Post on 20-Aug-2020
ERVARINGSRAPPORT NIEUWE AANPAK
INDIVIDUELE BEGELEIDING 2015 – 2019
WMO, wijkteamsen sociale winst
ERVARINGSRAPPORT NIEUWE AANPAKINDIVIDUELE BEGELEIDING 2015 – 2019
Onder andere in de gemeenten Utrecht en Hollands Kroon is de individuele begeleiding van volwassenen (WMO) overgeheveld naar wijkteams. Het grootste deel van zorg en ondersteuning vindt nu plaats op basis van een lumpsum-financiering. De resultaten van deze aanpak zijn geëvalueerd. Ze mogen gezien worden! De aanpak vanuit voorliggende voorzieningen leidt tot betere kwaliteit, sociale innovatie, beheersbare kosten en enorme verbetering van de effectiviteit.
De problemen in het WMO-veld nemen toe.
Elke bewezen oplossing is welkom, waaronder
deze: individuele begeleiding zoveel mogelijk
laagdrempelig en algemeen toegankelijk maken.
Dit zorgt voor een snellere en meer passende
ondersteuning. Plus een besparing van kosten.
INDICATIEPROCES VERDWIJNT
Wanneer je individuele begeleiding voorliggend
maakt en toevoegt aan de wijkteams, ontstaat er
meer handelingsruimte. De administratiedruk gaat
flink omlaag. Want het indicatieproces blijft mensen
bespaard. De inwoner hoeft geen eigen bijdrage
meer te betalen. De begeleider hoeft niet meer een
vast aantal uren in te zetten. In plaats daarvan maken
professional en klant samen afspraken over wat
nodig is. Niet alleen bij de start maar continu.
De inzet van maatjes, vrijwilligers en andere vrij
toegankelijke voorzieningen wordt gemakkelijker.
Opgeteld wordt de ondersteuning veel effectiever.
SOCIALE WINST
Is er nu een verschraling in de zorg en onder-
steuning ontstaan door het weglaten van zoveel
regels en toegangsdrempels? Integendeel. In alle
gemeenten is zichtbaar, dat de kwaliteit van de
begeleiding toeneemt. De tevredenheid bij
medewerkers en klanten verbetert. En de
begeleiding wint aan effectiviteit. Ook krijgen
nu tussen de 35% en 50% meer inwoners
ondersteuning. Dit terwijl de totale kosten niet
stijgen of zelfs afnemen. In andere, vergelijkbare
gemeenten is ook het aantal ondersteuning
ontvangende mensen gestegen sinds 2015. Maar
daar leidde de stijging tot strakkere regels, minder
toegankelijkheid en grote kostenstijgingen.
Conclusie: waar regelgedreven werken plaats maakt
voor relatiegedreven werken, ontstaat sociale winst.
1. VAN REGELGEDREVEN NAAR RELATIEGEDREVEN
ERVARINGSRAPPORT NIEUWE AANPAKINDIVIDUELE BEGELEIDING 2015 – 2019
BUDGETTERING EN WIJKTEAMPROFESSIONALS
De gemeenten Utrecht en Hollands Kroon hebben
het grootste gedeelte van de individuele begeleiding
overgeheveld van maatwerkvoorziening naar een
algemeen toegankelijke voorziening. Ook het
budget van individuele begeleiding gaat over naar
het wijkteambudget. Vervolgens bieden wijkteam-
professionals zelf individuele begeleiding aan
inwoners, die daar om vragen. Elke wijkteam-
medewerker krijgt uitbetaald op basis van de
overeengekomen contracturen. Een medewerker
hoeft niet te registreren waaraan zij of hij zijn tijd
besteedt. Medewerkers bepalen zelf hoe zij hun
tijd zo effectief mogelijk inzetten. Uit de praktijk
blijkt, dat klanten deze veel effectievere manier
van ondersteuning ook meer waarderen. Wel is
het voor deze klanten soms wennen in het begin.
Immers, ze zijn gewend om een vast aantal uren
te krijgen.
