Puberen en loslaten

Click here to load reader

Embed Size (px)

description

PUBEREN EN LOSLATEN! EEN  ONDERZOEK    NAAR  HET  EFFECT  VAN  SOCIALE  MEDIA OP  DE  INVLOED  VAN  BEWONERS  OP  HUN  LEEFOMGEVING

Transcript of Puberen en loslaten

  • PUBERENENLOSLATEN!EENONDERZOEKNAARHETEFFECTVANSOCIALEMEDIAOPDEINVLOEDVANBEWONERSOPHUNLEEFOMGEVING

    SCRIPTIEMAARTENVANDERVELDEMCD81AUGUSTUS2012

    1

  • Puberteitisalsverhuizen:hetiseenpuinhoop,maarhetismaartijdelijkWarrenThomas

    2

    http://www.citaten.net/zoeken/citaten_van-warren_thomas.html
  • SamenvattingSindseenaantaljarenwordteringebiedsontwikkelingeninNederlandsteedsmeergebruikgemaaktvansocialemedia.Bewonersgebruikensocialemediasteedsvakeromzichteorganisereneneengewensteverbeteringofeenprobleeminhunleefomgevingopdepolitiekeagendatezettenenbeleidaftedwingen.Omgekeerdzettenprofessionalsbijoverhedenenmarktpartijensocialemediasteedsvakerinombewonerstebenaderenoftebetrekkenbijveranderingeninhunleefomgeving.Dezeparallelletrendnaarmeervraagsturingenmeergebruikvansocialemedialeidttotmeersamenwerkingtussenbewonersonderlingentussenbewonersenprofessionals.Datkanertoeleidendatbewonersmeerinvloedkrijgenophunleefomgeving.Ofopzijnminsthetgevoelkrijgendatzemeerinvloedhebben.Hettoenemendgebruikvansocialemediadoorbewonersenprofessionalsroeptdehoofdvraagvanditonderzoekop:Watisheteffectvanhetgebruikvansocialemediaopdeinvloedvanbewonersophunleefomgeving?Vergrotensocialemediadeinvloedvanbewonersophunleefomgeving?Enzoja,hoewerktdatdanpreciesenwatzijnhiervandevoorennadelen?Meerinzichthierinkanhelpentebesluitenofenhoesocialemediaingebiedsontwikkelingtegebruiken.Misschienkanhetgebruikvansocialemediadeklooftussenburgerenoverheidhelpenverkleinen.Ofmisschienkanhetgebruikvansocialemediahelpenvastgelopengebiedsontwikkelingenweervlottetrekken.Invloedviasamenwerking

    Devoorditonderzoekbestudeerdeliteratuurlaathetvolgendezien:

    Deidealeleefomgevingissubjectiefendaaromslechtinnormentevatten.Daaromishetvoorbewonersbelangrijkdatzijhierinvloedopkunnenuitoefenen.Datvergroothunonafhankelijkheid,deonderlingesocialecohesie,hetmentaaleigenaarschapendeinvesteringsbereidheid.

    Demeesteinvloedophunleefomgevingkrijgenbewonersalszijsamenwerkenmetelkaarenmetprofessionalsbijoverhedenofmarktpartijen.Samenwerkengebeurtechternietzomaar.Hiervoorzijninternemotivatie,eengemeenschappelijkedrijfveer,eentransparantproces,eendemocratischeomgevingenhetzichtbaarwordenvanindividuelebijdragenvoorwaardelijk.

    Ookblijkenerdiversedrempelstezijndiesamenwerkingtussenbewonersenprofessionalsbemoeilijken.Debelangrijkstezijnmiscommunicatie,bureaucratie,kortetermijnorintatieenangst.

    Alseenmaalaandezevoorwaardenisvoldaanendedrempelszijnoverwonnenblijktdemeesteffectievesamenwerkingereenwaarbijsprakeisvanwederzijdseafhankelijkheidenwederkerigheid.

    Socialemedia

    Socialemediawordennogweleensbeschouwdalsgewooneennieuwcommunicatiemiddel.Maarsocialemediahebbeneenuniekecombinatievaneigenschappen.Socialemediazijnsnel,actueel,interactief,transparantenlaagdrempeligvooreenbrededoelgroeptoegankelijk.

    3

  • Dezeuniekecombinatievaneigenschappenheefteenaantaldirecteenindirecteeffectenopzowelhetontstaanalshetverloopvansamenwerkingentussenbewonersonderlingentussenbewonersenprofessionals.Devoorditonderzoekbestudeerdeliteratuurenhetveldonderzoeklatenhetvolgendezien:1. socialemediavergrotendecapabilities,devoorwaardenwaardoormensenmeergebruikmakenvande

    mogelijkhedenominvloeduitteoefenenophunleefomgeving.Datzorgtvooreenverbredingvandeelnemersaansamenwerkingtussenbewonersonderlingentussenbewonersenprofessionals.Delaagdrempeligheidenhetgemakomsamentewerkenkanleidentotmeerzelforganisatieonderbewoners.Datleidthetmeesttotwederzijdseafhankelijkheidengeeftbewonersdemeesteinvloedophunleefomgeving.

    2. socialemediavergrotendesamenwerkingsbereidheidonderbewonersenprofessionals.Doordetransparantieeninteractievediscussiewordtsnellerdegemeenschappelijkedrijfveergevonden.Delaagdrempeligheidenopenheiddemocratiseerthetproces.Hetzichtbaarwordenvanindividuelebijdragenvergroothetgevoelvanbetekenisvoordeelnemers.Datversterkthuninternemotivatieenmentaaleigenaarschap.

    3. socialemediaverlagendebarriresdiesamenwerkingtussenbewonersenprofessionalsbemoeilijken.Socialemedialeidentothorizontaliseringdoortransparantie,kennisuitwisselingenonderlingediscussie.Datvergroothetonderlingbegripenhetdwingtprofessionalsintegralertedenkenenwatflexibeleromtegaanmethuneigenprocedures.

    4. hetgebruikvansocialemediaemotionaliseert:emotieslopensnelleropmaarkunnenookweersnelomslaanofwegebben.Hetrisicohiervanisdatditdekortetermijnorintatieversterktendathetdeonzekerheidonderbewonersenprofessionalsvergroot.Maaremotionaliseringvergrootookdeurgentieendealertheidonderbewonersenprofessionals.Datbrengthetsamenwerkingsprocesjuistinbeweging.

    Deeerstedrieeffectenvergrotenindirectdeinvloedvanbewonersophunleefomgevingenkunnenelkaarbovendienonderlingversterken.Socialemediaversnellenalshetwarehetvliegwielvaninvloedsuitoefening.

    Hetvierdeeffect,deemotionaliseringkanditvliegwielvertragen.Sleutelbegriphierinisonzekerheid.Omdittedoorbrekenmoetenbewonersnietbangzijnfoutentemaken.Zelforganisatieiseenleerproces.Omgekeerdmoetenprofessionalslerenloslatenenbewonersaccepterenalsgebiedsexperts.

    Ditroeptdevergelijkingopmeteenopgroeiendepuberdiezichlosprobeerttemakenvanzijnouders.Pasalsdeoudershemloslatenenhemzijneigenverantwoordelijkheidlatennemenkanwederzijdseafhankelijkheidontstaan:desituatiewaarbijbewonershetzelfdoenenzonodigwordengefaciliteerddoorprofessionals.

    4

    Puberenenloslaten!

  • VoorwoordEmotiespeelteenbelangrijkerolinallebeslissingendieeenmensneemt.Ookwaarmensengezamenlijkbeslissingennemen.Indepolitiek,inbedrijfsvoeringendusookingebiedsontwikkeling.Omdatemotiessubjectiefzijnproberenwezevaakzoveelmogelijkteelimineren.Doorregelsengrenzenaftesprekenendezezogoedmogelijktehandhaven.Doorzakenterationaliserenenteobjectiveren.Datwilnietzeggendatemotiesernietmeerzijn.Eliminerenvanemotiesleidtvaaktoteenverschuivingervan.Naarnegatievealswenietoppassen.Hoeveelregelsweookverzinnen.Emotieblijfthoedanookeengroterolspelen.Daarzijnwemensenvoor.

    Watgebeurteralsemotieeengrotererolgaatspeleninonzegebiedsontwikkelingen?Leidtdittotkortetermijndenkenenbeslissingenwaarwelaterspijtvankrijgen?Wordtbesluitvormingingebiedsontwikkelingdanzoietsalsdeaandelenmarkt?Waarkortetermijnsentimentenenormefluctuatieslatenzieninhetvertrouwenende(financile)waarderingvanbedrijven?Enisdatwelwenselijk?Ofkanmeeremotieingebiedsontwikkelingenmisschienookleidentotbetereontwikkelingen?Dieopmeerdraagvlakkunnenrekenenonderbewoners?Waardoordezebewonersgelukkigerwordenenwellichtgezondereleefomgevingenkrijgen?

    Vragendiemijdwarszittensindsikmijalsstedenbouwkundige5jaargeledenvoorheteerstafvroegwaaromikhetrechthebeenplanvooreennieuwestadofwijktebedenkenterwijlikerzelfwaarschijnlijknooitgebruikvanzalmaken.Hebikdewijsheidinpachtomvooraldienogonbekendebewonersdejuistebeslissingentenemen?Vrijwelzekerniet!

    Ietsandersdatmijfascineertishetplezierenhetgenotvanietszelftebedenkenentemaken.ZoalsBasHaringpleit:doorietszelftebedenkenentemakenwordthetvanjou,begrijpjehet,benjeertrotsopenraakjeeraangehecht(Haring,2010TEDxRotterdam2010).Ietswaarjezelfovermeedenktenbijbetrokkenbentbenjegeneigdtebeschermenentekoesteren.Iemanddiezijneigenhandigzijnhuisbouwtervaartgegarandeerdmeerwoonplezier(ookalishetindeogenvananderennogzolelijk).Datzelfdegeldtinmijnogenvoordestad.Iemanddieinvloedheeftopzijnomgevingeninstaatiserovermeetedenkenentebeslissenismeerbijzijnomgevingbetrokkenenzalzichermeerverantwoordelijkvoorvoelen.Hijwordtimmersmentaaleigenaar.Datisgoedvoordesocialecontrole,onderlingesocialedwarsverbandenenhetgevoelvanveiligheidinjebuurt,zotoontonderzoekaan.

    Natuurlijkkanhetplannenenbouwenvaneenstadnietzonderprofessionals.Erzijnteveelzakenwaarrekeningmeemoetwordengehoudenzoalsinfrastructuurenluchtkwaliteit.Voorhetbewakenvanhetalgemeenbelangblijvenoverhedennodig.Maarstedenkunnenvooralsociaalveelbetergaanfunctionerenalsbewonersdemogelijkheidkrijgenerinvloedopuitteoefenenenerovermeetebeslissen.Alser,metanderwoordenruimteishunemotieseenplektegeveninhunleefomgeving.

    Hetmooievansocialemediaisdatheteenenalemotieis.Facebookbiedtmenseneenplatformomongebreidelduittewisselenwathenbezighoudtofwaarzezichoverergeren.Opinternetzijnmensenmeerzichzelfenlatenzemeervanhunemotieszienomdatzezichanoniemwanenenvanuithuneigenterritoriumkunnendeelnemen.

    Datmaaktdeopkomstvansocialemediaingebiedsontwikkelinginteressant.Hetiseenkansmeeremotieinonzegebiedsontwikkelingenteintroduceren.Socialemediazoudenkunnenleidentotbeterestedenenleefomgevingen.Waarwemeerinvloedopkunnenuitoefenen.Maardatgaatnietvanzelf,zoblijkt.SindsdeopkomstvansocialemediaendekredietcrisisneemtvraaggestuurdwerkeninNederlandsneltoemaardatwilnognietzeggendatheteenblijvertjeis.Erzijnnogveledrempelsteoverwinnen.Hirarchische,gesloten

    5

  • enzakelijkewerkwijzenvanoverhedenenmarktpartijensluitenvaaknogslechtaanopdeopnetwerkengebaseerde,transparanteenemotionelesocialemedia.Maarerliggengrotekansendatdeverschillendewereldenvanprofessionalsenbewonersdoorgebruikvansocialemedianaarelkaartoekunnengroeien.Datisvoormijdedrijfveervoorditonderzoek.

    Hetresultaatvanditonderzoeklijktmisschieneenvoudigenvoordehandliggend.Hetiseenbehoorlijkezoektochtgeweest.Ikwisteigenlijknietprecieswatiknuwildeonderzoeken.Enofikhetwelwetenschappelijkzoukunnenwaarmaken.Ikhebaanvankelijkdaaromvooralmijngevoelgevolgd.Endatwasafentoebestspannend.Wantwatalsikopdeverkeerdewegzat?Zouikdanmijnstudienietafkunnenronden?Enojee!Volgendeweekmoeterweereentussenstandwordengepresenteerd!Onzekerheidenkortetermijnorintatiezijnnegatieveemotiesdiezonuendanremmendhebbengewerktopdevoortgangvanditonderzoek.

    Enzoishetookingebiedsontwikkeling.Hetiseenonzeker,complexendynamischprocesvolverrassingenenemoties.Hethelptindezetijdnietditnoglangerteontkennen.Ofonsteverschuilenachterregelsengrenzen.Datroeptalleenmaarnegatieveemotiesop.Emotiesdieviasocialemediahunwegvindenenzosteedsvakereenremmendemachtsfactorworden.Doordeemotievanbewonersvanafhetbeginvaneengebiedsontwikkelingeenplektegevenrakenmensenmeerbetrokkenbijhunleefomgeving.Datleidttotbeteregebiedsontwikkelingenenbeteresteden.

