succes met it-o Succes met opdrachtgeverschap! Tips voor ICT-opdrachtgeverschap en egier voering...

download succes met it-o Succes met opdrachtgeverschap! Tips voor ICT-opdrachtgeverschap en egier voering Olaf

of 50

  • date post

    10-Jul-2020
  • Category

    Documents

  • view

    0
  • download

    0

Embed Size (px)

Transcript of succes met it-o Succes met opdrachtgeverschap! Tips voor ICT-opdrachtgeverschap en egier voering...

  • ISBN

    NUR

    978 90 125 8194 3

    982 www.academicservice.nl

    ICT-projecten staan erom bekend dat ze moeilijk te beheersen zijn. En het lastigste deel moet nog komen als de champagne is ontkurkt omdat het project tot een goed einde is gebracht. Dan begint namelijk het beheer, dat wel tien tot twintig jaar kan duren - of zelfs langer. Hoe houdt u als opdrachtgever of opdrachtnemer grip op ICT?

    Succes met opdrachtgeverschap! helpt organisaties om zowel in de ontwikkelfase als in de beheerfase de regie te houden over ICT. Het boek beschrijft op een toegankelijke wijze wat het belang is van goed opdrachtgeverschap en bundelt de kennis om hieraan invulling te geven.

    Het geeft antwoord op vragen als: • Wat mag ik als opdrachtgever van mijn ICT-leverancier verwachten? • Wat mag ik als leverancier van een volwassen opdrachtgever verwachten? • Hoe herken ik tijdig signalen dat er iets niet in orde is? • Hoe kan ik als opdrachtgever of opdrachtnemer meer grip krijgen op ICT-projecten?

    Succes met opdrachtgeverschap! helpt u om uw ICT-project met succes uit te voeren en beheerst te exploiteren.

    Olaf Agterbosch, Wouter Raemaekers, Ton Tijdink en Johan Zandhuis hebben praktijkervaring op het snijvlak tussen business en ICT, zowel bij ontwikkelprojecten als bij beheer, als hoofd regiebureau, programma- of projectmanager, requirementsverbeteraar, organisatiecoach, of auditor. Daarnaast hebben zij eerder gepubliceerd in vakbladen en boeken op dit vakgebied.

    Dit boek levert een gemeenschappelijke basis voor opdrachtgevers en opdrachtnemers die bruikbare handvatten zoeken voor meer grip op ICT-projecten en beheer.

    ‘Het behandelt op vakkundige wijze de uitdagingen waar u, als opdrachtgever voor een project met een IT component, voor kunt komen te staan.’ Peter Toethuis, CIO DAS

    ‘Dit boek reikt een gemeenschappelijk handvat aan voor verdere professionalisering van de samenwerkingsrelatie.’ Luuk Bosch, Strategisch Adviseur Rijkswaterstaat Data-ICT-Dienst

    Olaf Agterbosch Wouter Raemaekers

    Ton Tijdink Johan Zandhuiswww.academicservice.nl

    Succes m et opdrachtgeverschap!

    Tips voor ICT opdrachtgeverschap en regievoering

    Succes met opdracht- geverschap!

    SUCCES MET IT_OPDRACHTEGEVERSCHAP_DEF.indd 1 25-08-11 18:13

  • Succes met opdrachtgeverschap!

    Tips voor ICT-opdrachtgeverschap en regievoering

    Olaf Agterbosch

    Wouter Raemaekers

    Ton Tijdink

    Johan Zandhuis

    succes met it-opdrachtgeverschap.indd 3 22-8-2011 11:43:51

  • Meer informatie over deze en andere uitgaven kunt u verkrijgen bij: Sdu Klantenservice Postbus 20014 2500 EA Den Haag tel.: 070 – 378 98 80 fax: 070 – 378 97 83 e-mail: sdu@sdu.nl web: www.sdu.nl/klantenservice

    Vormgeving en zetwerk: Fritschy opmaak & redactie, Leiden Omslagontwerp: Agraphics, Apeldoorn Redactie: Johannes W. van den Bent (CLOUD-linguistics)

