Wat werkt bij combinaties van stoornissen -...

Click here to load reader

  • date post

    06-Feb-2018
  • Category

    Documents

  • view

    220
  • download

    1

Embed Size (px)

Transcript of Wat werkt bij combinaties van stoornissen -...

  • 1

    Wat werkt bij combinaties van psychische stoornissen?

  • 2

    2011 Nederlands Jeugdinstituut Niets uit deze uitgave mag worden vermenigvuldigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk,

    fotokopie, microfilm of op enige andere wijze zonder voorafgaande schriftelijke toestemming. Auteur(s) Mariska Zoon Carine Pots

    December 2011 De publicatie is onderdeel van het dossier Combinaties van psychische stoornissen en te downloaden van www.nji.nl/watwerkt. Nederlands Jeugdinstituut Catharijnesingel 47

    Postbus 19221 3501 DE Utrecht Telefoon 030 - 230 63 44 Website www.nji.nl

    E-mail [email protected]

    http://www.nji.nl/eCache/DEF/1/15/757.htmlhttp://www.nji.nl/watwerkt

  • 3

    Inhoudsopgave Inleiding ................................................................................................................................. 4

    Tot slot .................................................................................................................................. 5

    2. Algemene behandelingsprincipes bij com orbiditeit ...................................................... 6

    2.1 DSM-IV-TR....................................................................................................................... 5

    2.2 Handboeken ..................................................................................................................... 6

    2.3 De hulpverleningspraktijk.................................................................................................. 7

    2.4 Tot slot ............................................................................................................................. 8

    3. Werkzame factoren bij specifieke combinaties van stoornissen .................................. 8

    3.1 Wat werkt bij ADHD en comorbide stoornissen?.................................................................. 9

    3.1.1 ADHD en autismespectrum stoornissen ........................................................................ 9

    3.1.2 ADHD en stemmingsstoornissen.................................................................................. 9

    3.1.3 ADHD en angststoornissen ........................................................................................ 10

    3.1.4 ADHD en ticstoornissen .............................................................................................12

    3.1.5 ADHD en gedragsstoornissen .....................................................................................12

    3.1.6 Conclusie ADHD ........................................................................................................14

    3.2 Wat werkt bij autismespectrum stoornissen en comorbide stoornisse n? ...............................14

    3.2.1 ASS en ADHD ............................................................................................................15

    3.2.2 ASS en depressie .......................................................................................................15

    3.2.3 ASS en angststoornissen ............................................................................................16

    3.2.4 ASS en gedragsstoornissen .........................................................................................17

    3.2.5 Conclusie ASS ...........................................................................................................18

    3.3 Wat werkt bij depressie en comorbide stoornissen? ............................................................18

    3.3.1 Depressie en angststoornissen ....................................................................................19

    3.3.2 Depressie en middelenmisbruik................................................................................. 20

    3.3.3 Conclusie depressie .................................................................................................. 20

    3.4 Wat werkt bij angststoornis en comorbide stoornissen? ..................................................... 20

    3.4.1 Angststoornis en gedragsstoornissen ...........................................................................21

    3.4.2 Conclusie angststoornis .............................................................................................21

    3.5 Wat werkt bij middelenmisbruik en comorbide stoornissen? ...............................................21

    3.5.1 Middelenmisbruik en gedragsstoornissen ................................................................... 23

    3.5.2 Conclusie middelenmisbruik ..................................................................................... 23

    3.6 Wat werkt bij gedragsstoornis en comorbide stoornissen? .................................................. 23

    4. Conclusie .......................................................................................................................... 23

    Literatuurlijst....................................................................................................................... 24

  • 4

    Inleiding Dit document gaat in op de vraag: Wat werkt bij combinaties van psychische stoornissen? Dit wordt

    ook wel comorbiditeit genoemd, het tegelijkertijd voorkomen van twee of meer psychische

    stoornissen. In dit document wordt weergegeven wat er momenteel bekend is over welke

    interventies, of aspecten daarvan, effectief zijn gebleken in de behandeling van comorbiditeit bij

    jeugdigen. Hiertoe zijn twee stappen gezet. Tijdens een eerste stap is naar algemene informatie over

    wat werkt bij comorbiditeit gezocht en beschreven (hoofdstuk 2). Met de tweede stap is informatie

    over wat werkt bij specifieke combinaties van stoornissen gezocht en beschreven (hoofdstuk 3).