    Bijhetzoekennaarrelevanteinformatiebeniksomsgestructureerdtewerkgegaan.Evenvaakhebikmijlatenleidendoortoeval.Ikgeloofindekrachtvanserendipiteit.Zonderonverwachtevondstenofinputontstaatgeeninnovatie.Enifyoudontexpecttheunexpected,youwontfindit(vrijnaarHeraclitus).

    Hetonzekereensomsemotioneletrajectvanhetdoenenschrijvenvanditonderzoekhadiknietkunnenvolbrengenzonderdeontelbaresparmomenten,hetgrondigemeelezenenwaardevollefeedbackgeven,hetgeduld,desteunendeinspiratievanRiaVoesten,deliefdevanmijnleven.DaarnaastheelveeldankaanLucyMackievoordeinspiratie,hetmeelezenendewaardevollefeedback.EnnatuurlijkaanLasseGerrits,mijnscriptiebegeleider.Dankvoordescherpeengezelligebegeleidingssessies,jetipsenpositieveinsteek,jerespectenjehumorenvoorhetfeitdatjemijtelkensweermetbeidebenenopdegrondhebtgezet.Datondanksdegeboortevanjeeerstekindendebijbehorendeslechtenachtrust..

    Verderheelveeldankaanallepersonendieikhebmogeninterviewenvoorditonderzoekendieooknogdemoeitehebbengenomenfeedbacktegevenopmijneindconclusies:MarkRutherglen,debewonervandeKleverlaanzone(dieanoniemwenstteblijven),LeonRookenFrenkWalkenbach(diezelfstweekeertijdheeftvrijgemaaktvoorme!),IngeOosterveen,ErikvanderWal,YoeriObbens,PetervanderLinden,JanPls,HansOuwerkerk,ChrisWeijman,KevinVerberkmoesenLucasdeBoer.Hetwarenalleinspirerendeenwaardevollegesprekkenzonderwelkeditonderzoeknietzouhebbenopgeleverdwathetnuheeft.Veeldank!

    Zo,ennuishettijdvoorvakantie..Mijngezin,mijnvriendinenpuberswachtenalwekentotikklaarbenmetdezebevalling.Sorrylieverds.Sorry,datikzovaakteweinigtijdencontactmetjulliehebgehaddeafgelopenperiode.Maardatgaatveranderen!Ikganuprinten,danspullenpakkenen..samengenieten!MaartenvanderVelde,MCD8,31augustus2012

    6

  • InhoudSamenvatting.........................................................................................................................................................3

    Voorwoord.............................................................................................................................................................5

    1.Probleemstellingenonderzoeksvraag.............................................................................................................10

    1.1 Aanleiding............................................................................................................................................10

    1.2 Probleemstellingendoelstelling..........................................................................................................11

    1.3 Onderzoeksvraagendeelvragen.........................................................................................................12

    1.4 Onderzoeksopzetenmethodiek........................................................................................................13

    1.5 Afbakeningonderzoekenbegrippen:..................................................................................................14

    1.6 Relevantieonderzoek..........................................................................................................................16

    1.7 Leeswijzer.............................................................................................................................................17

    2.Theoretischkader............................................................................................................................................18

    2.1 Theorie:invloedopdeleefomgeving..................................................................................................18

    2.1.1Inleiding..............................................................................................................................................18

    2.1.2Leefomgevingenleefbaarheid...........................................................................................................19

    2.1.3Invloedenwederkerigheid.................................................................................................................22

    2.1.4socialecohesie,eigenaarschapenpurpose........................................................................................27

    2.1.5Samenvattend.....................................................................................................................................30

    2.2 Theoriesamenwerking........................................................................................................................31

    2.2.1Inleiding..............................................................................................................................................31

    2.2.2Samenwerking....................................................................................................................................31

    2.2.3Participatie..........................................................................................................................................34

    2.2.4Wederzijdseafhankelijkheidenhorizontalisering..............................................................................39

    2.2.5Samenvattend.....................................................................................................................................45

    2.3 Theorie:socialemedia.........................................................................................................................45

    2.3.1inleiding...............................................................................................................................................45

    2.3.2Watzijnsocialemedia?......................................................................................................................46

    2.3.3Categorienenkenmerkenvansocialemedia...................................................................................47

    2.3.4Belangenvanbewonersenprofessionals..........................................................................................50

    2.3.5Effectenvansocialemedia.................................................................................................................51

    2.3.6Samenvattend.....................................................................................................................................56

    2.4 Samenvattingtheoretischkader..........................................................................................................57

    3.Conceptueelkaderenhypothesen.................................................................................................................59

    3.1 Conceptueelkader...............................................................................................................................59

    3.2 Hypothesen..........................................................................................................................................60

    7

  • 4.Veldonderzoek.................................................................................................................................................64

    4.1 Werkwijzeenverantwoording.............................................................................................................64

    4.1.1Casusselectie.......................................................................................................................................64

    4.1.2Interviews...........................................................................................................................................65

    4.1.3Validatieentriangulatie......................................................................................................................66

    4.1.4Reflectieopeigenonderzoek.............................................................................................................66

    4.2 Beschrijvingpraktijkcases....................................................................................................................68

    4.2.1CasestudyWollefoppengroen,Rotterdam.........................................................................................68

    4.2.2CasestudyKleverlaanzone,Haarlem...................................................................................................69

    4.2.3CasestudyHollandsGoed,Rotterdam................................................................................................71

    4.2.4CasestudyMauveplein,Dordrecht.....................................................................................................72

    4.2.5CasestudyIJsclubKralingen,Rotterdam.............................................................................................74

    5.Analyse............................................................................................................................................................76

    5.1 Inleidingenverantwoording................................................................................................................76

    5.2 Analyse.................................................................................................................................................76

    5.2.1Sociologischeeffecten........................................................................................................................77

    5.2.2Effectopproces..................................................................................................................................80

    5.2.3Effectopproduct................................................................................................................................83

    5.2.4Effectopprocedure,democratieenmacht........................................................................................84

    5.3.5overzichtbevindingenenonderlingerelatiestussenaspecten.........................................................87

    6.Conclusiesenaanbevelingen...........................................................................................................................88

    6.1 Inleiding...............................................................................................................................................88

    6.2 toetsinghypothesen............................................................................................................................88

    6.3 Eindconclusie.......................................................................................................................................95

    6.3.1Directeeffectenvansocialemedia.....................................................................................................95

    6.3.2Indirecteeffectenvansocialemedia..................................................................................................97

    7.Aanbevelingen...............................................................................................................................................100

    7.1 Aanbevelingenvoordepraktijk.........................................................................................................100

    7.1.1Algemeneaanbevelingen:................................................................................................................101

    7.1.2Aanbevelingenvoorprofessionals....................................................................................................103

    7.1.3Aanbevelingenvoorbewoners.........................................................................................................108

    7.2 Aanbevelingenvoorverderonderzoek.............................................................................................110

    Gebruikteliteratuurenbronnen.......................................................................................................................112

    Gebruikteliteratuur.......................................................................................................................................112

    Geraadpleegdewebsites:..............................................................................................................................116

    8

  • Bijlagen...............................................................................................................................................................117

    Bijlage1:interviewvragen.............................................................................................................................117

    Bijlage2:analyseaspecten............................................................................................................................120

    5.2.1Sociologischeeffecten......................................................................................................................120

    5.2.2Effectopproces................................................................................................................................129

    5.2.3Effectopproduct..............................................................................................................................138

    5.2.4Effectopprocedure,democratieenmacht......................................................................................142

    Bijlage3:reactiesrespondentenopeindconclusies......................................................................................152

    Bijlage4:transciptieinterviews.....................................................................................................................157

    9

  • 1.Probleemstellingenonderzoeksvraag

    1.1 Aanleiding Deomgevingwaarinweleven,onzeleefomgeving,verandertvoortdurend.Omdaterietsgebouwdofgeslooptwordt,omdatfunctieswijzigen,omdatbewonersofvoorzieningenkomenofgaanofbijvoorbeeld,omdaterveelofweinigwerkis.Dezeveranderingeninonzeleefomgevingwordenzowelgenitieerddoorprofessionalsbijgemeenten,woningcorporatiesofprojectontwikkelaars,alsdoorbewoners.Bijeenveranderinginonzeleefomgeving,hiernaookgebiedsontwikkelinggenoemd,iservaaksprakevaneenvormvansamenwerkingtussenprofessionalsenbewoners.Samenwerkingisinditonderzoekgebruiktalsoverkoepelendetermomallevormenvaninteractietussenprofessionalsenbewonersingebiedsontwikkelingaanteduiden.Zoishetraadplegenvanbewonersdoormiddelvanstemmenviainterneteenvormvansamenwerking.Immers,professionalsgevenbewonersdegelegenheidhunstemtelatenhoren.Enbewonerswerkenhieraanmeedoordemoeitetenementestemmen.Ookhetmakenvanbezwaardoorbewonerstegenplannenvaneengemeentewordtinditonderzoekalssamenwerkingbeschouwd.Degemeentegeeftbewonersimmersdegelegenheidtotinspraak.Eenanderuitersteisdatbewonerszelfeengebiedsontwikkelingterhandnemenenmeteenkanteenklaarvoorstelbijdegemeenteaankloppentergoedkeuring.Ookindatgevalisersprakevansamenwerking.Inelkesamenwerkinghebbenpartijeninvloed.Dematevaninvloedofmachthangtafvandebeschikbaarheidvanpartijenoverbronnen,zoalsstatus,kennisofgeld,maarookvandematevanpersoonlijkenabijheid:inwelkematepartijentegenofjuistsamenaanietswerken.Inoverheidsbeleidwordtsteedsmeergestuurdophetvergrotenvandeinvloedvanbewonersophunleefomgeving.Degedachtehierachterisdatbewonerszichdaardoormeerbetrokkenvoelenbijhunleefomgeving,datdatleidttotmeersocialecohesieenonderandereeengrotergevoelvanveiligheid.Ookmarktpartijendoenmeeraanzogenaamdvraaggestuurdwerken.Degedachtehierachterisdathetaanboddaardoorbeteraansluitopdevraagwatgunstigisvoordeafzet.Eengevolgvandezetendensnaarvraagsturingingebiedsontwikkelingisdatprofessionalsenbewonersmeerofandersmoetensamenwerken.Deverschillendebelangenvanprofessionalsenbewoners,deverschillenincommunicatieenzakenalsbureaucratieenonzekerheidmakenditechternietgemakkelijk.Sindseenaantaljarenisersprakevaneentoenamevanhetgebruikvansocialemediaingebiedsontwikkeling.Bewonersorganiserenzichrondomgemeenschappelijkeinteressesofgebruikensocialemediaomeenvoorstelvoor(hetvoorkomenvan)eenveranderinginhunleefomgevingopdepolitiekeagendatezetten.Professionalszettensocialemediasteedsvakerinomdegemeenschappelijkevraaguitdesamenlevingbovenwatertekrijgen.Hettoenemendgebruikvansocialemediaingebiedsontwikkelingdoorzowelbewonersalsprofessionalsroeptdevraagopwatpreciesheteffectisvanhetgebruikvansocialemediaopdeinvloedvanbewonersophunleefomgeving.Wordtdieinvloedgroterofkleinerdoorsocialemedia?Hoewerktdatdanprecies?Enwatzijnhierindefaalensuccesfactoren?

    10

  • Meerinzichthierinkanhelpendeeffectiviteitvanhetgebruikvansocialemediaingebiedsontwikkelingentevergrotenendesamenwerkingtussenprofessionalsenbewonersteverbeteren.Datkanleidentotveranderingenindeleefomgevingdiebeteraansluitenopdegemeenschappelijkevraaguitdesamenleving.

    1.2 Probleemstelling en doelstelling

    Probleemstelling

    Eengevolgvanmeerinvloedvoorbewonersingebiedsontwikkelingisdatprofessionalsenbewonersmeersamenwerken.Datisnietaltijdevenmakkelijk.Deinbrengvanbewonerswordtdoorprofessionalsveelalgezienalseennieuwestroominformatiebovenopalbestaanderegelsenproceduresdiegebiedsontwikkelingennogingewikkelderencomplexermaaktdanzijalis.Datterwijlerjuistnuzowelmaatschappelijkalseconomischsterkbehoefteisaaneenvoudig,beterensneller.Professionalsenbewonershebbenvaakverschillendebelangenenzesprekenelkaarstaalniet.Waarbewonerseeneenvoudigprobleemconstateren,zienprofessionalsditvaakalseenprojectdatzichuitstrektovermeerderefacetten,sectorenenbeleidsveldenendataanallerleiregelsenproceduresmoetvoldoen.Daarkomtbijdatprofessionalsnietaltijdkunnenoverzienwatdegevolgenzijnvaneensamenwerkingmetbewonersvoorhunplanningenofbudgetten.Ofzezijnbangtewordenafgerekendophunfouten.Dezeverschillendebarrireszorgenvoorwatwelwordtgenoemdeenklooftussenoverheidenburger.Erwordtinoverheidsbeleidmomenteelveelaandachtbesteedaanhetoverbruggenvandeklooftussenburgerenoverheid,ookwelhorizontaliseringgenoemd.Ditomaanteduidendatdehirarchietussenburgerenoverheidmoetwordendoorbroken.Veeloverhedenvragenzichafhoezemenseninbewegingkunnenkrijgen.Zewillenburgersmeerbetrekkenbijhunbuurt.Veelgemeentenjuichenhetburgerinitiatiefaltoemaardemeesteprojectenzijnnietbreedingebedofgeborgdbinnendeorganisatie,zezijngeenonderdeelvaneenstructureleaanpakenkomennietvoortuiteenbestuurlijkevisieopburgerinitiatieven(VanZuylen,2010).Parallelaanmeervraaggestuurdwerkenisereentoenemendgebruikvansocialemediaingebiedsontwikkelingdoorzowelbewonersalsprofessionals.Bewonersverenigenenorganiserenzichrondomgemeenschappelijkeinteressesofzijzoekenviasocialemediacontactmetprofessionalsomdaterinhunogeneenprobleemisinhunleefomgevingofomdatzijkansenzientotverbetering.Omgekeerdzettenprofessionalsbijgemeenten,woningcorporatiesenontwikkelaarssocialemediasteedsvakerinombewonerstebenaderen,tebevragenoftebetrekken.Deparallelletrendvantoenemendevraagsturingentoenemendgebruikvansocialemediaingebiedsontwikkelingroeptdevraagopwatpreciesheteffectisvanhetgebruikvansocialemediaopdeinvloedvanbewonersophunleefomgeving.

