RAPPORTAGE REALISATIE INZET CIRCULAIRE MATERIALEN UIT ... · Rapportage Realisatie inzet circulaire...

of 53/53
Rapportage Realisatie inzet circulaire materialen uit Beurskwartier 1 www.gbn.nl RAPPORTAGE REALISATIE INZET CIRCULAIRE MATERIALEN UIT BEURSKWARTIER
  • date post

    27-Sep-2020
  • Category

    Documents

  • view

    4
  • download

    0

Embed Size (px)

Transcript of RAPPORTAGE REALISATIE INZET CIRCULAIRE MATERIALEN UIT ... · Rapportage Realisatie inzet circulaire...

  • Rapportage Realisatie inzet circulaire materialen uit Beurskwartier 1

    ww

    w.g

    bn

    .nl

    RAPPORTAGE REALISATIE INZET CIRCULAIRE MATERIALEN UIT BEURSKWARTIER

  • Rapportage Realisatie inzet circulaire materialen uit Beurskwartier 2

    ww

    w.g

    bn

    .nl

    PROJECT RAPPORTAGE REALISATIE INZET CIRCULAIRE MATERIALEN UIT BEURSKWARTIER PRP019 Status: definitief 30 JANUARI 2019 Opdrachtgever Gemeente Utrecht J. Hekhuis Postbus 8406 3503 RK Utrecht Auteurs Ketenregisseur: Projectleider H.D. Hofman F. Rens

    Datum vrijgave: 30 januari 2019

    Review:

    E van Roekel | Directeur J.A. Flapper | Consultant

    GBN Westkanaaldijk 2 3542 DA Utrecht

  • Rapportage Realisatie inzet circulaire materialen uit Beurskwartier 3

    ww

    w.g

    bn

    .nl

    INHOUD

    1. INLEIDING ......................................................................................................................... 4

    2. SAMENVATTING ............................................................................................................... 6

    3. PLANGEBIED ..................................................................................................................... 9

    4. MATERIALENKAART ........................................................................................................ 10

    5. SELECTIE MATERIALEN ................................................................................................... 16

    6. CIRCULAIRE AANBESTEDINGSKARAKTERISTIEKEN ......................................................... 17

    7. VERVOLGSTAPPEN .......................................................................................................... 37

    8. LEERPUNTEN .................................................................................................................. 39

    Bijlage 1 Samenvatting Materiaalscan Beurskwartier ............................................................. 40

    Bijlage 2: Scope te slopen woningen ........................................................................................ 43

    Bijlage 3 Materialenkaart overige materialen ......................................................................... 44

    Bijlage 4 Scoringstabel Circulaire opties .................................................................................. 52

    GBN werkt aan het schrappen van Earth Overshoot Day uit de jaarkalander. Earth Overshoot Day is de dag in het jaar waarop de natuurlijk grondstofvoorraden voor dat jaar op zijn. Deze dag valt elk jaar eerder. In 2018 was dat 1 augustus. GBN werkt hieraan door gebouweigenaren te helpen met CO2-reductie en materiaalbesparing via een circu-laire aanpak. De ervaring leert dat onze aanpak leidt tot hoogwaardig hergebruik van 90% van de secundaire materialen. Dit kost niet meer dan een reguliere aanpak. We realiseren onze impact door als ketenregisseur materiaalinventarisaties uit te voeren en vraag en aanbod van deze secundaire materialen te matchen, waar-door secundaire materialen elders hoogwaardig kunnen worden ingezet. Ook het verzorgen van de winning van materialen, demontage en circulaire sloop van gebouwen, net als het monitoren van de uitkomsten be-hoort tot ons productenpallet. Dit doen we samen met partners, waarmee we langdurig en transparant samen-werken.

  • Rapportage Realisatie inzet circulaire materialen uit Beurskwartier 4

    ww

    w.g

    bn

    .nl

    1. INLEIDING De partijen van het ‘Living Lab Utrecht Slimme en Gezonde Stad (SGS)’ richten zich op het blijvend verbeteren van de stedelijke leefomgevingskwaliteit van de gemeente Utrecht. De partijen bestaan uit de ministeries van Infrastructuur en Waterstaat en Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit en de gemeente en provincie Utrecht. Dit doen zij door in dit living lab innovaties in beleid en best practices centraal te stellen en belemmeringen in regelgeving op te sporen en de mogelijkheid te bieden om innovatieve concepten en technieken toe te pas-sen. Het Living Lab Utrecht SGS kent vier werklijnen (zie https://www.slimmeengezonde-stad.nl/Pilotsteden/Utrecht/default.aspx). 1. Circulaire economie;

    2. Klimaatneutrale en klimaatbestendige stad;

    3. Schone en duurzame mobiliteit;

    4. Ontwerp en inrichting: uitnodigen tot gezond gedrag in de stad.

    Het Beurskwartier in de gemeente Utrecht wordt vanaf 2023 ontwikkeld (zie ook https://www.utrecht.nl/wonen-en-leven/bouwen/bouwprojecten/beurskwartier-en-lom-bokplein/beurskwartier-herinrichting/ ). Evenwijdig aan de Croeselaan komt een nieuw stadsdeel met een hoge bebouwingsdichtheid waarin mensen kunnen wonen en werken. De ambitie is om van het Beurskwartier een toonbeeld te maken van een gezonde en duurzame stad. In het kader van de Werklijn ‘Circulaire Economie’ hebben de partijen van het Living Lab behoefte aan een onderzoek naar de mogelijkheden om vrijkomende materialen1 bij demontage/ sloop in het Beurskwartier in dit gebied zelf te circuleren. Er is behoefte aan meer kennis en inzicht in di-verse aspecten van circulaire demontage in dit gebied en het vergroten van kennis hierover in het algemeen. Dan kan de aanpak ook in andere gebieden uitgeprobeerd worden. De volgende onderzoeksvragen zijn geformuleerd: 1. Wanneer bekend is welke materialen vrijkomen in het in het Beurskwartier bij de de-

    montage van bestaande gebouwen en in de buitenruimte, welke randvoorwaarden, juri-dische vraagstukken en overige aspecten zijn dan van belang om hergebruik of andere circulaire toepassing daadwerkelijk te realiseren?

    2. Welke aspecten zoals de organisatievorm en partijen zijn nodig om de circulaire inzet maximaal te benutten?

    3. Is er een haalbare financiële businesscase voor circulatie van gedemonteerde materialen van de woningen aan de Croeselaan in Utrecht?

    1 Voor de leesbaarheid gebruiken we de term “materialen”. Hieronder worden ook verstaan: producten en onderdelen van

    producten.

    https://www.slimmeengezondestad.nl/Pilotsteden/Utrecht/default.aspxhttps://www.slimmeengezondestad.nl/Pilotsteden/Utrecht/default.aspxhttps://www.utrecht.nl/wonen-en-leven/bouwen/bouwprojecten/beurskwartier-en-lombokplein/beurskwartier-herinrichting/https://www.utrecht.nl/wonen-en-leven/bouwen/bouwprojecten/beurskwartier-en-lombokplein/beurskwartier-herinrichting/http://www.google.com/url?sa=i&rct=j&q=&esrc=s&source=images&cd=&cad=rja&uact=8&ved=2ahUKEwj9ptrYgMndAhXNyqQKHWaLDO8QjRx6BAgBEAU&url=http://cu2030.nl/page/beurskwartierlombokplein&psig=AOvVaw1zpt6UJ2PdV2MlrkoXUsSU&ust=1537513076755799

  • Rapportage Realisatie inzet circulaire materialen uit Beurskwartier 5

    ww

    w.g

    bn

    .nl

    Het onderhavige project ‘Inzet circulaire materialen uit Beurskwartier’ geeft antwoord op deze onderzoeksvragen. Het project is uitgevoerd door GBN. De volgende gebouwen in het beurskwartier worden volgens opgave van de gemeente Utrecht gesloopt (in bijlage 2 vindt u de scope van het plangebied):

    Jaarbeurs hal 1

    Woningen aan de Van Zijstweg 1 t/m 17 en Woningen aan de Croeselaan 163 t/m 163B

    Woningen aan de Veemarktstraat 1 t/m 9 en Woningen aan de Croeselaan 87 t/m 89bsA en Woningen aan de Croeselaan 93 t/m 111 bs

    Woningen aan het Veemarktplein 41

    Buitengebied van het Beurskwartier De woningen zijn momenteel in eigendom van particulieren, de gemeente Utrecht zal de woning in eigendom overnemen, en de opdracht van de demontage/sloop geven. Voor de-montage/ sloop van Hal 1 van de Jaarbeurs is de gemeente Utrecht t.z.t. opdrachtgever Projectontwikkelaars zullen het gebied daarna verder ontwikkelen. Om de circulaire mogelijkheden in kaart te brengen heeft eerder een materialenscan plaats-gevonden van de materialen die bij demontage/sloop van de gebouwen binnen het plange-bied vrijkomen. Tevens is onderzocht welke mogelijkheden er zijn om de materialen in dit gebied of in aanliggende ontwikkelingen in te zetten. Van de materiaalscan is verslag gedaan in de rapportage ‘Materiaalscan Beurskwartier’ van GBN d.d. 29 november 2018. In bijlage 1 vindt u een samenvatting van deze rapportage. In de voor u liggende rapportage geven we eerst een samenvatting (hoofdstuk 2). Daarna beschrijven we het plangebied en de onderzochte gebouwen (hoofdstuk 3). In hoofdstuk 4 geven we van vier materialen de materialenkaart. Per materiaal beschrijven we de verschil-lende fase die een materiaal doorloopt van de sloop op het Beurskwartier tot de toepassing in de nieuwbouw. Vervolgens kiezen we in hoofdstuk 5 de prioritaire circulaire opties. In hoofdstuk 6 beschrijven we varianten van aanbestedingsprocedures waarmee er voor kan worden gezorgd dat de materialen uit de sloop weer kunnen worden toegepast in de nieuw-bouw. We sluiten in hoofdstuk 7 af met aanbevelingen voor vervolgstappen en in hoofdstuk 8 met de leerpunten. In de bijlage kunt onder andere de materiaal kaarten van alle materia-len uit het Beurskwartier terugvinden.

  • Rapportage Realisatie inzet circulaire materialen uit Beurskwartier 6

    ww

    w.g

    bn

    .nl

    2. SAMENVATTING

    Het ‘Living Lab Utrecht Slimme en Gezonde stad’ richt zich op het blijvend verbeteren van de

    stedelinge omgevingskwaliteit van de gemeente Utrecht. In dit kader is er behoefte aan een

    onderzoek naar de mogelijkheden om vrijkomende materialen bij demontage/ sloop in het

    Beurskwartier in dit gebied zelf te hergebruiken. Er is behoefte aan meer kennis en inzicht in

    diverse aspecten van circulaire demontage in dit gebied en het vergroten van kennis hier-

    over in het algemeen.

    Om te bepalen welke kansen er liggen voor circulariteit voor het Beurskwartier, is er een ma-

    teriaalscan uitgevoerd door GBN (zie rapportage d.d. 29 november 2018, Materiaalscan

    Beurskwartier, GBN, Utrecht). De materialen van de gebouwen zijn in kaart gebracht en er is

    onderzocht welke kansen er liggen op het gebied van circulariteit om de materialen in het

    plangebied her te gebruiken. In de volgende tabel staan de materialen opgesomd die vrijko-

    men bij de sloop van het Beurskwartier.

