Kritische Discoursanalyse Rob de lange. Opbouw • Wat is (kritische) discoursanalyse? • Enige...

17
Kritische Discoursanalyse Rob de lange

Transcript of Kritische Discoursanalyse Rob de lange. Opbouw • Wat is (kritische) discoursanalyse? • Enige...

Page 1: Kritische Discoursanalyse Rob de lange. Opbouw • Wat is (kritische) discoursanalyse? • Enige voorbeelden/illustraties • Oproep tot gebruik in eigen praktijk.

Kritische Discoursanalyse

Rob de lange

Page 2: Kritische Discoursanalyse Rob de lange. Opbouw • Wat is (kritische) discoursanalyse? • Enige voorbeelden/illustraties • Oproep tot gebruik in eigen praktijk.

Opbouw

• Wat is (kritische) discoursanalyse?• Enige voorbeelden/illustraties• Oproep tot gebruik in eigen praktijk

Page 3: Kritische Discoursanalyse Rob de lange. Opbouw • Wat is (kritische) discoursanalyse? • Enige voorbeelden/illustraties • Oproep tot gebruik in eigen praktijk.

Kritische Discoursanalyse

• Wat betekent discours?

• Wat betekent kritisch?

• Wat is kritische discoursanalyse? (CDA)

Page 4: Kritische Discoursanalyse Rob de lange. Opbouw • Wat is (kritische) discoursanalyse? • Enige voorbeelden/illustraties • Oproep tot gebruik in eigen praktijk.

Enige illustraties: Schinkel

De gedroomde samenleving, 2008• rapport van het Sociaal Cultureel Planbureau over etnische

groepen: integratie “[integratie]”• de negatieve associaties die vroeger met ras verbonden

werden (het racistisch discours) tegenwoordig verbonden worden met cultuur (culturisme)

• woordgebruik, associaties, zinsconstructies, beeldspraak, vage, impliciete formuleringen, zijn vaak niet zo onschuldig als we geneigd zijn om te denken

• Taalhandelingen Taal = macht

Page 5: Kritische Discoursanalyse Rob de lange. Opbouw • Wat is (kritische) discoursanalyse? • Enige voorbeelden/illustraties • Oproep tot gebruik in eigen praktijk.

Enige illustraties: Fairclough

• Genre en genre-mixing• Representatie van sociale gebeurtenissen:

‘Finest grade cigar tobaccos from around the world are selected for Hamlet. Choice leaves, harvested by hand, are dried, fermented and carefully conditioned. Then the artistry of our blenders creates this unique mild, cool, smooth smoking cigar.’

Page 6: Kritische Discoursanalyse Rob de lange. Opbouw • Wat is (kritische) discoursanalyse? • Enige voorbeelden/illustraties • Oproep tot gebruik in eigen praktijk.

Enige illustraties: Fairclough

Nominalisatie: een grammaticale metafoor die processen als entiteiten voorstelt door zinnen/werkwoorden om te zetten in zelfstandig naamwoorden: – Banenverlies (=iemand ontslaat iemand)– Verandering (iemand brengt een verandering teweeg)– Destructie (= iets wordt verwoest door iemand)

Vaak worden nominalisaties het onderwerp van zinnen in plaats van personen: – ‘Veranderingen zijn op komst’, – ‘kapitaal verplaatst zich’– ‘banenverlies leidt tot koopkrachtverlies’.

Page 7: Kritische Discoursanalyse Rob de lange. Opbouw • Wat is (kritische) discoursanalyse? • Enige voorbeelden/illustraties • Oproep tot gebruik in eigen praktijk.

Enige illustraties: Loïc WacquantPunir les pauvres (2006)De kritische sociologische analyse:• bestaansonzekerheid in de vorm van het verdwijnen van vaste

banen en de toename van flexibele, tijdelijke betrekkingen• Een op de drie Amerikanen is tegenwoordig een tijdelijke

arbeidskracht• De doorsnee tijdelijke werknemer verdient ongeveer een

derde van iemand in vaste dienst• Steeds meer zogenoemde working poor • gelijktijdige afname van allerlei ondersteunende sociale

voorzieningen voor onderwijs, voor gezondheidszorg, voor alleenstaande moeders met kinderen enz.