    11

  • Doelstelling:

    Dedoelstellingvanditonderzoekis: meerinzichttekrijgeninheteffectvansocialemediaopdeverschillendefactorendieeenrolspelenbij

    hetuitoefenenvaninvloeddoorbewonersophunleefomgeving. eenbeterbegriptekrijgenvandeverschillendebelangenbijhetgebruikvansocialemediadoor

    professionalsenbewoners. meerinzichttekrijgenindefaalensuccesfactorenvanhetgebruikvansocialemediadoorbewonersen

    professionalsineenonderlingesamenwerking.

    1.3 Onderzoeksvraag en deelvragen

    Meerinzichtinheteffectvansocialemediaopdematevaninvloedvanbewonersophunleefomgevingkanuitwijzenofsocialemediadeinvloedvanbewonersophunleefomgevingvergrotenofverkleinenenhoeditprecieswerkt.Decentraleonderzoeksvraaginditonderzoekisdaarom:Watisheteffectvansocialemediaopdeinvloedvanbewonersophunleefomgeving?Hoekunnenwedezevraagbeantwoorden?Voordehandligteerstinkaarttebrengenwateralbekendisoverhoehetbenvloedenvanjeleefomgevingzondersocialemediaprecieswerktenwelkefactorendaarineenrolspelen.Voordehandligtookteonderzoekenwateralbekendisoverdesoortenenkenmerkenvansocialemediaenheteffectophetgedragvanpartijen.Bijeeneersteanalyseoverhoeeenbewonerinvloedopzijnleefomgevingkrijgtontstaathetbesefdatinvloedopdeleefomgevingmeestalhetresultaatisvaneenvormvaninteractieofsamenwerkingtussenbewonersonderlingentussenbewonersenprofessionals.Daaromisnaastdetheorieoverinvloedopdeleefomgevingendeeffectenvansocialemediaookinkaartgebrachtwaterpreciesgebeurtalsprofessionalsenbewonerssamenwerkenaaneengebiedsontwikkeling.Samengevatleidtdittotdevolgendedeelvragen: welkefactorenspeleneenrolwanneereenbewonerinvloeduitoefentopzijnleefomgeving? welkekenmerkenhebbensocialemediaenwelkeffectheeftsocialemediaoppartijenenophetproces

    vangebiedsontwikkeling? welkefactorenspeleneenroltijdenssamenwerkingtussenbewonersenprofessionalsin

    gebiedsontwikkeling?Dezevragenzullenwordenbeantwoorddoormiddelvanliteratuurstudie.Dezeverzameldekennisvormthettheoretischkadervanditonderzoek.

    12

  • 1.4 Onderzoeksopzet en -methodiek

    Hetbeantwoordenvandedeelvragenleverteenuitgebreidoverzichtopvanhetcomplexeprocesvansamenwerkingtussenbewonersenprofessionals.Datleidttotinzichtinhoebewonersinvloeduitoefenenophunleefomgeving,welkefactorenhierineenrolspelenenhoedezefactorenzichtotelkaarverhoudenenelkaarbenvloeden.Debevindingenuithettheoretischkader(2)leidentotinzichtinheteffectvansocialemediaopdeverschillendefactorendieeenrolspelenbijhetuitoefenenvaninvloeddoorbewonersophunleefomgeving.Datleidttoteenconceptueelkader(3).Hetinzichtindetheorieroeptooknieuwevragenopenlaatzienwelkevragenoverheteffectvansocialemedianietaandehandvanbestaandekenniskunnenwordenbeantwoord.Datleidttotaannamesofzogenaamdehypothesen(3).Omerachtertekomenofdezehypothesenjuistzijnenomdeoverigevragentekunnenbeantwoordenisveldonderzoekgedaannaardewerkingvansocialemediaindepraktijk.Tijdensditzogenaamdbeschouwendofempirischdeelvanditonderzoekzijneenvijftaluiteenlopendecasussenonderzochtwaarbijsocialemediaeenrolhebbengespeeldineen(mogelijke)veranderingindeleefomgeving(4).Parallelhieraanzijnvanelkecasusverschillendebetrokkenpartijenbenaderd.Datheeftgeresulteerdin12interviewsmet6bewoners,5gemeenteambtenarenen2projectontwikkelaarsvangrotemarktpartijen.Analysevandeinterviewsincombinatiemethetcasusonderzoekheeftinzichtgegevenindevraagwatheteffectisvansocialemediaophetuitoefenenvaninvloeddoorbewonersophunleefomgeving.Doordeantwoordenvandeverschillendepartijenindeuiteenlopendecasesteanalyserenenmetelkaartevergelijkenzijnpatronenontdekt(5).Deresultatenuitdeanalyseendeontdekkingenuitdetheoriehebbensamengeleidtotconclusiesoverheteffectvansocialemediaopdeinvloedvanbewonersophunleefomgeving(6).Opbasisdaarvanzijnaanbevelingengedaanvoorhetgebruikvansocialemediaingebiedsontwikkelingenvoorvervolgonderzoek(7).Hetonderzoeksprocesishieronderineenmodelgezet.Hieruitwordtduidelijkhoedeverschillendeonderzoeksfasenzichtotelkaarverhoudeneninwelkevolgordehetonderzoekisuitgevoerd.

    13

  • 1.5 Afbakening onderzoek en begrippen: Ditscriptieonderzoekgaatoverdevraagwatheteffectisvansocialemediaopdematevaninvloeddiebewonershebbenophunleefomgeving.Populairgevraagd:hebbenwij,mensen,doorsocialemediameerinvloedoponzeleefomgevingenzoja,hoewerktdatdanprecies?Invloedopdeleefomgeving

    Ditonderzoekisgebaseerdopdeaannamedathetgunstigisalsbewonersmeerinvloedophunleefomgevinghebben.Overheidsbeleidishiersteedsmeeropgericht.Detheoriewijstuitdatwaarbewonersmeerinvloedhebbenophunleefomgevingermeerbetrokkenheidisbijhunleefomgevingenmeersocialecohesie.Datleidttotmeersocialecontrole,meersocialedwarsverbandeneneengrotergevoelvanveiligheidenonderlingvertrouwen.Datlijktlogisch.Bijietswaarjemeerinvloedophebtkunnenuitoefenenofwaarjezelfaanmeehebtgewerktvoeljejemeerbetrokken.Hetwordteenbeetjevanjou.Andersomishetprettigdatalsietsinjeleefomgevingjenietbevalt,jeinvloedkuntuitoefenenomditteverbeteren.Hetnietkunnenuitoefenenvaninvloedopeensituatiediejenietbevalt,kanaanleidinggeventoteengevoelvanonmachtenstress.Veelonderzoekgaatoverdevraagwelkeelementenineengebiedsontwikkelinggunstigzijnvoordeleefomgeving.Watmaaktdatbewonerszichergensprettigvoelen?Watzorgtervoordatbewonersgezonderblijven?Hoekrijgenwealsgemeentemeerbewonersendaarmeebedrijveninonzestad?Professionalsingebiedsontwikkelingzijndoorlopendopzoeknaarinformatieensuccesvollevoorbeeldenomteverantwoordendatwatzebedenkendoorbewonerszalwordengewaardeerd.Hetnietgevenvaninvloedaanbewonersismisschienwelhetmeestonderschattemiddelomwaarderingenkwaliteittotstandtebrengen.Bewoners

    Ditonderzoekrichtzichopdeinvloedvanbewonersophunleefomgeving.Ervaltveelvoortezeggendateenwerkomgevingnetzovanbelangisvoorwerknemersalsdeleefomgevingisvoorbewoners.Ookomdatwoonenwerkomgevingennogaleensgemixtzijnenomdatmensensteedsvakerthuiswerkenlijkthetvoordehandliggendhierdieperopintegaan.Tegelijkertijdisereenprincipieelverschiltussendeleefomgevingwaarjewoont,waarjehuisenjegezinzijnenwaarjewerkt,ookalbesteedjehiermisschienwelnetzoveeltijd.Devraagofdezelfdeprincipesookvaninvloedzijnopweknemersinhunwerkomgevinggeeftaanleidingtotvervolgonderzoek.Omdezelfderedenisnietgesprokenovereindgebruikers.Eindgebruikerszijnimmersallepersonendieopeenofanderemaniergebruikmakenvanhunleefomgeving.Feitelijkiedereendus.Ofjenubewoner,werknemer,winkelierofondernemerbent.Ookisbeslotennietgebruiktemakenvandetermburgerszoalsdieveelwordtgebruiktdoordeoverheid.Determburgersversterkthetverschiltussenoverheidsprofessionalsenbewoners.Hetversterkthetwij/zijdenkenterwijldeoverheidzelfjuiststreeftnaarverkleiningvanhetverschiltussenbewonersenambtenaren.Ambtenarenvoelenzichzeldenburgermaarzevoelenzichaltijdbewoner.Ditonderzoekbeperktzichdaaromtotheteffectvansocialemediaopdeinvloedvanbewonersophunleefomgeving.

    14

  • Natuurlijkzijnerveelsoortenbewoners.Deenebewonerisdeandereniet.Sommigenzullenzichnooitlatenhorenterwijlanderenaltijdopdebarricadenstaan.Zozijnvoorditonderzoekvrijwelalleenbewonersgenterviewddiezichopdevoorgrondhebbengeschoveneninitiatiefhebbengenomen.Datzijndezogenaamdekeyplayersindesamenleving.Deverschillentussenbewonerszijninditonderzoekbuitenbeschouwinggelaten.Datgeeftwelaanleidingtotvervolgonderzoek.Professionals

    Ditonderzoekspreektveeloversamenwerkingtussenbewonersenprofessionals.Metprofessionalswordthierbedoeldzijdiezichprofessioneelbezighoudenmetgebiedsontwikkeling.Bijvoorbeeldomdatzewerkzaamzijnbijeengemeente,eenprojectontwikkelaarofeenwoningcorporatie.Ditonderzoekbeperktzichtotgemeentelijkeprofessionalsenmarktprofessionals.Hetlijktaannemelijkdatdeconclusiesookgeldenvoorprofessionalsbijbijvoorbeeldwoningcorporaties,provinciesenhetrijk.Vervolgonderzoekzalditmoetenuitwijzen.Socialemedia

    Erzijnveelsoortensocialemedia.Socialemediaiseenverzamelnaam.Ditonderzoekbehandeltnietdeverschillentussendesoortensocialemediaenlaatdeeffectiviteithiervanbuitenbeschouwing.Hetiswelduidelijkdathoesocialemediawordengebruikteengrooteffecthebbenopdeeffectiviteitvaneensamenwerkingendaarmeeopdematevaninvloeddiebewonerskunnenuitoefenenophunleefomgeving.Ditonderzoekbehandeltalleendealgemeneeigenschappeneneffectenvansocialemedia.DespecifiekeverschillenvansoorteneneffectiefgebruikgeeftaanleidingtotvervolgonderzoekDefinitiesvanbegrippen

    Inditonderzoekzijneenaantalbegrippengebruiktdiewellichtniettotdestandaardvocabulairebehoren.Dezebegrippenzijndaaromhierondergedefinieerd.Mochtersprakezijnvanhetbestaanvanmeerderebestaandedefinitiesdangeldtvoorditonderzoekdehierondervermeldedefinitie.Socialemedia:Socialemediazijnonlinewebapplicatieswaarvandeinhoudinteractiefdoorgebruikerswordtgemaakt,gedeeldenbenvloed.Leefomgeving:deomgevingwaarinwijlevenendiebepaaldwordtdooralleaspectendiedezeomgevingbenvloeden,zowelinfysiek,sociaal,cultureeleneconomischopzicht,etc.Ofeenleefomgevingalsprettigwordtervarenisafhankelijkvanmeerofminderobjectievefactorenenwateenbewonerhierinalsbelangrijkervaart.Defocusinditonderzoekligtbuitendewoningentuinvanbewoners,waarzijimmersdirectinvloedopkunnenuitoefenen,maarbinnendebuurtofwijkwaarindezewoningzichbevindt.Leefbaarheid:denietstatische,subjectievewaarderingvaneensociaalruimtelijkesituatiediewordtbepaalddooreenmixvanobjectieveensubjectievefactoren.Leefbaarheidwordtookwelqualityoflifegenoemd.Samenwerking:allevormenvaninteractietussenpartijeningebiedsontwikkeling.Tussenbewonersonderlingoftussenbewonersenprofessionals.Voorwaardeisdatersprakeisvaneeninspanningvanbeidekanten.Datkanvarirenvaninspraak,eenreferendumofeenstemmingtotparticipatieofbijvoorbeeldcocreatie.

