal de opbouw van een goedfunctionerende onderzeedienst vele jaren vergen en doorde beperkte budgetten ten koste gaan van de noodzake-lijke capaciteit aan oppervlakteschepen en patrouille-vliegtuigen.

    - Kustwacht De kwaliteit, omvang en uitvoering van kustwachttakenvariren sterk. Daarbij draagt het aantal bij de Kustwachtbetrokken ministeries niet bij aan de effectiviteit. Het

    materieel is veelal verouderd en onvoldoende operatio-neel inzetbaar. Bovendien is het te bestrijken zeegebiedindrukwekkend groot. Indonesi telt bijvoorbeeld meerdan 17.000 eilanden, uitgestrekt over een lengte vergelijk-baar met de afstand van Ierland tot aan de KaspischeZee. Een aantal landen kent wel een gespecialiseerdekustwacht, zoals Maleisi en de Filippijnen. OokSingapore heeft een volwassen organisatie, deSingaporese Police Coast Guard, die toeziet op de juridi-sche naleving van regels en operaties uitvoert.

    In Indonesi staat al sinds tijden een zelfstandige zee- enkustwachtorganisatie op de agenda. Hoewel men welerkent dat zon organisatie veel effectiever zou zijn, is hetformele besluit nog steeds niet genomen. Ook in Thailand loopt de discussie over een zelfstandigekustwachtorganisatie nog. Momenteel leent de Thaisemarine schepen en vliegtuigen voor kustwachttaken uitaan civiele overheidsorganisaties en voert bewapend per-soneel counter-piracy patrouilles uit in omgebouwde vis-sersvaartuigen.

    Vergelijking met ChinaChina heeft een breed inzetbare vloot, inclusief nucleaireonderzeeboten, en zeker als operationeel inzetbare vlieg-dekschepen aan de sterkte zijn toegevoegd. China staatechter voor interessante operationele en technologischeuitdagingen. De marine heeft nog slechts beperkte kennisvan blue water operaties, beschikt niet over een vol-waardige C4I en het operationaliseren van de carrier(s)met airwing zal geen sinecure blijken te zijn. De politieke wil en de economische potentie om ditmogelijk te maken is echter evident en het is slechts eenkwestie van tijd voordat China een regionale maritiemesupermacht zal zijn.Naast zijn omvangrijke en gemoderniseerde marine

    Een aantal jaar geleden heeft Indonesi vier Sigma klasse korvettendoor Damen Naval Shipyards laten bouwen. (Maritimephoto.com)

    het is slechts een kwestie van tijdvoordat China een regionale maritieme

    supermacht zal zijn

    Marineblad_kvmo_november 06-11-2011 22:08 Pagina 21

  • CHINA22

    beschikt China tevens over paramilitaire organisaties zoalsde China Marine Surveillance (CMS) die binnen vijf jaar eenuitbreiding tegemoet kan zien van alleen al 36 schepen en1.000 man personeel. Daarnaast beschikt het op zee nogover een handhavingorganisatie voor de visserij.

    Hoewel defensiebudgetten door opbouw en samenstel-ling (salariring, pensioen, infrastructuur, onderhoud,nieuwbouwprojecten) moeilijk te vergelijken zijn, gevende cijfers toch wel een indicatie. Zo steekt het gecombi-neerde defensiebudget van de ASEAN lidstaten maarmager af tegenover dat van China. Dat land gaf in 2009ca. 70 miljard dollar uit aan haar defensie en ASEAN ca.23 miljard. De budgetten van ASEAN lidstaten varieer-den tussen n miljard (Filippijnen) en vier miljard(Maleisi) met Singapore als uitschieter met ca. acht mil-jard dollar. Het defensiebudget van Indonesi bedraagt3,5 miljard dollar, maar hiervan besteedt dit immenseeilandenrijk slechts 500 miljoen aan de marine. De groei van de defensiebudgetten is overal in Aziwaarneembaar, maar zowel in relatieve als ook in absolu-te zin stijgt dat van China het snelst.

    AfsluitendASEAN lidstaten waren vooral landgeorinteerd. Met hetonderkennen van de maritieme belangen is er meer aan-dacht gekomen voor het ontwikkelen van een geloof-waardige maritieme militaire capaciteit. De lidstaten zullenechter nooit een maritiem tegenwicht kunnen bieden aaneen grootmacht als China. Wel zullen zij in staat willen zijn

    om een signaalfunctie te kunnen geven. Het is interessantom te zien of ASEAN haar economische groei blijft gebrui-ken voor de opbouw van een effectieve zeemacht die optermijn ook een geloofwaardige invulling geeft aan de toe-komstige APSC (Asean Political Security Community).Geen enkel land is politiek en economisch gebaat bijinstabiliteit. De uitdaging zal dan ook zijn om het juisteevenwicht te blijven vinden tussen het beschermen vanmaritieme belangen en het elkaar gunnen van economi-sche ruimte.

    Tenslotte noodzaakt het intensieve gebruik van de zeestraten om ook in de meest brede zin van het woordaandacht te besteden aan het safety aspect teneinde dekans op maritieme catastrofes te verminderen.