    BELANGRIJKSTE VRIJKOMENDE MATERIALEN BEURSKWARTIER

    Openbare ruimte Hal Jaarbeurs Woonhuizen

    1. Asfalt

    2. Straatmateriaal

    3. Beton

    4. Staaldraagconstructies

    5. Dakbedekking

    6. Stalen dakplaten

    7. Aluminium gevelpanelen

    8. Verlichtingsinstallatie

    9. Metselwerk

    10. Dakbedekking

    11. Hout (vloeren/balken)

    12. Glas

    13. Kozijnen

    Om deze terug te brengen in het plangebied zijn de volgende maatregelen mogelijk:

    1. Asfalt recyclen;

    2. Asfalt als Agrac terugbrengen;

    3. Straatmateriaal hergebruiken;

    4. Beton recyclen in nieuw beton;

    5. Staalconstructie demonteren en opnieuw gebruiken in nieuwbouw;

    6. Staalconstructie demonteren en elders remonteren;

    7. Dakbedekking recyclen;

    8. Stalen dakplaten recyclen en in nieuwbouw hergebruiken;

    9. Aluminium gevelplaten recyclen en in nieuwbouw hergebruiken;

    10. Verlichtingsinstallatie recyclen en in nieuwbouw hergebruiken;

    11. Bakstenen gevel hergebruiken;

    12. Glas recyclen;

    13. Houten (vloeren/planken/ kozijnen) recyclen;

  • Rapportage Realisatie inzet circulaire materialen uit Beurskwartier 7

    ww

    w.g

    bn

    .nl

    Om te bepalen hoe materialen die vrijkomen bij de sloop van het Beurskwartier weer kun-

    nen worden ingezet in de nieuwbouw van het Beurskwartier, is gestart met het inventarise-

    ren van een materialenkaart. Onder een materialenkaart verstaan we de verschillende fasen

    die een materiaal ondergaat van het vrijkomen ervan bij de reguliere sloop naar uiteindelijk

    een circulaire toepassing in het nieuwe Beurskwartier. Dit inzicht geeft de mogelijkheid om

    te sturen op de realisatie van de circulaire oplossingen. Specifiek hebben we ons gericht op

    de prioritaire opties van het programmateam Beurskwartier en de begeleidingscommissie

    van de gemeente Utrecht. Dit betreft:

    1. Hergebruik T3 stenen in openbare ruimte;

    2. Hergebruik staalconstructie in nieuwbouw;

    3. Hergebruik bakstenen geveldelen uit woningen in nieuwbouw;

    4. Hergebruik verlichtingsinstallaties uit jaarbeurs.

    De hierboven beschreven materialen kunnen ter plekke worden hergebruikt. Alleen de T3

    stenen behoeven geen bewerking te ondergaan en zijn 1 op 1 toepasbaar in een nieuwe si-

    tuatie. Ook de technologie is daarvoor aanwezig. De verlichtingsinstallatie dient een upgrade

    te krijgen. Voor de staalconstructies is het belangrijk de kwaliteit te meten om te bepalen of

    het voldoet aan de constructie-eisen. De geveldelen van baksteen dienen uit gezaagd te wor-

    den en kunnen na opslag in stellages, weer worden teruggebracht in het werk.

    De materialen behoeven niet van het terrein af. Voorwaarde is dat opslag en bewerking ter

    plekke kan plaatsvinden. Dit voorkomt transportbewegingen en daarmee luchtverontreini-

    ging, CO2 uitstoot en hinder voor de omgeving.

    Het eigenaarschap van alle materialen wisselt in een business as-usual situatie regelmatig..

    Door het wisselen van eigenaarschap worden er naast de kosten voor opslag, upgrade ook

    andere kosten toegevoegd, waaronder BTW, algemene kosten en risicokosten.

    Om er voor te zorgen dat de materialen die vrijkomen bij de sloop van het Beurskwartier

    weer in de nieuwbouw In het Beurskwartier worden toegepast, kan uit een aantal aanbeste-

    dings- en contractvormen worden gekozen. We hebben vier varianten onderzocht:

    1. Opdrachtgever schrijft voor (bestek);

    2. Opdrachtnemer maakt plan van aanpak (design en construct);

    3. Opdrachtgever en opdrachtnemer maken samen plan van aanpak (bouwteam);

    4. Innovatiepartnerschap.

    Als we de varianten scoren op de bijdrage aan de ambities en de projectbeheersing ontstaat het volgende beeld. We hebben het innovatiepartnerschap niet gescoord, omdat dit niet het gehele sloop- en nieuwbouwproces omvat en dus niet inzetbaar is het voor het gehele tra-ject.

  • Rapportage Realisatie inzet circulaire materialen uit Beurskwartier 8

    ww

    w.g

    bn

    .nl

    BIJDRAGE AAN AMBI-TIES

    PROJECTBEHEERSING

    Circu-lair

    Duur-zaam-heid

    Inno-vatie

    Geld Orga-nisatie

    Kwali-teit

    Infor-matie

    Tijd

    Eisen door OG (bestek)

    Plan van aanpak ON (design en construct)

    Plan van aanpak OG en ON (bouwteam)

    Rood = negatieve impact Oranje = beperkte impact Groen = positieve impact

    Als de opdrachtgever bestekseisen voorschrijft en daarmee onvoldoende ruimte laat aan de expertise van de markt, dan zullen de circulaire ambities waarschijnlijk niet worden gehaald. Opdrachtgever heeft onvoldoende kennis van de markt waardoor optimalisaties en innova-ties niet worden aangemoedigd. De opdrachtgever draagt in deze variant ook veel risico’s, waardoor meerkosten en vertraging reëel kunnen zijn. Als de opdrachtnemer een plan van aanpak op basis van gunningscriteria in het contract zelf schrijft, is er een grotere kans dat de circulaire ambities worden gehaald. Immers de markt-partij moet zich onderscheiden op het vlak van circulariteit om de opdracht gegund te krij-gen. Kennis vanuit de markt wordt ingezet gestimuleerd. Met deze aanpak is ervaring opge-daan, dus op projectbeheersing scoort deze variant goed. Deze variant sluit echter het delen van risico’s voor nieuwe innovaties uit, waardoor alleen bestaande aantoonbaar effectieve oplossingen worden aangeboden. De verwachting is dat als er een gezamenlijk plan van aanpak wordt gemaakt door opdracht-gever en opdrachtnemer, de circulaire ambities het best worden behaald. De opdrachtgever is namelijk hierbij het best aangesloten. De werkwijze is vaak nieuw, waardoor in de project-beheersing er meer aandacht voor een aantal zaken nodig is. Om de circulaire ambities te realiseren, adviseren we de volgende vervolgstappen: 1. Bepalen circulaire ambities Beurskwartier; 2. Technische inventarisatie; 3. Keuze aanbestedingsmethodiek; 4. Marktconsultatie; 5. Aanbesteding; 6. Uitvoering: contractbeheersing en leren.

  • Rapportage Realisatie inzet circulaire materialen uit Beurskwartier 9

    ww

    w.g

    bn

    .nl

    3. PLANGEBIED De herontwikkeling van het Beurskwartier gebeurt vanaf 2023. Momenteel bevinden zich in de gebied woningen en een deel van de Jaarbeurs. Volgens opgave van de gemeente blijft er een deel van de woningen staan en een deel van de woningen verdwijnt (zie bijlage 2 ‘Scope te slopen woningen’). Ook Hal 1 van de Jaarbeurs verdwijnt, net als de twee grote parkeer-plaatsen. Het rood omlijnde gebied in onderstaande kaart is het plangebied.

    De volgende tabel geeft een overzicht van de te slopen gebouwen (opgave gemeente Utrecht):

    NAAM GEBOUW BVO BOUWJAAR FUNCTIE

    Van Zijstweg 1 t/m 17 en Croeselaan 163 t/m 163b

    1.563m2 1970/1923 Woningen

    Veemarktstraat 1 t/m 9, Croeselaan 87 t/m 89bsA en Croeselaan 93 t/m 111 bs

    3.258 1938 Woningen

    Veemarktplein 41 350 2001 Bijeenkomstfunctie

    Hal 1 van de Jaarbeurs 15.000 m2 1992 Beursgebouw

  • Rapportage Realisatie inzet circulaire materialen uit Beurskwartier 10

    ww

    w.g

    bn

    .nl

    Buitengebied 63.000 m2 Nvt Parkeerplaatsen

    4. MATERIALENKAART

    Inleiding

    In de volgende tabel staan de materialen opgesomd, die vrijkomen bij de sloop van het

    Beurskwartier (zie ook bijlage 1 samenvatting materialenscan).

    BELANGRIJKSTE VRIJKOMENDE MATERIALEN BEURSKWARTIER

    Openbare ruimte Hal Jaarbeurs Woonhuizen

    3. Asfalt

    4. Straatmateriaal

    9. Beton

    10. Staaldraagconstructies

    11. Dakbedekking

    12. Stalen dakplaten

    13. Aluminium gevelpanelen

    14. Verlichtingsinstallatie

    14. Metselwerk

    15. Dakbedekking

    16. Hout (vloeren/balken)

    17. Glas

    18. Kozijnen

    Om deze terug te brengen in het plangebied zijn de volgende maatregelen mogelijk:

    1. Asfalt recyclen;

    2. Asfalt als Agrac terugbrengen;

    3. Straatmateriaal hergebruiken;

    4. Beton recyclen in nieuw beton;

    5. Staalconstructie demonteren en opnieuw gebruiken in nieuwbouw;

    6. Staalconstructie demonteren en elders remonteren;

    7. Dakbedekking recyclen;

    8. Stalen dakplaten recyclen en in nieuwbouw hergebruiken;

    9. Aluminium gevelplaten recyclen en in nieuwbouw hergebruiken;

    10. Verlichtingsinstallatie recyclen en in nieuwbouw hergebruiken;

    11. Bakstenen gevel hergebruiken;

    12. Glas recyclen;

    13. Houten (vloeren/planken/ kozijnen) recyclen;

    De opties zijn in de rapportage ‘Materiaalscan Beurskwartier’ verder uitgewerkt.

    Om te bepalen hoe materialen die vrijkomen bij de sloop van het Beurskwartier weer kun-

    nen worden ingezet in de nieuwbouw van het Beurskwartier, is gestart met het inventarise-

    ren van een materialenkaart. Onder een materialenkaart verstaan we de verschillende fasen

    die een materiaal ondergaat van het vrijkomen ervan bij de reguliere sloop naar uiteindelijk

    een circulaire toepassing in het nieuwe Beurskwartier. We gaan daarbij uit van de business-

    as-usual-situatie, circulaire business cases komen hier niet aan bod. We onderscheiden daar-

    bij de volgende stappen:

    1. Lifecycle materiaal;

  • Rapportage Realisatie inzet circulaire materialen uit Beurskwartier 11

    ww

    w.g

    bn

    .nl

    2. Locatie2;

    3. Eigenaar;

    4. Financiële Transactie.

    Door deze aspecten inzichtelijk te maken, wordt duidelijk wat er allemaal met de materialen

    gebeurt voordat deze weer in het Beurskwartier wordt toegepast. Dit inzicht geeft de moge-

    lijkheid om te sturen op de realisatie van de circulaire oplossingen.

    In bijlage 3 staan de materiaalkaarten van alle opties. Voor nu beperken we ons tot de 4 op-

    ties die door het programmateam Beurskwartier van de gemeente Utrecht en de begelei-

    dingscommissie als prioritair zijn aangemerkt. Dit betreft:

    5. Hergebruik T3 stenen in openbare ruimte;

    6. Hergebruik staalconstructie in nieuwbouw;

    7. Hergebruik bakstenen geveldelen uit woningen in nieuwbouw;

    8. Hergebruik verlichtingsinstallaties uit jaarbeurs.

    Hergebruik T3 stenen in openbare ruimte

    GROND-

    STOFFEN

    OORSPRONKE-

    LIJK

    MATERIAAL

    DEMONTAGE/

    SLOOP

    GERECYCLED

    PRODUCT

    NIEUWE INFRA-

    STRUCTUUR

    Lifecycle

    materiaal

    Grind

    Zand

    Vulstof

    Cement

    Straatstenen Straatstenen3 Straatstenen Straatstenen

    Locatie Europa

    Wereld Beurskwartier Beurskwartier

    Beurskwar-

    tier Beurskwartier

    Eigenaar

    materiaal

    Betonklinker

    fabrikant

    Gemeente

    Utrecht Aannemer Aannemer

    Gemeente

    Utrecht

    Financiële

    transactie

    Aanschaf

    materialen

    Onderdeel

    sloopprijs of

    onderdeel aan-

    leg prijs

    Sloopkosten Opslagkos-

    ten

    Onderdeel van

    aanlegprijs in-

    frastructuur

    2 Locatie is van belang, omdat extra transport lokaal zorgt voor extra luchtverontreiniging en daarnaast CO2 uitstoot. De

    gemeente wil dit beperken.