VERKENNING EN ONDERSTEUNINGSPLAN
Elke ondersteuning start met een persoonlijk
gesprek. Dit is een brede oriëntatie met een
verkenning van wat belangrijk is voor de klant
(wonen, werk, inkomen, relaties, gezondheid,
veiligheid, etc.). Maar het is zeer zeker ook een
verkenning van de klants (verborgen) talenten,
dromen en problematieken. De inwoner stelt
samen met de wijkteammedewerker doelen en
een ondersteunings plan op. Vervolgens gaan zij
daarmee samen aan de slag. Er vindt evaluatie
plaats. Zodra de situatie daarom vraagt, stellen
zij de doelen en het plan bij.
2. DE VRIJHEID OM TE DOEN WAT ECHT HELPT
ERVARINGSRAPPORT NIEUWE AANPAKINDIVIDUELE BEGELEIDING 2015 – 2019
ONDERSTEUNINGSNETWERK OPZETTEN, REGIE
De wijkteamprofessional kijkt ook naar andere
betrokkenen in het sociaal netwerk, de mantel-
zorgers inclusief hun inzetbaarheid en belastbaarheid.
Ook de rollen van andere betrokken professionals
zoals de huisarts, woningcorporatie, wijkverpleeg-
kundige, casemanager dementie, etc. brengt de
medewerker in kaart. In samenspraak met de klant
en alle betrokkenen zet de medewerker zonodig een
informeel ondersteuningsnetwerk op. Belangrijk
uitgangspunt: de inwoner behoudt de regie over zijn
eigen doelen. De wijkteammedewerker biedt zelf dus
begeleiding, helpt de klant om overzicht te houden
over alle (voorliggende en informele) voorzieningen
én over een eventuele aanvullende professionele
inzet in een huishouden. De medewerker begrijpt
hoe die hulpsferen zich tot elkaar verhouden en
borgt (met de klant) de samenhang en effectiviteit
van het geheel. Als er aanvullende voorzieningen
nodig zijn (bijvoorbeeld huishoudelijke hulp,
woonaanpassingen) dan vraagt klant deze aan;
wanneer gewenst samen met de
wijkteammedewerker.
NORMALISEREN, VERBINDING ZOEKEN
Doen wat nodig is, normaliseren en het hanteerbaar
maken van beperkingen typeren de werkwijze.
Medewerkers starten niet vanuit de beschikbare
uren, maar vanuit wat er speelt bij de bewoner. Hun
oplossing omvat meer dan zelf begeleiding bieden.
Zij werken vanuit wederkerigheid en zoeken de
verbinding met wat er allemaal al voorhanden is.
Wijkteammedewerkers kennen de voorzieningen
in de wijk. Ze kijken actief naar mogelijkheden om
af te schalen naar algemene voorzieningen, naar
maatjes en andere vrijwilligers. Zo kan de begeleiding
meebewegen met de toenemende zelfstandigheid
van de klant. Ook zetten medewerkers mét klanten
(preventieve) activiteiten in de wijk op.
WAAR NODIG WEL MAATWERKVOORZIENING
Van de individueel geïndiceerde begeleiding gaat
dus een groot deel over naar ondersteuning door
medewerkers van het sociaal wijkteam. Maar een
bepaald deel gaat niet over. Als iemand meer gebaat
is bij een ander type ondersteuning, dan kiezen we
daarvoor. Denk aan specifieke competenties, aan
ervaring of aan kennis, die nodig is voor een goede
begeleiding. Of aan een mate van begeleiding die
vrij intensief is. In deze gevallen trekt Incluzio liever
samen op met de specialist, om kennis op te doen
en te leren. Belangrijk hierbij is de aansluiting tussen
de begeleiding vanuit het wijkteam en de
specialistische zorg.
ERVARINGSRAPPORT NIEUWE AANPAKINDIVIDUELE BEGELEIDING 2015 – 2019
3. EEN GOED BEGIN...
DE ERVARING LEERT
De startsituatie bepaalt sterk het vervolg. Natuurlijk
verschillen de omstandigheden van gemeente tot
gemeente. Toch hebben we uit onze werkervaring
een aantal aspecten kunnen halen die altijd van
belang zijn voor het behalen van het gezamenlijk
gewenste resultaat.
