HOE DE OPERA ENGELAND VEROVERDE Early Opera Company · PDF file 2018-10-30 · HOE...

Click here to load reader

  • date post

    18-Feb-2020
  • Category

    Documents

  • view

    1
  • download

    0

Embed Size (px)

Transcript of HOE DE OPERA ENGELAND VEROVERDE Early Opera Company · PDF file 2018-10-30 · HOE...

  • HOE DE OPERA ENGELAND VEROVERDE

    Early Opera Company

    Christian Curnyn dirigent

    John Blow 1649-1708 Venus and Adonis ca 1683 Venus Lucy Crowe sopraan Adonis Jonathan McGovern bariton Cupid Rowan Pierce sopraan

    koorsolisten Little Cupids Miriam Allan, Katy Hill, Emma Walshe Shepherdess Emma Walshe 1st Shepherd Jeremy Budd

    2nd Shepherd Jimmy Holliday 3rd Shepherd Ross Buddie

    Huntsman Jeremy Budd

    pauze

    Henry Purcell 1659-1695 Dido and Aeneas ca 1687 Dido Dame Sarah Connolly mezzo sopraan Aeneas Jonathan McGovern bariton Belinda Lucy Crowe sopraan Sorceress Avery Amereau mezzo sopraan Second woman Rowan Pierce sopraan

    koorsolisten Spirit/First witch Miriam Allan Second witch Katy Hill Sailor Jeremy Budd

    3 november 2018 13.30-16.00 uur

    serie oude muziek-2

  • 2 358e seizoen 3 november 2018

    In het jaar 1696 verscheen An Ode on the Death of Mr. Henry Purcell, Late Servant to his Majesty, and Organist of the Chapel Royal, and of St. Peter’s Westminster. Het is een klaagzang voor twee tenoren, twee blokfluiten, cello en klavecimbel. Henry Purcell overleed iets eerder, in het jaar 1695, op slechts zesendertig­ jarige leeftijd. Muzikaal Engeland was geschokt, onder wie collega­componist John Blow, die deze ode op muziek zette. De tekst was van John Dryden, een dichter en librettist met wie Purcell een aantal van zijn semi­ opera’s had gerealiseerd. John Blow (1649­1708) was niet alleen de leraar van Henry Purcell (1659­1695) maar ook een vriend en bewonderaar. In 1679, zelf pas dertig jaar oud, stelde hij zijn positie als organist van Westminster Abbey vrijwillig ter be­ schikking aan zijn tien jaar jongere collega Purcell. De tekst van de ode toont eveneens hoezeer hij zijn leerling als zijn meerdere achtte, hoewel we hier natuurlijk ook rekening moeten houden met beleefde hyperbolen: ‘Mark how the lark and linnet sing! […] So ceased the rival crew when Purcell came, they sung no more, or only sung his fame. Struck dumb they all admired the matchless man, alas too soon retired, as he too late began.’ Het verbaast niet dat Blow de ode componeerde in de stijl van zijn leerling, en het treurende slotdeel komt met zijn dalende melodielijn dicht in de buurt van de slotzang van Purcells eigen ‘When I am laid in earth’ uit Dido and Aeneas. Maar het mes sneed aan twee kanten. Zonder Blow zouden we een andere Purcell hebben gekregen, dan degene die we nu zo bewonderen. Zonder Venus and Adonis geen Dido and Aeneas.

    MATCHLESS MEN

    telefoons in de zaal Geconcentreerd luisteren is voor de meeste bezoe­ kers van de Zaterdag­ Matinee de ideale manier om van muziek te genie­ ten. Daarom vragen wij u zoveel mogelijk met elkaar rekening te houden, de telefoon op ‘stil’ te scha­ kelen en geen foto’s te maken voordat de muziek is uitgeklonken.

    programmaboekjes Wist u dat u enkele dagen voor ieder concert het programmaboekje al kunt inzien op onze site?  zaterdagmatinee.nl

    uitzending NPO Radio 4 en terugluisteren Dit concert wordt live uit­ gezonden via NPO Radio 4. Via de website  zaterdagmatinee.nl kunt u de gehele uitzen­ ding terug luisteren. Enkele dagen ná ieder concert kunt u het concert (zonder pauzeprogramma) terug­ luisteren op  nporadio4.nl/

    concerten

    Matinee Café Na afloop van het concert praten Hans Haffmans en zijn gasten met elkaar na in ‘Matinee Café’. Live vanuit het Concertgebouw­ café. Vandaag: dirigent Christian Curnyn en meesterpianist Roberto Cominati. live op npo radio 4 toegang gratis  nporadio4.nl/

    matineecafe

    de ZaterdagMatinee op social media Via facebook, twitter en insta gram houdt de Matinee u op de hoogte van het laatste nieuws rond de concerten. Volg ons en praat mee!

    BENT U AL VRIEND?

    www.vriendenvandematinee.nl

    Podium Witteman Paul Witteman ontvangt zondag 4 november Phi- lippe Herre weghe, die een aantal concerten diri­ geert bij het het Koninklijk Concert gebouworkest, en­ met hen op tournee gaat. Verder: Trio Wanderer met Fauré en de 25­jarige componiste Mathilde Wantenaar, die op ver­ zoek van een vaste kijker van het programma een nieuw werk voor Wishful Singing componeerde. iedere zondag vanuit de hallen in amsterdam live op npo 2 (18.05 uur)  podiumwitteman.nl

