Signaleren van verstoord gehechtheidsgedrag

download Signaleren van verstoord gehechtheidsgedrag

of 192

  • date post

    11-Jan-2017
  • Category

    Documents

  • view

    218
  • download

    0

Embed Size (px)

Transcript of Signaleren van verstoord gehechtheidsgedrag

  • Signaleren van verstoord gehechtheidsgedrag

    Signaleren van verstoord_10.indd 1 28-12-2009 14:23:09

  • Omslagontwerp: Mariel Lam, Empel

    Opmaak binnenwerk: Textcetera, Den Haag

    2010 Francien Dekker-van der Sande & Cees Janssen/Uitgeverij LEMMA

    Behoudens de in of krachtens de Auteurswet gestelde uitzonderingen mag niets uit deze

    uitgave worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of

    openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door

    fotokopien, opnamen of enige andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming

    van de uitgever.

    Voor zover het maken van reprografische verveelvoudigingen uit deze uitgave is toegestaan op

    grond van artikel 16h Auteurswet dient men de daarvoor wettelijk verschuldigde vergoedingen

    te voldoen aan de Stichting Reprorecht (Postbus 3051, 2130 KB Hoofddorp, www.reprorecht.

    nl). Voor het overnemen van (een) gedeelte(n) uit deze uitgave in bloemlezingen, readers

    en andere compilatiewerken (art. 16 Auteurswet) kan men zich wenden tot de Stichting PRO

    (Stichting Publicatie- en Reproductierechten Organisatie, Postbus 3060, 2130 KB Hoofddorp,

    www.cedar.nl/pro).

    No part of this book may be reproduced in any form, by print, photoprint, microfilm or any

    other means without written permission from the publisher.

    ISBN 978-90-5931-362-0

    NUR 752

    www.lemma.nl

    Signaleren van verstoord_10.indd 2 28-12-2009 14:23:09

  • Signaleren van verstoord gehechtheidsgedrag

    Best practice voor het diagnosticeren van gehechtheidsproblemen bij kinderen/jongeren met een visuele en/of licht verstandelijke beperking

    Francien Dekker-van der SandeCees Janssen

    2010

    Signaleren van verstoord_10.indd 3 28-12-2009 14:23:10

  • Leden kerngroepIn deze lkng-werkplaats is de informatie verworven en bediscussieerd door:Francien Dekker-van der Sande (klinisch psycholoog/kinder- en jeugdthera-peut, Bartimus)Hans gerritzen (kinderpsychiater, Altrecht)Hans giltaij (klinisch psycholoog/psychotherapeut/onderzoeker, Bartimus/vu)Cees Janssen (universitair hoofddocent vu)Bernardien Marskamp (gz-psycholoog i.o., Bartimus)Paula Sterkenburg (gz-psycholoog/onderzoeker, Bartimus/vu)Marie-louise Straus (gz-psycholoog, Bartimus)

    Leden klankbordgroepDe volgende leden van de klankbordgroep hebben de onderzoekers begeleid en hebben meegewerkt aan de totstandkoming van het manuscript:Ans van Eijden (klinisch psycholoog/psychotherapeut, visio)Ineke van Herwerden (psychotherapeut, vrij gevestigd)Dorien kloosterman (Philadelphia Support, Oudernetwerk Overschatten)Yolanda Moleman (klinisch psycholoog/kinder- en jeugdtherapeut, visio)Esther Tigchelaar (gz-psycholoog, Reinaerde)

    LKNG-medewerkers betrokken bij deze werkplaatsHilair BalstersMarleen goumansMarion kersten