    3 Van wege breuk en afgenomen beeldkwaliteit zal een deel van de T3 stenen niet kunnen worden hergebruikt, deze kun-

    nen voor recycling worden afgevoerd.

  • Rapportage Realisatie inzet circulaire materialen uit Beurskwartier 12

    ww

    w.g

    bn

    .nl

    Korte toelichting

    Lifecycle materiaal:

    Van grind, zand, cement en vulstof worden betonnen straatstenen

    gemaakt. Deze T3 stenen worden verwerkt in de verharding van de

    openbare ruimte. De straatstenen worden tijdens de sloop verwij-

    derd en opgeslagen; de herbestrating kan vervolgens overeenkom-

    stig de eisen van de Arbowet machinaal gebeuren.

    Locatie: De T3 straatstenen kunnen ter plekke op het Beurskwartier worden hergebruikt.

    Eigenaar: In de business-as-usual situatie worden de straatstenen na sloop eigendom van de

    aannemer. Als de straatstenen weer verwerkt zijn, wordt ze weer eigendom van de ge-

    meente Utrecht.

    Financiële transactie: Het verwijderen en aanleggen van de straatstenen is over het alge-

    meen onderdeel van de aanleg van nieuwe infrastructuur

    Uitdaging: realiseren opslagfaciliteit in beurskwartier

    Hergebruik staalconstructie jaarbeurs in nieuwbouw

    GROND-

    STOFFEN

    OORSPRON-

    KELIJK MA-

    TERIAAL

    DEMON-

    TAGE/

    SLOOP

    OPSLAG

    BOUW-

    PLAATS

    NIEUW GE-

    BOUW

    NIEUW

    GEBOUW

    Lifecycle ma-

    teriaal

    IJzererts

    Energie Staal Stalen balken Stalen balken

    Stalen balken

    / constructie

    Stalen balken

    / constructie

    Locatie Wereld Europa Beurskwar-

    tier

    Beurskwar-

    tier

    Beurskwar-

    tier

    Beurskwar-

    tier

    Eigenaar ma-

    teriaal

    Staalleveran-

    cier

    Gebouw-

    eigenaar Sloper Aannemer Aannemer

    Gebouw-

    Eigenaar

    Financiële

    transactie

    Aanschafkos-

    ten grond-

    stoffen

    Aanschafkos-

    ten staal

    Demontage

    kosten

    Opslag- en

    keuringskos-

    ten

    Upgrade – en

    remontage

    kosten

    Onderdeel

    van prijs

    nieuwbouw

    Korte toelichting

    Lifecycle materiaal: IJzererts wordt op hoge temperatuur in een

    hoogoven omgesmolten tot staal en daar worden stalen balken van

    gemaakt. Als de hal wordt gesloopt, blijven het stalen balken. Na een

    upgrade kunnen deze worden toegepast in de nieuwbouw. Let op,

    van belang is dat de balken in de nieuwbouw worden toegepast op

    een plek waar dit voldoet aan de constructie eisen. De kwaliteit van

    de balken moet worden gemeten.

    Locatie: De grondstoffen kunnen overal ter wereld vandaan komen. In Europa zullen hoogst

    waarschijnlijk de stalenbalken worden gemaakt. Het staal blijft op het Beurskwartier als het

    ter plekke opnieuw gebruikt wordt.

    Eigenaar: Staal wordt eigendom van sloper, aannemer en dan weer van de gebouweigenaar.

    https://www.google.nl/url?sa=i&rct=j&q=&esrc=s&source=images&cd=&cad=rja&uact=8&ved=2ahUKEwjcmK60rPLfAhWJbVAKHSTRBDgQjRx6BAgBEAU&url=https://www.gratisaftehalen.nl/a/t3-stenen-8-cm-dik-ruim-50m2/68128?idCategory%3D276&psig=AOvVaw1m8jS1vsnEYOCM7pkP6ATD&ust=1547729648634146

  • Rapportage Realisatie inzet circulaire materialen uit Beurskwartier 13

    ww

    w.g

    bn

    .nl

    Financiële transactie: Hergebruik van stalen balken is goedkoper dan het aanschaffen van

    nieuwe balken, omdat nieuw staal rond € 1.500 kost, terwijl externe recycling van staal €

    200 oplevert. Kosten van de upgrade moet hier nog bij worden geteld.

    Uitdagingen: match met nieuwbouw en architect, beoordeling gebruikte staal i.r.t. construc-

    tie-eisen, opslag op locatie, upgrade staal en garantie.

    Staal is er in 4 kwaliteitsklassen, 1 is lichte toepassing, 4 is zeer zware toepassing (kerncentrales,

    boorplatform). Het grootste gedeelte dat wordt toegepast is klasse 2 en 3. Hergebruikte stalen bal-

    ken kunnen ook voor klasse 1 worden toegepast, voor klasse 2 en 3 moeten metingen worden ge-

    daan op o.a. sterkte en taaiheid. Er moet dan een stuk worden afgezaagd en dat moet worden on-

    derzocht. Als hergebruikte balken in de nieuwbouw worden gelast, moet er een spectraal meting

    plaatsvinden, om te checken of de las goed zit. Aandachtspunt is de conservering, als daar Chroom 6

    in verwerkt zit, moet het op een juiste arbo-technische manier worden behandeld.

    Hergebruik verlichtingsinstallaties uit jaarbeurs

    GROND-

    STOFFEN

    OORSPRON-

    KELIJK

    MATERIAAL

    DEMONTAGE/

    SLOOP UPGRADE OPSLAG

    NIEUW-

    BOUW

    Lifecycle mate-

    riaal

    Metalen

    Glas

    Verlichting in-

    stallaties

    Demontage

    Verlichting in-

    stallaties

    Ombouw naar

    verlichting die

    voldoet aan

    nieuwste ei-

    sen

    Verlichting

    installatie

    Verlichtings-

    installatie

    Locatie Europa We-

    reld Europa Wereld Beurskwartier Beurskwartier

    Beurs-

    kwartier

    Beurskwar-

    tier

    Eigenaar mate-

    riaal Groothandel

    Gebouweige-

    naar Sloper Aannemer Aannemer

    Gebouwei-

    genaar

    Financiële

    transactie

    Aanschaf ma-

    terialen

    Onderdeel

    sloopprijs Sloopkosten

    Upgrade kos-

    ten

    Opslagkos-

    ten

    Montage-

    kosten

    Korte toelichting:

    Materiaal: Van metalen, glas, elektronica, kunststoffen worden

    verlichtingsinstallaties gemaakt. Deze zijn inmiddels enkele jaren

    oud en er moet een upgrade worden uitgevoerd om te voldoen

    aan nieuwste energie eisen. Bij een aantal verlichtingsinstallaties

    kan dat. Onduidelijk is nog of dit voor huidige verlichtingsinstallatie

    ook kan.

    Locatie: We zijn er van uitgegaan dat verlichtingsinstallatie de up-

    grade ter plekke kan plaatsvinden. Dit vraagt dat deze diensten ter plekke kunnen worden

    uitgevoerd en dat er een gesloten opslagruimte is waar dit kan worden uitgevoerd.

    Eigenaar: De verlichtingsinstallatie komt na de sloop in eigendom van de sloper, die het ver-

    volgens weer verkoopt aan de aannemer. De aannemer huurt een dienst in om de lampen te

  • Rapportage Realisatie inzet circulaire materialen uit Beurskwartier 14

    ww

    w.g

    bn

    .nl

    upgraden. Vervolgens wordt verlichtingsinstallatie weer verkocht aan de eigenaar van het

    gebouw.

    Financiële transactie: Het upgraden en remonteren is onderdeel van de prijs die de aan-

    nemer rekent. Aanschaf kosten nieuwe verlichtingsinstallatie wordt vermeden.

    Uitdaging: Opslag locatie op Beurskwartier, upgrade verlichtingsinstallatie, garantiebepa-

    lingen voor de verlichting.

    Hergebruik bakstenen geveldelen uit woningen in nieuwbouw

    GROND-

    STOFFEN

    OORSPRON-

    KELIJK

    MATERIAAL

    DEMON-

    TAGE/

    SLOOP

    OPSLAG UPGRADE NIEUW-

    BOUW

    Lifecycle

    materiaal Klei Baksteen Geveldelen Geveldelen Geveldelen Gevel

    Locatie Nederland

    Baksteenfa-

    briek in Ne-

    derland

    Beurskwartier Beurskwar-

    tier Beurskwartier Beurskwartier

    Eigenaar

    materiaal

    Grondstoffen-

    delver

    Baksteenfa-

    brikant Sloper Aannemer Aannemer Gebouweigenaar

    Financiële

    transactie

    Aanschaf

    materialen

    Onderdeel

    sloopprijs

    Sloopkosten +

    kosten voor

    bouw stellage

    Opslagkos-

    ten Remontage

    Onderdeel

    van nieuw-

    bouwprijs

    Korte toelichting

    Materiaal: Van klei wordt onder hoge temperatuur baksteen gebakken.

    De bakstenen worden gemetseld met cement, daarvan zijn de gevels van

    de woningen gemaakt. Tijdens de sloop kunnen delen van de gevel wor-

    den uitgezaagd. Ze moeten vervolgens in stellages worden opgeslagen,

    om te voorkomen dat ze breken. Ze kunnen dan weer worden herge-

    bruikt in de nieuwbouw als geveldelen. Deze moeten zodanig worden in-

    gepast, dat ze onder meer voldoen aan de eisen van het Bouwbesluit.

    Locatie: Baksteen moet ter plekke worden opgeslagen in stellages.

    Eigenaar: De bakstenen zijn na de sloop eigendom van de sloper/ aannemer die het vervol-

    gens weer geschikt maakt voor hergebruik in de nieuwbouw en hergebruikt.

    Financiële transactie: het maken van stellages, het slopen van de gevels en het inpassen van

    de geveldelen kost meer tijd en geld.

    Uitdaging: Opslag locatie op Beurskwartier, uitzagen geveldelen en opslaan, inpassen in

    nieuwbouw.

  • Rapportage Realisatie inzet circulaire materialen uit Beurskwartier 15

    ww

    w.g

    bn

    .nl

    Samenvatting

    De hierboven beschreven materialen kunnen ter plekke worden hergebruikt. Alleen de T3

    stenen behoeven geen bewerking te ondergaan en zijn 1 op 1 toepasbaar in een nieuwe si-

    tuatie. Ook de technologie is daarvoor aanwezig. De verlichtingsinstallatie dient een upgrade

    te krijgen. Voor de staalconstructies is het belangrijk de kwaliteit te meten om te bepalen of

    het voldoet aan de constructie-eisen. De geveldelen van baksteen dienen uit gezaagd te wor-

    den en kunnen na opslag in stellages, weer worden teruggebracht in het werk.

    Aangezien er op dit moment nog geen definitief ontwerp van het nieuwe Beurskwartier is,

    liggen hier kansen om deze materialen nu in te kunnen passen in het nieuwe ontwerp. Ook

    in planning en fasering (incl. opslag) kunnen nu de juiste keuzes en maatregelen worden ge-

    nomen.

    De materialen behoeven niet van het terrein af. Voorwaarde is dat opslag en bewerking ter

    plekke kunnen plaatsvinden. Dit voorkomt transportbewegingen en daarmee luchtverontrei-

    niging, CO2 uitstoot en hinder voor de omgeving.

    Het eigenaarschap van alle materialen wisselt in een business as-usual situatie regelmatig.

    Terwijl hetzelfde materiaal (al dan niet na een upgrade) weer wordt terug geleverd in de

    nieuwbouw. Door het wisselen van eigenaarschap worden er naast de kosten voor opslag,

    upgrade ook andere kosten toegevoegd, waaronder BTW, algemene kosten en risicokosten.

    De uitdaging is de match met de nieuwbouw, de opslag en bewerking op locatie en het vol-

    doen van de materialen aan de eisen die op het moment van de nieuwbouw worden gesteld

    aan de materialen.