    Merkenverantwoording TOGAF™ is een geregistreerd merk van The Open Group® PRINCE2® en ITIL® zijn geregistreerde merken van het Office of Government Commerce (OGC) PMBOK® is een geregistreerd merk van het Project Management Institute (PMI) TMAP® is een geregistreerd merk van Sogeti Nederland BV

    ISBN: 978 90 12 58194 3 NUR: 980

    © De auteurs / Academic Service, 2011 Alle rechten voorbehouden. Behalve de door de Auteurswet gestelde uitzonderingen, mag niets uit deze uitgave worden verveelvoudigd (waaronder begrepen het opslaan in een geautomati- seerd gegevensbestand) en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke andere wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever. De bij toepassing van art. 16b en 17 Auteurswet wettelijk verschuldigde vergoedingen wegens ko- piëren dienen te worden voldaan aan de Stichting Reprorecht, Postbus 3060, 2130 KB Hoofddorp, tel.: (023) 799 78 10.

    Voor het overnemen van een gedeelte van deze uitgave in bloemlezingen, readers en andere compilatiewerken op grond van art. 16 Auteurswet 1912 dient men zich te wenden tot de stichting PRO, Postbus 3060, 2130 KB Hoofddorp, tel.: (023) 799 78 09. Voor het overnemen van een gedeelte van deze uitgave ten behoeve van commerciële doeleinden dient men zich te wenden tot de uit- gever.

    Hoewel aan de totstandkoming van deze uitgave de uiterste zorg is besteed, kan voor de af- wezigheid van eventuele (druk)fouten en onvolledigheden niet worden ingestaan en aanvaarden auteur(s), redacteur(en) en uitgever deswege geen aansprakelijkheid voor de gevolgen van even- tueel voorkomende fouten en onvolledigheden.

    All rights reserved. No part of this publication may be reproduced, stored in a retrieval system of any nature, or transmitted in any form or by any means, electronic, mechanical, photocopying, recording or otherwise, without the prior written permission of the publisher. While every effort has been made to ensure the reliability of the information presented in this pu- blication, Sdu Uitgevers neither guarantees the accuracy of the data contained herein nor accepts responsibility for errors or omissions or their consequences.

    succes met it-opdrachtgeverschap.indd 4 22-8-2011 11:43:51

  • Inhoud

    Voorwoord 11

    Deel 1 Beheersbaarheid van ICT is geen probleem maar een uitdaging 15

    1 Inleiding 17

    1.1 Het toegenomen belang van goed ICT-opdrachtgeverschap 17 1.2 Doel van dit boek 19 1.3 Structuur van dit boek 19 1.4 Voor wie dit boek is bedoeld 22

    2 Opdrachtgeverbelang en leveranciersbelang 23

    2.1 Inleiding 23 2.2 Belangentegenstelling en verschil in informatie 24 2.3 Verschil in risicovoorkeur 24 2.4 De agency-theorie 25 2.5 Contractvormen 25 2.6 Aspecten voor het kiezen van de juiste contractvorm 26 2.7 Kiezen van de juiste contractvorm 31 2.8 Samenvatting 32

    Deel 2 Regievoering tijdens ontwikkeling en overdracht naar beheer 33

    3 Opdrachtdefinitie en acquisitie 35

    3.1 Inleiding 35 3.2 Het succes van de opdracht begint bij jezelf 35

    3.2.1 Het speelveld van de opdrachtgever 35 3.2.2 De opdrachtgever 36 3.2.3 De belanghebbenden 37 3.2.4 De betrokkenen 37 3.2.5 De ICT-context 38 3.2.6 De organisatorische en maatschappelijke context 38 3.2.7 Kennisbronnen 38 3.2.8 Inkoop / Tenderbureau 39 3.2.9 Leveranciers 39 3.2.10 Eisen aan opdrachtgever en leverancier 40

