Vogels en neonicotinoïden - CAPS symposium - Ruud Foppen

Click here to load reader

  • date post

    18-Jul-2015
  • Category

    Science

  • view

    125
  • download

    4

Embed Size (px)

Transcript of Vogels en neonicotinoïden - CAPS symposium - Ruud Foppen

  • Effecten van neo-nicotinoden

    (pesticiden) op vogelpopulaties

    Ruud Foppen

    i.s.m.

    Caspar Hallmann, Eelke Jongejans, Hans de Kroon (Radboud Univ)

    Chris van Turnhout (Sovon Vogelonderzoek Nederland)

    Foto: Jouke Altenburg (SOVON)

  • Dataverzameling voorkomen,

    demografie en trends van

    soorten

    Verspreidings-en

    trendonderzoek

    Correlatieve verbanden met

    milieu-

    omstandigheden/drukfactoren

    Correlatief hypothese-genererend

    onderzoek

    Zoeken naar causale

    processen

    Hypothese-toetsend en

    verklarend onderzoek

    Voorspelling toekomst

    Populatiemodel scenariostudies

    validatie

    Deel van de CAPS-aanpak!!!!

  • Trends zijn niet overal hetzelfde: regionale en lokale verschillen

  • Hoe kunnen we deze verschillen verklaren?

    Meestal concentreren op de usual suspects

    Verdwijnen van het leefgebied, bijv. door verstedelijking Landgebruiksveranderingen Klimaatshift ..

    AIO Project Caspar Hallmann NWO programma Biodiversiteit werkt:

    The resilience of plant and bird communities under climate change

    scenarios in the Dutch landscape

  • Foto: Jouke Altenburg (SOVON)

  • Soms kom je nieuwe zaken op het spoor

  • Wat is imidacloprid?

    - Meest gebruikte insecticide in landbouw, uit de groep van de

    neonicotinoden

    - Op de markt sinds 1994

    - Werkt systemisch, beschermd gehele plant, behoorlijk specifiek

    tegen insecten (zenuwstelsel)

    - Gebruikt als coating bij zaden (suikerbiet, mas) en spuiten van

    boomgaarden en in kassen

    - Blijkt in bodem en water een lange halfwaarde tijd te hebben (>1

    jaar)

  • Concentratie

    imidacloprid in het

    oppervlaktewater

  • Image: Nature 2014-07-09

  • Kunnen we relatie leggen met vogeltrends?

    Soortselectie

    - voorkomend in boerenland

    (akkers, half open, kleine landschaps

    elementen, slootranden)

    - insectenetend in broedseizoen

    - voldoende aanwezig

    Boerenzwaluw

    Bosrietzanger

    Fitis

    Geelgors

    Gele Kwikstaart

    Grasmus

    Graspieper

    Grote Lijster

    Kleine Karekiet

    Rietzanger

    Ringmus

    Roodborsttapuit

    Spotvogel

    Spreeuw

    Veldleeuwerik

    Fazant

    Kievit

    Grutto

    Wulp

    Rietgors

    Kuifeend

    Scholekster

    Tureluur

    Witte Kwikstaart

    Ekster

    Knobbelzwaan

    Zomertaling

    Slobeend

    Grauwe Gans

    Kwartel

    Putter

    Zomertortel

    Patrijs

    Kwartelkoning

    Kemphaan

    Watersnip

    Engelse Kwikstaart

    Roek

    Grauwe Gors

    Oeverzwaluw

    Paapje

    Braamsluiper

    Grauwe Klauwier

    Blauwe Reiger

    Grauwe Kiekendief

    Torenvalk

    Kerkuil

    Steenuil

    Buizerd

    Ooievaar

  • Was er een vergelijkingsgroep mogelijk?

    soort voedsel broed voedsel winter foerageerplek broed broedplek foerageerhabitat trekgedrag

    boerenzwaluw insekten insekten arial feeder bebouwing akker/gras lange-afstandstrekker

    bosrietzanger insekten insekten vegetatie struweel/rietranden rietsloten lange-afstandstrekker

    fitis insekten insekten vegetatie struweel/rietranden struweel lange-afstandstrekker

    geelgors insekten zaden vegetatie struweel/rietranden akkers korte-afstandstrekker

    gele kwikstaart insekten insekten vegetatie akker akkers lange-afstandstrekker

    grasmus insekten insekten vegetatie struweel/rietranden struweel lange-afstandstrekker

    graspieper insekten insekten vegetatie grasland grasland korte-afstandstrekker

    grote lijster insekten ongewervelden bodem boomgaard grasland korte-afstandstrekker

    kleine karekiet insekten insekten vegetatie struweel/rietranden rietsloten lange-afstandstrekker

    rietzanger insekten insekten vegetatie struweel/rietranden rietsloten lange-afstandstrekker

