Medicijnen in het milieu - c3.nl€¦ · Research4U 3 Medicijnen in het milieu het water te halen....

Click here to load reader

  • date post

    11-Oct-2020
  • Category

    Documents

  • view

    0
  • download

    0

Embed Size (px)

Transcript of Medicijnen in het milieu - c3.nl€¦ · Research4U 3 Medicijnen in het milieu het water te halen....

  • 1Research4U Medicijnen in het milieuResearch4U Ex

    act w

    at je zoekt!

    Lessenserie voor het v

    wo

    In deze module…

    De module Medicijnen in het milieu sluit aan bij termen uit de (sub)domeinen ‘Chemisch

    rekenen’ en ‘Milieueffectrapportage’. Leer

    samen met je leerlingen meer over medicijn-

    afbraak en medicijnen in het milieu. Vervol-

    gens gaan de leerlingen zelf aan het rekenen.

    Hoeveel medicijn komt er in het milieu? En

    wordt het voldoende afgebroken? Op deze

    creatieve manier komen leerlingen in aanra-

    king met bestaand interessant onderzoek.

    Inhoud

    Voor de leerling… 2

    Opdracht… 4

    Voor de docent… 6

    Werkblad… 8

    www.exactwatjezoekt.nl

    Medicijnenin het milieu

    #7

  • 2Research4U Medicijnen in het milieu

    Medicijnen uit de kraan – daar zitten de meeste mensen niet op te wachten. Maar wie een slok kraanwater drinkt, kan toch ongemerkt kleine hoeveelheden medicijnen binnenkrijgen. Het gaat om lage concentraties die voor gezonde volwassen waarschijnlijk niet schadelijk zijn. Het is echter de vraag of de vergrijzing en het toenemende medicijngebruik de komende jaren, niet voor zwaarder verontreinigd drinkwater zullen gaan zorgen.

    De gemeten concentraties zijn in Nederland nu echt heel laag:

    tot 125 ng per liter. Zelfs als je je hele leven elke dag 2 liter

    Nederlands kraanwater drinkt, dan is de totale hoeveelheid

    die je hebt binnengekregen van bijvoorbeeld het anti-epilep-

    siemiddel carbamazepine – een van de middelen die in 2007

    in een RIVM-onderzoek het vaakst werd aangetroffen – nog

    steeds geen 5% van de dagelijkse dosis die een patiënt slikt.

    De blootstelling aan dat soort lage concentraties vindt echter

    wel over een langere periode plaats en het is nog niet geheel

    duidelijk of dat misschien andere gevolgen heeft dan het voor

    kortere tijd slikken van een grotere hoeveelheid medicijn.

    In andere Europese landen werken afvalwaterzuiverings-

    installaties soms minder goed als het om het verwijderen van

    medicijnresten gaat. Daarom werkt Rik Oldenkamp aan de

    Radboud Universiteit Nijmegen aan een computermodel dat

    voorspelt waar in Europa welke medicijnen het meeste risico

    opleveren voor mens en milieu. “Beleidsmakers en politici wil-

    len weten wat er aan de hand is, zodat ze naar een oplossing

    kunnen zoeken.”

    Rik kijkt vooral naar cytostatica, medicijnen die artsen gebrui-

    ken voor chemotherapie bij kankerpatiënten. “Daarvan komt

    een deel in het riool terecht, omdat artsen en kankerpatiënten

    steeds vaker voor een thuisbehandeling kiezen,” licht hij toe.

    Ziekenhuizen zamelen de urine van kankerpatiënten apart in en

    verwerken het apart, maar thuis gebeurt dat niet. Verder is het

    aantal voorschriften van cytostatica alleen al in Nederland de

    afgelopen vijf jaar ongeveer verdubbeld. Mensen worden steeds

    ouder en krijgen vervolgens ook vaker kanker. Als tweede

    medicijnengroep kijkt Rik naar de verspreiding van antibiotica,

    medicijnen waar artsen bacteriële infecties mee bestrijden.