Page 8: Kritische Discoursanalyse Rob de lange. Opbouw • Wat is (kritische) discoursanalyse? • Enige voorbeelden/illustraties • Oproep tot gebruik in eigen praktijk.

Enige illustraties: Wacquant

• Allerlei disciplinerende maatregelen en instanties vertonen een sterk stijgende lijn

• In sommige staten kost een gevangene 11 keer meer dan een steuntrekker

• De VS tellen thans 2 miljoen gevangenen, waarvan een buitenproportioneel deel wordt gevormd door zwarten en andere kansarme minderheden

• Dit beperkt zich niet tot de VS. “Het aantal gevangenen is verdubbeld in Frankrijk, België en Engeland, ze is meer dan verdrievoudigd in Nederland, Spanje en Griekenland en vervijfvoudigd in de VS”

Page 9: Kritische Discoursanalyse Rob de lange. Opbouw • Wat is (kritische) discoursanalyse? • Enige voorbeelden/illustraties • Oproep tot gebruik in eigen praktijk.

Enige illustraties: Wacquant

De kritische discursieve analyse• Reframing in beleidsstukken:welfare wordt workfare • de arbeidsmarkt wordt ‘bevrijd’ van administratieve rompslomp

en wettelijke beschermingsmaatregelen• in Michigan wordt het Department of Social Services omgedoopt

tot Family Independence Agency• de Wet op Bijstand wordt de Wet op de Individuele

Verantwoordelijkheid en Arbeid• “we moeten ophouden met het verzinnen van sociologische

excuses en mensen nog sterker aanspreken op hun persoonlijke verantwoordelijkheid”

• Wacquant: “de strijd tegen armoede wordt de strijd tegen de armen”

Page 10: Kritische Discoursanalyse Rob de lange. Opbouw • Wat is (kritische) discoursanalyse? • Enige voorbeelden/illustraties • Oproep tot gebruik in eigen praktijk.

Enige illustraties: Van Dijk

Het racistisch discours:

• Schijnbare ontkenning: We hebben niks tegen zwarten, maar ... • Schijnbare tegemoetkoming: Sommige van hen zijn slim, maar

over het algemeen ... • Schijnbare empathie: Natuurlijk hebben vluchtelingen

problemen gehad, maar ... • Schijnbare onwetendheid: Ik weet het niet, maar ...• Schijnbare verontschuldiging: Het spijt me, maar ...• Omkering (het slachtoffer krijgt de schuld): Niet zij, maar wij

zijn de echte slachtoffers...• Overdracht: Mij kan het niet schelen, maar mijn klanten ...

Page 11: Kritische Discoursanalyse Rob de lange. Opbouw • Wat is (kritische) discoursanalyse? • Enige voorbeelden/illustraties • Oproep tot gebruik in eigen praktijk.

Wij/OnsGoed Slecht

Zij/de Ander Goed Slecht

Page 12: Kritische Discoursanalyse Rob de lange. Opbouw • Wat is (kritische) discoursanalyse? • Enige voorbeelden/illustraties • Oproep tot gebruik in eigen praktijk.

Sneijder & Te Molder: discursieve psychologie

• Analyseren de gedachtewisseling op de website van de Nederlandse Vereniging voor Veganisme

Page 13: Kritische Discoursanalyse Rob de lange. Opbouw • Wat is (kritische) discoursanalyse? • Enige voorbeelden/illustraties • Oproep tot gebruik in eigen praktijk.

Extract 1: Thread Ontbijtvan: Anne

1 Hoi, ik zal me eerst even2 voorstellen, ik ben Anne en ben nu3 een jaar vegetarisch aan het eten.4 Ik wil ook gaan minderen in het 5 eten van zuivel en eieren etc.6 maar nu heb ik een vraagje, wat7 mag je precies wel en niet eten8 eigenlijk? Want jullie hebben het 9 op deze site wel over E stoffen10 enzo maar hoe weet ik nu precies11 wat ik (liever) niet kan eten, om 12 maar een voorbeeld te noemen, hoe13 ziet het ontbijt van een veganist14 eruit? Ik heb eerlijk gezegd geen 15 idee! En hoe zit het verder met de16 voedingsstoffen die je door17 bepaalde dingen niet te eten18 niet binnenkrijgt?! Kan iemand mij19 helpen? Erg bedankt alvast,20 groetjes Anne