  • Rapportage Realisatie inzet circulaire materialen uit Beurskwartier 16

    ww

    w.g

    bn

    .nl

    5. SELECTIE MATERIALEN De volgende stap is de selectie van de materialen. Voor deze materialen wordt concreet on-

    derzocht hoe deze weer circulaire kunnen worden ingezet in het Beurskwartier.

    De selectie heeft plaats gevonden via twee parallelle stappen:

    1. De verschillende opties om de vrijkomende materialen circulair te in te zetten zijn ge-

    scoord op basis van wenselijkheid en risico (zie bijlage 4). Dit is vervolgens geplot in een

    kwadrantenmodel. Dit model hebben we hieronder opgenomen. De score van de opties

    vindt u in bijlage 4.

    2. Het programmateam Beurskwartier en de begeleidingscommissie hebben aangegeven

    welke opties zij het belangrijkst vindt. Dit betreft:

    1. Hergebruik T3 stenen in openbare ruimte;

    2. Hergebruik staalconstructie in nieuwbouw;

    3. Hergebruik bakstenen geveldelen uit woningen in nieuwbouw;

    4. Hergebruik verlichtingsinstallaties uit jaarbeurs.

  • Rapportage Realisatie inzet circulaire materialen uit Beurskwartier 17

    ww

    w.g

    bn

    .nl

    6. CIRCULAIRE AANBESTE-DINGSVARIANTEN

    Om er voor te zorgen dat de materialen die vrijkomen bij de sloop van het Beurskwartier

    weer in de nieuwbouw In het Beurskwartier worden toegepast, kan uit een aantal aanbeste-

    dings- en contractvormen worden gekozen. In dit hoofdstuk beschrijven we vier varianten4:

    5. Opdrachtgever schrijft voor (bestek)

    6. Opdrachtnemer maakt plan van aanpak (design en construct)

    7. Opdrachtgever en opdrachtnemer maken samen plan van aanpak (bouwteam)

    8. Innovatiepartnerschap

    Hierbij kijken we steeds naar de verdeling van de volgende uit te voeren werkzaamheden op

    hoofdlijnen met een inschatting van hun waarde:

    SCOPE ONDERDEEL

    TYPE

    OP-

    DRACHT

    INGE-

    SCHATTE

    WAARDE5

    GANGBARE

    PROCEDURE(S)

    Het circulair slopen van de bestaande gebouwen Werk6 1,5M€ Nationaal openbaar

    Het circulair slopen van de bestaande infrastructuur Werk 1,5M€ Nationaal openbaar

    Het opslaan van de vrijgekomen materialen met oog

    op hergebruik Dienst7

    >30k€

    < 125k€

    Meervoudig onder-

    hands

    Het opwerken van de vrijgekomen materialen met oog

    op hergebruik Dienst

    >30k€

    < 125k€

    Meervoudig onder-

    hands

    Het ontwerpen van de nieuwe te realiseren woningen Dienst >30k€

    < 125k€

    Meervoudig onder-

    hands

    Het ontwerpen van de nieuwe te realiseren infrastruc-

    tuur Dienst

    >30k€

    < 125k€

    Meervoudig onder-

    hands

    4 De gemeente Amsterdam heeft de Roadmap Circulaire Gronduitgifte uitgebracht, waarin ook voor andere circulaire on-derwerpen wordt beschreven, hoe deze kunnen worden aanbesteed.

    Platform 31 heeft diverse praktijk voorbeelden voor circulaire woningbouwprojecten geïnventariseerd. 5 De ingeschatte waarde dient hierbij alleen het om te bepalen welke procedures gangbaar zijn conform de Gids Proportio-naliteit. 6 Voor werken gelden de volgende grenzen voor aanbestedingen:

    100k€ en 1,5M€ en 5,548M€ dan Europees >5,548M€, dan Europees

    7 Voor diensten gelden de volgende grenzen voor aanbestedingen: < 30k€, dan 1 op 1 >30k€ en 125k€ en 207k€, dan Europees

    https://www.amsterdam.nl/wonen-leefomgeving/duurzaam-amsterdam/publicaties-duurzaam/roadmap-circulaire/https://www.platform31.nl/wat-we-doen/programmas/wonen-en-wijken/circulaire-woningbouw/praktijkvoorbeelden-circulaire-woningbouwhttps://www.pianoo.nl/sites/default/files/documents/documents/gids-proportionaliteit-1e-herziening-april-2016.pdfhttps://www.pianoo.nl/sites/default/files/documents/documents/gids-proportionaliteit-1e-herziening-april-2016.pdf

  • Rapportage Realisatie inzet circulaire materialen uit Beurskwartier 18

    ww

    w.g

    bn

    .nl

    SCOPE ONDERDEEL

    TYPE

    OP-

    DRACHT

    INGE-

    SCHATTE

    WAARDE5

    GANGBARE

    PROCEDURE(S)

    Het realiseren van de nieuwe woningen Werk >5,548M€

    Europees

    Het realiseren van de nieuwe infrastructuur Werk >5,548M€ Europees

    Per variant gaan we in op de volgende items:

    Korte beschrijving

    Eisen/criteria8 die mogelijk in contract kunnen worden opgenomen

    Rollen van de diverse partijen

    Aanbestedingsprocedure

    Businesscase

    Bijdrage aan ambities (duurzaamheid, circulariteit en innovatie)

    Projectbeheersingsaspecten (geld, organisatie, kwaliteit, informatie en tijd)

    Kansen en risico’s

    Overige aspecten (juridische randvoorwaarden en organisatievorm)

    Aan het einde zetten we verschillende varianten naast elkaar.

    De uitgangspunten voor de varianten zijn als volgt:

    De gemeente Utrecht is eigenaar van te slopen gebouwen en de grond;

    Marktpartijen voeren de sloop, upgrade en bouwwerkzaamheden uit;

    Het (Europese) aanbestedingsrecht is het kader waarbinnen de opdrachtverlening aan de

    markt partijen plaatsvindt.

    8 Een eis is een minimum die de opdrachtgever vaststelt. Op criteria kunnen marktpartijen zich onderscheiden in de aanbesteding. .

  • Rapportage Realisatie inzet circulaire materialen uit Beurskwartier 19

    ww

    w.g

    bn

    .nl

    Opdrachtgever schrijft voor (bestek)

    Beschrijving

    Via bestekseisen schrijft de opdrachtgever9 voor wat opdrachtnemer10 moet doen met de

    vrijkomende materialen. De eisen kunnen heel gedetailleerd zijn in de zin dat exact wordt

    beschreven hoe gesloopt moet worden of hoe materialen in de nieuwbouw moeten worden

    toegepast, inclusief specificaties en uitvoeringsvoorwaarden. Deze bestekseisen kunnen

    door de opdrachtnemer worden afgeprijsd. Er kunnen ook algemenere eisen worden opge-

    nomen. Over het algemeen is het een kenmerk van deze variant dat de aannemer de op-

    dracht krijgt, die de laagste prijs aanbiedt binnen de gestelde eisen. In de aanbesteding kun-

    nen echter ook gunningscriteria worden meegenomen t.a.v. kwaliteit, bijvoorbeeld:

    1. het reduceren van CO2;

    2. het zo hoogwaardig mogelijk hergebruiken van vrijkomende materialen;

    3. zo veel mogelijk restwaarde behouden van vrijkomende materialen, of;

    4. minimale milieukosten (MPG of DuBoCalc berekening) van nieuw toe te passen materia-

    len.

    Een voorbeeld van deze variant is de Stabu-bestekssystematiek.

    Stabu11-bestekssystematiek: De basis is een bestek dat een omschrijving bevat van een uit te

    voeren (bouw)werk, inclusief de van toepassing zijnde administratieve, juridische en techni-

    sche bepalingen, materialen en uitvoeringsvoorwaarden. Aan het bestek zijn bestekstekenin-

    gen gekoppeld die samen met de technische omschrijving de basis vormen van het contract

    tussen de opdrachtgever en opdrachtnemer. Het bestek kan een volledige beschrijving, een

    functionele beschrijving of een presentatiebeschrijving van een werk zijn. In de Bouw & Utili-

    teitssector (B&U) wordt hiervoor vaak de Stabu-bestekssystematiek voor gebruikt, in de

    Grond, Weg, en Waterbouwsector (GWW) de RAW12-systematiek.

    Aanbestedingsprocedures

    De volgende tabel geeft een overzicht van de opdrachten die mogelijk zijn (combinaties of

    verdere opsplitsing van contracten zijn ook mogelijk).

    9 Bij de opdrachtgever zijn we in eerste instantie van de gemeente Utrecht uit gegaan, dit kan ook een projectontwikkelaar zijn. 10 We spreken in deze rapportage consequent over opdrachtgever en opdrachtnemer. De benaming van de opdrachtnemer kan in verschillende fase van een aanbestedingstraject ook anders heten, zoals gegadigde of inschrijver. Dit vatten we alle-maal onder de term opdrachtnemer. 11 Stabu = Standaard bestek burger- en utiliteitsbouw 12 RAW = Rationalisatie en Automatisering Grond-, Weg- en Waterbouw

  • Rapportage Realisatie inzet circulaire materialen uit Beurskwartier 20

    ww

    w.g

    bn

    .nl

    SCOPE ONDERDEEL

    TYPE

    OP-

    DRACHT

    INGE-

    SCHATTE

    WAARDE

    GANGBARE

    PROCEDURE(S)

    Het circulair slopen van de bestaande gebouwen Werk 1,5M€ Nationaal openbaar

    Het circulair slopen van de bestaande infrastructuur Werk 1,5M€ Nationaal openbaar

    Het opslaan van de vrijgekomen materialen met oog

    op hergebruik Dienst

    >30k€

    < 125k€

    Meervoudig onder-

    hands

    Het opwerken van de vrijgekomen materialen met oog

    op hergebruik Dienst

    >30k€

    < 125k€

    Meervoudig onder-

    hands

    Het ontwerpen van de nieuwe te realiseren woningen Dienst >30k€

    < 125k€

    Meervoudig onder-

    hands

    Het ontwerpen van de nieuwe te realiseren infrastruc-

    tuur Dienst

    >30k€

    < 125k€

    Meervoudig onder-

    hands

    Het realiseren van de nieuwe woningen Werk >5,548M€

    Europees

    Het realiseren van de nieuwe infrastructuur Werk >5,548M€ Europees

    Contracteisen

    In het bestek staat wat de opdrachtnemer moet doen. De opdrachtgever verzorgt het ont-

    werp. Dit betekent dat de opdrachtgever veel voorwerk moet uitvoeren om exact te bepalen

    wat er moet gebeuren. Als de praktijk anders blijkt te zijn, dan moet de opdrachtnemer an-

    dere werkzaamheden uitvoeren tegen meerkosten. Opdrachtgever moet dan ook bepalen

    hoe die andere werkzaamheden eruitzien.

    De opdrachtgever beschrijft in het sloopcontract hoe er gesloopt moet worden en wat er

    met de materialen moet gebeuren. Het eigendom van de materialen blijft ook bij de op-

    drachtgever, die er ook voor moet zorgen dat de materialen op de juiste wijze worden opge-

    slagen. De opdrachtgever is verantwoordelijk voor de kwaliteit van de materialen. Voor de

    nieuwbouw schrijft de opdrachtgever voor dat de materialen weer worden toegepast. Af-

    hankelijk van het contract kan dit heel gedetailleerd of meer open.

    Een voorbeeld van contracteisen geven we hieronder:

    T3 Straatstenen

    1. Sloopcontract:

    De T3 straatstenen zijn @@ 13 (technische beschrijving opnemen);

    De vrijkomende T3 straatstenen blijven eigendom van opdrachtgever;

    De T3 straatstenen moeten heel en geschikt voor hergebruik uit de bestaande infra-

    structuur worden genomen;

    De vrijkomende T3 straatsenten moeten zonder aanhangend zand en ander vuil wor-

    den opgeslagen op @@ (technische beschrijving opnemen);

    13 @@ betekent dat dit nog technisch moet worden beschreven. Het technische onderzoek valt niet binnen de scope van deze rapportage.