    De huidige afvalwaterzuiveringsinstallaties zijn niet in staat

    om deze cytostatica en antibiotica voor de volle 100% uit

    Voor de leerling

    Ongewenste inname

    Rik Oldenkamp Leeftijd: 28 jaarUniversiteit: Radboud Universiteit Nijmegen

    “Ik kom net terug van een congres in Berlijn. Daar heb ik

    allerlei mensen ontmoet, zowel andere wetenschappers

    als beleidsmakers, die nadenken over geneesmiddelen

    in afvalwater. Dat onderwerp staat nu duidelijk op de

    politieke agenda. De vraag is in welke concentraties

    geneesmiddelen uit urine van patiënten in het milieu en

    het drinkwater terechtkomen. En of er plekken in Europa

    zijn waar die concentraties relatief hoog zijn. In Berlijn

    was vanuit verschillende hoeken van de wereld veel

    interesse voor mijn presentatie hierover.

    Toen ik milieukunde ging studeren, zocht ik bewust een

    opleiding die exact en uitdagend was, en waarmee ik te-

    gelijkertijd midden in de maatschappij zou staan. Tijdens

    mijn stage in Bolivia kon ik mijn scheikunde- en biologie-

    kennis nuttig gebruiken. In een mijnwerkersdorp keek ik

    naar de effecten van chronische blootstelling aan zware

    metalen uit de mijnbouw. En die zijn heftig. De levens-

    verwachting ligt daar gemiddeld tien jaar lager dan in de

    rest van Bolivia, mede door een hoge kindersterfte. Bijna

    13% van de kinderen sterft in het eerste levensjaar. Verder

    zorgt vooral loodinname voor veel ontwikkelingsproble-

    men bij kinderen. Een van mijn adviezen was om kinderen

    minder lokaal geteelde gewassen te eten te geven. Dat

    voedsel bleek namelijk veel restmetalen van de mijnbouw

    te bevatten, vaak ook nog eens de meest toxische.

    Na mijn studie heb ik voor promotieonderzoek gekozen,

    omdat ik het gevoel had dat ik nog niet ben uitgeleerd.

    Ik duik graag diep in een onderwerp. Ik doe heel veel

    computerwerk, geef les aan studenten en bedenk op-

    drachten voor hen. Dat maakt mijn baan als onderzoeker

    afwisselend.”

  • 3Research4U Medicijnen in het milieu

    het water te halen. Het slib van afvalwaterzuiveringsinstalla-

    ties – een modderig goedje dat boeren in sommige Europese

    landen als mest over landbouwgrond uitrijden – is de tweede

    route waarop medicijnen in het milieu en mogelijk ook in ons

    voedsel terechtkomen.

    “Een kankermedicijn is vaak hele smerige troep,” vertelt Rik.

    Heel waardevol voor mensen bij wie ze een tumor bestrij-

    den, maar voor andere mensen kunnen diezelfde medicijnen

    juist kankerverwekkend zijn, omdat ze ook de celdeling van

    gezonde cellen ontregelen. Dat is bijvoorbeeld de oorzaak

    van haaruitval bij kankerpatiënten. “Het is eigenlijk nog niet

    bekend in hoeverre ze in het milieu terechtkomen en wat de

    risico’s zijn voor mensen, fl ora en fauna.”

    Voor de leerling

    De concentratie medicijnen waaraan we worden blootgesteld,

    wordt vergeleken met de ADI-waarde van dat medicijn. ADI

    staat voor aanvaardbare dagelijkse inname en is de hoeveel-

    heid stof die, voor zover bekend, levenslang per kilogram

    lichaamsgewicht dagelijks kan worden ingenomen zonder dat

    er risico’s optreden voor de gezondheid.

    Als Rik niet alle gegevens heeft voor zijn berekeningen,

    kiest hij voor het worst case-scenario. “Als er geen informatie

    is over de afbraak in het milieu, ga ik er bijvoorbeeld vanuit

    dat er helemaal geen afbraak plaatsvindt. Medicijnen waar-

    voor data ontbreekt, komen hierdoor vaak als risicovoller uit

    mijn berekeningen dan medicijnen waar alle data van bekend

    zijn.”