    KTZ P. (Pieter) Heijboer is sinds september 2010geplaatst als Defensie-attach in Indonesi met mede-accreditatie in Brunei, Maleisi, Singapore, Thailand enVietnam. Hij was eerder commandant van helikopter-squadron 860 en een Kortenaerklasse fregat. Hij volgdede HKV en het NATO Defence College in Rome. Voorzijn benoeming tot Defensie attach was hij HoofdMarinebehoeftestellingen bij DOBBP in Den Haag.

    BronnenVoor deze bijdrage heeft de schrijver gebruikt gemaakt van artikelen vanonder meer de Rajaratnam School for International Studies te Singapore,het Centre for Strategic and International studies te Jakarta, The Diplomat,Defence Weekly, de Jakarta Post en de Militaire Spectator.

    De veranderende militair maritieme verhoudingen

    A D V E R T E N T I E

    Marineblad_kvmo_november 06-11-2011 22:08 Pagina 22

  • marineblad | november 2011

    Iemand die dat nadrukkelijk wel deed was admiraal Mike Mullen, voorzitter van de Joint Chiefs of Staff.Eind augustus haalde hij even de (Amerikaanse) voorpaginas met de uitspraak dat de grootste vijand vande VS niet China, Noord-Korea of Iran is, maar het nationale begrotingstekort. Hij herinnerde eraan dat deAmerikaanse belastingbetalers per jaar 600 miljard dollar aan rente op overheidsschuld betalen, evenveelals het totale budget van het Pentagon. En dan komt geopolitiek ineens weer dichtbij. Een land, ja zelfs een bondgenoot met zulke financile pro-blemen heeft de worstelende eurolanden weinig hulp te bieden. Europa wendt zich tot China , dat nogergens 2300 miljard dollar over heeft aan reserves, en rustig kan nadenken welke prijs het kan vragen omdaar misschien mee over de brug te komen. En de VS dan? Wel, ik denk dat ook de VS er niet aan ontkomt een prijs te gaan betalen voor het schuiven-de machtstableau. Die ontwikkelingen gaan langzaam, onvermijdelijk, en fundamenteel. Ik moest eraandenken toen ik half oktober las dat generaal Robert Kehler, commandant van de StrategischeStrijdkrachten, zinspeelde op het inkrimpen van de befaamde nuclear triade naar een dyade, een twee-componenten nucleaire strijdmacht dus. De VS-kernmacht bestaat uit middelen van Navy, Air Force enArmy, een bijkans heilige driepoot, die op basis van wel honderd verschillende (strategische, tactische,mar ook binnenlandspolitieke en zelfs pressiegroepspolitieke) redenen al meer dan een halve eeuwonaantastbaar is. Zeventien jaar geleden werd het idee van een twee-componenten atoommacht onder president Clintonvan tafel geveegd, nu niet meer. Wat heeft dat met China te maken? Het heeft natuurlijk in de eerste

    plaats met geld en schuld te maken: twee nucleaire poten zijn een stuk goedkoperdan drie. Het onderhoud van de driepoot kost jaarlijks alleen al 5,5 miljard dollar, enhaar modernisering zou tot 2050 voorzichtig geschat 250 miljard dollar kosten. Daarmoet, en kan, in gesneden worden. Sinds een jaar of twee circuleren er rapporten vandenktanks die dat ook op strategische gronden bepleiten. De onvermijdelijkeopkomst van China, tot nu toe een bescheiden kernmacht met slechts een paar hon-derd strategische atoomwapens, plaatst de VS voor de vraag welke relatie zij metdeze toekomstige supermacht wil aangaan. De nucleaire competitie, zoals die met de

    Sovjetunie tijdens de Koude Oorlog, nog eens dunnetjes overdoen? Die heeft nutteloos veel geld gekosten verkeert nu in een stadium van afbouw, althans van reducties tot een niveau dat je met enig opti-misme beheerst zou kunnen noemen.

    Velen denken dat je met de Russen uiteindelijk wel een deal zou kunnen besluiten van, zeg, elk 500 strate-gische wapens. Dat is om twee redenen een interessant richtgetal. Een kernmacht van 500 is niet meerefficint te verdelen over drie krijgsmachtonderdelen, te versnipperd en te duur. En met 500 kun je ookChina verleiden om deelgenoot te worden aan het tot nu toe bilaterale wapenbeheersingsproces, en eendure en riskante wapenwedloop met dat land uitsluiten. Dat houdt wel een erkenning in van China als supermacht en een stap terug voor de VS. In april 2009publiceerde de National Resources Defense Council (NRDC) een rapport dat zon strategische terugtochtbepleitte: Amerika zou met een uit 500 kernwapens bestaande dyade genoegen moeten nemen om dierace te voorkomen, om China niet het idee te geven dat de VS erop uit was om de kleine Chinese kern-macht met een preemptive strike weg te vegen, en zich dus moeten beperken tot een strategie van mini-male afschrikking. Daarvoor heb je aan 500 veilige kernwapens genoeg.