    3.3 Het speelveld van de regievoerder 42

    succes met it-opdrachtgeverschap.indd 5 22-8-2011 11:43:51

  • 6 inhoud

    3.4 Bepaal van te voren wat je wilt bereiken en langs welke weg 43 3.4.1 Het wat, waarom en hoe van een project 43 3.4.2 Het wat: functionele en technische requirements 44 3.4.3 Het waarom: de business case 47 3.4.4 Het hoe: de project-startarchitectuur 50 3.4.5 Het hoe: pas fasering toe 51

    3.5 Acquisitie 52 3.6 Samenvatting: ‘een goede voorbereiding is het halve werk!’ 53

    4 Beheersen ontwikkeling 55

    4.1 Inleiding 55 4.2 Hanteer een procesbenadering 56

    4.2.1 Kies een passende projectlevenscyclus 57 4.2.2 Structureer vertegenwoordiging van opdrachtgever, leverancier en

    gebruikers 58 4.3 Stuur actief op samenwerking 59 4.4 Ga gestructureerd om met requirements 62 4.5 De organisatie stuurt naast tijd en geld ook expliciet op kwaliteit 66

    4.5.1 Leg kwaliteitseisen vast en borg deze 66 4.5.2 Richt QA in, onafhankelijk van de leverancier 67 4.5.3 Definieer acceptatiecriteria 69

    4.6 Verifieer en valideer oplossingen 70 4.6.1 Reviewen: wel of niet overslaan? 72

    4.7 Misvatting: als het fout gaat zien we het bij acceptatie wel 72 4.8 Samenvatting 73

    5 Acceptatie en overdracht 75

    5.1 Inleiding 75 5.2 Nadenken over acceptatie doe je al bij de start 76

    5.2.1 Verschillende managementomgevingen 77 5.2.2 Overdracht betekent het accepteren van gebreken 77 5.2.3 Acceptatiecriteria versus requirements 78 5.2.4 Standaarden in de testwereld: V-Model en TMAP NEXT 80

    5.3 Acceptatie is het fundament van beheer 82 5.3.1 Acceptatie betekent overdracht van verantwoordelijkheid 83 5.3.2 Van project naar beheer 85 5.3.3 Van project naar gebruikersorganisatie 87 5.3.4 De geldende behoefte 88 5.3.5 Overdracht en de business case 90 5.3.6 Requirements levenscyclusbeheer 91

    5.4 Samenvatting en tips 92

    succes met it-opdrachtgeverschap.indd 6 22-8-2011 11:43:51

  • inhoud 7

    6 Beheersen van exploitatie en afbouw 95

    6.1 Inleiding 95 6.2 Stel vast wat de ICT-budgetten opleveren 95 6.3 Kader de beheerinspanning af in balans met het businessbelang 99

    6.3.1 Bepaal de Total Cost of Ownership 99 6.3.2 Bepaal de waarde van het ICT-systeem: de methode ALMM 102 6.3.3 De beheerkosten 105

    6.4 Haal het beste uit de leverancier 107 6.5 Auditing en de opdrachtgever-leverancierrelatie 109 6.6 Uitfaseren houdt het landschap beheersbaar 109 6.7 Samenvatting en tips 113

    Deel 3 Kwaliteitsborging van processen en organisatorische aspecten 115

    7 Kwaliteitsmanagement 117

    7.1 Inleiding 117 7.2 Kwaliteitstermen, hun betekenis en samenhang 118

    7.2.1 Kwaliteitscontrole 118 7.2.2 Kwaliteitsborging 118 7.2.3 Risicomanagement 119 7.2.4 Product-QA 121 7.2.5 Proces-QA 121 7.2.6 Project-QA 121 7.2.7 Kwaliteit 122 7.2.8 Kwaliteitsmanagement 123 7.2.9 IT Governance 123

    7.3 IT Governance en de ISO 38500 standaard 124 7.4 Regel eigen QA, onafhankelijk van de leverancier 126 7.5 Kwaliteitsmanagement houdt afspraken levend 127

    7.5.1 Kwaliteitsinstrumenten 129 7.6 Vooral professionals hebben afspraken en controle nodig 131 7.7 Voer QA uit als dienst met toegevoegde waarde 132 7.8 Samenvatting 133

    8 Organisatie en projectomgeving