De zoektocht De zoektocht naar leiderschap naar leiderschap ... De zoektocht naar leiderschap Bijna

De zoektocht De zoektocht naar leiderschap naar leiderschap ... De zoektocht naar leiderschap Bijna
De zoektocht De zoektocht naar leiderschap naar leiderschap ... De zoektocht naar leiderschap Bijna
De zoektocht De zoektocht naar leiderschap naar leiderschap ... De zoektocht naar leiderschap Bijna
download De zoektocht De zoektocht naar leiderschap naar leiderschap ... De zoektocht naar leiderschap Bijna

of 3

  • date post

    19-Oct-2020
  • Category

    Documents

  • view

    1
  • download

    0

Embed Size (px)

Transcript of De zoektocht De zoektocht naar leiderschap naar leiderschap ... De zoektocht naar leiderschap Bijna

  • 1312

    id ee

    a p

    ri l 2

    01 4

    Fo llo

    w t

    h e

    le ad

    er , l

    ea d

    er M

    en n

    o H

    u re

    n ka

    m p

    D

    e zo

    ek to

    ch t

    n aa

    r le

    id er

    sc h

    ap

    Leiderschap in gelijkwaardigheid We willen allemaal meer vrijheid voor, en gelijkwaardigheid van, het individu, maar ondertussen zoeken we ook naar leiding en ankerpunten. Het zoeken naar leiderschap is de last van de individualisering en modernisering. Door Menno Hurenkamp

    De zoektocht naar leiderschap

    Bijna niemand is tegen ‘emancipatie’, het bevrij- den van individuen uit verstikkende verbanden. Bijna de gehele politiek pleit dan ook graag vóór modernisering van onze sociale verhoudingen. Graag ruim baan voor minder dwingende ar- beidsverhoudingen, minder dwingende gezins- verhoudingen, minder dwingende grenzen van het land en andere bevrijdingen uit de ketenen van het oude, en verstikkende. De school en het werk als keuze, het huwelijk als keuze, religie als keuze en uiteindelijk ook: loyaliteit als keuze. Lang leve de individualisering! Maar de ‘lichte gemeenschappen’ die je daardoor krijgt, hebben

    ook een prijs. Want wanneer het om de onbedoel- de en vaak negatieve effecten van deze moderni- sering gaat, dan vraagt de politiek juist weer om nieuwe ordening, om herkenbaarheid die al te vrije individuen weer een thuis moet bieden. Wanneer die vrije burgers zich verweesd, onthand of ontworteld gedragen, dan is dat omdat er te weinig zingeving is, of te weinig tijd voor naas- ten, of te weinig gevoel voor het nationale, te weinig geloof in de politiek ook. Dan moet er nieuwe ordening komen en is de individualise- ring een last.

    Leiderschap in gelijkwaardigheid De laatste decennia is onze (westerse) samenleving veranderd van een meer hiërarchisch ingerichte samenleving naar een samenleving waarin mensen zich steeds meer op basis van gelijkwaardigheid tot elkaar verhouden. Leiderschap en autoriteit worden niet zonder meer geaccepteerd. Toch zoeken we naar leiderschap, en dat levert spanningen op, meent Menno Hurenkamp. Leiderschap blijft nodig, ook in gelijkwaardigheid, maar ziet er wel anders uit dan vroeger, menen Frank van Mil en Ad van Vugt.

  • 1514

    id ee

    a p

    ri l 2

    01 4

    Fo llo

    w t

    h e

    le ad

    er , l

    ea d

    er

    timing en aard van de organisatie. De generatie bestuurders die zichzelf verrijkt heeft ten koste van ziekenhuizen, woningbouwcorporaties en andere halve en hele publiekinstellingen getuigt daar nu van.

    Leiderschap als deel van het politieke repertoire krijgt de laatste tijd meer en meer aandacht naar- mate oude, ideologische kaders er minder toe doen. Dit is bekend terrein voor politicologen en ook voor geoefende krantenlezers. We leven in een mediacultuur, niet in een partijcultuur en geïndividualiseerde kiezers stappen makkelijker over tussen partijen, laten zich minder gelegen liggen aan partijprogramma’s en des te meer aan aansprekende voormannen- en vrouwen. Excuus: vergeet dat -vrouwen, het zijn alleen mannen die in Nederland de dienst uitmaken waar het om leiderschap van politieke partijen gaat. Heteromannen ook, al die lijsttrekkers. En be- hoorlijk wit ook, nu we het er toch over hebben. En academisch geschoold. En in een ‘Ogert’ pak, met zo’n das expliciet zónder die dikke knoop van Fortuyn. Leg een groepsfoto van alle Nederlandse politieke leiders van vandaag voor aan kinderen uit de Sovjet-Unie en zeg dan nog eens dat ‘ons systeem’ vrijheid produceert.

    Achter dit retorische punt schuilt een wezenlijk probleem. Lichte gemeenschappen, gekozen verbanden, gaan niet spontaan samen met demo- cratie. Sterker, democratie lijdt onder keuzevrij- heid: mensen gaan verschillen en meningsverschillen nou eenmaal liever uit de weg, en als het even kan lossen ze het conflict liever op via het recht van de sterkste. Individuele vrijheid en politieke verwaarlozing vertonen samenhang: met mij gaat het goed, met de sa- menleving slecht is de platgetreden samenvatting van die maatschappelijke toestand. Het is de constatering dat er een mismatch bestaat tussen het eigen leven en het collectief, tussen persoon- lijk optimisme en sociaal wantrouwen, tussen private opulence and public squalor zoals het ten tijde van Galbraith & Den Uyl heette, toen deze kloof nog in sociaaleconomische termen werd geduid. Men is liberaal waar het moet, en ont- hecht waar het kan: ruimdenkend ten opzichte van andermans vrijheden maar aarzelend om

    daar zelf voor in actie te komen, aarzelend jegens politieke partijen, aarzelend jegens ideologie.