• Wat valt er onder “sociale basiszorg” (zonder
beschikking, voor iedereen toegankelijk,
uitgevoerd door wijkteam)? En waar begint
specialistische zorg? Hierover verschillen de
meningen sterk. Ook is het lastig, dat je altijd
moet starten met een herverdeling op basis van
bestaande arrangementen en dienstverlening.
Wat helpt is om eerst (vanuit de gemeente)
hoogover de financiele kaders helder te stellen.
Incluzio heeft goede ervaringen met de 80-20 regel.
Uitgedrukt in klantaantallen kan de individuele
begeleiding voor circa 80% opgepakt worden
binnen het wijkteam. De andere 20% is zo
specialistisch of intensief, dat een maatwerk-
voorziening noodzakelijk blijft.
• In geld is de verdeling 60-40. Reden: de
specialistische 20% heeft vaak veel intensievere
begeleiding nodig. Het is cruciaal om deze kaders
vooraf strak te stellen en het geld op basis daarvan
te herverdelen. Binnen deze kaderstelling kijken
partijen onderling op inhoudelijk klantniveau wie
waar thuishoort. Nadat de herverdeling heeft
plaatsgevonden, is dat het nieuwe normaal.
Klanten bewegen soms heen en weer tussen
specialistische zorg en basisbegeleiding. Deze
manier van werken maakt dat niemand tussen wal
en schip valt en er echt maatwerk geleverd wordt.
• Maximering. Ook de budgetten voor specialistische
zorg hebben een plafond nodig. Een combinatie
van lumpsum voor sociale basis ondersteuning
en open house voor specialistische begeleiding
is financieel risicovol. In Utrecht wordt de
specialistische begeleiding grotendeels ook
op basis van lumpsum ingekocht.
• Helderheid. Het is goed om de aanbieders te laten
kiezen: óf je bent van de basiszorg óf van de
specialistische zorg. De basiszorg wordt geleverd
vanuit een operationele organisatie waar alle
wijkteammedewerkers in dienst zijn. Deze levert
uitsluitend sociale basiszorg.
• Geleidelijkheid of een harde knip? In één keer
doorvoeren van het nieuwe model werkt het beste.
Echt, in één keer de pleister eraf trekken. Want
geleidelijkheid schept veel onduidelijkheid bij
professionals en klanten. Het leidt ook tot
defensief gedrag bij aanbieders, wat uiteindelijk
veel extra geld en moeite kost. Voorwaarde:
de transitie moet goed zijn ingericht.
ERVARINGSRAPPORT NIEUWE AANPAKINDIVIDUELE BEGELEIDING 2015 – 2019
• Wat is nodig voor een goede transitie? Een ruime
financiering van het overgangsproces. Extra geld is
nodig om tijdelijk beide modellen te financieren.
Dus de wijkteams krijgen uitbreiding volgens de
nieuwe opzet. Tegelijkertijd ontvangen klanten nog
steeds individuele begeleiding op basis van het
oude regime. De “oude aanbieders” hebben de
opdracht om in dat half jaar klanten over te
dragen. De ontvangende partij bepaalt (per buurt/
wijk) hierbij het tempo.
• Transitievalkuilen vermijden. Uitgebreide wijkteams
die te snel in een volledige caseload zitten,
functioneren veel minder. Oude aanbieders met te
weinig budget voor een verantwoorde uitvoering
van de overdracht, zorgen voor ruis en onrust.
Daarom is een warme overdracht met voldoende
financiering zo belangrijk: dat elke klant individueel
geïnformeerd wordt over wat er voor hem
verandert en wanneer. Dit in een of meer
driegesprekken, als de klant of professional dit
wenst. Echt, deze investering verdient zich later
dubbel en dwars terug in hogere kwaliteit.
• Voorrang bij vacatures. Bij uitbreiding van de
wijk teams mag er zeker een voorkeur uitgesproken
worden voor medewerkers, die al actief zijn in het
sociaal domein van de betrokken gemeente. Mits
functie-inschaling en CAO dit toelaten, gaan zij er
bij voorkeur niet op achteruit in arbeids voor-
waarden. Wel is het belangrijk dat zij solliciteren.
Daaruit zal blijken wat zij echt willen, of ze
veranderingsbereid zijn en competent voor hun
nieuwe functie. Volgens Incluzio’s ondervinding
zijn er meer dan genoeg geschikte kandidaten
met lokale ervaring.
