Samenvatting-noties arbeidsrecht

Click here to load reader

  • date post

    16-Dec-2015
  • Category

    Documents

  • view

    8
  • download

    0

Embed Size (px)

description

Samenvatting van de colleges arbeidsrecht van prof. Rigeaux aan de UA in het academie jaar 2010-11.

Transcript of Samenvatting-noties arbeidsrecht

Arbeidsrecht

InleidingHet arbeidsrecht maakt deel uit van het sociaal recht. Het sociaal recht bevat 2 componenten: het arbeidsrecht en het sociaal zekerheidsrecht dat de risicos dekt die de werkende mens loopt. In deze inleidende cursus enkel essentile begrippen bekijken. Twee delen van het arbeidsrecht: individuele arbeidsrecht of arbeidsovereenkomstenrecht en het collectief arbeidsrecht.

Maatschappelijke situering

Vrije markteconomie en sociale concurrentieWe leven in een vrije markteconomie. De bevolking kan je grosso modo indelen in 2 groepen: degene die kapitaal bezitten en aan de andere kant die geen kapitaal bezitten, mensen die op arbeid moeten steunen om te kunnen overleven.

In een onderneming heb je inbreng van kapitaal (leidt tot mede-eigendom, vennoten) en inbreng van arbeid (krijgen enkel een loon). Mensen die van een arbeidspotentieel leven, moeten proberen om dit te verkopen. Dit doen ze door zich te begeven op de arbeidsmarkt. De markt is de regulator van de prijs van arbeid. De loon- en arbeidsvoorwaarden worden bepaald door de arbeidsmarkt (vraag aanbod). Concurrentie tussen degene die van hun arbeidspotentieel moeten leven: dit is de sociale mededinging. Want er is een grotere vraag naar arbeid dan een aanbod.

De sociale concurrentie is geen concurrentie onder gelijken, maar tussen mensen die zich in een fundamenteel ongelijke situatie bevinden. Graad van inzetbaarheid is essentieel. Van elke persoon is de graad van inzetbaarheid verschillend, hangt af van een veelheid van factoren; expertise, competentie, talenkennis, culturele en sociale factoren, ... Dit bepaalt met welke wapens je de arbeidsmarkt tegemoet treedt. Zowel elementen vreemd aan de persoon (sluiten van de steenkoolmijnen), als elementen eigen aan de persoon (ouder worden, ...).

Wanneer je deze concurrentie niet inperkt zal dit leiden tot sociale uitbuiting en sociale uitsluiting. Werknemers zullen tegen elkaar worden uitgespeeld om zo de goedkoopste werkkrachten te kunnen aannemen. Personen die een graad van inzetbaarheid hebben die te laag is geworden, zullen niet meer worden aangenomen (vb. mensen die te oud zijn geworden, mensen die ziek zijn, mensen die arbeidsongeschikt zijn geworden, ...). Uitsluiting kan tijdelijk zijn of permanent.

Functie sociaal rechtFunctie van arbeidsrecht en sociale zekerheidsrecht bestaat erin om de vrije arbeidsmarkt te corrigeren. Het arbeidsrecht gaat ervoor zorgen dat de scherpe kanten van het systeem worden afgerond en dat men het systeem binnen sociaal aanvaardbare banen leidt.

Het arbeidsrecht doet dit op 3 wijzen:1) Regels en normen die de arbeidsmarkt bijsturen zodat vraag en aanbod elkaar treffen en de zwakken toch aan werk geraken (vb. regels ivm arbeidsbemiddeling, maatregelen om werknemers bij te scholen, tewerkstellingsbevorderende maatregelen, ...)2) Loon en arbeidsvoorwaarden standaardiseren. In de 19de eeuw had je een vrije arbeidsmarkt die gesteund was op contractvrijheid. Vrijheid om te contracteren ging uit van een juridische gelijkheid: elk individu is juridisch gelijk. Men gaat niet kijken naar de sociaal-economische situatie (vb. afhankelijkheid van anderen?). Dit leidde tot uitbuiting omdat de individuele wilsautonomie toelaat aan de economisch sterkere om de personen individueel tegen elkaar uit te spelen. Standaardisering betekent dat je de partijen een stuk van hun vrijheid ontneemt: ongeacht de situatie moeten ze bepaalde regels in acht nemen.

Tweevoudige standaardisering: dwingende wetsbepalingen die alle partijen dienen te respecteren bij het sluiten van een arbeidsovereenkomst + toezeggen aan de werknemers om collectief met de werkgevers in onderhandeling te treden en collectief loon en arbeidsvoorwaarden te regelen (= collectieve wilsautonomie).

3) Het erkennen dat een werknemer in de onderneming ook een burger is, in de zin van titularis van grondrechten. De traditionele burgerlijke rechten en vrijheiden en ook de sociale rechten zijn van toepassing op de werknemer. De wetgever gaat aan de werknemer ook rechten toekennen aan de werknemer als burger van de onderneming.

Liberalisering en internationalisering van de arbeidsmarktGans het systeem van correctie wordt op de helling gezet omdat we te maken hebben met een dubbele beweging: internationalisering en liberalisering van de arbeidsmarkt. Het systeem was uitgedacht voor nationale arbeidsmarkten. We leven in een economie die wereldwijd is georganiseerd. Dit ligt stevig verankerd, ook in het recht (vb. Wereldhandelsorganisatie). Liberalisering van de markt wordt ook Europees verankerd (vrij verkeer van goederen, diensten, personen en kapitaal).