    Signaleren van verstoord_10.indd 4 28-12-2009 14:23:10

  • voor laila

    Signaleren van verstoord_10.indd 5 28-12-2009 14:23:10

  • Signaleren van verstoord_10.indd 6 28-12-2009 14:23:10

  • Inhoud

    Voorwoord 11

    Inleiding 15

    Deel A: Theoretisch kader 21

    1 Basiskennis van de gehechtheids-theorie 231.1 Wat is gehechtheid? 231.2 Ontwikkelingsverloop van de gehechtheid 241.3 Stressregulatie, emotieregulatie, mentaliseren en gehechtheid 251.4 Het interne werkmodel (IWM) 261.5 kwaliteit van de hechtingsrelatie 271.6 De kwaliteit van de hechtingsrelatie en psychopathologie 321.7 Onveilige gehechtheid en hechtingsstoornissen 331.8 Reactieve hechtingsstoornis volgens de DSM-Iv-TR 341.9 Typen hechtingsstoornissen volgens Zeanah en Boris 361.10 Signalen van verstoord gehechtheidsgedrag 371.11 Hechtingsstoornissen en psychopathologie 38

    2 Basiskennis van hechtingsproblemen bij kinderen met een visuele en/of verstandelijke beperking 39

    2.1 Psychische stoornissen, gedragsproblemen en gehechtheidsproblemen 39

    2.2 kinderen met een ontwikkelingsstoornis, een visuele en/of verstandelijke beperking 40

    2.3 Risicofactoren voor de hechtingsontwikkeling 40

    Signaleren van verstoord_10.indd 7 28-12-2009 14:23:10

  • 3 Het onderzoek 473.1 nieuwe richtlijnen voor de diagnostiek van

    gehechtheidsproblematiek 473.2 Onderzoeksdoel en vraagstelling 503.3 Onderzoeksopzet 503.4 Totaalbeeld 543.5 Stappenplan 56

    Deel B: Best practice: richtlijnen voor screening en diagnostiek van gehechtheidsproblemen bij kinderen/jongeren met een visuele en/of licht verstandelijke beperking 57

    4 Stap 1: screening bij een vermoeden van gehechtheidsproblemen 594.1 Intakegesprek met ouders/verzorgers en analyse beknopte

    informatie uit rapportage 604.2 lijst Signalen van verstoord gehechtheidsgedrag 614.3 vragenlijst over Ontwikkeling en gedrag (vOg) 684.4 Afronding screening 70

    5 Stap 2: uitgebreid diagnostisch onderzoek bij aanwijzingen voor gehechtheidsproblemen 73

    5.1 Ontwikkelingsanamnese van de hechting 745.2 klinische Observatie van gehechtheid/Clinical Observation of

    Attachment (COA) 835.3 Disturbances of Attachment Interview (DAI) 905.4 kinderpsychiatrisch onderzoek 995.5 video-analyse van interacties tussen kind en

    vertrouwde verzorger 1045.6 Totaalbeeld: integratie van de onderzoeksgegevens 1075.7 Aanbevelingen voor ondersteuning, begeleiding en

    behandeling 110

    6 Stap 3: onderzoek naar het intern werkmodel en mentaliseren 1136.1 Attachment Story Completion Task/Story Stem 1146.2 Intake kinder(psycho)therapie 1216.3 Totaalbeeld 134

    Signaleren van verstoord_10.indd 8 28-12-2009 14:23:10

  • Deel C: Conclusies en aanbevelingen 137

    7 Conclusies 1397.1 Antwoord op de onderzoeksvraag 1397.2 Sterke en zwakke kanten van de best practice 1407.3 Wat levert de best practice op? 1427.4 Suggesties voor verder onderzoek 143