    15

  • Professionals:ambtenaren,politici,bestuurders,projectontwikkelaars,iedereendiebijgebiedsontwikkelingisbetrokkenvanuiteenuitvoerendeofbeleidsvormenderolenwerkzaamvooroverheden,(deel)gemeentesofprojectontwikkelaars.Gebiedsontwikkeling:hetprocesvanveranderingvaneenleefomgeving.Datbehelstnietalleenruimtelijkemaarbijvoorbeeldooksocialeeneconomischeopgaven.Bijgebiedsontwikkelingstaandeaaneengebiedgerelateerdemaatschappelijkeopgavencentraalenisparticipatievanbelanghebbendeneneventuelemarktpartijenvanzelfsprekend.

    1.6 Relevantie onderzoek Relevantie:Socialemedialijkeneengroterolte(kunnen)speleninhetvergrotenvandemogelijkhedenvanbewonersominvloeduitteoefenenophunleefomgeving.Alsdatwaaris,kunnensocialemediamisschieneenrolspeleninhetvergrotenvandebetrokkenheidvanbewonersbijhunomgeving,zoalsgemeentenzograagwillen.Socialemediakunnenmisschienhelpeneennieuwe,meeroptimalebalanstevindentussentopdownenbottomupgebiedsontwikkeling.Hetzoukunnenhelpeneennieuwerolverdelingtevindentussensamenwerkendepartijeningebiedsontwikkeling.Socialemediazijneenextracommunicatiemiddeldatkanleidentotmeeronderlingecommunicatietussenpartijen.Datkanhetwederzijdseonderlingebegriptussenpartijendoentoenemen.Misschienhelpensocialemediazodeklooftussenoverheidenburgersteverkleinen.Alswescherphebbenhoeditprecieswerktkunnenwehierwellichtinsturen.Datkanhelpendeeffectiviteitvanhetgebruikvansocialemediaingebiedsontwikkelingentevergrotenendesamenwerkingtussenprofessionalsenbewonersinhetprocesvanvraagsturingteverbeteren.Eenbeteresamenwerkingtussenbewonersenprofessionalskanleidentotmeerinvloedvoorbewonersopveranderingeninhunleefomgevingdiebeteraansluitenopdegemeenschappelijkevraaguitdesamenleving.Datkanleidentoteenhogerequalityoflife.Dematevaninvloedoponzeleefomgevingzouweleenseengrooteffectkunnenhebbenoponzequalityoflife.Alsjeergensinvloedophebtkunjeeennegatiefaspectimmersombuigennaarietspositiefs.Daarbijkomt:daarwaarweinvloedophebbenvoelenweonsnauwerbijbetrokken.Denkaanjeeigenhuis,jetuin,aanietswatjezelfhebtgemaakt,denkaanjekinderen.

    Verwachteaanbevelingen

    Ditonderzoekbrengtinkaartwelkeffectsocialemediaprecieshebbenopdeverschillendefactorendieeenrolspeleninhetprocesvansamenwerkingtussenbewonersenprofessionalsingebiedsontwikkelingeninhetprocesvanhetuitoefenenvaninvloedopdeleefomgevingdoorbewoners.Hierdoorwordtduidelijkwatdefaalensuccesfactorenzijnvanhetgebruikvansocialemediaindezeprocessen.Metdezewetenschapkunnengerichteaanbevelingenwordengedaanaanbewonersen

    16

  • professionalsoverhoesocialemediawlofjuistniettegebruikenenwelkefactoreneenrolspeleninhetslagenoffalenhiervan.Deaanbevelingenvallenuiteenintweedelen:

    aanbevelingenvoordepraktijk:hoekunnensocialemediaeffectiefwordengebruikttenbehoevevanhetverbeterenvandesamenwerkingtussenbewonersenprofessionalsenhetvergrotenvandeinvloeddoorbewonersophunleefomgeving.

    aanbevelingenvoorverderonderzoek.Geenonderzoekisuitputtend.Enelkonderzoekroeptweernieuwevragenop.Dezenieuwevragenzijnwellichtaanleidingvooreenvervolgonderzoek.

    1.7 Leeswijzer

    Onderstaandschemalaatzienwelkeonderdelenvanditonderzoekinwelkehoofdstukkenaanbodkomen.

    17

  • 2.Theoretischkader

    Hiervoorisbeschrevenhoeikdehoofdvraagdenktekunnenbeantwoorden.Omditgoedonderbouwdtekunnendoenstaatindithoofdstukbeschrevenwelkekenniseralbeschikbaarisoverdeverschillendeaspectenenfactorendieindehoofdvraagliggenbesloten.Metanderewoorden:welkerelevantetheorieiseralbeschikbaaroverditonderwerp?

    Dekeuzevoorhetwelofnietopnemenvantheorieindithoofdstukisuiteraardaleensubjectieve.Iedereonderzoekerlaatzichonbewustleidendoorwathijtegenkomt,waarhijinteressevoorheeft,wathijgeloofwaardigacht,etc.Hetveldonderzoekheeftgeholpendejuistheidvandezekeuzestebevestigenofjuistbijtestellen.Hettheoretischkaderisdusdeelsiteratieftotstandgekomen.

    Omtebeginnenwordtindithoofdstukingegaanopdetheorieoverhetuitoefenenvaninvloedinhetalgemeenenoverinvloedopdeleefomgevinginhetbijzonder(2.1).Vervolgenszalwordeningegaanopdeverschillendeaspectendiebetrekkinghebbenopsamenwerkingtussenbewonersenprofessionals(2.2).Totslotgaikinopdeverschillendecategorienenkenmerkenvansocialemediaenwatalisonderzochtoverheteffecthiervanopsamenwerkingsprocessen(2.3)

    Hettheoretischkadereindigtmeteensamenvattingwaarinikdeonderlingeverbandenensamenhangtussendediversefactorenprobeertevinden.Dieverzameldekennisleidtinhoofdstuk3tothetconceptueelkadervoorditonderzoekeneenaantalvermoedens,hypothesen,dieinhetveldonderzoekzullenwordengetoetst.

    2.1 Theorie: invloed op de leefomgeving

    2.1.1InleidingDehoofdvraaggaatoverdehoeveelheidinvloeddiebewonershebbenophunleefomgevingenofsocialemediadaareeneffectophebben.Indithoofdstukisdaaromomtebeginnenuiteengezetwaterzoalisonderzochtoverhetuitoefenenvaninvloedopjeleefomgeving.Welkebestaandekennisishieralovertevinden?Enhoewerktdateigenlijk:invloeduitoefenen?

    Inhoofdstuk2.1.2.wordtingegaanopdebegrippenleefomgevingenleefbaarheid.Watverstaanweeigenlijkonderhetbegripleefomgeving?Welkefactorenbepalenhoeweonzeleefomgevingervarenenhoeleefbaarweonzeleefomgevingvinden?

    Alsweniettevredenzijnmetonzeleefomgevingofalsereenveranderingdreigtdieonzeleefbaarheidaantast,kanhetzijndatwehierietsaanwillenveranderen.Enalsweietswillenverandereninonzeleefomgevingzullenweindemeestegevalleninvloedmoetenuitoefenenomdatvoorelkaartekrijgen.Maarhoedoejedat:invloeduitoefenen?Watbetekentinvloedeigenlijk?Welkefactorenbepalenhoeveelinvloedjehebt?Inhoofdstuk2.1.3wordtuiteengezetwelketheoriehieroverbekendis.

    Totslotwordtingegaanopdewaaromvraag?Wantwaaromzoujedateigenlijkdoen:invloeduitoefenen?Doejedataltijdofalleenalsjeontevredenbentmetjeleefomgevingofspelenookanderefactoreneenrol?Inhoofdstuk2.1.4wordtonderandereingegaanopdebegrippensocialecohesie,eigenaarschapenpurposeofpersoonlijkebetekenis.Dezefactorenspeleneenbelangrijkerolspelenindepersoonlijkebeslissingvaneenbewonerominactietekomenoftegaansamenwerken.

    18

  • Hoofdstuk2.1.5omvateensamenvattingvandezeparagraaf.Mogelijkgeeftdetheorieopditpuntalaanleidingtotvoorlopigeconclusiesenonderlingeverbanden.Ofmisschienroeptdetheorievragenopofvermoedensdieaanleidinggeventothetformulerenvaneenhypotheseofvragentijdenshetveldonderzoek.

    2.1.2LeefomgevingenleefbaarheidLeefomgeving

    Leefomgevingissynoniemvoorhetbegriphabitatzoalsdatindebiologiewordtgebruikt:eenhabitatiseenplaatswaardeabiotische(nietlevende)factorenenbiotische(levende)factorenvoldoenaandeeisenentolerantiesdieorganismen(inditgevalmensen)stellenomtekunnenoverleven,groeienenvoortplanten(Pouwelsetal.2002).

    Binnenbepaaldegrenzenentolerantiesmoeteenleefomgevingvoormensendusaanbepaaldecriteriavoldoendiemenseninstaatsteltteoverleven,tegroeienenzichvoortteplanten.Alsdeabiotische(nietlevende)ofbiotische(levende)factorennietvoldoenaandeeisenentolerantiesdiemensenstellenzullenmensenmogelijknietgoedkunnenfunctioneren.

    Eenleefomgevingmoetmetanderewoordengezondgenoegzijn.Anderskrijgenmenseneerderlastvanhungezondheid,krijgenzestressofwordenzeziek.Datroeptdevraagopwatwordtverstaanondereengezondeleefomgevingvoormensen?

    HetRijksInstituutvoorVolksgezondheidenMilieudefinieerteengezondeleefomgevingvoormensenalsvolgt:eenleefomgevingdiealsprettigwordtervaren,dieuitnodigttotgezondgedragenwaardedrukopdegezondheidzolaagmogelijkis(RIVM,2003).

    EengezondeleefomgevingisvolgenshetRIVMeenleefomgevingdie:

    schoonenveiligis uitnodigttotbewegen,spelenensporten fietsen,wandelenenOVgebruikstimuleertenzorgtvoorgoedebereikbaarheid ervoorzorgtdatmensenelkaarkunnenontmoeten rekeninghoudtmetdebehoeftenvande(toekomstige)bewonersenspecifiekebevolkingsgroepen(kinderen,ouderen,

    chronischzieken/gehandicapten,lagereinkomensgroepen). eengoedemilieukwaliteit(geluid,lucht,bodem,externeveiligheid)heeft voldoendegroen,natuurenwaterheeftaandachtvoorklimaatadaptatieheeft gezondeenduurzamewoningenheeft eenaantrekkelijkeengevarieerdeopenbareruimteheeft eengevarieerdaanbodaanvoorzieningen(wonen,scholen,winkels,cultuur,bedrijven,openbaar

    vervoersvoorzieningen,sport)heeft

    IndedefinitievanhetRIVMvallendirectdebegrippenprettigenervarenop.Desubjectievebegrippenprettigenervarenindezedefinitiebevestigendatleefomgevinggaatovermeerdanalleenfysieke(abiotische)aspectenzoalsindebiologischedefinitiealisomschreven.

    Hoeweonzeleefomgevingervarenwordtookbepaalddoorbijvoorbeeldsociale,culturele,economischeenpersoonlijkeaspecten.Dusnietalleendoorbebouwingenopenbareruimtemaarookdoorhetgedragvanonzemedebewoners,onzepersoonlijkeomstandighedenendoorbijvoorbeeldmilieufactoren.

    Leefbaarheid

    OmdesubjectievebegrippenprettigenervarentekunnenhanterenisdoorGroothetbegripleefbaarheidgentroduceerd.LeefbaarheidisdoorGrootgedefinieerdals:desubjectievewaarderingvaneen

    19

    http://nl.wikipedia.org/wiki/Abiotische_factoren
  • sociaalruimtelijkesituatiemetbetrekkingtothetverwervenvaneenredelijkinkomenenhetgenietenvaneenredelijkematevansocialezekerheid,deadequatebevredigingvandebehoefteaangoederenendienstendoordeverzorgendeoutillage,deverschaffingvanwoongenotdoordefysiekeuitrustingenhetzichwelbevindenindebetreffendesocialeeenheid.(Groot,J.P.1969).

    Leitmannspreektinditverbandookweloverdequalityoflife(Leitmann,1999)ofkwaliteitvanleven.Leefbaarheidofqualityoflifezijnzowelnietobjectievealsooknietstatischebegrippen.

    Leefbaarheidkandoortweeverschillendepersonenindezelfdeleefomgevingverschillendwordenervaren.Metanderewoorden:watvoornpersooneenprettigeengezondeleefomgevingishoeftdatvoordeanderepersoonniettezijn.Bovendienkandeervaringvanhoeiemandzijnleefomgevingervaartveranderen.Eenkindheeftwaarschijnlijkeenanderideaalbeeldvanzijnleefomgevingdandiezelfdepersoonalsvolwassene.

    DedefinitievaneengezondeleefomgevingdoorhetRIVMbeperktzichfeitelijktotobjectievefactoren.Alsaandezefactorenisvoldaanzoujeduskunnensprekenovereenobjectieveleefbaarheid.Deleefbaarheiddiemensenfeitelijkervarenisdandesubjectieveleefbaarheid.

    OfzoalshetRIVMstelt:Deaspectendievanbelangzijnvoorleefbaarheidofkwaliteitvanlevenzijnminimaalvooreendeelafhankelijkvantijd,plaats,cultuurensocialegroep.Eriswaarschijnlijkeenbeperktaantalbasalekenmerkendateenalgemeenbelangheeft.Dezekenmerkenhebbeneffectopdemeerbasalebehoeftenvandemensenzijnalshetwaredevoorwaardenvooreengezondleven.ZoisuiteenonderzoekinChicagogeblekendatdeaanwezigheidvangroeneffectheeftophetfunctionerenvanmensen.(Kuo,2001)DaarnaastiservolgenshetRIVMeenveelgroteregroepvankenmerkendievoordeenepersoon(ofgroep)welenvoordeanderegeenofminderwaardehebben.Hetzijndekenmerkendieervoorzorgendathetlevennietalleengezondis,maarooknogaangenaam.(RIVM,2003).Eenvoorbeeldhiervanisdetevredenheidovermensenindebuurt:zeerbepalendvoordeleefbaarheid,maarzaldoorverschillendepersonenverschillendwordenbeleefd.