  • 4Research4U Medicijnen in het milieu

    De Europese Unie doet onderzoek naar twee cytostatica (medicijnen tegen kanker) en vraagt zich af hoe groot het risico is van thuisbehandeling. Als de concentraties in het milieu te hoog worden, kan het gevaarlijk worden voor de volksgezondheid.

    Rik heeft gegevens ontvangen voor deze twee verschillende

    cytostatica ( capecitabine en ceftriaxone) uit drie gebieden in

    Europa. Hieronder zie je hoe Europa is opgedeeld in zoge-

    naamde grids van 100 bij 100 km. Voor drie grids ga jij bereke-

    nen wat het risico is van thuisbehandeling. Het eerste grid ligt

    in Nederland, het tweede in Frankrijk en het derde in Spanje.

    In het stroomschema hiernaast zie je de route die elk medicijn

    afl egt van patiënt tot blootstelling van de bevolking. Bekijk

    deze goed en bereken met behulp van de gegevens uit tabel

    1, 2 en 3 de risico’s van thuisbehandeling. Als je de moge-

    lijkheid hebt, is het handig om de berekeningen in Excel te

    maken; vraag dit aan je docent.

    De berekeningen kunnen in drie stappen verdeeld worden

    en wordt hierna uitgelegd.

    Stap 1 Wanneer een patiënt medicijnen gebruikt, wordt een deel

    daarvan opgenomen in het lichaam. Maar een deel van de

    medicijnen wordt niet opgenomen; het verlaat het lichaam

    via de urine en komt zo in het riool terecht. In afvalwater-

    zuiveringsinstallatie bevinden zich bacteriën die deze stoffen

    kunnen afbreken, maar toch belandt een deel ervan in het

    oppervlaktewater en slib. Dit slib wordt vaak gebruikt om

    landbouwgrond mee te bemesten. In het eerste deel gaan we

    de uitstoot (emissie) van medicijnen naar landbouwgrond en

    oppervlaktewater berekenen. Gebruik hiervoor de gegevens

    uit Tabel 1 op het werkblad. Bereken de emissie in kg/jaar.

    Emissie van medicijnen naar landbouwgrondgebied 1 2 3

    capecitabine

    (kg/jaar)

    ceftriaxone

    (kg/jaar)

    Emissie van medicijnen naar oppervlaktewatergebied 1 2 3

    capecitabine

    (kg/jaar)

    ceftriaxone

    (kg/jaar)

    Medicijnroute

    Opdracht

    Risico in de regio

    30°

    30°

    20°

    20°

    10°

    10°

    -10°

    -10°

    -20°

    -20°

    70°

    70°

    60°

    60°

    50°

    50°

    40°

    40°

    :

    12

    3

    medicijn

    patiënt*

    slib

    emissie naar

    landbouwgrond

    concentratie in

    landbouwgrond*

    groenten

    * hier vindt afbraak van het medicijn plaats

    emissie naar

    oppervlaktewater

    concentratie in

    oppervlaktewater*

    drinkwater

    water

    riool

    waterzuivering*

  • 5Research4U Medicijnen in het milieu

    Opdracht

    Stap 2 Hoeveel van een medicijn wordt opgenomen door land-

    bouwproducten en drinkwater hangt af van de concentratie

    in de landbouwgrond en het oppervlaktewater. Je hebt net

    de uitstoot in kg/jaar berekend. In de landbouwgrond en het

    oppervlaktewater worden de medicijnen met een constante

    snelheid afgebroken. Er is gebleken dat over langere tijd een

    evenwicht ontstaat: de concentratie verandert niet meer

    zolang de uitstoot gelijk blijft. We kunnen met de berekende

    emissie (E) die constante waarde van de concentratie (C)

    bepalen door gebruik te maken van onderstaande formule;

    hierin is k een afbraaksnelheidsconstante per jaar en V het

    betreffende volume:

    E

    C = ___

    k.V

    - Bereken voor het oppervlaktewater de concentratie in

    µg/L water.- Bereken voor de landbouwgrond de concentratie in mg/kg

    grond. Aangezien de emissie en afbraak per gebied ver-

    schillen, moeten de berekeningen voor elk gebied worden

    uitgevoerd.