    ringmus insekten zaden vegetatie akker rietsloten standvogel

    roodborsttapuit insekten insekten vegetatie struweel/rietranden struweel korte-afstandstrekker

    spotvogel insekten insekten vegetatie struweel/rietranden bomen/struweel lange-afstandstrekker

    spreeuw insekten alleseter bodem bebouwing grasland korte-afstandstrekker

    veldleeuwerik insekten zaden vegetatie akker akker/gras korte-afstandstrekker

    alternatieven

    fazant zaden zaden bodem struweel/rietranden akkers standvogel

    kneu zaden zaden bodem struweel/rietranden struweel korte-afstandstrekker

    rietgors insekten zaden vegetatie struweel/rietranden rietsloten korte-afstandstrekker

    kuifeend ongewervelden ongewervelden water struweel/rietranden open water korte-afstandstrekker

    ekster alleseter alleseter vegetatie bomen divers standvogel

    grutto ongewervelden alleseter bodem grasland grasland lange-afstandstrekker

    kievit ongewervelden alleseter bodem grasland akker/gras korte-afstandstrekker

    scholekster ongewervelden ongewervelden bodem grasland akkers korte-afstandstrekker

    tureluur ongewervelden ongewervelden bodem grasland grasland korte-afstandstrekker

  • Populaties van 15

    vogelsoorten van het

    boerenland

    Boerenzwaluw

    Bosrietzanger

    Fitis

    Gele kwikstaart

    Geelgors

    Grasmus

    Graspieper

    Grote lijster

    Kleine karekiet

    Rietzanger

    Ringmus

    Roodborsttapuit

    Spotvogel

    Spreeuw

    Veldleeuwerik

  • Waar komen de vogelgegevens vandaan?

    komen uit jaarlijkse vogeltellingen in kader van het meetnet

    broedvogels: het BroedvogelMonitoringProject (BMP) van Sovon

  • Data-bewerking

    - Voor ieder plot hebben we als basisgegevens van de aantallen

    territoria per jaar

    - We berekenen de lambda (groei) van de populatie-aantallen in een

    bepaald plot met voldoende data (x jaar nodig)= jaarlijkse

    groeisnelheid (periode 2003-2010)

    - Dan ruimtelijke relatie leggen tussen de plots en de watermeetpunten

  • 1 km

    25 km

    5 km

  • De resultaten: sterke correlatie

  • Daarna veel werk gestopt in robuustheidstesten

    - Maakt het uit tot op welke afstand je de meetpunten

    correleert met de broedvogelplots?

    - Hoe was de situatie vr de introductie van imidacloprid?

    - Hoe verhoudt zich de invloed van gehaltes aan

    imidacloprid tot andere veranderde omstandigheden in

    de plots (landgebruik etc.) ?

    - Gelden de gevonden verbanden voor alle onderzochte

    soorten of is er veel variatie?

  • Effect van afstanden

  • Trend 2003 - 2010

    N=366; P=0.15 N=381; P=0.031

    Trend 1984 - 1995

    Hoe was de relatie vr introductie?

  • Zijn er andere verklarende belangrijke variabelen?

  • Als deze correlatie duidt op en oorzakelijk verband, waar zou

    dat dan door kunnen komen?

    - Vogels hebben hogere sterfte door eten van behandelde zaden

    - Vogels hebben hogere sterfte door eten van insecten die met stof in

    aanraking zijn gekomen (doorvergiftiging)

    - Vogels hebben verminderde reproductie doordat de

    voedselomstandigheden ongunstiger zijn geworden: insectenpopulatie

    ingeklapt (trophic cascading effects)

  • Hoe nu verder?

    BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN ECONOMISCHE

    ZAKEN

    Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

    Den Haag, 27 oktober 2014

    Om daadwerkelijk in te kunnen grijpen is het noodzakelijk dat niet alleen een correlatie maar ook een

    causaal verband vastgesteld is. Uit het voorgaande volgt

    dat er op dit moment nog geen wetenschappelijke basis

    en rechtsgrond is om een verbod van middelen op basis

    van imidacloprid in te stellen.

  • Dataverzameling voorkomen,

    demografie en trends van

    soorten

    Verspreidings-en

    trendonderzoek

    Correlatieve verbanden met

    milieu-

    omstandigheden/drukfactoren

    Correlatief hypothese-genererend

    onderzoek

    Zoeken naar causale

    processen

    Hypothese-toetsend en

    verklarend onderzoek

    Voorspelling toekomst

    Populatiemodel scenariostudies

    validatie

    Deel van de CAPS-aanpak!!!!

  • Hoe verder?

    - Uitvoeren veldstudies, demografische gegevens verzamelen

    - In combinatie met doorrekenen populatie-dynamische consequenties via

    modellering

    - Niet alleen beperken tot vogels (!?)

  • Foto: Jouke Altenburg (SOVON)

    Bedankt voor uw aandacht