    De eerste stap had tot doel een beeld te krijgen van wat er bekend is over wat werkt bij comorbiditeit

    in zijn algemeenheid. Hiervoor is allereerst in gangbare handboeken voor diagnostiek en

    behandeling gezocht op de term comorbiditeit. Daarnaast is in de internationale databank Psychinfo

    gezocht op een combinatie van de volgende zoektermen:

    comorbidity, psychiatric comorbidity, dual diagnosis of co -occurrence en;

    rev iew of meta-analysis en;

    effectiveness of intervention en;

    child, adolescent of y outh.

    Uit de resultaten van deze search kwam geen wetenschappelijk onderbouwde informatie over

    algemene regels voor het behandelen van comorbiditeit naar voren. Dit betekent overigens niet dat

    er in de literatuur en het wetenschappelijk onderzoek geen aandacht is voor comorbiditeit. Een

    schets van wat er wel wordt gezegd, is weergegeven in hoofdstuk 2.

    Aangezien de eerste stap slechts beperkte informatie opleverde, is een tweede stap gezet. Deze

    tweede stap richtte zich op het verkrijgen van informatie over wat werkt bij specifieke combinaties

    van stoornissen. Het gaat dan niet meer om regels voor de behandeling van comorbiditeit in zijn

    algemeenheid, maar wel om wat werkt bij specifieke combinaties van stoornissen. Dus bijvoorbeeld:

    Wat werkt er in de behandeling wanneer zowel ADHD als depressie gediagnosticeerd zijn bij een

    kind? Of: Wat werkt er in de behandeling wanneer middelenmisbruik en een gedragsstoornis

    tegelijkertijd voorkomen bij een jongere? De tweede stap richtte zich dus op de specifiekere vraag:

    Welke informatie levert onderzoek ons op over wat werkt in de behandeling van specifieke

    combinaties van stoornissen bij kinderen en jongeren? Er is gezocht naar reviews en meta-analyses.

    In de databanken Psychinfo, Pubmed en Campbell Collaboration is gezocht op een combinatie van

    de volgende zoektermen:

    comorbidity, psychiatric comorbidity, dual diagnosis of co -occurrence en;

    rev iew of meta-analysis en;

    effectiveness of intervention en;

    benamingen van de specifieke stoornissen (ADHD, autism, depression etc.) .

    Er zijn veel mogelijke combinaties van verschillende psychische stoornissen bij jeugdigen. Zo

    worden er in de DSM-IV-TR bijna 40 stoornissen aangeduid in de categorie stoornissen die zich

    doorgaans voor het eerst in de kinderleeftijd of adolescentie manifesteren. Hier zijn de categorien

    angststoornissen, stemmingsstoornissen en stoornissen in middelenmisbruik niet eens in

    meegerekend, terwijl ook deze stoornissen zich in de kinderleeftijd of adolescentie kunnen voordoen.

    Er zijn dus erg veel combinaties van stoornissen mogelijk. Binnen de voor dit document beschikbare

    tijd is onvoldoende ruimte om een beschrijving van alle mogelijkheden te geven. Om deze reden is

  • 5

    daarom gekozen om dit document te beperken tot een bespreking van reviews en meta-analyses van

    onderzoek naar comorbiditeit bij stoornissen waarvan op de website van het NJ i reeds een dossier is

    verschenen of in een enkele geval van een stoornis die expliciet naar voren komt in de literatuur . Dat

    betekent dat in dit document informatie te v inden is over wat er bekend is over wat werkt bij

    comorbiditeit bij de stoornissen ADHD, autisme spectrum stoornissen, depressie , angststoornissen,

    middelenmisbruik en gedragsstoornissen.

    Tot slot

    Dit document geeft weer wat er momenteel bekend is over interventies, of aspecten daarvan, die

    effectief zijn gebleken in de behandeling van comorbiditeit bij jeugdigen. Er zijn twee stappen gezet

    waarbij de eerste zich richtte op algemene regels in de behandeling van comorbiditeit. Hieruit kwam

    weinig bruikbare informatie naar voren. De resultaten van deze search worden in hoofdstuk 2