De internationalisering gaat de nationaal geordende systemen in onevenwicht brengen. Ook ontwikkeling in communicatie en technologie zorgt voor een onevenwicht. Het leidt allemaal tot het doorbreken van het evenwicht van vraag en aanbod op de nationale arbeidsmarkt. achteruitgang van het sociaal recht

Theoretisch kan je daartegen in het verweer gaan. Internationaal en Europees moet je een sociale tegenmacht hebben (vb. vakorganisatie, politieke vereniging) die ijvert voor correcties. Europees zitten we een stuk in de goede richting. Internationaal zitten we verder van huis.

Arbeid in verhouding tot rechtArbeidsrecht is het recht dat zich bezig houdt met arbeid.

Arbeid Hoe wordt arbeid in het recht gedefinieerd? Welke soorten arbeid kent het recht?In het recht vind je definities van facetten van arbeid. Een algemene definitie van arbeid vind je niet terug. Arbeid wordt niet gedefinieerd. Het wordt aan de contractpartijen zelf overgelaten om dat te bepalen.

Je kan grosso mode 2 vormen van arbeid onderscheiden: Zelfstandige arbeid Arbeid die wordt verricht voor eigen rekening en op eigen risicoMaakt deel uit van het economisch recht

Arbeid in ondergeschiktheid Arbeid die personen verrichten voor rekening van anderen en onder het gezag van anderen Ondergeschiktheid kan een contractuele rechtsgrond hebben (= contractuele ondergeschiktheid) of ondergeschiktheid kan gevolg zijn van statutaire verhouding zijn tussen personen (= statutaire ondergeschiktheid)Contractuele ondergeschiktheid: sluiten van een overeenkomst, particuliere werkgever, arbeidsrecht Statutaire ondergeschiktheid: toetreden tot een statuut, administratieve overheid, bestuursrecht

Arbeidsrecht: notie en situering binnen het rechtHet arbeidsrecht is het geheel van regels dat de individuele en collectieve verhouding tussen particuliere werkgevers en werknemers regelt. Het arbeidsrecht gaat zich situeren tussen privaat en publiek recht. Privaatrechtlelijke van aard: regels arbeidscontracten. Publiekrechtelijk van aard: netwerk van overlegorganen. Het arbeidsrecht behoort tot het socio-profesionneel recht.

De rechtshomogene benadering van het recht gaat ervan uit dat het recht 1 geheel is. Tussen de verschillende rechtstakken is er een wisselwerking. De opdeling van het recht in valkjes gebeurt niet meer. Het recht loopt door. Algemene normen hebben een heel belangrijke rol gespeeld in deze benadering. Rechtshomogeniteit relativeert het onderscheid tussen privaatrecht en publiek recht.

ToepassingsgebiedRatione personaeWelke personen vallen onder het toepassingsgebeid van het arbeidsrecht? Mensen met een arbeidsovereenkomst die arbeid presteren in de particuliere sector Contractuele (arbeidsovereenkomst) van de publieke sector Statutairen van de publieke sector (gedeeltelijke toepassing, niet volledig!) (vb. antidiscriminatiewetgeving, loonbescherming, syndicale vrijheid, ...)Ratione materiae4 delen van het arbeidsrecht: Individuele arbeidsrecht (= arbeidscontractenrecht) Collectief arbeidsrecht Arbeidsreglementering (= geheel van wetgeving die de standaardisering tot stand brengt) Sociaal handhavingsrecht (= normen die betrekking hebben op systemen die controle op sociale wetgeving gestalte geven)Ratione lociBelgisch arbeidsrecht is van toepassing op het Belgisch grondgebied, ongeacht de nationaliteit van de persoon. Er bestaan wel een aantal uitzonderingen op.

RechtsbronnenBelang van de internationale rechtsbronnen en de grondrechtenHet arbeidsrecht was van begin af een rechtstak die de universaliteit nastreefde omdat men ervan overtuigd was dat de bescherming van de menselijke waardigheid van werknemers een universele waarde is. In dit licht is de internationale arbeidsorganisatie (IAO) tot stand gekomen.

Het doel van de IAO is om wereldwijd internationale arbeidsrechtelijke en sociaalrechtelijke normen op te stellen. De IAO heeft verschillende verdragen tot stand gebracht die gans het domein van de arbeidsverhouding dekt. Men kan 2 verschillende doeleinden onderscheiden: Normen van de IAO proberen na te streven (= ontwikkelingslanden) Bodemnormen van de IAO respecteren en effectief toepassing (= industrielanden)Er zijn ook heel wat internationale verdragen die in het kader van de VN zijn gesloten. Grondrechten zijn een heel belangrijk gegeven in het arbeidsrecht: 90% van het arbeidsrecht is een implementering van grondrechten (vb. recht op collectief onderhandelen, recht op billijk loon en arbeidsvoorwaarden, ...). Vaak wordt gezegd dat sociale rechten enkel politieke beginselen zijn. Dit is een verkeerde voorstelling: sociale grondrechten is een complex van rechten (art.23 grondwet). Sociale grondrechten: zeer belangrijk!!!

Specifieke rechtsbronnen CAO Arbeidsreglementen Beslissingen van paritaire comits Beslissingen van ondernemingsraden ...

HirarchieArt.51 CAO-wet

De hirarchie dient om de rechtsgebruiker te helpen wanneer verschillende normen met elkaar in conflict komen. In principe is de hogere rechtsnorm meestal degene die het haalt op de lagere rechtsnorm.

DEEL I: INDIVIDUEEL ARBEIDSRECHT (= ARBEIDSOVEREENKOMSTENRECHT)

Hoofdstuk I: Arbeidsovereenkomstenrecht

Ken