    Noten 145

    Literatuur 149

    Bijlage

    I Samenvatting stappenplan 157II Lijst van veelvoorkomende begrippen en afkortingen 163III Mailadressen trainingen 167IV Casus Nick 169V Toestemmingsformulier voor de ouders/verzorgers/wettelijk

    vertegenwoordiger 185

    Over de auteurs 189

    Dankwoord 191

    Signaleren van verstoord_10.indd 9 28-12-2009 14:23:10

  • Signaleren van verstoord_10.indd 10 28-12-2009 14:23:10

  • 11

    Voorwoord

    Kinderen die hun ouders verloren door oorlog, verwaarloosde kinderen in wanhopige armoede, kinderen die in het ziekenhuis werden opgenomen en hun ouders niet mochten zien, kinderen die werden gevacueerd vanwege de Duitse bombardementen tijdens de Tweede Wereldoorlog: zij vormden de aan-leiding voor de Britse psychotherapeut en wetenschapper John Bowlby om de wereld te overtuigen van het belang van stabiele, veilige relaties tussen kin-deren en zorgzame volwassenen. Zijn theorie is met behulp van anderen als Mary Ainsworth uitgegroeid tot een van de invloedrijkste theorien op het gebied van de sociaal-emotionele ontwikkeling. Dit heeft niet alleen geleid tot talloze wetenschappelijke artikelen en boeken. De ideen en bevindingen vormen ook de basis voor hedendaagse opvoedingsadviezen en voor steeds meer preventieve en therapeutische interventies. Als kinderen tegenwoordig in het ziekenhuis moeten blijven, zijn er ruime bezoekuren en vaak kunnen ouders in de buurt overnachten. De effecten van kinderopvang op het welbe-vinden van kinderen staan ter discussie, onder andere vanwege het grote aan-tal kinderen dat aan een wisselend bestand van leidsters wordt toevertrouwd. In Nederland komen er steeds meer evidence-based methodieken om de sen-sitiviteit van ouders en professionals die werken met kinderen te vergroten, en daarmee de kans op veilige gehechtheid tussen opvoeders en kinderen te bevorderen.De kinderen om wie het allemaal is begonnen, hebben echter minder systema-tische aandacht gekregen. nog steeds zijn er kinderen die opgroeien zonder hun ouders, nog steeds worden de emotionele behoeften van kinderen soms ernstig verwaarloosd, en nog steeds gaan er kinderen van hand tot hand. De oorzaken zijn deels dezelfde: in grote delen van de wereld heerst nog geen vre-de; er is nog steeds armoede die ouders verhindert om goed voor hun kinderen te zorgen; kinderen met ernstige aandoeningen moeten veelvuldig worden op-genomen en de zorg is voor deze ouders een grote belasting. In de zorg voor ernstig zieke kinderen is veel gebeurd om kinderen niet alleen lichamelijk

    Signaleren van verstoord_10.indd 11 28-12-2009 14:23:10

  • Signaleren van verstoord gehechtheidsgedrag

    12

    gezond te maken, maar ook emotioneel gezond te houden. Daarentegen wa-ren in de gehandicaptenzorg gehechtheidsrelaties tussen jonge n volwassen clinten en hun ouders en verzorgers tot voor kort nauwelijks een thema. Op dit punt hebben de pedagogen en psychologen van Bartimus, een instelling voor ondersteuning van mensen met visuele en meervoudige beperkingen, nationaal en internationaal belangrijk pionierswerk verricht.

    Met dit boek zetten Francien Dekker en haar collegas die pioniersrol voort. Het boek begeeft zich op het controversile terrein van de diagnostiek van ge-hechtheid. Al meer dan vijftig jaar uiten ouders en professionals bij sommige kinderen het vermoeden dat er iets mis is gegaan met de hechting. Wat hier precies mee wordt bedoeld, hoe je dat kan toetsen en wat er nog meer mee zou kunnen samenhangen, is vaak onduidelijk. In dit boek wordt duidelijk dat hechting en gehechtheid op zichzelf geen eenduidige begrippen zijn. Het is van groot belang om met elkaar afspraken te maken over wat er bedoeld wordt met termen als veilige gehechtheidsrelatie, hechtingsstoornis en verstoord gehechtheidsgedrag. Alleen dan is effectieve communicatie tussen ouders en behandelaars mogelijk, kunnen geschikte interventies worden