    HetRIVMheeftdeverschillendemenselijkeenomgevingskenmerkenineenschemaverzameld,ziehiernaast.DezekenmerkensamenbepalenvolgenshetRIVMdeleefbaarheidofqualityoflifevaneenpersoon.Hetbetrefthierdusgezondheids(ofobjectieve,basale)kenmerkenenprettigheids(ofsubjectieve)kenmerkenbijelkaar.

    Leefbaarheidisdusafhankelijkvaneenmixvanzowelobjectievealssubjectievefactoren.Dezefactorenkunnenelkaarbovendienonderlingbenvloeden.Eenhogewerkloosheidofweinigvoorzieningenineenbuurtkanbijvoorbeeldeffecthebbenophetveiligheidsgevoelindiebuurt.Leefbaarheidisdaaromookmoeilijktemeten.Eenleefomgevingdievooriedereenideaalofoptimaalis,isdaaromeenutopie.Waarmeerderemensensamenlevenblijftaltijdietsteverbeterenomdatiedereenanderewensenheeftenandereideenoverwatbeteris.

    ErkunnenomdieredenvolgensSeverijndaaromookweinigkwantitatieveafsprakenoverwordengemaakt,zowordtgesteldinhetOnderzoekprestatieovereenkomstentussengemeentenenwoningcorporaties2010(Severijn,2010)

    Inhetonderzoekleefbaarheid,betekenissenenmeetmethodenschrijftVeenhoven:Omleefbaartezijnhoefteenomgevingnietideaaltezijn.Hetgaatnietomdeaansluitingopeenideologie,maaromaansluitingopdenatuur.Eenleefbareomgevingmoetzelfsniettevolmaaktzijnwanthetnatuurlijkprogrammavraagttypischenigeuitdaging(Veenhoven,2000).

    20

  • Verschillendemenselijkeenomgevingskenmerkenbron:RIVM,2003

    Eenidealeleefomgevingisdussubjectiefendaaromniettedefinirenentegelijkertijdisdatgoedomdathetmensenuitdaagt.Jezoukunnenzeggendatdeidealeleefomgevingeenleefomgevingisdiebewonersuitdaagtominvloedophaaruitteoefenen.

    HetinzichtdatergeenstandaardoplossingbestaatomdeleefbaarheidteverbeterenmaardatdesleutelvoorhetsucceshierinligtinhetmeeruitdagenenbetrekkenvanmensenlijktinNederlandlangzaammeervoetenaandegrondtekrijgeninNederland,zowelinevaluaties,inonderzoeksrapportenalsindepolitiek,alhoweldebeweegredenenvaaknogalpraktischzijn:hetisintegralerofeffectiever:

    IndeevaluatieophetGroteStedenBeleidwordtalsconclusiegetrokken:degrootsteverworvenheidtenopzichtevanhetGroteStedenBeleidisdeburgercentraal.Datprincipeleidttotmeerintegraliteitindeaanpak(EvaluatiewerkwijzeGSB20052009,spoor2).

    DeVisitatiecommissieWijkenaanpakschrijftinhaareindrapportDerichtingvandewijkenaanpakmoetnaarnieuweeffectieveeneenvoudigeorganisatievormenindebuurtgaan,waarbevoegdheden,machtengeld

    21

  • naartoewordenovergedragenenwaarbijdebewonersaanhetstuurkomen.(visitatiecommissiewijkenaanpak,2011).InNederlandgroeithetbesefdatmeerinvloedenmeerverantwoordelijkheidvoorbewonersophunleefomgevingeenpositiefeffecthebbentopdeintegraliteitvaneenwijkaanpakendeleefbaarheid.Datlijktgeentoeval:bewonerszijnimmersnietalleenbezigmethunfysiekeomgeving,zezienalleproblemeninhunomgeving.Zedenkenniet,zoalsbeleidsmakersinsectoren,beleidsveldenoffacetten.Bewonersdenkenvannatureintersectoraal.Logischdusdatmeerinvloedvoorbewonersophunleefomgevingtotintegralereplannenleidt.

    Derelatietusseninvloedopleefomgevingenleefbaarheid

    Donner:meerinvloedburgeropleefbaarheid

    1januari2011Bron:nieuws.nvm.nl

    MinisterPietHeinDonner(BinnenlandseZaken)wilburgersmeerinvloedgevenopdeleefbaarheidindorp,stadswijk,groeigemeenteofkrimpregio.DatschrijfthijaandeKamer.Uitervaringenmetdewijkaanpakblijktdatervooralsuccessenwordengeboektalsburgersdevrijheidkrijgenzelfinitiatievenoptepakken,zostaatinhetReformatorischDagbladtelezen.Pasalsdatnietlukt,isereenrolvoordeoverheid,vindtDonner.

    2.1.3InvloedenwederkerigheidWatisinvloednueigenlijkprecies?Waaraankunnenwezienofbewonersinvloedhebbenophunleefomgeving?Welkefactorenzorgenervoordatdeinvloedvanbewonersophunleefomgevingtoeofafneemt?Enwelkekenmerkenvaninvloedzijnerteonderscheiden?

    Datisrelevantvoorditonderzoek.Immers,alsweditwetenenwewetenofsocialemediahieropeeneffecthebben,kandithelpeninzichttekrijgeninhetmogelijkeeffectvansocialemediaophetuitoefenenvaninvloed.

    22

    http://nieuws.nvm.nl/Actual/januari_2011/Donner_meer_invloed_burger_op_leefbaarheid.aspx
  • Invloed

    Invloedkunjedefinirenals:deuitwerkingvaneengebeuren,eenzaakofeenpersoonopietsofiemandanders.Inditonderzoekgaathetvolgensdezedefinitieomdeuitwerkingvaneenpersoonopietsofiemandinzijnofhaaromgeving.Datkandirectenbijvoorbeeldfysiek,bijvoorbeelddooreenhuistebouwenofeenbushokjetevernielen.Hetkanookindirectensociaal,doorbijvoorbeeldeenbuurtbarbecueteorganiserenofdebuurmanaantesprekenopzijnvervelendegedrag.Ofnogindirecter,dooraantekloppenbijdegemeenteofdegenedieverantwoordelijkisvoorbeleidinjebuurtdateffectheeftopjeleefomgevingenjeleefbaarheid.

    Invloedopjeleefomgevingvindtvooralmeerofminderindirectplaatsenbetreftfysieke,maarookbijvoorbeeldsociale,economischeencultureleaspectenvanjeleefomgeving.Bovendienspelendezeaspectenzichafopverschillendeschaalniveaus.Aldezeverschillendeaspectenenschaalniveausvanjeleefomgevingkunneneeneffecthebbenopdeleefbaarheidofdequalityoflife.

    Schaal

    Defocusinditonderzoekligtbuitendewoningvanbewoners,waarzijdirectinvloedopkunnenuitoefenen,maarbinnendebuurtofwijkwaarindezewoningzichbevindt.Immers,zostelthetRIVM:voordeleefbaarheidlijktvooralhetlokaleschaalniveaurelevant.Datiswaardemeesteinteractietussenmensenomgevingplaatsvindt,hoehogerhetschaalniveau,hoeminderspecifiek(RIVM,2003).

    Aspectenopwereldschaal,zoalsdehoeveelheidCO2inonzeatmosfeerkunnenoptermijneeneffecthebbenoponzeleefomgeving.Eneenkapotterioleringinonshuiskaneendirecteffecthebbenoponzegezondheid.Ophetlaagsteschaalniveauhebbenwemeerenmeerdirecteinvloeddanophethoogsteschaalniveau.

    Hoegroterhetschaalniveau,hoeminderdirecteinvloedjealsindividuinprincipehebt.Immers,hoemeermenseninvloedwillenuitoefenenopeenaspecthoekleinerhetindividueleinvloedsdeelis.Datverandertophetmomentdatmensengaansamenwerken,zozullenweverderopzien.

    Derelatietussenschaalniveauendeindividueleinvloedopdeleefomgeving

    23

  • Afhankelijkheid

    Dedirectheidofindirectheidvaninvloeduitoefenenlijkteeneffecttehebbenopdematevaninvloeddieiemandheeftenhoeafhankelijkiemandisvaneenanderepersoonofpartij.Iemanddieeenbushokjevernieltheeftdirectinvloedopzijnleefomgevingenisnietafhankelijkvaniemand,degevolgenevenbuitenbeschouwinggelaten.Iemanddiezijnbuurmanaanspreektopvervelendgedragisafhankelijkvanzijnbuurmanofhetgedragzalwordenaangepast.Iemanddiebezwaaraantekentbijdegemeenteopeenaangekondigdeveranderingindeopenbareruimteisafhankelijkvandegemeente.Omdateendergelijkeveranderingmeermensenbetreftzaldelokaleoverheidnietaltijdnaarelkeindividueleburgerluisterenofelkindividuzijnzinkunnengeven.

    Methetafnemenvandehoeveelheidinvloedkunjedusstellendatdeafhankelijkheidgroterwordt.Immers,hoeminderinvloedjehebt,omdatjouwbelangnueenmaalniethetenigeis,hoeafhankelijkerjewordt.Dateffecthoudtnietopbijdegemeente:jeindividueleinvloedopdecentraleoverheidisnogkleineromdaternogmeerbelangenzijn.Enomgekeerdisjeafhankelijkheidvandecentraleoverheiddusookgroter.Denkmaaraandewettenwaaraanjejedienttehouden.

    Macht

    Alseenbewonerafhankelijkisvaneenanderepartijiserautomatischsprakevanmacht.Deanderepartijheeftimmersdemachtjouinvloedtegevenofniet.Omgekeerdkaneenbewonerookinvloeduitoefenenomzijnmachttevergroten.Devergelijkingmeteenopgroeiendkinddringtzichhierop:alsbabybenjevolstrektafhankelijkvanjeouders.Alsouderhebjedusvolledigemachtoverjekind.Maarhoeouderjekind,hoeonafhankelijkerhetwordt,enhoemindermachtjeoverjekindhebt.Ertreedtzogezegdeenmachtsverschuivingop.

    Edelenbosdefinieertmachtalsvolgt:Machtishetvermogenvanactorenomdeloopdergebeurtenissenteveranderen(Edelenbose.a.,2006,p.29).Foucaultsteldealdatmachtaltijdaanwezigenonoverkoombaaris.Endatmachtsrelatiesbovendienzijngeworteldinsocialenetwerken.Demachtvaneenactorineennetwerkwordtbepaalddoordebronnenwaaroverdezeactorbeschikt.Voorbeeldenvanbronnenzijnregelsenprocedureszoalsdiezijnafgesprokentussendeactorenmaarookinformatie,statusengeld(Marshe.a.,1992,p.11).

    Wederkerigheid

    OokLearysteltdateraltijdsprakeisvanmachtwanneermensenmetelkaaromgaan.MaarLearyvoegtnogeenbelangrijkaspecttoe.WanneermensenmetelkaaromgaanspeeltervolgensLearybehalvemachteninvloedtussendezemensenookaltijdietsvanpersoonlijkeafstandofnabijheid.DezetweeschalensamenresulterenindeRoosvanLeary(Leary,1957).Hierinwordtduidelijkdatbepaaldgedragvaneenpersoonofpartijbepaaldgedragoproeptbijdeander:"samen"gedragvandenwordtmeestalbeantwoordmet"samen"gedragvandeander."Tegen"gedragvandenroeptmeestalnieuw"tegen"gedragop.

    24

  • DeroosvanLearybron:www.wikipedia.nl

    Behalvedatdematevaninvloeddusafhangtvandematevandirectheidenafhankelijkheid,hangtdematevaninvloedvolgensLearyookafvandeonderlingerelatietussendematevaninvloedendematevanpersoonlijkenabijheid.Beidefactorenhebbeneeneffectopdeeffectiviteitvaneensamenwerking.

    Cialdinigebruiktinzijnonderzoekinvloedinditverbandooknogdetermwederkerigheid.Dematevaninvloedzouvolgenshemtoenemenbijzogenaamdewederkerigheid(RobertB.Cialdini,2011).Datwilzeggendatalsjeiemandhelpt,ereennatuurlijkeneiging(eenreflex)vandeontvangeris,daarietsvoorterugtegeven.Actievewederkerigheidvoedtrelatiesendemptteleurstellingen,aldusCialdini.

    Coveysteltietssoortgelijkswanneerhijbenadruktdateffectieve,proactievecommunicatiehelptomjezogenaamdecirkelvaninvloedtevergrotenenjepersoonlijkeeffectiviteittevergroten.Ervaring,macht,zekerheidenkrachtzijnhierbijsleutelbegrippen.Evenalsovertuigen,delegerenenonderhandelen.(Covey,1989).KernvanCoveysbetoogisdatjealleenkuntbenvloedenwatbinnenjecirkelvaninvloedligt.Hetheeftgeenzindewereldomjeheenteveranderen.Alleendoorproactieftereagerenopdewereldomjeheenkunjejecirkelvaninvloedvergroten.