• Zorgcontinuïteit. Dat betekent zeker niet dat elk
bestaand koppel tussen klant en medewerkers
in stand moet blijven. Het in stand houden van
bestaande koppels hindert de gewenste
transformatie. Want professionals komen zo
minder makkelijk tot ander, wenselijk gedrag.
De benodigde ondersteuning moet natuurlijk
wel doorgaan zonder onderbreking. Daarom
is een goede, zorgvuldige overdracht nodig.
Deze voorkomt dat klanten tussen wal en
schip vallen.
ERVARINGSRAPPORT NIEUWE AANPAKINDIVIDUELE BEGELEIDING 2015 – 2019
• Sociaal raadslieden. Met hun specifieke kennis
en ervaring vervullen zij een belangrijke rol in
sommige wijkteams. Enerzijds ondersteunen
zij inwoners die specifieke vragen hebben.
Anderzijds staan zij de wijkteamprofessionals bij
in complexe casussen. Ook verzamelen zij een
groep van vrijwilligers (budgetmaatjes) en
stagiaires om zich heen, die verantwoordelijk
zijn voor spreekuren, sorteergroepen, etc.
Reden genoeg om deze functie in het model
te borgen. Want een wijkteams wordt al gauw
overlopen met (enkelvoudige) vragen op het
gebied van armoede, schulden en problemen
met instanties.
RANDVOORWAARDEN
De wijkteams nieuwe stijl moeten hun werk zo
optimaal mogelijk uit kunnen voeren.
Met het oog daarop verzorgen wij van Incluzio de
volgende randvoorwaarden:
Opleiding en training. Wij hebben geen
uitontwikkelde blauwdruk, waarin staat wat onze
professionals wanneer moeten doen. Ook schrijven
we niet voor wat per medewerker de gemiddelde
‘caseload’ moet zijn. Wij werken waardengedreven,
gaan uit van medewerkercompetenties en zien
onszelf als een lerende organisatie. Wij faciliteren
het leren door coaching per team (onderdeel
van het ontwikkel- en opleidingsprogramma).
Wij ondersteunen het reflecteren op concrete
casussen en dilemma’s, die medewerkers
tegenkomen. Medewerkers lopen met elkaar mee en
geven elkaar feedback. Bijscholing vindt plaats op
inhoud en competenties. Wij vinden het belangrijk
om te investeren in opleiding en training, waaronder
Motiverende gespreksvoering en Omgaan met
weerstand. Ook nemen we de tijd om gezamenlijk te
reflecteren op basis van de visie.
Sturingsinformatie bespreken. Medewerkers maken
we bewust van wat data voor je kunnen doen. Op
team- en op medewerkerniveau leveren we feitelijke
informatie aan. Bijvoorbeeld over de resultaten op
de verschillende doelstellingen, over de kosten en
baten van het team en de klantaantallen. Dit is een
beproefd middel om de transformatie te versnellen.
Want bewustzijn zorgt in een team voor meer
eigenaarschap en de juiste focus.
Echte samenwerking. Via onze integrale aanpak,
werken wijkteams en partners in de zorg- en
welzijnsketen optimaal met elkaar samen.
Over en weer zetten wij elkaars kennis en kunde in.
We halen de hiaten en dubbelingen uit het aanbod
en de werkwijzen. Vanuit gezamenlijke casuïstiek
maken we procesafspraken met partners zoals de
huisartsen, de POH’s, de wijkverpleegkundigen,
het jongerenwerk, de onafhankelijke cliënt-
ondersteuners, de veiligheidsdiensten, de
kernbeheerders, de woon-consulenten, de
buurtbemiddelaars, de ggz-teams, de afdelingen
Werk & Inkomen de schulddienstverlening en de
GGD.
ERVARINGSRAPPORT NIEUWE AANPAKINDIVIDUELE BEGELEIDING 2015 – 2019
PLUSPUNTEN AANPAK WIJKTEAMS
+ Er is veel meer aandacht en ruimte voor preventie.
Inwoners komen sneller in beeld; hebben daardoor
minder complexe vragen.