  • Rapportage Realisatie inzet circulaire materialen uit Beurskwartier 21

    ww

    w.g

    bn

    .nl

    Eventueel eisen aan opslag (afhankelijk van locatie opslag).

    2. Realisatie infrastructuur:

    Bij de aanleg van @@@ moet gebruik worden gemaakt van T3 straatstenen die op-

    geslagen zijn op @@@.

    Staalconstructie

    1. Sloopcontract:

    De staalconstructie van het gebouw behelst @@ (technische beschrijving opnemen);

    De vrijkomende staalconstructie blijft eigendom blijven van opdrachtgever;

    De staalconstructie dient op @@ wijze te worden gedemonteerd (invulling afhanke-

    lijk van de staalconstructie), zodat deze geschikt is voor hergebruik in de nieuwbouw;

    De vrijkomende staalconstructie moeten worden opgeslagen op @@;

    Eventueel eisen aan opslag (afhankelijk van locatie opslag).

    2. Realisatie nieuwbouw

    De staalconstructie van het gebouw behelst @@;

    De staalconstructie (@@ goede omschrijving) wordt in het ontwerp op @@ wijze

    toegepast (kan mede worden vastgelegd in de bestekstekening).

    Verlichtingsinstallatie

    1. Sloopcontract:

    De verlichtingsinstallatie van het gebouw behelst @@ (technische beschrijving opne-

    men);

    De vrijkomende verlichtingsinstallatie blijft eigendom blijven van de gemeente

    Utrecht;

    De verlichtingsinstallatie moet op @@ wijze worden gedemonteerd, zodat het kan

    worden hergebruikt in de nieuwbouw (invulling afhankelijk van de verlichtingsinstal-

    latie);

    De vrijkomende verlichtingsinstallatie moeten worden opgeslagen op @@;

    Eventueel eisen aan opslag (afhankelijk van locatie opslag).

    2. Realisatie nieuwbouw

    De verlichtingsinstallatie van het gebouw behelst @@@;

    De gedemonteerde verlichtingsinstallatie dient opgewaardeerd te worden waarbij

    het minimaal voldoet aan de volgende richtlijnen:

    o @@@

    o @@@

    In het ontwerp van de nieuwbouw moet de verlichtingsinstallatie (@@ goede om-

    schrijving) worden gebruikt (kan mede worden vastgelegd in de bestekstekening).

  • Rapportage Realisatie inzet circulaire materialen uit Beurskwartier 22

    ww

    w.g

    bn

    .nl

    Bakstenengevel

    1. Sloopcontract:

    De bakstenengevel van de woningen behelst @@@;

    De vrijkomende bakstenen blijven eigendom van de gemeente Utrecht;

    De bakstenen gevel delen moeten op @@ (maatvoering) worden uitgezaagd uit de

    bestaande gevel en op @@ wijze worden gezet in een rek, zodat het zonder breuk

    kan worden getransporteerd en opgeslagen (invulling afhankelijk van de bakstenen

    gevel). De geveldelen moeten vrijgemaakt zijn van vervuiling;

    De vrijkomende bakstenen geveldelen moeten in rekken van @@ moeten worden

    opgeslagen op @@;

    Eventueel eisen aan opslag (afhankelijk van locatie opslag).

    2. Realisatie nieuwbouw

    De bakstenengevel van de woningen behelst @@@

    In de bakstenengeveldelen moeten op @@ wijzen worden ingezet worden in het

    werk (kan mede worden vastgelegd in de bestekstekening).

    Procesmatige eisen

    1. Sloopcontract

    De Opdrachtnemer dient alle vrijkomende materialen per bestekspost te registreren

    in een materialenpaspoort conform format @@@

    2. Realisatie nieuwbouw

    De Opdrachtnemer dient alle verwerkte materialen per bestekspost te registreren in

    een grondstoffenpaspoort conform format @@@

    De Opdrachtnemer dient remontagerichtlijnen op te stellen voor de toekomstige

    sloop van de te realiseren woningen / @@@

    Rollen

    Hieronder beschrijven we de rollen die verschillende partijen in deze variant spelen:

    OPDRACHTGEVER OPDRACHTNEMER OVERIGE PARTIJEN

    Maakt het ontwerp voor de

    sloop en nieuwbouw

    Maakt bestektekeningen en

    bestek.

    Moet goede eisen opstellen:

    daarover is nader (technisch)

    onderzoek nodig naar de ver-

    lichtingsinstallatie, staalcon-

    structie en bakstenen gevel-

    delen en kwaliteit te bepalen

    en demontage eisen

    Verzorgt opslaglocatie voor

    materialen

    Verzorgt de keuringen

    Verzorgt revisie van de ver-

    lichting of andere materialen

    Handhaven van de eisen

    Sloopaannemer:

    Uitvoeren eisen

    Andere partijen die de gemeente kan inschakelen:

    Bedrijf dat opslag materialen

    verzorgt op Beurskwartier

    Bedrijf dat materialen keurt

    en reviseert

    Bedrijf dat specifieke demontage eisen opstelt

    Architect:

    Inpassen vrijgekomen materi-

    alen in ontwerp

    Uitvoeren eisen

    Nieuwbouw aannemer

    Uitvoeren eisen

    Geeft de garanties op de ma-

    terialen

  • Rapportage Realisatie inzet circulaire materialen uit Beurskwartier 23

    ww

    w.g

    bn

    .nl

    Financiële business case Hieronder beschrijven we de financiële consequenties voor circulair gebruik van de materia-len in deze variant. Opdrachtgever

    Doordat vrijgekomen materialen opnieuw worden gebruikt in de realisatie, wordt aan-

    schaf van nieuwe materialen vermeden.

    Omdat de gemeente de materialen levert voor de nieuwbouw, draagt de gemeente ook

    de risico’s en eventueel ook de extra kosten voor het opwaarderen en verwerken van de

    materialen:

    o Als de beschikbare hoeveelheden materialen niet overeenkomen met de eisen

    van het realisatie contract;

    o Kwaliteit van materialen (specifiek voor staalconstructie en bakstenengeveldelen

    zijn risico’s groot);

    o De opdrachtgever betaalt de keuringen;

    o De opdrachtgever betaalt opslagkosten;

    o De opdrachtgever betaalt eventuele revisiekosten van de materialen.

    Opdrachtnemer:

    De aannemer kan met een risico-opslag gaan werken, omdat hij met circulaire materia-

    len moet gaan werken waarvan hij de kwaliteit en de toepasbaarheid niet kent.

    Kansen en risico’s Risico’s:

    Veel raakvlakken tussen contracten die door gemeente moeten worden afgestemd, denk

    hierbij onder aan risico’s met betrekking tot kwaliteitsverlies van vrijkomende materialen

    bij opslag, opwaarderen en verwerken

    Relatief hoge transactie kosten door het aanbesteden van minimaal 4 separate opdrach-

    ten;

    Gemeente is verantwoordelijk voor opslag materialen;

    Gemeente is verantwoordelijk voor kwaliteit en kwantiteit van materialen (garanties en

    raakvlakken);

    Innovaties worden niet gestimuleerd bij opdrachtnemers;

    Geen uitdaging op het behalen van circulaire ambities bij opdrachtnemers;

    Minimaal gebruik van expertise uit de markt.

    Kansen:

    Sluit aan op huidige werkwijze van gemeente Utrecht;

    Bedrijfsproces opdrachtnemers wordt niet verstoord.

    Bijdrage aan ambities Deze variant kan een beperkte bijdrage leveren aan de circulaire, duurzaamheid en innovatie ambities. Daarvoor is het noodzakelijk dat de opdrachtgever zijn huiswerk goed op orde heeft. De kennis van de markt wordt in deze variant niet benut, zodat de optimalisaties en innovaties niet of nauwelijks worden toegepast. Vanuit dat perspectief is de bereikte bij-drage aan circulaire ambities beperkt.

  • Rapportage Realisatie inzet circulaire materialen uit Beurskwartier 24

    ww

    w.g

    bn

    .nl

    Projectbeheersingsaspecten De werkwijze wordt veel toegepast in reguliere contracten en alle partijen hebben er erva-ring mee. De organisatie verloopt dus goed. Omdat in de circulaire aanpak veel risico’s liggen bij de opdrachtgever en deze de kennis van de markt niet benut, is het risico op meerwerk groot. Ook de kwaliteit is beperkt en het risico op uitloop in de planning is aanwezig.

    Opdrachtnemer maakt plan van aanpak (design en construct) Beschrijving In de aanbesteding vraagt de opdrachtgever de inschrijvers een plan voor het zo hoogwaar-dig mogelijk hergebruiken van de vrijkomende materialen. Dit kan in design- en construct-contracten. Het beste plan van aanpak krijgt de meeste punten, die meetellen in de beoor-deling van de inschrijvingen. Technische eisen zijn in deze variant niet op zijn plaats, wel cri-teria waarop marktpartijen zich kunnen onderscheiden. Minimale vereisten kunnen functio-neel, niet technisch, worden opgenomen in de vraagspecificatie. In deze variant moet de opdrachtnemer zelf aangeven hoe hij de materialen die vrijkomen uit de sloop van het beurskwartier weer inzet in de nieuwbouw. Voorwaarde is dat de naast nieuwbouw ook het ontwerp in dezelfde opdracht wordt uitbesteed. Sterker wordt het nog om ook de sloopopdracht in dezelfde opdracht mee te nemen, omdat de opdrachtnemer de sloopwijze goed kan afstemmen met het ontwerp en de nieuwbouw14. In UAV-GC contracten is deze mogelijkheid aanwezig. Via bijvoorbeeld EMVI (Economische Meest Voordelige Aan-bieding)/ BPKV (Beste Prijs, Kwaliteit Verhouding) kan dit in deze contractvorm worden ge-bracht.

    UAV-GC15 contracten: in geïntegreerde contracten worden meerdere fasen van een bouw-proces gebundeld in één opdracht. De rol van de opdrachtgever is die van initiatiefnemer: in een vraagspecificatie beschrijft hij wat de verwachtingen en beoogde resultaten zijn, functio-neel gespecificeerd. De opdrachtnemer neemt in ieder geval (een deel van) het ontwerp en de uitvoering voor zijn rekening. De beoogde resultaten worden niet in de vorm van techni-sche eisen uitgevraagd, maar via een functioneel beschreven vraagspecificatie.

    Op de aanbesteding van dergelijke contracten schrijven meestal combinaties van partijen in.

    In het geval van het Beurskwartier kan deze combinatie bestaan uit bedrijven die op alle vier

    de terreinen (sloop, opwaarderen, ontwerp en nieuwbouw) ervaring hebben.

    In de praktijk zien we dat bij aanbestedingen meerdere plannen van aanpak voor verschil-

    lende onderwerpen moeten worden opgesteld die allemaal dezelfde waardering krijgen.

    Daardoor neemt de relatieve waardering van het onderwerp circulariteit af, waardoor het

    voor de opdrachtnemer minder interessant wordt een goed plan van aanpak circulariteit te

    maken. Vaak is de laagste prijs dan alsnog de doorslag. Ditzelfde kan ook gebeuren als de

    waardering van het plan van aanpak laag is (zeg 10% van de totaalscore) of een ander onder-

    werp veel dominanter is (bijvoorbeeld fasering/planning werk). We adviseren om het plan

    14 HEEMwonen uit Kerkrade heeft een soortgelijke aanpak gehanteerde, maar de sloop en de nieuwbouw in aparte aanbe-stedingen uitgezet. 15 Uniforme Administratieve Voorwaarden voor Geïntegreerde Contracten

    https://www.platform31.nl/wat-we-doen/programmas/wonen-en-wijken/circulaire-woningbouw/praktijkvoorbeelden-circulaire-woningbouw/circulaire-sloop-nieuwbouw-superlocal

  • Rapportage Realisatie inzet circulaire materialen uit Beurskwartier 25

    ww

    w.g

    bn

    .nl

    van aanpak voor minimaal 30% mee te laten tellen in de gunning, zodat inschrijvers worden

    geprikkeld om zich te onderscheiden op dit onderwerp.

    Aanbestedingsprocedures

    Het betreft hier 1 aanbesteding die alle onderdelen bevat.