    DebenvloedbaarheidvanzakenofgebeurtenissenisvolgensCoveydaarbijessentieel.Coveyheefthetinditverbandoverdecirkelvanbetrokkenheidendecirkelvaninvloed.Indecirkelvanbetrokkenheidliggendenietbenvloedbarezaken:onzeopvoeding,onzeafkomst,onsverledenendewereld.Indecirkelvaninvloedechterliggendezakenwaarweinvloedophebben:hoereagerenweopgebeurtenissenomonsheen?

    Coveystelthierbijdatproactievemensenzelfhunreactiekiezenopgebeurtenissenwaarzijzelfgeeninvloedophebben.

    25

  • Coveyscirkelsvaninvloedenbetrokkenheidbron:http://123management.eu

    Stress

    Zoalswehierbovenalhebbengelezenheeftdematevanafhankelijkheideffectopdematevaninvloeddiebewonershebbenophunleefomgeving.Maarwatgebeurteralsjedebuurmanaanspreektopzijnvervelendegedragenhijpastzijngedragnietaan?Afhankelijkheidenhetnietkunnenuitoefenenvaninvloedkanindatgevalleidentotfrustratie,machteloosheidenuiteindelijkstress.

    Stresservarenwevoorheteerstalskindalswevanonzeoudersietsnietmogen.Ofalsopeensonzecomputercrashtwaarindelaatsteversievanonzescriptieisopgeslagen.Ofalsblijktdatjerelatieingevaarkomtdooronverwachtgedragvandeander.Stressneemttoeinallegevallenwaarbijwemerkendaterdingengebeurendiewenietwillenenwaarwegeeninvloedophebbenofafhankelijkvanzijn.Kortomsituatiesdiedebasisbehoeftenvandemensals:veiligheid,gezondheid,liefdeenmiddelenvanbestaaningevaarbrengen.

    Datsoortsituatieskunnensterkeemotiesoproepenzoalsangst,verdrietofwoede.Datleidttoteenonmiddellijkeverhogingvandecortisolspiegelinhetbloed.Enigematevanstressisfunctioneelmaarlangdurigestressenverhogingvandecortisolspiegelinhetbloedkunnenschadelijkvoordegezondheidzijn,omdathetgepaardgaatmeteenveranderingindewerkingvanhetimmuunsysteem.

    Ofstresslangdurigaanhoudthangtafvandehoeveelheidinvloeddiewehebbenopdeomstandighedendiestressveroorzaken.Dieronderzoekheeftlatenziendatalsrattencontrolekunnenuitoefenenopdesterktevaneenelektrischeschokzijminderlichamelijkestresssymptomenontwikkelendanrattendiedatnietkunnen,terwijlzijpreciesdezelfdedoseringvanschokkenondergaan(Weiss,1968).

    DezelfdedirecteonderlingerelatietussenstresseninvloedblijktuithetjobdemandsjobcontrolmodelvanKarasek(1979).Hieruitblijktkortsamengevatdathoemeerinvloedwehebbenoponzewerksituatie,hoeminderstressweervarenenhoemeerwerkdrukweaankunnen.

    26

    http://nl.wikipedia.org/wiki/Woede
  • jobdemandsjobcontrolmodelvanKarasekBron:www.ethesis.net

    Stresskandusontstaanalsereenongewensteveranderinginonzeomgevingplaatsvindtwaarwegeeninvloedophebben.Zoalseenongewensteveranderinginonzeleefomgevingwaarvoorweafhankelijkzijnvaninditvoorbeelddegemeente.

    Omgekeerdzoudatbetekenendatalswehetgevoelhebbeninvloedtekunnenuitoefenenopdiegeneofdatgenewaarweafhankelijkvanzijn,ditdematevanwoonstressvermindert.

    Ditleidttotdeeerstehypothesevanditonderzoek.AlsweditmodelvanKarasek(overderelatietusseninvloedenstressineenwerkomgeving)vertalennaaronzeleefomgevingontstaathetvermoedendatmeerinvloedopjeleefomgevingdehoeveelheidstresskanverminderen.

    2.1.4socialecohesie,eigenaarschapenpurposeWehebbentotnutoekunnenlezendatmeerinvloedvoorbewonersleidttoteengrotereleefbaarheid.Ookhebbenwekunnenlezendatdematevaninvloedopjeleefomgevingonderandereafhangtvanmacht,afhankelijkheid,schaalgrootte,depersoonlijkenabijheidenwederkerigheid.Hetheeftbovendientothetvermoedengeleiddatinvloedopdeleefomgevingenstresseenonderlingerelatiehebben.

    Watmaaktnudateenbewonerbesluitinvloedtegaanuitoefenen?Watmaaktdatiemandbetrokkenisenzijnonbetaaldetijdenenergieergensingaatsteken?Omgekeerd:waartoeleidthetkrijgenvaninvloed?Welkefactorenvolgenuithetkrijgenvaninvloed?Alswedezekenmerkenkunnenachterhalenenwebegrijpenheteffectvansocialemediaopdezefactoren,kandithelpeninzichttekrijgeninhetmogelijkeeffectvansocialemediaophetuitoefenenvaninvloed.

    Socialecohesie

    Deformeleeninformelebandentussenmensenendegemeenschappendieuitdezebandenvoortkomen,wordenookwelaangeduidalssocialecohesie.InGeleidelijkDigitaalmakenSteyaertendeHaan

    27

  • onderscheidtussenpersoonlijkecontactentussenindividueleburgersenhunsocialenetwerken(microniveau),contactentussengroepenmensen(mesoniveau)enderelatietussenburgerensamenleving(macroniveau).Dezelaatsterelatiewordtookvaakomschrevenalsburgerschap(SteyaertendeHaan,2001).

    Bestersschrijfthierover:hetvermogenvan(groepen)mensenomdezeformeleeninformelebandenintezettenomhuneigenpositieteverdedigenenteversterkenwordtsociaalkapitaalgenoemd.Nietalleenhethebbenvanrelatiesisbelangrijk,maarookdemogelijkheidomdezerelatiestegebruikenominformatietekrijgen,hulpbijziekte,ofomeennieuwebaantevinden.Indeafgelopendecenniaheeftereenverschuivingplaatsgevondenvanhetbelangvandeformelerelatiesdiemensengebruiktenomdepositievanhenzelfofhungroepteverbeteren(bijvoorbeeldkerkofvakbond),naarinformelesocialerelaties.(Besters,2003)

    Verbindingtussenbewonersiscruciaalvoorhetsociaalgoedfunctionerenvaneengebied.Eengrotereinvloedopdeomgevingleidttoteengrotereverbondenheidmetdezeomgeving,totmeersocialecontrole,meersocialedwarsverbandeneneengrotergevoelvanveiligheidenonderlingvertrouwen.Omgekeerd:hetontbrekenvanverbindingentussenschaalniveaus,stadenplatteland,tussengroteenkleineruimtelijkeverhalen,leidttotangst,wantrouwenenstarheidonderbewoners(bron:www.nederlandbovenwater.nl).

    UitonderzoekdoorBoonstraenBoelens(Boonstra,Boelens,2011)blijktdatwanneerbewonersinachterstandswijkenmeerinvloedhebbenopdeherstructureringvanhunwijkzemeerbetrokkenzijnenereengroteresocialecohesietussendezeburgersontstaat.DatblijktookuiteenevaluatieonderzoeknaardeontwikkelingenophetGWLterreininAmsterdamenEvaLanxmeerinCulemborg.UitditonderzoekdoordeStichtingExperimentenVolkshuisvesting(SEV,2010)blijktdatmeerinvloedhierheeftgeleidtotmeerdraagvlak,meersocialecohesie,eensterkereidentiteitenzelfsmeerwaarde.

    Dekwaliteitvansocialerelatiesistotslotvangrootbelangvoorhetontstaanvanhetzelforganiserendvermogenonderbewoners(VanDijk,2000).Maarookdrempelsvoorgedrag,hetonderlingvertrouwenendevraagofbewonersbereidzijnhunverantwoordelijkheidtenemen,hetmentaaleigenaarschapspeelthierineenrol(Spiering,Fortuin,Duyvendake.a.,2001).

    Mentaaleigenaarschap

    Mentaaleigenaarschapzoujekunnenomschrijvenalsdatgenewaarjejeverantwoordelijkvoorvoeltmaardatnietjepersoonlijkbezitis.

    VolgensBerrykomtbetrokkenheidbijjebuurtvoortuitzogenaamdeigenaarschap.Erkunnendrieniveausvaneigenaarschapwordenonderscheiden(Berry,2005):

    publiekeruimte(respublica):verkeerslichten,riolering,etc. privruimte(resprivata):jehuisentuin 'commons'ofgemeenschappelijkeruimte(rescommunis):dieruimtediedoorindividueelgebruik

    benvloedthoeanderenergebruikvankunnenmaken.GemeenschappelijkeruimtebehoeftdaaromvolgensBerryeenhogematevanzelfbeheer.

    Voorbetrokkenheidisinditonderzoekvooraldezogenaamdegemeenschappelijkeruimtevanbelang.Metanderewoorden:jebuurt.Datisimmershetniveauwathetmeestbepalendisvoordeleefbaarheid.OfzoalshetRIVMstelt:datiswaardemeesteinteractietussenmensenomgevingplaatsvindt(RIVM,2003).

    Hotspotsvoorcontactmetonbekendenzijndeeigenbuurtenstraat,zoblijktuiteenonderzoekdoorBureauOnderzoekenStatistiekvandegemeenteAmsterdam.Uitditonderzoekblijktbovendiendatmendezeontmoetingenindebuurtenstraathethoogstwaardeert(www.os.amsterdam.nl).

    28

    http://www.os.amsterdam.nl/
  • Meermentaaleigenaarschapwilzeggendatereendominantewijmodusineenbuurtheerstendevariatieinintentiesonderindividuenineenbuurtlaagis.Metanderewoordenerissprakevaneengezamenlijkevisie,eengezamenlijknetwerk,eeninformeledemocratischestructuurofleiderschapeneengedeeldgevoelvoorurgentie(Nederlandbovenwater).

    MentaaleigenaarschapBron:www.nederlandbovenwater.nl

    Betrokkenheideninvesteringsbereidheid

    VolgensVanderPennenenBoschzijnertweeredenenvoorbewonersbetrokkentezijnbijhunleefomgeving(VanderPennenenBosch,2010): persoonlijkeredenen:hetverhogenvanheteigenwoongenot,hetopdoenvansocialecontacten,een

    zinnigtijdverdrijf,erkenningofhetzoekennaareenuitdaging. omdatmendegemeenschapvanbelangvindt:hetbewakenvandelokalemachtsbalans.Hetpolitiek

    verdedigenvandebelangenvandebuurtgemeenschap.Bewonersstrijdenvoorproblemendiehenopwatvoormanierookraken.

    Jezoukunnenzeggendatmensenbereidzijnhunnekuittestekenofzichintezettenophetmomentdatzemogelijkietsgaanverliezen:waardevanhunhuisofwoongenot,sociaalnetwerk,etc.Ofalszekanszienietsteversterkenoftewinnen:dewaardevanhunhuis,woongenot,versterkingvaneen(nogniet)bestaandsociaalnetwerkinhunbuurt.Zewordeninvesteringsbereid.

    Watmensenpreciesdrijfteninwelkemateverschiltperpersoonenverandertnaargelangdeomgevingvaneenpersoonverandert.(SpiraldynamicsD.E.Beck&C.C.Cowan,2004).Datkanindevormvanfysiekeveranderingenindeopenbareruimtemaarookindevormvanveranderingenindeverbondenheidtussenmensenonderlingofietsgemeenschappelijksineenbuurt.

    29

    http://www.bol.com/nl/c/nederlandse-boeken/d-e-beck/3677043/index.htmlhttp://www.bol.com/nl/c/nederlandse-boeken/c-c-cowan/1858773/index.html
  • Purpose

    Whitetoontinhaaronderzoekaandatpersoonlijkebetekenisenwaarderingveelbelangrijkerisdanbijvoorbeeldgeld.(M.S.White,2007).PersoonlijkebetekenisofpurposeisookhetbegripwathelpteenfenomeenalsWikipediateverklaren.Duizendenmensenzettenzichhiervoorinzonderdathiereenfinancilebijdragetegenoverstaat.Dezebijdragegeeftheneengoedgevoel:purpose.Hetfeitdatdezeindividuelebijdragezichtbaarisvooranderenofiedereen,isdaarbijvandoorslaggevendbelang.Datverklaartookdedrangvanmensenhunbijdrageteleverenopyoutube,facebookofanderesocialemediasites.

    Jezoupurposeofpersoonlijkebetekenisookkunnenomschrijvenalshetgevoelvaninvloed.Hetgevoelvaninvloedismisschienwelbelangrijkerdanwerkelijkeinvloedenhangtafvandeonderlingerelatietussenpartijen.Immershetgevoeldatjeinvloedhebtontstaatpasalsdeanderjedatgevoelgeeft.Hierbijdringtzicheenparalleloptusseninvloeduitoefenenenonderhandelen.Eengoedeonderhandelinggeeftbeidepartijenhetgevoeltehebbengewonnen.Erissprakevaneenwinwinsituatie(VanHoutem,2010).

    DoorindividuelebijdragenzichtbaartemakenkanvolgensOstromeengroterebetrokkenheidbijdegemeenschappelijkeruimteontstaan.Evenalsvertrouwenenwederkerigheid.Ostromverklaartdatdoordathetzichtbaarmakenvanindividuelebijdragenineentransparantprocesdeanonimiteitendiversiteitvanindividuenopheft.Daardoorzienmensenvanelkaarwatmenbelangrijkvindtenhandelenzevakerinovereenstemmingmetgedeeldebelangen.(Ostrom,1990)

    Deindithoofdstukbeschrevenonderlingerelatiestussentransparantie,purpose,invloedenbetrokkenheid,socialecohesie,vertrouwenenwederkerigheidmakenduidelijkdathiersprakeisvaneensterkeonderlingeafhankelijkheid.Pasalsersprakeisvantransparantie,purposeeninvloedontstaatbetrokkenheid,socialecohesieenvertrouwen.Maaromgekeerdleidtvertrouwen,socialecohesieenbetrokkenheidtotgroteretransparantie,meerpurposeenmeerinvloed.