    Groenten en drinkwater nemen de medicijnen op en worden

    vervolgens door de bevolking genuttigd. De hoeveelheid

    medicijn die elk persoon binnenkrijgt, is de blootstelling.

    - Bereken met behulp van de gegevens uit Tabel 2 op het

    werkblad de blootstelling in mg/dag/persoon.

    Totale blootstelling door groenten en drinkwater per medicijngebied 1 2 3

    capecitabine

    (mg/dag/persoon)

    ceftriaxone

    (mg/dag/persoon)

    Stap 3 Of deze blootstelling risicovol is, hangt af van het effect van

    het medicijn. De ADI-waarden geven de maximale blootstel-

    ling aan.

    - Reken de blootstelling om in mg/dag/kg lichaamsgewicht

    en vergelijk met de ADI-waarden uit Tabel 3 op het werkblad

    door de ratio (blootstelling/ADI) te berekenen.

    Ratio blootstelling/ADIgebied 1 2 3

    capecitabine

    ceftriaxone

    Welk medicijn in welk gebied vormt het hoogste risico?

    Hoe zou je de blootstelling in dit gebied kunnen verlagen?

    . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

    . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

    . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

    . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

    . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

    Hoeveel waarde kun je hechten aan de uitkomst? Bedenk

    welke aannames er zijn gedaan tijdens de berekening.

    . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

    . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

    . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

    . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

    . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

    . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

    1 kg = 1000 g = 1000000 mg = 1000000000 µg

    of in wetenschappelijke notatie:

    1 kg = 1 • 103 g = 1 • 106 mg = 1 • 109 µg

    1 µg = 0,001 mg = 0,000001 g = 0,000000001 kg

    of in wetenschappelijke notatie:

    1 µg = 1 • 10-3 mg = 1 • 10-6 g = 1 • 10-9 kg

    x 1000

    : 1000

    x 1000

    : 1000

    x 1000

    : 1000

  • 6Research4U Medicijnen in het milieu

    Risicoanalyse

    Voor de docent

    “Mijn onderzoek verkeert nu in een spannende fase. Ik verzamel zoveel mogelijk meetgegevens van medicijnconcentraties in het milieu, om uit te vinden of de voorspellingen van mijn computermodel kloppen,” vertelt de Nijmeegse promovendus Rik Oldenkamp. “Partners in het Europese project waar ik aan meewerk, gaan eveneens op pad om er speciaal metingen voor te doen.”

    Riks computermodel is zelf niet gebaseerd op gemeten

    concentraties in het veld. Het model gebruikt uiteenlopende

    gegevens, van lokale medicijnconsumptie en het niveau van

    de afvalverwerkingsinstallaties tot stofeigenschappen als de

    gevoeligheid voor degradatie onder invloed van licht (foto-

    degradatie). Op basis daarvan berekent het model waar in

    Europa het risico het grootst is op problemen met te hoge

    medicijnconcentraties in bijvoorbeeld het oppervlaktewater.

    Het is immers onmogelijk in heel Europa het oppervlakte-

    water te monitoren. Uit Riks model komen geen exacte

    concentraties gerold, maar wel een soort ranking van stof-

    locatiecombinaties. “Resultaten laten bijvoorbeeld zien dat

    risico’s in gebied A door stof x twee keer zo groot zijn als de

    risico’s in gebied B door stof y,” licht Rik toe. Op die manier

    wil de EU eerst de risicogebieden in kaart brengen en daar in

    het verdere onderzoek extra aandacht aan schenken.