    John Blow. Ets door Charles Grignion de Oudere (1721­1810) naar Robert White (1645­1703)

    opera van Delius Dirigent Sir Mark Elder brengt in de Matinee van 15 december een zelden ge­ hoorde opera van zijn land­ genoot Frederick Delius voor het voetlicht: A village Romeo and Juliet. Een bloedstollend verhaal vol Wagneriaanse elementen. Nederlandse première met het Radio Filharmonisch Orkest, het Groot Omroep­ koor en vele solisten. Er zijn nog kaarten. Kijk op  www.concertgebouw.nl/

    matinee

  • 4 5meerde Davenant een overdekte tennisbaan tot het Lincoln’s Inn Fields­theater, waar hij een uitgebreide versie van dezelfde opera presenteerde. Met Davenant, Blows Venus and Adonis (circa 1683) en Purcells Dido and Aeneas (circa 1687) was er een gerede kans geweest dat het nieuwe operagenre in Engeland wortel had geschoten. Toch gebeurde dat niet. Blow schreef niet meer dan die ene opera, en Purcell wijdde zich voor zijn verdere korte carrière aan semi­ opera’s, zijn eigen specifieke mengvorm van spreek­ en muziek­ theater – door sommigen beschouwd als de eerste musicals. Pas toen de Duitser Georg Friedrich Händel in 1711 met zijn Rinaldo Londen op stelten zette, begon de operagekte, die tot op de dag van vandaag voortduurt.

    Venus and Adonis De uitvinding van de opera in de renaissance hing sterk samen met de wens, de Griekse tragedie nieuw leven in te blazen. Omdat men in Italië veronderstelde dat die gezongen en gereci­ teerd werd, bedacht men een theatervorm met zang, declama­ tie en orkestrale begeleiding. In tegenstelling tot de theoreti­ sche uitgangspunten zocht men de onderwerpen voor de nieuwe kunst niet in de Griekse tragedie maar in een heel andere bron: de pastorale, poëtische en sensuele Metamorfosen van de Romein Ovidius. Daphne, Orpheus, zelfs verkorte versies van de zwerftochten van Odysseus en Aeneas komen erin voor, alsook het verhaal van Venus en Adonis. De invloed van Ovidius op literatuur, beeldende kunsten én opera tijdens renaissance en barok is ongekend groot geweest. Zo bleek ook Shakespeare niet ongevoelig voor het werk. De ovidiaanse versie van de geliefden Pyramus en Thisbe verwerkte hij in zowel Romeo and Juliet als in A Midsummer Night’s Dream. In 1593 schreef hij het epische gedicht Venus and Adonis, zich wederom baserend op Ovidius. Liefdesgodin Venus, geprikt door een pijl van haar zoon Cupido, wordt verliefd op de sterfelijke Adonis. Om bij hem in de smaak te vallen, neemt zij de gedaante aan van de jachtgodin Diana – een metamorfose. Maar Adonis wijst haar af, ondanks haar herhaalde erotische verleidingen. Hij jaagt liever op wilde zwijnen. Tijdens de jacht wordt hij gedood. Uit zijn bloed laat Venus dan een purperen bloem ontstaan – eveneens een metamorfose –, en zij vertrekt.

    John Blow en het begin van de Engelse opera Blow begon zijn carrière als koorzanger en werd al snel koorlei­ der en componist. Hij schreef voornamelijk vocale muziek: odes en hymnes, en zogenaamde ‘celebrations’ om feestelijkheden aan het Engelse hof, al dan niet religieus, op te luisteren. In verschil­ lende functies werkte hij daarnaast ook voor Westminster Abbey en Saint­Paul’s Cathedral. In 1700 werd hij componist voor de Chapel Royal, het instituut waar hij ooit als jonge koorzanger was begonnen en dat het hof van religieuze muziek voorzag. Er bestond in het Engeland van Blow nog geen echte opera. In tegenstelling tot landen en gebieden als Frankrijk, Oostenrijk en Duitsland waren er op het Britse eiland in de zeventiende eeuw amper uitvoeringen van Italiaanse opera’s. Wel traden er Italiaanse zangers op, maar die werden voornamelijk als artifi­ ciële rariteiten beschouwd. De acceptatie van opera verliep moeizaam omdat men in Engeland een eigen aristocratisch entertainment kende dat uit zang, theater en dans bestond, de zogenaamde masque. Allegorische en mythische onderwerpen stonden centraal, en vaak was er een politieke boodschap in verwerkt die de lof zong van de leider of monarch. Wat even­ eens meegespeeld kan hebben, is de sterke Shakespeare­traditie en de voorliefde voor het gesproken theater. Maar er was nog een andere belangrijke oorzaak voor de ver­ traagde ontwikkeling van de Engelse opera. Een groot deel van de zeventiende eeuw verkeerde Engeland in oorlog of burger­ oorlog, of heerste er een puriteins bewind dat theater verbood. Toch lukte het William Davenant in 1636 al om Charles I een koninklijk patent te ontfutselen om een operahuis te bouwen in Londen. Vanwege de burgeroorlog en de daaropvolgende sluiting van de theaters in 1642 is dat plan nooit gerealiseerd. The Siege of Rhodes van Davenant, die in 1656 in Rutland House werd opgevoerd, wordt door sommigen als de eerste Engelse opera beschouwd – geheel gezongen en gereciteerd. Het was een project waar maar liefst vijf componisten bij betrokken waren – een soort Reconstructie avant­la­lettre.* In 1661 transfor­

    * Reconstructie, op tekst van Hugo Claus en Harry Mulisch, was in 1969 het

    even spectaculaire als omstreden gemeenschappelijke operaproject van

    Louis Andriessen, Reinbert de Leeuw, Misha Mengelberg, Peter Schat en Jan

    van Vlijmen

    Venus en Adonis, anoniem, eind achttiende eeuw, collectie Rijksmuseum, Amsterdam

  • 6 7deel, waarna het eerste deel kort