+ Individuele begeleiding is direct toegankelijk en
laagdrempelig beschikbaar, geen eigen bijdrage.
+ Makkelijk op- en afschalen, in eigen tijd, maar ook
naar andere (informele) partners die in de wijk
actief zijn. Niet onnodig opschalen, niet
problematiseren.
+ Geen administratieve druk en tijdverlies aan
bijstellen van indicatie.
+ Leuker werk voor de professional. Stimulans
voor inzet de eigen kwaliteiten en creatieve
oplossingen. Ruimte om zelf te beslissen.
Meer gelegenheid om impact te realiseren.
+ Meer innovatie door focusverschuiving:
leveren van arrangementen en uren realiseren van
resultaat ondanks beperkingen aan capaciteit.
+ Minder overdracht en ‘doorverwijzen’ van ene naar
andere professional.
+ Betere aansluiting tussen individuele ondersteuning
en informele zorg en voorzieningen.
+ Wat betreft zijn probleem is de klant veel meer
zelf kennisdrager. En de professional is niet meer
de specialist, maar een generalist met wie je goed
kan praten en waaraan je steun hebt.
+ Veel minder noodzaak tot het voeren van regie op
indicaties vanuit andere zorgaanbieder. Want een
groot deel van de zorg levert het wijkteam zelf.
+ Medewerkers delen hun uren in naar behoefte
van de klanten en de situaties die ze aantreffen.
Dat werkt doelmatiger. De dienstverlening is
effectiever. En de medewerker blijer.
4. RESULTATEN
ERVARINGSRAPPORT NIEUWE AANPAKINDIVIDUELE BEGELEIDING 2015 – 2019
Bij Incluzio hebben we veel relevante ervaring, maar één ding hebben we niet: de wijsheid in pacht. Immers, de overgang van huidig naar gewenst is niet zomaar gemaakt. Of je nu aan de gemeentekant zit of aanbieder bent, het valt niet mee vanuit je referentiekader scherp de operationele gevolgen te zien. Zeker niet als er een klimaat van weerstand ontstaat, gevoed door al of niet terechte zorgen van onder meer belangen-verenigingen en politiek verantwoordelijken. Laveren in dit gebied doet een zwaar beroep op leiderschap. En dan kan het zeker helpen om een open gesprek te voeren met een partij die in ieder geval de vragen herkent. Incluzio voert dit (vrijblijvende) gesprek graag.
Graag delen we op deze plek ook een aantal
dilemma’s, waar wij tegenaan lopen:
- Grenzen van het generalisme. Durft een
wijkteammedewerker vragen te stellen, erkent die
de grenzen van zijn eigen kunnen? Kan hij zijn
vragen makkelijk kwijt?
- Aansluiting ondersteuning jeugd en volwassenen,
aansluiting welzijn en zorg, aansluiting met
volwassen GGZ, etc. Overal zijn grijze gebieden en
raakvlakken met anderen, hoe speel je daar op in,
hoe voorkom je grote gaten en frustraties?
- Wat te doen met de ‘chronische caseload’?
Afsluiten of vasthouden en hoe zorg je dan dat de
wijkteams beschikbaar blijven voor nieuwe
instroom?
- Hoe houd je de organisatie fris? Hoe voorkom je
willekeur? Of is dat helemaal geen probleem? Wat
registreer je en wat doe je daar vervolgens mee?
- ICT, het beste klantvolgsysteem bestaat niet… Wie
schaft het aan? Kan de klant er zelf in? Wat kan hij
er dan mee doen? Hoe sluit het aan op andere
systemen bijvoorbeeld van de huisarts? Faciliteert
het de professional bij de nieuwe manier van
werken?
OOK BEZIG MET BOVENSTAANDE VRAGEN? GRAAG
HOREN WE HOE U TEGEN DEZE ZAKEN AANKIJKT:
TEL NR: 088 2986100 | MAIL: INFO@INCLUZIO.NL
5. TIJD VOOR EEN GOED GESPREK?
BLIJF OP DE HOOGTE
twitter.com: @incluzio
linkedin.com/company/incluzio
facebook.com/incluzio
INCLUZIO IS EEN INITIATIEF VAN FACILICOM
www.incluzio.nl Er kan zoveel meer!