    OPDRACHT

    TYPE

    OP-

    DRACHT

    INGE-

    SCHATTE

    WAARDE

    GANGBARE

    PROCEDURE(S)

    De volledige scope bestaande uit:

    - Het circulair slopen van de bestaande gebouwen

    - Het circulair slopen van de bestaande infrastruc-

    tuur

    - Het opslaan van de vrijgekomen materialen met

    oog op hergebruik

    - Het opwerken van de vrijgekomen materialen

    met oog op hergebruik

    - Het ontwerpen van de nieuwe te realiseren wo-

    ningen

    - Het ontwerpen van de nieuwe te realiseren in-

    frastructuur

    - Het realiseren van de nieuwe woningen

    - Het realiseren van de nieuwe infrastructuur

    Werk >5,548M€ Europees

    Criteria

    In de criteria wordt gebruikelijk gevraagd naar het plan van aanpak. Daarbij is van belang dat

    voldoende SMART wordt beschreven waar het plan op beoordeeld wordt en wat bedoeld

    wordt met het begrip circulariteit. Daarnaast is het belangrijk dat het plan door de opdracht-

    nemer wordt onderbouwd en dat er beschreven is hoe in de realisatiefase bewezen wordt,

    hoe de uitvoering van het plan van aanpak plaatsvindt en wat de risico’s zijn. Mogelijk kan er

    ook gewerkt worden met een kansendossier. Hierbij bieden inschrijvers opties aan die afge-

    nomen kunnen worden door de gemeente indien zij hier voor kiest.

    Opdrachtgever vindt het belangrijk dat zoveel mogelijk materialen die vrijkomen bij de

    sloop van het beurskwartier weer in de nieuwbouw hoogwaardig worden hergebruikt in

    de realisatie van het nieuwe Werk. De opdrachtnemer dient een plan van aanpak op te

    stellen waarin een demontage plan en remontage plan is opgenomen waarin de vol-

    gende aspecten zijn beschreven:

    1. Een overzicht van de materialen die:

    o vrijkomen uit de sloop;

    o Worden opgeslagen

    o worden opgewaardeerd

    o verwerkt worden bij realisatie van het nieuwe Werk

  • Rapportage Realisatie inzet circulaire materialen uit Beurskwartier 26

    ww

    w.g

    bn

    .nl

    Hoe meer materialen (in gewichtseenheden) hoger op de R-ladder16 scoren hoe ho-

    ger de waardering.

    2. De vrijkomende T3 straatstenen, de verlichtingsinstallaties en staalconstructie van de

    jaarbeurshal en de bakstenengevel delen worden in ieder geval hoogwaardig ingezet

    in de nieuwbouw. De opdrachtnemer beschrijft specifiek hoe de materialen worden

    toegepast in de nieuwbouw. Tevens beschrijft opdrachtnemer hoe de materialen di-

    rect zichtbaar [@@ specificeren hoe opdrachtgever wil dat het zichtbaar is] voor de

    gebruikers in de nieuwbouw zijn. Hoe hoger de toepassing van deze specifieke mate-

    rialen op de R-ladder scoort, hoe hoger de waardering. Ook een hogere mate van

    zichtbaarheid [@@ specifiëren zichtbaarheid] scoort een hogere waardering.

    o De T3 straatstenen betreffen de straatstenen die momenteel liggen in de open-

    bare ruimte [@@ aanscherpen]

    o De verlichtingsinstallatie betreft de installatie uit de jaarbeurshal 1 [@@aan-

    scherpen]

    o De staalconstructie betreft de constructie uit hal 1 [@@ aanscherpen]

    o De bakstenengevel delen betreffen de bakstenen façade van de woningen [@@

    aanscherpen]

    3. De wijze van tussentijdse opslag van de materialen en eventuele revisie en opwaar-

    deren van de materialen. Opdrachtgever vindt het belangrijk om de transport bewe-

    gingen te minimaliseren en waardeert opslag en revisie op het terrein van het beurs-

    kwartier (@@ nader specificeren) hoger.

    4. De wijze waarop tijdens realisatie de opdrachtnemer SMART aantoont dat de materi-

    alen uit de sloop conform het demontage plan en remontageplan zijn verwerkt in het

    nieuwe Werk.

    Op de toegepaste materialen uit de sloop zijn de garanties van toepassing die normaal

    ook gelden voor nieuwe producten (@@nader specificeren).

    Als het remontageplan in de realisatiefase niet wordt nagekomen, dan wordt per ge-

    wichtseenheid die een trede lager op de R-ladder scoort een boete te worden betaald

    van 5% van het EMVI voordeel, met een maximum van het totale EMVI voordeel.

    Een extra maatregel om circulariteit te borgen is het aantonen van werken conform het re-

    montageplan per werkpakketen in plaats van alleen bij oplevering. De opdrachtnemer dient

    dus bij de (tussen) oplevering van elk werkpakket waarbij materialen vrijkomen, worden op-

    geslagen, opgewaardeerd of verwerkt aan te tonen dat conform het remontageplan is ge-

    werkt. Via deze werkwijze kan tijdens de uitvoeringsfase nog worden bijgestuurd. De con-

    tractbeheersing dient hierop ingestoken te zijn.

    Tijdens de aanbesteding hebben de inschrijvers inzicht nodig in welke materialen in welke

    hoeveelheden en met welke kwaliteit potentieel vrijkomen. Hoe beter de gemeente de in-

    schrijvers hierover kan informeren hoe beter hun remontage plan zal zijn. Deze inventarisa-

    tie is onderdeel van de conditionerende onderzoeken.

    16 De R-ladder is een afwegingskader voor circulariteit. Hoe hoger een materiaal staat op de ladder, des te circulairder wordt gewerkt. In bijlage 1 vindt u de R-ladder terug.

  • Rapportage Realisatie inzet circulaire materialen uit Beurskwartier 27

    ww

    w.g

    bn

    .nl

    Rollen

    Hieronder beschrijven we de rollen die verschillende partijen in deze variant spelen:

    OPDRACHTGEVER OPDRACHTNEMER (CONSORTIUM)

    Stelt goede uitvraag op: daarvoor is nader (tech-nisch) onderzoek nodig naar kwaliteit en kwanti-teit van o.a. de verlichtingsinstallatie, staalcon-structie en bakstenen geveldelen om uitgangsi-tuatie te bepalen en scherp te beschrijven;

    Ook is nodig dat de ambitie op het vlak van zichtbaarheid van de circulaire materialen goed wordt gedefinieerd

    Handhaven van plan van aanpak

    Maakt het ontwerp voor de sloop en nieuw-

    bouw

    Sloopt panden conform plan van aanpak

    Verzorgt opslaglocatie voor materialen con-

    form plan van aanpak

    Verzorgt de keuringen en mogelijke garanties

    van de materialen

    Verzorgt revisie van de verlichting of andere

    materialen

    Realiseert nieuwbouw conform plan van aan-

    pak

    Levert bewijsmateriaal voor mate van circula-

    riteit conform plan van aanpak

    Financiële business case Hieronder beschrijven we de financiële consequenties voor circulair gebruik van de materia-len in deze variant. Opdrachtgever: De financiële consequenties van de opdrachtgever zijn beperkt. Opdrachtnemer:

    Omdat de opdrachtnemer er voor moet zorgen dat de materialen uit de sloop moeten

    worden toegepast in de nieuwbouw, draagt de opdrachtnemer ook de risico’s en eventu-

    eel ook de extra kosten van de materialen:

    o Als de beschikbare hoeveelheden materialen niet overeenkomen met de realisa-

    tie-eisen;

    o Kwaliteit van materialen (specifiek voor staalconstructie en bakstenengeveldelen

    zijn risico’s groot);

    o De opdrachtnemer betaalt de keuringen en is verantwoordelijk voor de garanties;

    o De opdrachtnemer betaalt opslagkosten;

    o De opdrachtnemer betaalt eventuele revisiekosten van de materialen.

    Doordat materialen eigendom blijven van de opdrachtnemer, bespaart de opdrachtne-

    mer op de kosten van de aanschaf van de materialen;

    De opdrachtnemer kan met risico-opslag gaan werken, omdat hij secundaire materialen

    moet gaan werken waarvan hij de kwaliteit en de toepasbaarheid niet kent.

  • Rapportage Realisatie inzet circulaire materialen uit Beurskwartier 28

    ww

    w.g

    bn

    .nl

    Kansen en risico’s Risico’s:

    Eindbeeld kan onvoldoende aansluiten op het gewenst beeld opdrachtgever. Dit komt

    voort uit de aanbestedingsprocedure: er is geen interactie tussen opdrachtgever en op-

    drachtnemer, slechts eenmalig een vraag (de uitvraag) en een antwoord (de inschrijving

    / plan van aanpak);

    Opdrachtnemer kan mogelijk garanties op circulaire materialen niet geven;

    Opdrachtnemer kan geen opslaglocatie op Beurskwartier vinden;

    Te weinig kennis bij opdrachtgever om:

    o Selectie criteria op te stellen die borgen dat de juiste partijen worden geselec-

    teerd om in te schrijven op deze innovatieve opdracht

    o Circulair plan van aanpak opdrachtnemer goed te kunnen beoordelen.

    Er is geen mogelijkheid bij innovatieve onderdelen van het werk om de risicoverdeling

    tussen opdrachtgever en opdrachtnemer te herzien; vaak kunnen marktpartijen de ri-

    sico’s van innovatieve oplossingen niet alleen dragen en hebben zij daarbij een opdracht-

    gever nodig.

    Kansen:

    Opdrachtgever wordt uitgedaagd om met innovatieve aanpak te komen;

    Risico’s t.a.v. raakvlakken tussen sloop, opslag, opwaarderen, ontwerp en uitvoering lig-

    gen bij de partijen die deze het beste kunnen beperken;

    Met de contractvorm is ervaring zowel bij opdrachtgever als opdrachtnemer;

    Bedrijfsproces opdrachtnemers wordt niet verstoord.

    Bijdrage aan ambities Deze variant kan een bijdrage leveren aan de circulaire, duurzame en innovatie ambities. Doordat de opdrachtnemer wordt uitgedaagd om zelf met een plan van aanpak te komen, worden optimalisaties en innovaties in de aanbesteding meegenomen. Kans op slagen is ook groot doordat er een gezamenlijke aanbesteding voor sloop, ontwerp en realisatie is. Daar-door liggen de raakvlakken in één hand en kan daarop worden gestuurd. De vraag is wel in hoeverre innovatieve oplossingen een kans krijgen, aangezien het risico voor het ontwikke-len van innovaties volledig bij de opdrachtnemer ligt. Projectbeheersingsaspecten De werkwijze wordt veel toegepast en er is bij alle partijen ervaring mee. De organisatie ver-loopt dus goed. Kwaliteit en financiën zijn ook op orde omdat dit aansluit op bestaande structuren. Specifiek voor dit werk is het van belang dat conformiteit t.a.v. het remontage-plan direct bij de eerste werkpakketten wordt getoetst.