•Anne construeert leden van de categorie ‘veganisten’ als strikte regelvolgers, op basis van expertkennis. •Ze positioneert zich als hulpzoeker. •Door de andere bezoekers van de site met ‘jullie’ aan te spreken (regel 8) plaats zij zich erbuiten. •Door ‘E nummers enzo’ (regel 9) distantieert ze zich van het specifieke vocabulaire van de veganisten. •Zij construeert een contrast tussen haar onwetendheid en de technische kennis van de veganisten. •Het woord ‘precies’ in regels 7 en 10 definieert de informatie die nodig is om het veganisme te praktiseren als: heel precies en eenduidig.

Page 14: Kritische Discoursanalyse Rob de lange. Opbouw • Wat is (kritische) discoursanalyse? • Enige voorbeelden/illustraties • Oproep tot gebruik in eigen praktijk.

Extract 1a: Antwoord op Ontbijt

van: Brian

21 (5 regels weggelaten) Zelf eet

22 ik ’s morgens allen maar fruit.

23 Ik begin met wat geperste

24 sinasappelen en op m’n werk eet ik

25 een inke banaan. In de loop van

26 de morgen eet ik dan nog meer

27 fruit zoals kiwi’s, grapefruit,

28 druiven, perzikken, noem maar op.

29 Je kunt ook muesli als ontbijt

30 nemen met soja- of rijstemelk of

31 gewoon boterhammen, want

32 plantaardig broodbeleg is er

33 genoeg.

34 Alle voedingsstoffen, vitaminen

35 en mineralen komen in heel

36 bruikbare vorm voor in

37 plantaardige voedingsstoffen,

38 vaak veel beter als in

39 dierlijke. Door te varieren

40 met groenten, fruit, peulvruchten,

41 granen en noten, kun je zonder er

42 speciaal op te letten haast geen

43 tekort oplopen van wat dan ook.

44 (41 regels weggelaten)

Brian schetst zijn ontbijt als heel eenvoudig en recht-toe-recht-aan. Hij eet ‘alleen maar fruit’(regel 22). Hij voorkomt dat dit wordt gezien als een onevenwichtige maaltijd door te verwijzen naar allerlei soorten fruit: ‘geperste sinaasappelen’, ‘een flinke banaan’, ‘meer fruit zoals kiwi’s, grapefruit, druiven, perziken, noem maar op’ (de schrijffouten zitten in het origineel). De uitdrukking ‘noem maar op’ suggereert dat hij zo nog uren door kan gaan.… In de laatste 5 regels bevestigt Brian het beeld van de veganist als een ongecompliceerde eter die niets buitengewoons hoeft te doen om tekorten aan voedingsstoffen te vermijden.

Page 15: Kritische Discoursanalyse Rob de lange. Opbouw • Wat is (kritische) discoursanalyse? • Enige voorbeelden/illustraties • Oproep tot gebruik in eigen praktijk.

Technische hulpmiddelen

Tegenwoordig is er ook sophisticated software die kan helpen teksten te analyseren:

• Max.qda: (qda = qualitative data analysis) tekstanalyse• Atlas.ti: tekstanalyse, maar kan ook beeld en geluid in de

analyse betrekken • WordSmith

Page 16: Kritische Discoursanalyse Rob de lange. Opbouw • Wat is (kritische) discoursanalyse? • Enige voorbeelden/illustraties • Oproep tot gebruik in eigen praktijk.

Voorbeeld van analyse met WordSmith

Page 17: Kritische Discoursanalyse Rob de lange. Opbouw • Wat is (kritische) discoursanalyse? • Enige voorbeelden/illustraties • Oproep tot gebruik in eigen praktijk.

Oproep

• Welk(e) discours(en) is/zijn dominant in jouw situatie?• Hoe verhoudt die zich tot de sociale of maatschappelijke

verhoudingen binnen of buiten de organisatie?• Welke linguïstische/discursieve middelen worden daarbij

ingezet?