    2.1.5SamenvattendDeidealeleefomgevingbestaatnietomdatleefbaarheiddooriedereenenopverschillendenmomentenanderswordtgedefinieerdafhankelijkvanobjectieveensubjectieveparameters.

    30

  • Eenidealeleefomgevingissubjectiefendaaromniettedefinirenentegelijkertijdisdatgoedomdathetmensenuitdaagt.Jezoukunnenzeggendatdeidealeleefomgevingeenleefomgevingisdiebewonersuitdaagtominvloedophaaruitteoefenen.

    Dematevaninvloedopjeleefomgevingheeftintheorieeenomgekeerdevenredigerelatiemethetschaalniveau,hetaantalbetrokkenindividuenendematevanafhankelijkheid.

    Ophetmomentdatmensenmetelkaaromgaanwordtdematevaninvloedbovendienbepaalddoordematevanpersoonlijkenabijheidenwederkerigheid.

    Debestaandekennisoverderelatietusseninvloedenstressdoetdehypotheseontstaandatmeerinvloedopjeleefomgevingdehoeveelheidstressbijveranderingeninjeleefomgevingvermindert.

    Meerinvloedopjeleefomgevingleidttotmeersocialecohesie,mentaaleigenaarschap,betrokkenheideninvesteringsbereidheid.Voorwaardehierbijisdatdeindividuelebijdragezichtbaarwordtwaardoormenpersoonlijkebetekenisofpurposekrijgt.

    2.2 Theoriesamenwerking

    2.2.1Inleiding

    Dehoofdvraagvanditonderzoekgaatoverdehoeveelheidinvloeddiebewonershebbenophunleefomgevingenofsocialemediadaareeneffectophebben.Inhetvorigehoofdstukisuiteengezethoehetuitoefenenvaninvloedopdeleefomgevingwerktenwaarombewonersdaartoeovergaan.Hieruitisgeblekendaterbijhetuitoefenenvaninvloedvrijwelaltijdsprakeisvaninteractietussenmensen.Endatdematevaninvloedonderandereafhangtvandematevansamenwerking.

    Indithoofdstukwordtdaaromdieperingegaanophetbegripsamenwerking(paragraaf2.2.2.).Watissamenwerkingprecies?Watmaaktdatmensengaansamenwerken?Watheeftditvooreeneffectopdematevaninvloeddiebewonershebbenophunleefomgeving?

    Omdaterbijhetuitoefenenvaninvloedopjeleefomgevingvaaksprakeisvaneeninteractietussenbewonersenprofessionalswordtspecifiekingegaanopverschillendevormenvansamenwerkingtussenbewonersenprofessionals.Ditissamengevatonderhetbegripparticipatie(2.2.3).

    Wehebbenalgeziendatinvloedenafhankelijkheideenomgekeerdevenredigerelatiehebbenmetelkaar.Datisduidelijkzodraeenvanbeidepartijenmeerinvloedheeftdandeander.Maarwatgebeurtermeteensamenwerkingalsbeidepartijenafhankelijkwordenvanelkaar?Hoofdstuk2.2.4wordtingegaanophetbegripwederzijdseafhankelijkheid.

    Inhoofdstuk2.2.5.tenslottewordtkortsamengevatwatindithoofdstukisontdekt.Mogelijkgeeftdetheorieopditpuntalaanleidingtotvoorlopigeconclusiesenonderlingeverbanden.Ofmisschienroeptdetheorievragenopofvermoedensdieaanleidinggeventothetformulerenvaneenhypotheseofvragentijdenshetveldonderzoek.

    2.2.2Samenwerking

    Samenwerkingisletterlijk:mensendiesamenwerken.Wezagenaldatwaarmensenmetelkaaromgaaneraltijdsprakeisvaneencombinatievaninvloedenmachtenpersoonlijkenabijheid.Decombinatievandeze

    31

  • factorenuitzichineencombinatievantegenofsamenenonderofbovengedragenbepaaltdeeffectiviteitvaneensamenwerking.Deeffectiviteitvaneensamenwerkingwordtdusvooreengrootdeelbepaalddoorverbaleennonverbalecommunicatietussenpartijen.

    Planning,zozegtZefHemel(directeurDROAmsterdam),isinessentievoor80procentcommunicatie.Hetgaatoverhoeweomgaanmetelkaar,hoewesamenwerken,enhoewesamenbouwenaanonzeleefomgeving.Deoverige20procentiswetgeving,regulering,geld,ontwerp(ruimtevolk,9dec2011).

    HetisdaarbijvolgensVanderArendvanbelangdatdezecommunicatieindeopenbaarheid,dustransparantgebeurt.CommunicatietussenburgersindeopenbaarheidvormtvolgensVanderArenddebestebeloftevaninteractiefbeleid.(vanderArend,2007,p.57)

    Datstrooktbovendienmetdewetenschapdathetzichtbaarwordenvaniemandsindividuelebijdrageineentransparantprocesdeanonimiteitendiversiteitvanindividuenopheft.Daardoorzienmensenvanelkaarwatmenbelangrijkvindtenhandelenzevakerinovereenstemmingmetgedeeldebelangen.(Ostrom,1990)

    Hettransparantenonderlingcommunicerendraagtookbijaanhetontstaanvaneengemeenschappelijkedrijfveer.Datisnodigwantpasalshetdoelduidelijkis:destipaandehorizon,krijgenactiesofinspanningenbetekenis.Inhoofdstuk2.1.4.hebbenwealkunnenlezendaterindatgevalsprakeisvanmentaaleigenaarschap.Mentaaleigenaarschapgaatdusaansamenwerkingsbereidheidvooraf.

    Tylorvatdevoorwaardenvoorsamenwerkingsbereidheidalsvolgtsamen:mensengaansamenwerkenenzijnbereidzichintespannenalszeinterngemotiveerdzijnenalsaanviervoorwaardenisvoldaan(Tylor,2011):

    gemeenschappelijkedrijfveer transparantievanhetproces eendemocratischeomgevingofweldemogelijkheidinvloeduitteoefenen zichtbaarheidvanindividuelebijdragen

    Gecombineerdmetdetheorieoverinvloedkunnenwenudeonderlingerelatiestussendediversefactorentenopzichtevanelkaarordenen,ziehetschemahiernaast:

    meerinvloedschepttotdejuistevoorwaardenvoorinternemotivatie,mentaaleigenaarschapensamenwerkingsbereidheid.

    meerinvloedleidttotsamenwerkingenpersoonlijkebetekenisofpurpose meerinvloedleidttotmeerbetrokkenheid,meersocialecohesie,meervertrouwenenmeer

    wederkerigheid

    Deverschillendefactorenbenvloedenelkaarbovendienonderling.Hetnleidttothetander.Zokaneenalshetwareeenvliegwielvaninvloedopdeleefomgevingopgangkomen.

    Samenwerkingkaneengrooteffecthebbenopdematevaninvloedvanbewonersophunleefomgeving.DathangtervolgensEdelenbosinhetgevalvaninteractievebeleidsvormingvanafof(Edelenbos,2000): hetprocesisgerichtopverrijkingvanbeleidennietslechtsophethalenvandraagvlak hetprocesvervlochtenismetdebesluitvormingsarena:metbestuurders,politicienburgers hetprocesvoldoendezwaaris,incl.bestuurdersmaarookbijv.maatschappelijkeorganisaties

    DematevaninvloedhangterdusvolgensEdelenosvanafofprofessionalsvoldoendeopenstaanvoorinvloedvanbewoners,ofbesluitenvoldoendesnelformeelkunnenwordenenofervoldoendedraagvlakis.

    32

  • Hetvliegwielvaninvloedopdeleefomgeving

    Watjedaaraanzoukunnentoevoegenisinhoeverrebewonersinstaatzijnzichzelfteorganiseren.Buurtenenwijkenhebbenpotentievoorzelforganiserendvermogen(Boeretal,2003).Socialecohesie,zohebbenwealgezienishiervooreenvoorwaarde(VanDijk,2000)maarookdecontextvaneenbuurtspeelthierineenrol.Alsmensenteveelvanelkaarverschillen,gaanzegeenofminderplezierigerelatiesmetelkaaraan(Spiering,Fortuin,Duyvendake.a.,2001).Waarbewonersonderlinggaansamenwerkenvormenzesameneengroteremachtsfactor.Eengrotegroepbewonersmeteengemeenschappelijkstandpuntkandoorprofessionalsmoeilijkwordengenegeerd.Eengemeenteraadkanimmersafwijkenvaneenbuurtinitiatieftengunstevaneenanderbelang.Maardoordemachtvanhetgetalendetransparantievansocialemediakomtditonderdruktestaan.

    33

  • Naastdatdevoorkeurenvandeburgersbeterachterhaaldkunnenwordendoorzelforganisatie,kandepolitiekmeergeconcentreerdtewerkgaan,krijgenburgerseenbeterinzichtindemogelijkhedenvandeoverheidenkrijgenzeeenrealistischerverwachtingspatroon(BoonstraenBoelens,2011).Datroeptdevraagopwateralgebeurtinbestaandesamenwerkingentussenprofessionalsenbewoners.

    2.2.3Participatie

    Samenwerkenmetbewonersgebeurtdoorgemeentenvaakonderdevlagvanbewonersparticipatie.Inplaatsvanbewonersparticipatiewordenookweldetermenvraaggestuurdwerkenofinteractievebeleidsvorminggenoemd.Participatieraaktsteedsmeeringebedindewerkwijzevangemeenten(Frissen,2007).Departicipatieladder

    Wehebbenhiervooralgelezendatveelgemeentenparticipatiegebruikenomtekomentoteendialoogmetburgers.Veelgemeentengebruikendezogenaamdeparticipatieladderomaftewegenhoeveelinvloedzeuithandenwillengeven.DezeparticipatieladderisontwikkelddoorSherryArnsteinenbestaatuiteenladderoftrapmettredenwaarvanelketredeeenbeetjemeerinvloedverbeeldt.Delaagstetredeheetmanipulatie,dehoogstetredeanarchie:burgersdiehetvolledigvoorhetzeggenhebben.(Arnstein,1969)

    Dezeparticipatieladdersuggereertaldatereenrangevangradatiesinvraaggestuurdwerkenmogelijkis.Erzijnzowelfysiekealsvirtuelemethodeneninstrumentenmetevenzovelenamenombewonersinmeerofminderematetebetrekkenbijplanvorming:bewonersavonden,wijkinterviews,referenda,crowdsourcing,internetfora,seriousgaming,procesinversie,interactievebeleidsvorming,cocreatie,etc.

    Alsweanarchieevenbuitenbeschouwinglaten(omdaterdaargeensprakemeerisvaneenoverheid)isdebovenstetredevandeparticipatieladdervolledigeprocesomkeringofprocesinversie:bijprocesinversiekomtdevraagvandebewoner(s)centraaltestaan,nemenbewonershetinitiatiefensturenbewonershetproces.(DeZeeuw,Franzen2011).

    34

  • DeparticipatieladderBron:www.jimmyvannoorden.nl

    Bijdelaagstetredenvandeparticipatieladderiservooralsprakevaneeninformatiestroomvanuitbewonersrichtingprofessionals.Hoehogerdetredehoemeerinvloedbewonerskrijgenenhoemeersprakeerisvansamenwerking.Deverschillendevormenzijninonderstaandschemaoverzichtelijkgerangschiktintermenvantopdownbottomupeninformeelformeel

    Verschillendemanierenwaaropbewonersinvloedkunnenuitoefenenophunleefomgeving

    35

  • Crowdsourcingverdientvanbovenstaandetermenietsmeeraandacht.DetermcrowdsourcingwerdvoorheteerstgebruiktengentroduceerddoorJeffHoweomhethalenvankenniseninformatiebijbewonerstebeschrijven.Howerichttezichnietzozeeropgebiedsontwikkelingdanwelopproductontwikkeling.Howeheeftinditverbanddriebelangrijkeconstateringengedaan(Howe,2008): EeneerstebelangrijkeconstateringdoorHoweisdathetgrootstedeelvandekennisenideenniet

    binnendeeigenorganisatietevindenzijn,hoegrootjeResearch&Developmentafdelingookis. Eentweedebelangrijkeconstateringisdatcrowdsourcingvooralgoedkanwordeningezetnaastde

    bestaandemanierenvanwerken.Crowdsourcingvervangtdusnietdetraditionelemaniervanhetplannen,hetverbetertslechtsdekwaliteitvandeplannen.

    Eenderdeconstateringisdatcrowdsourcingeenanderemaniervanwerkenvergt.Meerprocesinplaatsvanprojectgestuurd.

    Interessantaancrowdsourcingisvooralhetinzichtdatmethulpvanhetgrotepubliekereenenormemeerwaardetehalenvaltvooreenorganisatiewaarhetgaatomderijkdomvanbeleidofdeontwikkelingvaneenproduct.