    Rik gebruikt voor zijn model ook geografische gegevens. Je

    moet dan denken aan de hoeveelheid landbouwgrond, de

    omvang van het wateroppervlak, de diepte van dat water en

    de gemiddelde weersomstandigheden, zoals de gemiddelde

    hoeveelheid regen en temperatuur. Voor zogenoemde grids

    van 100 bij 100 km zijn deze gegevens bekend. Stofeigen-

    schappen als oplosbaarheid en dampdruk bepalen hoe een

    stof zich verdeelt over de verschillende compartimenten,

    zoals oppervlaktewater, bodem en lucht. Qua stofeigenschap-

    pen is het verder van belang in hoeverre een stof wordt ver-

    wijderd uit het milieu (via biodegradatie, fotodegradatie en

    hydrolyse) en tijdens afval- en drinkwaterzuivering.

    De lading van de medicijnresten bepaalt voor een flink deel

    of een mens de betreffende stof vooral via voeding of vooral

    via drinkwater binnenkrijgt. De werkzame stof in een genees-

    middel is namelijk vaak een zuur of een base, en afhankelijk

    van hun pKa-waarde en de omgevings-pH worden er meer of

    minder kat- of anionen gevormd. Kationen hechten sterker

    aan slib. Als boeren dat slib vervolgens op landbouwgronden

    uitrijden, kan het ook in voedselgewassen terechtkomen.

    Planten nemen bovendien kationen weer makkelijker op dan

    anionen. Blootstelling aan anionische stoffen loopt vooral via

    het drinkwater.

    Bij ontbrekende data kiest Rik in zijn model voor het worst-

    casescenario. “Bij gebrek aan informatie over afbraak in het

    milieu, ga ik er bijvoorbeeld vanuit dat er helemaal geen

    afbraak plaatsvindt. Medicijnen waarvoor data ontbreken,

    komen daardoor vaak als risicovoller uit mijn model dan me-

    dicijnen waar alle data van bekend zijn.”

    Op deze manier laat Rik zien welke hiaten in onze kennis de

    meeste prioriteit moeten krijgen. Voor de einduitkomst maakt

    het namelijk bij de ene stof weinig uit of die wel of niet wordt

    afgebroken in het aquatische milieu en voor een andere juist

    veel. Dan is het handig om verder onderzoek naar de afbreek-

    baarheid eerst op die laatste stof te richten.

    Overschrijding van ADI-waardes door geneesmiddelen in het

    milieu gebeurt in de praktijk nooit. Maar door een vergelijking

    te maken met de ADI-waardes worden risicogebieden zicht-

    baar en kunnen er maatregelen worden getroffen. Dat kunnen

    ook preventieve maatregelen zijn, bijvoorbeeld mensen ervan

    bewust maken om geen overgebleven medicijnen door de

    wc te spoelen, of fabrikanten stimuleren beter afbreekbare

    geneesmiddelen te ontwikkelen.

    Deze module sluit aan bij verschillende termen uit de

    syllabus. Zo komen leerlingen meer te weten over:

    chemisch rekenen (C2), o.a. berekeningen maken over een proces;

    milieueffectrapportage (G2), o.a. grenswaarden.De module laat deze termen aansluiten bij een onderzoek

    over een voor jongeren bekend verschijnsel, namelijk

    medicijnen. Een onderwerp dat zich goed leent om leerlin-gen te laten oefenen met berekeningen.

    Aansluiting bij de syllabus

  • 7Research4U Medicijnen in het milieu

    Voor de docent

    Antwoorden

    Dit is een vrij pittige en lange (huiswerk)opgave. Wanneer

    de leerlingen gebruik kunnen maken van Excel, wordt dit

    zeker aangeraden. Een andere mogelijkheid is om in groepjes

    te werken en elk groepje een gebied en/of medicijn toe te

    delen.

    Op www.exactwatjezoekt.nl/docent is de uitgewerkte opdracht in Excel te vinden. Hieronder geven wij alleen de

    eindantwoorden.