    Rest dan wel de vraag wie van de drie krijgsmachtdelen zijn kernmacht zou moeten opgeven. Daaroverontbrandt op de achtergrond al behoorlijk wat strijd. De NRDC merkte op dat de Navy zijn Trident D-5nog het beste zou kunnen inleveren, met het verrassende argument dat deze eigenlijk te goed, dus moge-lijk bedreigend als first strike wapen, beschouwd kunnen worden. Maar andere studies zeggen dat de mari-nepoot juist de meest stabiele is, dus gespaard zou moeten blijven. Ik durf er niet op te speculeren, maarvind het belangrijkste dat de combinatie van geld en macht dit soort heiligverklaarde zaken in bewegingzet en bespreekbaar maakt.

    ik denk dat ook de VS er nietaan ontkomt een prijs te

    gaan betalen voor hetschuivende machtstableau

    Van tri naar dy?

    Het nieuws over veiligheid is in deze dagen totaal verdrongen door nieuwsover de euro en financile ellende. Het lijken twee werelden die niets metelkaar te maken hebben. Dat is natuurlijk niet zo, al wordt de verbindingnauwelijks gelegd.

    23COLUMNProf. dr. J. (Ko) Colijn is defensiespecialist, directeur van Instituut Clingendael, redacteur van Vrij Nederland en hoogleraar aan de Erasmus Universiteit Rotterdam

    Marineblad_kvmo_november 06-11-2011 22:08 Pagina 23

  • CHINA24

    Dit is opmerkelijk, want afgezien van het tijdperk van dezeven reizen van admiraal Zheng He in de 15e eeuw isChina eeuwenlang vooral een continentale mogendheidgeweest. Pas recent, bij de antipiraterij operaties nabijSomali, zijn de Chinezen weer out of area gaan opereren. Bij de analyse van de Chinese maritieme strategie valt opdat Chinese maritieme strategen zich graag laten inspire-ren door Angelsaksische denkers. Dit geldt in de eersteplaats voor de Amerikaanse marineofficier Alfred ThayerMahan (1840-1919), maar inmiddels ook steeds meer voorde Brit Julian Stafford Corbett (1854-1922). Hoewel huntheorien meer dan honderd jaar oud zijn, bieden zij aan-knopingspunten om de Chinese maritieme strategie tebegrijpen. Dit artikel begint met de Chinese GrandStrategy en maritieme strategie. Dan volgt een korte inlei-ding in het gedachtegoed van beide denkers en de ver-schuiving in het Chinese denken van Mahan naarCorbett. Ik sluit af met enkele consequenties voor hetWesten.

    Chinese Grand StrategyUit het boek van Paul An-hao Huang, The MaritimeStrategy of China in the Asia-Pacific Region (2010), blijkt

    dat het Westerse paradigma van internationale betrekkin-gen, zoals het realisme en daaraan verwante scholen,vaak tekortschiet voor de analyse van Chinese strategie.Het Chinese denken, onder andere benvloed door hetConfucianisme, laat zich niet gemakkelijk vangen inWesters machtsdenken. Wel hebben Chinezen een GrandStrategy, een politieke strategie, die leidend is voor demilitaire en dus de maritieme strategie. Hun GrandStrategy wordt voornamelijk gedreven door economischebelangen. Zonder veel ophef breiden zij hun machtsbasisuit, geheel in lijn met het gedachtegoed van hun eigengrote strateeg Sun Tsu: For to win one hundred victories inone hundred battles is not the acme of skill. To subdue theenemy without fighting is the acme of skill.De methode die zij daarmee volgen wordt treffend weer-gegeven met de metafoor van een parelsnoer, waaraanChinezen gestaag hun parels rijgen: The String of Pearls describes the manifestation of Chinasrising geopolitical influence through efforts to increase access toports and airfields, develop special diplomatic relationships, andmodernize military forces that extend from the South ChinaSea through the Strait of Malacca, across the Indian Ocean,and on to the Arabian Gulf. 1

    China en maritieme De proefvaart van het eerste Chinese vliegkampschip, de ex-Soviet Varyag, in augustus van dit jaar,

    doet vragen rijzen naar de maritieme strategie van China. Hoewel het nog jaren zal duren voor het

    schip operationeel is, heeft het land hiermee toch een stap gezet op de weg van maritime power

    projection.

    De belangrijkste Sea Lines ofCommunication voor China.(Uit jaarrapportageAmerikaans ministerie vanDefensie aan het Congres,2009)

    KTZ mr N.A. Woudstra

    Marineblad_kvmo_november 06-11-2011 22:15 Pagina 24

  • marineblad | november 2011

    25

    Deze parelsnoerstrategie beperkt zich overigens niet totAzi. Ook in Afrika en Europa is de Chinese expansiemerkbaar. Niet alleen hebben zij grond aangekocht in deGriekse haven Piraeus, ook in Rotterdam breiden zij huninvloed uit, zo zeer, dat het Havenbedrijf heeft ingegre-pen toen het Chinese Hutchison Whampoa een te domi-nante positie dreigde te krijgen. Het conglomera