    Geschiedenisvanparticipatie

    Uitheeldebuurtgebundeldblijktdateenideaalvoorsamenlevingsopbouwenwijkconceptontwikkelingeenlangetraditiekent.Hetgaatdaarbijsteedsomeensignaleringvanwantoestanden.Dezewantoestandisiederekeeranders:inde19eeeuwginghetomdeconcentratievanhetarbeidersproletariaatinwijkenvangroeiendestedenalsgevolgvandeindustrialisatie.Begindezeeeuwginghetoverdeetnischeconcentratiesinonzehuidigesteden.Alsreactieopeendergelijkewantoestandwordtiederekeergezochtnaarconceptenvanideaalgeachtevormenvanharmonieusengezondsamenleveningemengdeengedifferentieerdewoonmilieus.(Boeretal.,2003)

    Deslingerbewegingindetijd:wijkgerichteinterventiesinperspectiefBron:heeldebuurtgebundeld,NIZW,2003

    36

  • Onderanderedoorwoningnood,industrialisatieenspecialisatiekwamdegebouwdeomgevingnadetweedewereldoorlogsteedsmeertotstanddoorplanningdoordeoverheid:topdownofvanbovenaf.Daarbijwerdnietofinzeerbeperktemategeluisterdnaarbewoners.Deveelalhirarchischeenlineaireplanningsprocedureshebbengeleidtotgebieds(her)ontwikkelingendiegeenadequaatantwoordblekentezijnopdewerkelijkevraag.Eindjarenzestig,beginjarenzeventigdeedbewonersparticipatiezijnintrede.Onderanderewoningnoodenpolitiekeenmaatschappelijkeveranderingenspeeldenhierineenrol.Bewonersgingenzichorganisereninhuurdersorganisaties,buurtcomitsenbewonersverenigingen.Zebestooktendegemeentebesturenmeteisenvanverbeteringenvaninspraak(Koffijberg,2005).Naaraanleidinghiervanwerddewetruimtelijkeordeningvastgesteldin1965.Hierinlagverankerddatplannennietmochtenwordengoedgekeurdzonderdatersprakewasgeweestvaninspraak.Indietijdrichttenburgerszichvaakpasindeuitvoeringsfasetegendeplannenmakers(Keicentrum,2010).Alsvoorlopervanvraaggestuurdwerkenzoujehettoenemendgebruikvanleefstijlendoorgemeentenenontwikkelaarskunnenzien.Voorbeeldenvandezemethodenzijnsoulife(soulifetrends),smartagent(BSR)enmotivaction(mentality).Hetgaathierbijvooralomhetbetrekkenvanwoonwensenvanbewonersbijeenontwikkelingenhetdoorprofessionalsvertalenhiervannaarwoonconcepten.Oorzakenvanparticipatie

    Deverschuivingnaartoegenomenparticipatieenmeervraaggestuurdwerkenisinherentaandeveranderingendieindewereldplaatsvindendoordesteedssnellertoenemendemobiliteiteninformatieuitwisselingviainternet.Erwordtwelgesprokenvan'asocietywherenobodyisincharge'(Crosby&Bryson,1992).Indezecomplexesamenlevingkomenbeleidenplannensteedsvakertotstandinketensennetwerken.Erissprakevaneentransitienaareenkennisenbeleveniseconomie,naareennetwerksamenleving(Castells,1997).DooronderanderedetoegenomenmobiliteitzijngemeentenzichervolgensBraunsteedsmeervanbewustdatzehetbewonersenbedrijvenzoveelmogelijknaardezinmoetenmakenomtekunnenconcurrerenmetanderesteden.Erisdaaromeentoenemendeaandachtvangemeentenvoorcitymarketing.Hettoepassenvandemarketinggedachteopstedenbetekentdatdebehoeftenenwensenvanbewonersoverhunomgevingmoetenwordengenventariseerd.Immers,deomgevingvertegenwoordigteenwaardevoordebewonerenisindezedushetproduct.(Braun,2008).VanWesemaelzietbovendieneengroeiendebehoefteaanzelfontplooiing,authenticiteiteneenduurzameontwikkelingalseenresultantevansociaalcultureleensociaaleconomischetrendsindesamenleving.Hierdoorisersprakevaneenverschuivingvaneenkwantitatievenaareenkwalitatieveopgave.Ookditbrengtdebewonerineensteedssterkerepositie.Eenmondiger(beteropgeleide,betergenformeerdeenmeerwelvarende)samenlevingvraagtomsteedsmeerdraagvlaklegitimatie(Wesemael,2008).Inditverbandwordtookwelgesprokenoversocialeduurzaamheid:hetcrerenenstimulerenvannieuweverbandentussenmensenenorganisaties,waarmeedeorganisatie,deuitvoeringenhetresultaatvanprojectenwordtversterkt.Betrokkenheidenparticipatievanmensenbijhunomgevingspeelthierineenbelangrijkerol.(bron:soulife.nl)

    ParticipatieisvolgensArnsteingebaseerdopmacht,waarbijdeoverheidderegelsofproceduresbepaaltenbewonersindegelegenheidwordengesteldteparticiperen(Arnstein,1969).Wehebbenalgelezenin

    37

  • hoofdstuk2.1.3.datvolgensFoucaultdeverdelingvanmachtafhangtvandehoeveelheidbronnenwaaroverdedeelnemerineenparticipatieprocesbeschikt.Voorbeeldenhiervanzijnstatus,informatie,geldenderegelsenprocedurestussenburgers.(Marshe.a.,1992).

    Dithelptbegrijpenwaaromersteedsmeersprakeisvanparticipatie.Debronkenniseninformatiewaaroverbewonersbeschikkenneemtimmershandoverhandtoe,doorinternet,doorsocialemedia,doordewetopenbaarheidvanbestuur,doortwitterendepolitici,etc.Daartegenoverstaatdatheteenvoudiggenererenvandebrongelddoorprofessionals(delokaleoverheiddoorgronduittegevenofdeprojectontwikkelaarsdoorfinancieringteregelenbijvoorbeeld)sindsdekredietcrisisisweggevallen.Daarkomtbijdatdeconcurrentietussenstedengroterisgewordendoortoegenomenmobiliteit.Mensenkiezensteedsmeervoordeleukstestad.Jezoukunnenzeggendatgemeentenzowelhetmonopolieopkennisalsopplaatszijnkwijtgeraakt.

    VolgensFoucaultveroorzaaktdezeverschuivinginbronneneenmachtsverschuiving.Datbetekentinditgevalmeermachtvoordebewonersenmindermachtvoorprofessionals.Professionalsmoetenopzoeknaaranderebronnenomhuntakeneffectieftekunnenuitvoeren.Dezealternatievebronnen,kennisoverwaternodigisindeleefomgeving,vindenzijsteedsvakerbijbewoners.Jezouinditverbandkunnensprekenoverempowermentvandebewoner:bewonerskrijgenmeerzeggenschapoverhunleefomgeving.Waarbewonerseerdervooralafhankelijkwarenvanprofessionalsisernusteedsvakerooksprakevandatprofessionalsafhankelijkzijnvanbewoners.Sindsdekredietcrisisisereensneltoenemendbesefonderprofessioneleactoreningebieds(her)ontwikkelingendatmeervraaggerichtwerkennoodzakelijkisomsociaal,fysiekeneconomischkwalitatiefbetereontwikkelingenterealiseren.Hetismoeilijkerfinancieringtekrijgen.Risicoswordendaaromzoveelmogelijkbeperkt.Deverschuivingvandeaandachtnaarbinnenstedelijkeherstructureringmaaktdatdegebiedsontwikkelaarvakertemakenkrijgtmetzittendebewonersenondernemers.Dezeleverenzowelgevraagdalsongevraagdhuninbreng.OokdeRijksoverheiderkentdezeverschuiving,zoblijktuitdeuitspraakdoordestaatssecretarisvanBinnenlandseZakenenKoninkrijksrelaties,AnkBijleveldSchoutentijdensdeopeningvandeParticipatiedag2010:Besluitenzonderparticipatiekunnennietmeerenwordenooknietmeergeaccepteerd(centrumpublieksparticipatie).Louteraanbodgestuurdegebieds(her)ontwikkelingenkomenbovendiensteedsmoeilijkervandegrond.Omindezetijdnogfinancieringtekunnenkrijgenenjeaanbodnogsuccesvolaftekunnenzetten,ispreciezekennisnodigoverdeactuelevraagvanbewoners.DeZeeuwformuleerthetheelconcreet:ganieteersteenstedenbouwkundigplanmakenenhetdanindividueelinvullenmaarkomvanuitdeindividuelevraagtothetstedenbouwkundigplan(Zeeuw,Franzen,2011).Doordeveranderendecontextindesamenlevingwillenbewonersmeerinvloedophunleefomgeving.Zewordensteedsmondiger.Parallelhieraanishetvoorprofessionalssteedsvakereconomischnoodzakelijk.Intussenishetdoorinternetensocialemedianuooktechnischeenvoudigermogelijk.Erlijkendrieparallellekrachtentezijndiesamenleidentotmeersamenwerkingtussenbewonersenprofessionalsenmeerinvloedvoorbewonersophunleefomgeving.Datisinhetvolgendeschemaverbeeld:

    38

  • Meersamenwerking

    Technischemogelijkheden

    noodzaaktot

    vraagsturing

    Behoefteaanmeerinvloed

    Driekrachtendieleidentotmeersamenwerking

    Gevolgenvanparticipatie

    Inplaatsvanslechtshetzendenvaninformatievanoverheidnaarburgersvindtersteedsmeereendialoogplaats.VolgensTonkensbrengtburgerparticipatiedeoverheidenburgersdichterbijelkaardoordatburgersvakermetdeoverheidincontactmoetenkomen,alszedingengedaanwillenkrijgen.Deoverheidkrijgtzobeterinzichtinwaterleeftonderbewoners.Daarkanzehaarbeleidvervolgensopaanpassen.Hetbeleidvandeoverheidzaldaardoordooreenbrederpubliekgedragenworden(Tonkens,2006).DatkanvolgensHoppenbrouwersgunstigzijnvoordesnelheidvaneenproces.Participatie(meedenken,meeplannenenmeebesluiten)eninspraak(juridisch,procedureel,formeel)zijncommunicerendevaten:weinigparticipatieleidttotveelinspraakenbezwaar.Of:Alsdeparticipatiegoedgaat,gaatdeinspraakbeter(Hoppenbrouwers,2010)

    Inhetrapportvertrouwenindebuurtwordtbovendienaangevendateengezamenlijkeaanpakmetbewonerseenpositieveinvloedzalhebbenophetvertrouwen.Alsdeburgerhetgevoelkrijgtserieustewordengenomenenvoldoendeondersteuningervaart,zalzichdatuitbetalenineengrotervertrouwenendekansopmeerinformatievoordeoverheid.Vertrouwengevenisvertrouwenontvangen.Alsburgershetideehebbendatzeerbijhoren,onderdeelzijnvaneengemeenschap,wordtaangenomendatzemeerzullenbijdragenaandekwaliteitvanhunwerkenleefomgevingwattotgevolgheeftdatburgerszorgzameromgaanmetdeomgeving(WRR,2005)

    2.2.4WederzijdseafhankelijkheidenhorizontaliseringWederzijdseafhankelijkheid

    Wehebbenalgeziendatinvloedenafhankelijkheideenomgekeerdevenredigerelatiehebbenmetelkaar.Datisduidelijkzodraeenvanbeidepartijenmeerinvloedheeftdandeander.Datsuggereertdaterergenstussennulprocentinvloedenhonderdprocentinvloedeenevenwichtzalzijnwaarbijbeidepartijeninvloedhebbenenafwisselendafhankelijkenonafhankelijkzijn.

    Bewonerszijnafhankelijkvande(lokale)overheidalshetgaatomveranderingeninhunleefomgeving.Maarlokalebestuurderszijnafhankelijkvanbewonersalshetgaatomdevraagwaterpreciesnodigisomhetdebewonersnaardezintemakenzodatzegraagindegemeentewillen(blijvenofkomen)wonen.Daarbij

    39

  • komt:bewonerszijnkiezers!Hetisdezewederzijdseafhankelijkheiddieervoorzorgtdateensamenwerkingoptimaalfunctioneert,datmenseninziendathetbundelenvankrachtenietsbetersoplevertdandesomderdelen.

    Coveysteltzelfsdatdemeesteffectievesamenwerkingontstaatalsersprakeisvanwederzijdseafhankelijkheid.Hiervanispassprakealspartijenineensamenwerkinggroeienvanafhankelijkheid,viaonafhankelijkheidnaarwederzijdseafhankelijkheid.Coveyhanteerthiervooreentrappensysteem:

    Dezeveneigenschappenvaneffectiefleiderschapbron:http://bedrijfinleren.wordpress.com

    Deeerstetrap,hetbereikenvanonafhankelijkheid,beschrijftCoveyalseenoverwinningopjezelf:doorproactieftezijn,jebijalleswatjedoettefocussenopjedoelofstipaandehorizonendoorprioriteitentestellen.

    Detweedetrapgaatovereffectiefsamenwerken:goedluisterenenbegrijpenvoordatjebegripzoekt,denkenintermenvanwinwininplaatsvanwinnenverliezenenhetzoekennaarsynergieinplaatsvannaarcompromissen.

    Dederdetrapgaatoverhetontwikkelenenonderhoudenvandezesgenoemdeeigenschappen.DatleidtvolgensCoveytotwederzijdseafhankelijkheid.Ineensituatievanwederzijdseafhankelijkheidwordtmaximaalgebruikgemaaktvandepotentievanmensenenweetmenelkaarmaximaalteinspireren.(Covey,1989)

    Barrires

    Ondanksdeinhetvorigehoofdstukgeconstateerdeempowermentvanbewonerszullenoverhedenaltijdinformatieachterhoudenenzullenerookaltijdgrenzenbestaanaandekennisvanburgers(Rhodes,1996,p.667).

    Hetbelangvandeov