  • Rapportage Realisatie inzet circulaire materialen uit Beurskwartier 29

    ww

    w.g

    bn

    .nl

    Concurrentie gerichte dialoog De varianten ‘opdrachtgever maakt plan van aanpak’ of ‘opdrachtnemer en opdrachtgever maken gezamenlijk een plan van aanpak’ kan vooraf worden gegaan door een concurrentie gerichte dialoog. De concurrentiegerichte dialoog biedt de ruimte voor inschrijvers partijen om verschillende oplossingen aan te dragen om in de behoefte van de opdrachtgever te kunnen voorzien. Ver-volgens kan opdrachtgever in de dialoog samen met de deelnemers van de dialoog de voor-gestelde oplossingen nader uitwerken en uiteindelijk bepalen welke oplossing(en) het best in zijn behoefte kan voorzien. In de dialoog vraagt de opdrachtgever aan de inschrijvers om oplossingen aan te dragen in een dialoog. Zo bepaalt de opdrachtgever welke oplossingen geschikt zijn om zo goed moge-lijk de circulaire ambitie in te vullen. Op basis van deze keuze, wordt een plan van aanpak ge-maakt. De opdrachtgever plan van aanpak aan de tijdens de dialoog voorgelegde en gespeci-ficeerde oplossing of oplossingen. De concurrentie gerichte dialoog komt vooral van pas als:

    gemakkelijk beschikbare oplossingen niet voldoen en aanpassing nodig hebben;

    als er ontwerp- en innovatieve oplossing nodig zijn voor complexe problemen;

    of al technische specificaties van te voren niet goed kunnen worden vastgesteld.

    https://www.pianoo.nl/nl/inkoopproces/fase-1-voorbereiden-inkoopopdracht/mogelijke-aanbestedingsprocedures/europese-specifieke-procedures-4https://www.pianoo.nl/nl/inkoopproces/fase-1-voorbereiden-inkoopopdracht/mogelijke-aanbestedingsprocedures/europese-specifieke-procedures-4

  • Rapportage Realisatie inzet circulaire materialen uit Beurskwartier 30

    ww

    w.g

    bn

    .nl

    Opdrachtnemer en opdrachtgever maken samen plan van aanpak (Bouwteam) Beschrijving In deze variant maken de opdrachtgever en de opdrachtnemer samen het ontwerp voor de sloop en de nieuwbouw. Ook de realisatie gaat in nauw overleg. Er is een plafondbedrag af-gesproken waarbinnen het werk wordt uitgevoerd. Om te zorgen dat maximale circulariteit wordt behaald, kan een bonuspot worden ingesteld die gekoppeld is aan circulaire KPI’s. Alle partners storten daar een evenredig bedrag in. De bonuspot wordt uitgekeerd op het mo-ment dat de circulaire KPI’s worden behaald. Hierdoor blijft de stimulans aanwezig om maxi-male circulariteit te behalen. Deze variant komt vooral terug in bouwteam overeenkomsten. Het project Stadstuin Over-toom is een voorbeeld van een circulair project waarin met deze constructie is gewerkt. In deze rapportage gaan we uit van een bouwteamovereenkomst waarin sloop, ontwerp en nieuwbouw deel vanuit maken (opsplitsing van het bouwteam verschillende contracten is ook een mogelijkheid).

    Bij het bouwteam is sprake van samenwerkingsovereenkomst tussen opdrachtgever, de slo-per, de architect, het bouwbedrijf en de projectontwikkelaar. Ten grondslag aan het bouw-team ligt een Bouwteamovereenkomst. Doel van de samenwerking is het maken van een ontwerp voor het door de opdrachtgever gewenste project. Afhankelijk van de exacte af-spraken kan de bouwer en/of sloper offerte uitbrengen voor de realisatie van het project (er zijn ook variaties waarbij de realisatie al direct onder de bouwteamovereenkomst valt). Groot voordeel is dat de opdrachtgever partners heeft die over deskundigheid beschikken over het ontwerp en de realisatie en daar ook gezamenlijk voor verantwoordelijk zijn. Het belangrijkste verschil met de eerder beschreven UAV-GC contractvorm is dat dat opdracht-gever in de bouwteam meer leidend is op bepaalde aspecten, terwijl dat in de UAV-GC altijd de opdrachtnemer is. Om de opdrachtnemer te selecteren, vindt in een openbare aanbesteding plaats op basis van een visie of op basis van een programma van ambities, gekoppeld aan een EMVI-uit-vraag. Het consortium dat het best plan van aanpak indient, krijgt de opdracht.

    Aanbestedingsprocedure De aanbesteding betreft 1 werk, die de totale scope omvat.

    OPDRACHT TYPE

    OPDRACHT

    INGE-

    SCHATTE

    WAARDE

    GANGBARE

    PROCEDURE(S)

    Bouwteam overeenkomst

    Demontage plan(woningen & infrastructuur);

    Ontwerp (woningen & infrastructuur);

    Remontageplan

    Sloop en opwaardering van vrijkomende mate-

    rialen (woningen, jaarbeursgebouw en infra-

    structuur);

    Realisatie infrastructuur;

    Realisatie nieuwbouw (ontwerp, ontwikkeling

    en bouw).

    Werk >5,548M€ Europees

    https://www.eracontour.nl/projecten/stadstuin-overtoomhttps://www.eracontour.nl/projecten/stadstuin-overtoomhttps://www.publicspaceinfo.nl/reportages/2016/03/07/werken-met-bouwteams/

  • Rapportage Realisatie inzet circulaire materialen uit Beurskwartier 31

    ww

    w.g

    bn

    .nl

    Criteria In een programma van ambities worden inhoudelijk de kaders gegeven voor de selectie van

    het consortium. De criteria voor het programma van ambities lijken op die van de vorige va-

    riant ‘Opdrachtnemer maakt plan van aanpak’, omdat in beide gevallen de opdrachtnemer

    eerst aanzet is. Waarbij in de vorige variant in de ontwerpfase de opdrachtnemer een plan

    van aanpak maakt, behoeft hij in deze variant een visie te geven. Het plan van aanpak wordt

    in het bouwteam gemaakt.

    Opdrachtgever vindt het belangrijk dat zoveel mogelijk materialen die vrijkomen bij de

    sloop van het beurskwartier weer in de nieuwbouw hoogwaardig circulair terugkomen.

    De opdrachtnemer dient een hiervoor op visie op te stellen waarin minimaal de volgende

    aspecten terugkomen:

    1. De materialen die vrijkomen uit de sloop moeten worden toegepast in de nieuw-

    bouw. Hoe meer materialen (in gewichtseenheden) hoger op de R-ladder scoren hoe

    hoger de waardering.

    2. De vrijkomende T3 straatstenen, de verlichtingsinstallaties en staalconstructie van de

    jaarbeurshal en de bakstenengevel delen worden in ieder geval hoogwaardig ingezet

    in de nieuwbouw. De opdrachtnemer beschrijft specifiek de materialen worden toe-

    gepast in de nieuwbouw. Tevens beschrijft opdrachtnemer hoe de materialen direct

    zichtbaar [@@ specificeren hoe opdrachtgever wil dat het zichtbaar is] voor de ge-

    bruikers in de nieuwbouw. Hoe hoger de toepassing van deze specifieke materialen

    op de R-ladder scoort, hoe hoger de waardering. Ook een hogere de mate van zicht-

    baarheid [@@ specifiëren zichtbaarheid] scoort een hogere waardering.

    3. De wijze van tussentijdse opslag van de materialen en eventuele revisie van de mate-

    rialen. Opdrachtgever vindt het belangrijk om de transport bewegingen te minimali-

    seren en waardeert opslag en revisie op het terrein van het beurskwartier (@@ na-

    der specificeren) hoger.

    De beschrijving van de bonuspot gebeurt in de bouwteamovereenkomst. Rollen

    OPDRACHTGEVER OPDRACHTNEMER (CONSORTIUM)

    Is opdrachtgever van gehele consortium

    Is onderdeel van het bouwteam en beslist mede over het ontwerp

    Draagt risico’s die het beste door de op-drachtgever te dragen zijn.

    Brengt de elementen in die door de op-drachtgever het best in te brengen zijn: bijv. opslaglocatie

    Sloper, architect, aannemer en projectontwik-kelaar zijn allen lid van het bouwteam en mede verantwoordelijk voor het eindresultaat (nml. sloopt, ontwerp en nieuwbouw)

    Ieder voert vanuit eigen expertise werkzaam-heden uit

  • Rapportage Realisatie inzet circulaire materialen uit Beurskwartier 32

    ww

    w.g

    bn

    .nl

    Financiële businesscase

    Omdat ieder vanuit zijn eigen expertise werkt en er stimulansen zijn ingebouwd om ma-terialen zo efficiënt en effectief circulair in te zetten (de circulaire KPI’s), treden er kos-tenbesparingen op;

    Risico worden neergelegd bij de partij die daar de meeste invloed op heeft en de beste beheersmaatregelen neemt, wat eveneens kan leiden tot kostenbesparing;

    Er vindt meer overleg plaats tussen de partijen om raakvlakken te optimaliseren en inno-vaties te ontwikkelen.

    Kansen en risico’s Kansen: • De opdrachtgever beslist zelf mede over het ontwerp, waardoor het ontwerp dus goed

    aansluit op de wensen en doelstellingen van de opdrachtgever; • Circulaire ambities kunnen worden behaald, omdat alle partijen bij zowel de aanbeste-

    ding als tijdens de bouwteamfase kennis inbrengen om te bepalen hoe dit het meest ef-fectief en efficiënt kan;

    • Innovaties worden gestimuleerd bij het consortium doordat zij zich hiermee kunnen on-derscheiden;

    • Het consortium bepaalt gezamenlijk hoe de materialen uit de oude woningen en hal cir-culair kunnen worden ingezet in de nieuwbouw. Dit zorgt ervoor dat sloopwerkzaamhe-den goed zijn afgestemd op de werkzaamheden in de realisatiefase.

    Risico’s: • Deze variant is een nieuwe werkwijze, en het kost dus extra tijd en geld voor alle partijen

    om met de aanpak vertrouwd te raken; • Partijen maken mogelijk het vertrouwen niet waar. Het ontbreekt aan leiderschap. Bijdrage aan ambities Deze variant kan het beste bijdragen aan de invulling aan de ambities omdat de opdrachtge-ver in het ontwerp actief meepraat over het behalen van de doelstelling. Alle partijen onder-zoeken gezamenlijk hoe deze ambities kunnen worden behaald. Doordat er sprake is van een bonuspot, wordt ook gewaarborgd dat tijdens de realisatiefase de ambities worden ge-haald. Projectbeheersing Deze variant is voor een aantal partijen nieuw, dus de organisatie moeten wennen aan deze vorm van samenwerking. Er moet ook extra tijd worden gestoken in de samenwerking. De ervaring leert dat deze tijd wordt terugverdiend.

  • Rapportage Realisatie inzet circulaire materialen uit Beurskwartier 33

    ww

    w.g

    bn

    .nl

    Innovatiepartnerschap Innovatiepartnerschap is een nieuwe pro-cedure sinds 2016. Deze procedure kan op-drachtgever gebruiken voor de aanschaf van producten, werken en diensten die nog niet op de markt beschikbaar zijn (of in ie-der geval niet op het gewenste prestatieni-veau). Het biedt bedrijven ook meer kansen om hun ideeën uit te werken tot een bruik-bare oplossing. De opdrachtgever defini-eert het probleem of de behoefte en be-drijven stellen innovatieve oplossingen voor. Dit zorgt ervoor dat de specifieke wensen van de opdrachtgever vervult kun-nen worden. Voor de toepassing van circulaire materia-len uit het Beurskwartier kan dit een optie zijn, als er nog circulaire innovaties nodig zijn. Mogelijk innovaties kunnen betrekking hebben op:

    Ontwikkeling van apparatuur om het bestaande proces om de T3 straatste-nen hoogwaardig her te gebruiken, ef-fectiever en efficiënter te laten verlo-pen;

    Ontwikkeling van effectievere en effici-entere apparatuur om bakstenen gevel-delen opnieuw te gebruiken;

    Ontwikkeling van oplossingen voor het hoogwaardig hergebruik van de staalconstructie. Omdat op dit moment hier nog onvol-doende technisch inzicht in is, is nog onduidelijk of er een oplossing moet worden ge-zocht;

    Ontwikkeling van oplossingen voor het hoogwaardig hergebruik van de verlichtingsinstal-latie. Omdat op dit moment hier nog onvoldoende technisch inzicht in is, is dit nog on-duidelijk of er een oplossing moet worden gezocht.