    Stap 1 In deze eerste stap moeten de leerlingen tijdens het bere-

    kenen van de emissies twee waarden kiezen om verder te

    komen. Bij beide wordt uitgegaan van het ergste geval.

    Bij de afbraak van capecitabine in het lichaam is gekozen

    voor 60% en bij de afbraak in de afvalwaterzuivering in

    gebied 3 is gekozen voor 0%.

    Emissie van medicijnen naar landbouwgrondgebied 1 2 3

    capecitabine 0 0,38016 1,224

    (kg/jaar)

    ceftriaxone 0 5,59845 0,9945

    (kg/jaar)

    Emissie van medicijnen naar oppervlaktewatergebied 1 2 3

    capecitabine 28,56 215,424 8,16

    (kg/jaar)

    ceftriaxone 450,45 5038,605 10,53

    (kg/jaar)

    Stap 2 Eerst moet met behulp van de formule de concentratie in

    landbouwgrond en oppervlaktewater worden berekend.

    Concentratie in landbouwgrondgebied 1 2 3

    capecitabine 0 0,08 2,25

    (mg/kg)

    ceftriaxone 0 0,65 1,44

    (mg/kg)

    Concentratie in oppervlaktewatergebied 1 2 3

    capecitabine 0,13 0,09 4,22

    (µg/L)ceftriaxone 2,10 0,69 2,54

    (µg/L)

    Vervolgens wordt de blootstelling via groenten en drinkwater

    berekend. Deze waarden vormen opgeteld de totale bloot-

    stelling.

    Totale blootstelling door groenten en drinkwater per medicijngebied 1 2 3

    capecitabine 1,45E-04 5,09E-03 1,82E-01

    (mg/dag/persoon)

    ceftriaxone 2,19E-03 4,36E-02 1,24E-01

    (mg/dag/persoon)

    Stap 3 Als laatste stap wordt de ratio blootsteling/ADI berekend.

    Ratio blootstelling/ADIgebied 1 2 3

    capecitabine 8,63E-04 3,18E-02 1,17

    (mg/dag/persoon)

    ceftriaxone 3,25E-03 6,81E-02 1,99E-01

    (mg/dag/persoon)

    In gebied 3 (capecitabine) komt de ratio boven 1 en hebben

    we te maken met een risico voor de volksgezondheid. Een

    mogelijke oplossing zou zijn om thuisbehandeling niet meer

    toe te staan. Als je kijkt naar de gegevens uit Tabel 1 blijkt dat

    er in dit gebied veel slib naar landbouwgrond gaat. Wanneer

    dit naar 0% gebracht wordt, komt de ratio weer onder 1 en is

    er geen risico meer voor de volksgezondheid. Andere oplos-

    singen zijn ook mogelijk.

    Over het algemeen zijn de aangedragen waarden gemiddel-

    den en kunnen plaatselijk verschillen, waardoor een waarde te

    dicht bij 1 eigenlijk al een risicogebied is.

  • 8Research4U Medicijnen in het milieu

    Werkblad

    Tabel 1: Emissies

    gebied 1 2 3

    gebruik (kg/jaar)

    capecitabine 105 792 24

    ceftriaxone 1400 14355 18

    afbraak in het lichaam (%)

    capecitabine 60 - 70 60 - 70 60 - 70

    ceftriaxone 35 35 35

    afbraak in afvalwaterzuivering (%)

    capecitabine 20 20 ?

    ceftriaxone 45 40 ?