    Nu lijdt democratie altijd onder de samenleving die voor haar gekozen heeft, dus we moeten er niet apocalyptisch over redeneren. Maar voor alle Nederlandse politieke partijen geldt dat de laatste decennia de interne democratie eerder af- dan toenam. Leiderschap wordt meer en meer ge- maakt door een kleine kliek rond de leider. De media stribbelen mee met de lusten en het lijden van de leider, door hem te koesteren wanneer hij probeert de baas te worden, hem te gedogen zolang hij geen fouten maakt en hem neer te sabelen wanneer hij wel fouten maakt. Partijen zelf hebben er zelden veel mee van doen wie de baas wordt, ze mogen in een referendum of tij- dens een congres het beeld bevestigen dat in de media en door een kleine club mensen rond de nieuwe leider geschapen is. Het verschil met ‘vroeger’ moet niet te zwaar worden aangezet: Drees noch Kok dacht bij moeilijke beslissingen: tijd voor een belrondje onder de leden. Maar de context is wel een andere; we veronderstellen nu veel geëmancipeerder te zijn dan we onder Drees waren. En ook een partij als D66 raakt ondanks zijn democratische geloofsbrieven eerder meer dan minder piramidaal georiënteerd. Zoals het zonder Van Mierlo nooit wat was geworden, was het nu zeker zonder Pechtold nooit wat geworden.

    Zie daar hoe de modernisering botst op zijn eigen grenzen. Uit de sociale bevrijding volgt democra- tische verwaarlozing. Ontideologisering kan misschien betekenen dat ‘arbeid’ en ‘kapitaal’ en ‘kerk’ niet meer de criteria zijn om politiek langs te ordenen, maar het onderhoud van de democra- tie vergt wel strijd, geen gebabbel. Want dalende opkomsten bij verkiezingen zijn wel degelijk een probleem (anders dan bijvoorbeeld verdwijnende partijen). Maar hoe dat te doen? Sturing door anderen dan onszelf vinden we dus slecht, maar als iemand toch af en toe de baas moet zijn, wie onderhoudt dan de structuren waarin we die bazen kiezen? Het is naïef om te veronderstellen dat partijen ooit weer echt gaan leven, de verwor- ven vrijheid biedt ons aardiger én zinvoller tijds- besteding dan een bezoek aan een partijcongres.

    M en

    n o

    H u

    re n

    ka m

    p

    D e

    zo ek

    to ch

    t n

    aa r

    le id

    er sc

    h ap

    Het schuurt dus; roepen dat vrijheid het hoogste goed is en ondertussen kaders willen scheppen om het gevreesde gebrek aan binding een beetje overzichtelijk te houden. Dat wordt bijvoorbeeld zichtbaar in pleidooien voor burgerschap. In lichte gemeenschappen leer je in de dagelijkse praktijk wat goed burgerschap is; thuis of op straat of op school of in de vereniging oefenen mensen zich in idealen articuleren, meningsver- schillen oplossen, vergaderen. Maar dat goede burgerschap wordt op het nationale niveau ge- toetst: je hoeft niet helemaal te weten hoe je vergadert of hoe je geld inzamelt voor een goed doel, maar je moet wel weten wie een vinger in de dijk stak en wie Willem van Oranje was om een goed Nederlands burger te zijn en het inburger- examen te halen. Dit wringt met de logica van de lichte gemeenschappen.

    Het zoeken naar kaders in een wereld waar vrij- heid de norm is, dat is de last van de modernise- ring. Pleidooien voor ‘meer leiderschap’ laten zich tegen deze achtergrond goed begrijpen, het zijn meestal pogingen om degenen die niet met vrij- heid heten overweg te kunnen tot de orde te roepen. Het land, de politiek, de stad, een bedrijf heeft behoefte aan ‘meer leiderschap’, omdat er bepaalde cruciale vernieuwingen nodig zijn waarvoor de doorgeslagen individualisten die wij nu eenmaal zijn niet spontaan offers willen bren- gen. Het helpt enorm om dit soort pleidooien terug te brengen tot de kern: leiderschap is één van de oplossingen voor sturingsvraagstukken, een onderdeel van een repertoire voor politici, bestuurders en managers. Binnen een zakelijke context is de goede leider degene die het meeste geld verdient. Regelmatig worden ook ‘goede leiders’ op het schild gehesen die zich laten voor- staan op hun menslievendheid of hun zorg voor de omgeving, maar ze halen zelden de voorkant van Time of Quote. Populaire zachtaardige zaken- mannen zijn ‘bliksemaf ’-leiders van het feit dat in ondernemingsland alleen telt wie de grootste heeft. Binnen de context van het openbaar be- stuur en aanverwante instellingen is dat anders. Daar zit ‘goed leiderschap’ meer in het proces, wie er met veel poen vandoor gaat heeft zelden duur- zaam gezag vertoond. Het verwerven van legiti- miteit vergt veel aandacht voor procedures,

    Lokaal leiderschap: invloed vs macht

    Altijd al voel ik de behoefte om mezelf nuttig te maken. Ik wil een bijdrage leveren aan de samen- leving. Maar hoe doe je dat? Er zijn talloze manie- ren om dit te doen, maar wat past bij mij? Dat is de lokale politiek gebleken. Het is iets waar ik plezier in heb en veel voldoening uit haal. Wat mij