    Het innovatiepartnerschap kan worden ingezet voor specifiek innovaties. Het kan niet voor-zien in de sloop en de nieuwbouw. Het kan in combinatie met één van de andere varianten worden ingezet of als een voortraject.

    http://www.innovatiekoffer.nl/site/assets/files/1336/innovatiepartnerschap_def_versie.png

  • Rapportage Realisatie inzet circulaire materialen uit Beurskwartier 34

    ww

    w.g

    bn

    .nl

    Het innovatiepartnerschap bestaat uit vier fasen17: 1. Vraagarticulatie In deze fase is het aan de opdrachtgever om duidelijk een probleem te schetsen waarvoor een oplossing moet worden gezocht. De opdrachtgever moet daarvoor een marktonderzoek uitvoeren om zeker te weten dat er al geen oplossing van het probleem bestaat. Vervolgens kan de uitvraag worden gedaan. In de aanbestedingsstukken wordt het probleem of de be-hoefte geschetst. Daarnaast geeft opdrachtgever het doel aan waarvoor de innovatieve op-lossing gewenst is en de minimumeisen waar de innovatieve oplossing aan moet voldoen. Deze beschrijving moet de opdracht voldoende bepaalbaar maken. 2. Mededingingsfase Het innovatiepartnerschap is erop gericht dat opdrachtgever en opdrachtnemer partners worden. Opdrachtnemers beschrijving in hun aanbieding hoe zij die innovatief partnerschap zien. Daarnaast beschrijven ze de innovatieve oplossing inclusief een plan van aanpak voor de ontwikkeling daarvan. Het innovatiepartnerschap wordt gegund op basis van beste prijs-kwaliteitverhouding. Na gunning wordt er onderhandeld over onder andere over het intellectueel eigendom, het partnerschap en de voorwaarden voor de commerciële fase. Meerdere bedrijven (opdracht-nemers) kunnen opdracht krijgen voor de ontwikkelfase. 3. Ontwikkelfase In de ontwikkelfase wordt het product verder ontwikkeld en geschikt gemaakt voor de con-crete toepassing. Als aan meerdere partijen een opdracht is gegund, kan aan het einde van deze fase een verdere selectie worden gemaakt. Deze fase wordt in overeenstemming met de voorwaarden uit de vorige fase betaald. 4. Commerciële fase In de commerciële fase kan de opdrachtgever het product, werk of dienst in commerciële volumes inkopen. De opdrachtgever hoeft daarvoor geen nieuwe uitvraag te starten, hij kan met de partijen uit de vorige fase doorwerken volgens de condities die in de eerste fase zijn vastgesteld.

    Contracteisen / criteria

    Contracteisen/ criteria kunnen pas worden opgesteld na een verder technisch onderzoek en een marktverkenning.

    17 Zie voor meer informatie: https://www.pianoo.nl/sites/default/files/documents/documents/innovatiepartnerschapjuni2016.pdf https://www.pianoo.nl/nl/document/16401/hoe-innovaties-inkopen-de-bouw-en-gww https://www.pianoo.nl/nl/inkoopproces/fase-1-voorbereiden/mogelijke-procedures/europese-specifieke-pro-cedures

    https://www.pianoo.nl/sites/default/files/documents/documents/innovatiepartnerschapjuni2016.pdfhttps://www.pianoo.nl/nl/document/16401/hoe-innovaties-inkopen-de-bouw-en-gwwhttps://www.pianoo.nl/nl/inkoopproces/fase-1-voorbereiden/mogelijke-procedures/europese-specifieke-procedureshttps://www.pianoo.nl/nl/inkoopproces/fase-1-voorbereiden/mogelijke-procedures/europese-specifieke-procedures

  • Rapportage Realisatie inzet circulaire materialen uit Beurskwartier 35

    ww

    w.g

    bn

    .nl

    Rollen In de volgende tabel staan de rollen beschreven.

    OPDRACHTGEVER OPDRACHTNEMER MET INNOVATIE

    Is opdrachtgever van de innovatieontwikkeling;

    Is partner in de innovatieontwikkeling;

    Afhankelijk van de afspraken worden risico’s ge-dragen.

    Ontwikkel in partnerschap met opdrachtgever een innovatie;

    Brengt innovatie commercieel op de markt;

    Draagt afhankelijk van de afspraken, risico’s.

    Financiële businesscase en kansen en risico’s De uitkomst van de financiële businesscase is afhankelijk van de onderhandelingsprocedure. Ditzelfde geldt voor de kansen en risico’s. Kansen en Risico’s Kansen

    Meerdere partijen werken tegelijkertijd aan hetzelfde probleem;

    Grote kans op innovatieve oplossingen.

    Risico’s:

    De procedure kost veel tijd;

    Kostbare procedure doordat meerdere partijen een betaald ontwikkelingstraject doorlo-pen.

    Bijdrage aan circulaire ambities Het innovatiepartnerschap kan een specifieke invulling geven aan ambities, doordat er inno-vaties worden ontwikkeld voor uitdagingen die noodzakelijk zijn om de ambities te halen. Projectbeheersing Het innovatiepartnerschap is een procedure waar nog niet veel ervaring mee is opgedaan. In de projectbeheersing moet geïnvesteerd worden.

  • Rapportage Realisatie inzet circulaire materialen uit Beurskwartier 36

    ww

    w.g

    bn

    .nl

    Conclusies Als we de varianten scoren op de bijdrage aan de ambities en de projectbeheersing ontstaat het volgende beeld. We hebben het innovatiepartnerschap niet gescoord, omdat dit niet het gehele sloop- en nieuwbouwproces omvat en dus niet inzetbaar is het voor het gehele tra-ject.

    BIJDRAGE AAN AMBI-TIES

    PROJECTBEHEERSING

    Circu-lair

    Duur-zaam-heid

    Inno-vatie

    Geld Orga-nisatie

    Kwali-teit

    Infor-matie

    Tijd

    Eisen door OG (bestek)

    Plan van aanpak ON (design en construct)

    Plan van aanpak OG en ON (bouwteam)

    Rood = negatieve impact Oranje = beperkte impact Groen = positieve impact

    Als de opdrachtgever voorschrijft en daarmee onvoldoende ruimte laat aan de expertise van de markt, dan zullen de circulaire ambities waarschijnlijk niet worden gehaald. Opdrachtge-ver heeft onvoldoende kennis van de markt waardoor optimalisaties en innovaties niet wor-den aangemoedigd. De opdrachtgever draagt in deze variant ook veel risico’s, waardoor meerkosten en vertraging reëel kunnen zijn. Als de opdrachtnemer een plan van aanpak op basis van gunningscriteria in het contract zelf schrijft, is er een grotere kans dat de circulaire ambities worden gehaald. Immers de markt-partij moet zich onderscheiden op het vlak van circulariteit om de opdracht gegund te krij-gen. Kennis vanuit de markt wordt ingezet gestimuleerd. Met deze aanpak is ervaring opge-daan, dus op projectbeheersing scoort deze variant goed. Deze variant sluit echter het delen van risico’s voor nieuwe innovaties uit, waardoor alleen bestaande aantoonbaar effectieve oplossingen worden aangeboden. De verwachting is dat als er een gezamenlijk plan van aanpak wordt gemaakt door opdracht-gever en opdrachtnemer, de circulaire ambities het best worden behaald. De opdrachtgever is namelijk hierbij het best aangesloten. De werkwijze is vaak nieuw, waardoor in de project-beheersing er meer aandacht voor een aantal zaken nodig is.

  • Rapportage Realisatie inzet circulaire materialen uit Beurskwartier 37

    ww

    w.g

    bn

    .nl

    7. VERVOLGSTAPPEN In deze rapportage hebben we een inzicht gegeven van de mogelijkheden die er zijn om ma-terialen vanuit het Beurskwartier circulair opnieuw in te zetten. Enerzijds hebben we dat op materiaalniveau beschreven, anderzijds hebben we dat aan de hand van varianten ook voor verschillende contractvormen beschreven. We adviseren de gemeente Utrecht de volgende vervolgstappen te zetten18: 1. Bepalen circulaire ambities Beurskwartier De eerste stap is het bepalen van de circulaire ambities van het Beurskwartier en zowel poli-tiek als ambtelijk daar draagvlak voor krijgen. De ambitie kan op twee niveaus worden be-noemd:

    1. Algemeen voor alle materialen die vrijkomen bij de sloop; 2. Specifiek voor een aantal materialen geselecteerd op impact en haalbaarheid.

    We bevelen een combinatie van de ambities aan. Voor de T3 straatstenen, staalconstructies, verlichtingsinstallatie en de bakstenen geveldelen kunnen specifieke ambities worden be-noemd. De scope van het onderhavige onderzoek heeft betrekking op het hergebruik van de materialen die in het Beurskwartier momenteel aanwezig zijn. Er kunnen ook andere circulaire ambities worden benoemd, zoals bijvoorbeeld circulaire ambi-tie over rond circulaire demontabel bouwen (zoals The Green House dat tegenover het Beurskwartier staat aan de Croese-laan) of het toepassen van andere circulaire materialen in de nieuwbouw.19 Belangrijk is om bij het bepalen van de circulaire ambities de afdeling inkoop en ook de be-heerder van de infrastructuur te betrekken. Ook in de volgende stappen dienen deze twee partijen te worden aangesloten. 2. Technische inventarisatie Specifiek voor de staalconstructie, de verlichtingsinstallatie en de bakstenen geveldelen dient nader technisch onderzoek te worden gedaan, om goed inzichtelijk te maken wat pre-cies de staat, hoeveelheid en de waarde van het materiaal is. Dit is noodzakelijk om vervol-gens tot een goede opdrachtverlening te komen en te bepalen of er innovaties nodig zijn om de circulaire ambities te realiseren. 3. Keuze aanbestedingsmethodiek In deze rapportage zijn drie varianten beschreven voor een aanbesteding. Samen met inkoop moet een keuze worden gemaakt. Advies is om niet automatisch te kiezen voor de aanbeste-dingsprocedure waarmee altijd of vaak wordt gewerkt. Andere aanbestedingsprocedures kunnen meer kansen bieden om de circulaire ambities te realiseren. Er zijn diverse partijen die met de nieuwe aanbestedingsprocedure20 ervaring hebben opgedaan. Het is in elke geval aan te raden voor een procedure te kiezen, zonder voorselectie om niet het risico te lopen 18 Een uitgebreid stappen plan staat beschreven in: Circulaire inkopen in 8 stappen 19 Nederland Circulair heeft hiervoor een aanpak ontwikkeld: In 4 stappen circulair (ver)bouwen. 20 Een voorbeeld is de Rapid Circulair Contracting aanpak, waarin een aanbestedingsmethodiek is ontwikkeld die veel over-eenkomsten heeft met de karakteristiek Opdrachtgever en opdrachtnemer maken samen een plan van aanpak.

    https://facto.nl/the-green-house-een-circulair-paviljoen-vol-verhalen/?vakmedianet-approve-cookies=1&_ga=2.38778787.129895405.1547632147-390917292.1547632147https://facto.nl/the-green-house-een-circulair-paviljoen-vol-verhalen/?vakmedianet-approve-cookies=1&_ga=2.38778787.129895405.1547632147-390917292.1547632147http://www.copper8.com/wp-content/uploads/2018/10/E-book-Circulair-Inkopen-in-8-stappen-Copper8.pdfhttps://www.circulairondernemen.nl/uploads/b839dd82cf3e38844a7a82406a27b05a.pdfhttps://www.pianoo.nl/sites/default/files/documents/gerelateerd/fs_40-rcc_-_rapid_circular_contracting_-_innovatie_gericht_circulair_inkopen.pdfhttps://www.google.nl/url?sa=i&rct=j&q=&esrc=s&source=images&cd=&cad=rja&uact=8&ved=2ahUKEwjavvfQwfLfAhXMGuwKHcQNAk4QjRx6BAgBEAU&url=https://www.bedrock.nl/bij-het-circulaire-restaurant-the-green-house-is-alles-lokaal-in-de-buurt-van-utrecht/&psig=AOvVaw20lp8sW9o5dAlTTscJ5tvw&ust=1547735327140253

  • Rapportage Realisatie inzet circulaire materialen uit Beurskwartier 38

    ww

    w.g

    bn

    .nl

    kleine / innovatieve partijen uit te sluiten die wellicht zeer veel zouden kunnen bijdragen aan het behalen van de circulaire ambities. 4. Marktconsultatie Een goeie manier om te verifiëren of de nog op te stellen uitvraag geschikt is voor de in-schrijvers is een marktconsultatie. Hierbij is het doel om 1 op 1 bij verschillende marktpar-tijen te toetsen of de uitvraag past bij de opdracht. Denk hierbij onder an