    binding aan slib (%)

    capecitabine 15 15 15

    ceftriaxone 10 10 10

    slib gebruikt op landbouwgrond (%) 0 1 85

    Tabel 2: Blootstelling

    gebied 1 2 3

    volume landbouwgrond (kg) 2,96*105 4,64*106 6,96*105

    volume oppervlaktewater (L) 2,10*1011 3,46*1012 3,12*109

    afbraaksnelheidsconstante kw (jaar-1) in water

    capecitabine 1,05 0,73 0,62ceftriaxone 1,02 2,11 1,33

    afbraaksnelheidsconstante kg (jaar-1) in grond

    capecitabine 1 1,01 0,78ceftriaxone 0,97 1,86 0,99

    opname in drinkwater vanuit oppervlaktewater (%)

    capecitabine 70 70 70ceftriaxone 65 65 65

    opname in groenten vanuit landbouwgrond (%)

    capecitabine 41 41 41ceftriaxone 44 44 44

    gemiddelde hoeveelheid drinkwater per dag per inwoner (L/dag/persoon) 1,6 1,7 2,1

    gemiddelde hoeveelheid groenten per dag per inwoner (kg/dag/persoon) 0,15 0,15 0,19

    Tabel 3: Risico volksgezondheid

    gebied 1 2 3

    gemiddeld gewicht per inwoner (kg/persoon) 84 80 78

    ADI (mg/dag/kg lichaamsgewicht)

    capecitabine 0,002 0,002 0,002

    ceftriaxone 0,008 0,008 0,008

    Van capecitabine weten we dat de af-braak in het lichaam ergens tussen 60%

    en 70% in ligt, maar de exacte waarde

    weten we niet. Van gebied 3 zijn geen

    gegevens bekend over de afbraak in de

    waterzuiveringsinstallatie. Hoe ga je

    hiermee om? Welke waardes kies je?

  • 9Research4U Medicijnen in het milieu

    Colofon

    De module Medicijnen in het milieu is ontwikkeld door Stichting C3 in samenwerking met Rik Oldenkamp,

    Radboud Universiteit Nijmegen.

    AuteursMartine Segers, Bo Blanckenburg

    Interview Martine Segers

    TekstredactieLOS!, Marijne Thomas

    Vormgevingt4design, Liesbeth Thomas

    DocentenpanelHarry Schreurs

    Algehele en inhoudelijke projectcoördinatie en contact Stichting C3Remco Simonsz, Ilonka Mekes en Maryse Karsten

    e: [email protected]

    t: 070 337 87 88

    Al het docenten- en leerlingenmateriaal zoals beschreven in

    deze module is te downloaden via www.exactwatjezoekt.nl/

    docent. De rechten van dit lesmateriaal (uiteraard niet van

    de gebruikte bronnen) berusten bij Stichting C3 te Den Haag.

    Het materiaal mag voor niet commerciële doeleinden vrij

    worden gebruikt. Voor commercieel gebruik dient contact

    opgenomen te worden met Stichting C3. Uiteraard is de

    module met veel zorg tot stand gekomen. Stichting C3

    aanvaardt echter geen aansprakelijkheid voor schade die

    eventueel is ontstaan bij het uitvoeren van deze module.

    © Stichting C3, Remco Simonsz, 2012

    Opleidingen

    1. Advanced technology

    2. Biotechnologie

    3. Farmaceutische wetenschappen

    4. Levensmiddelentechnologie

    5. Life science & technology

    6. Milieuwetenschappen

    7. Molecular science & technology

    8. Moleculaire levenswetenschappen

    9. Scheikunde

    10. Scheikundige technologie

    11. Science (natuurwetenschappen)

    Universiteiten

    Radboud Universiteit Nijmegen

    Opleidingen: 8, 9, 11

    Rijksuniversiteit Groningen

    Opleidingen: 5, 9, 10

    Technische Universiteit Delft

    Opleidingen: 5, 7

    Technische Universiteit Eindhoven

    Opleidingen: 10

    Universiteit van Amsterdam

    Opleidingen: 9

    Universiteit Leiden

    Opleidingen: 5, 7

    Universiteit Twente

    Opleidingen: 1, 10

    Universiteit Utrecht

    Opleidingen: 9

    Universiteit Wageningen

    Opleidingen: 2, 4, 6, 8

    Vrije Universiteit Amsterdam

    Opleidingen: 3, 9

    SubdomeinenC2: Chemisch rekenen

    G2: Milieueffectrapportage