Reuters Institute Nederland 2019 - · PDF file 4. Reuters Institute Digital News Report...

Click here to load reader

  • date post

    24-Jul-2020
  • Category

    Documents

  • view

    0
  • download

    0

Embed Size (px)

Transcript of Reuters Institute Nederland 2019 - · PDF file 4. Reuters Institute Digital News Report...

  • Reuters Institute Digital News Report Nederland 2019

    Media bedrijven en media markten

  • 2

  • Inhoudsopgave

    1. Samenvatting 4

    2. Inleiding 8

    3. Media bedrijven en media markten 10

    3.1 Media bedrijven 10

    3.2 Media gebruik 16

    4. Reuters Institute Digital News Report Nederland 2019 28

    4.1 Interesse in nieuws en nieuwsgebruik 30

    4.2 Gebruikte nieuwsmedia 34

    4.3 Toegang tot nieuws 42

    4.4 Het belang van video en podcast 48

    4.5 Sociale media en nieuws 54

    4.6 Vertrouwen in nieuws 61

    4.7 Betaalmodellen voor nieuws 69

    5. Media concentratie en pluriformiteit in tijden van transitie 76

  • De pluriformiteit, onafhankelijkheid en toegankelijkheid van onze media zijn pijlers onder onze democratische sa­ menleving. Zonder deugdelijke en diverse nieuwsvoorzie­ ning kan de bevolking zich niet goed genoeg informeren om in het democratische proces weloverwogen keuzes te maken. Daarom heeft het Commissariaat voor de Media de wettelijke taak toebedeeld gekregen toe te zien op de ontwikkelingen in de media , met een speciaal oog voor de gevolgen die concentratie in de media sector kan hebben op de onafhankelijkheid en pluriformiteit van het aanbod. Sinds 2002 brengt het Commissariaat daarover jaarlijks een rapport uit, de Media monitor, waarin deze ontwikkelingen op de voet worden gevolgd. De website Media monitor.nl is daarnaast een centrale plek geworden, met recente ge­ gevens over de grootste media bedrijven en belangrijkste media markten.

    De Media monitor rappor­ teerde tot nu toe vooral over de traditionele media­ markten, die voor dag­ bladen, televisie en radio. Sinds enkele jaren is daar het internet aan toege­ voegd. Maar hoe groot en divers het internet ook is geworden, anno 2019 maken Nederlanders nog steeds massaal gebruik van te­ levisie, radio en de papieren dagbladen. Om het gebruik en bereik daarvan te meten, hanteren we de gevalideerde bereiksonderzoeken die binnen die sectoren worden ge­ daan, aangevuld met gegevens uit erkende onderzoeken naar tijdbesteding aan media onder Nederlanders. Nu het internet de afgelopen jaren zo’n grote rol is gaan spelen in het media gebruik, wordt het echter steeds lastiger om media markten op basis van de traditionele media types te analyseren. Media content op internet wordt in toenemen­ de mate crossmedia al geconsumeerd en gedistribueerd. De Media monitor zoekt dan ook naar nieuwe manieren om de pluriformiteit van het offline en online media ­aanbod – en het gebruik daarvan – te monitoren.

    Een goede stap is de samenwerking met het Digital News Report (DNR) van het Reuters Institute for the Study of Jour­ nalism. Dit onderzoek biedt een beter zicht op het gebruik van het online en offline nieuws in Nederland, waarbij we

    kunnen vergelijken met eerdere jaren en met de landen om ons heen. Ook zien we hoe bedrijven op nationale en internationale nieuwsmarkten opereren, hoe het staat met de financiering van kwaliteitsnieuws en door welke techno­ logieën en digitale verschijningsvormen het nieuwsgebruik verandert – van spraakassistentie tot podcasts.

    Concentratie en convergentie Concentratie binnen de Nederlandse media is bepaald geen nieuw fenomeen. Al jaren zien we dat de markten voor te­ levisie, radio en papieren dagbladen sterk geconcentreerd zijn. In de dagbladenmarkt hadden twee bedrijven in 2017 89 procent van de markt in handen: Media huis en De Pers­

    “ Dat het dagbereik van de traditionele media afneemt betekent niet dat we minder media consumeren”

    1. Samenvatting

    4

  • “ Concentratie op mediamarkten wordt steeds moeilijker vast te stellen”

    groep – beide Vlaamse ondernemingen. Die situatie is nau­ welijks veranderd, zoals ook op de televisie­ en radiomarkt de mate van concentratie vergelijkbaar is met de situatie in 2017. In de tv­markt is 75 procent in handen van drie aanbieders, in de radiomarkt is dit 72 procent. Concentra­ tie op media markten wordt echter steeds moeilijker vast te stellen. Dit komt aan de ene kant door een toenemende terughoudendheid van media bedrijven informatie over bijvoorbeeld oplages vrij te geven. Aan de andere kant bemoeilijkt convergentie in de media sector, aangedreven door de digitalisering, de afbakening van afzonderlijke media markten op basis van media types. De vraag is ech­ ter of het beperken van concentratie per op media type gebaseerde media markt, bijvoorbeeld de dagbladenmarkt, in een gedigitaliseerde media wereld de juiste manier is om onafhankelijkheid en pluriformiteit van het media ­aanbod te waarborgen. We zien andere risico’s, zoals beïnvloeding door algoritmische aanbevelingssytemen of een toenemende opiniemacht, die veel bedreigender kunnen zijn. De Media­ monitor neemt dergelijke ontwikkelingen mee en blijft ook andere ontwikkelingen in de media sector op de voet volgen.

    Als we kijken naar de media bedrijven die in Nederland actief zijn in de creatie van nieuws­ en informatiecontent, is in 2018 te zien dat diverse samenwerkingsverbanden zijn opgezet. Dit is vooral om schaalgrootte te verkrijgen in een media sector waarin grote internationale spelers als Facebook en Google een groeiend deel van de media­ bestedingen naar zich toe trekken. Het marktaandeel van internationale partijen in de digitale reclameomzet in Ne­ derland was in 2017 62 procent – dit was in 2016 nog 57 pro­ cent. In totaal omvatte het aandeel van digitale adverten­

    ties in 2018 meer dan de helft van alle media bestedingen, zo’n 1.974 miljoen euro. Met name de reclameomzet op de dagbladen­ en tijdschriftenmarkten zijn de laatste jaren ge­ daald. Radio en out­of­home advertising blijven stabiel op ruim 10 procent, tv­bestedingen zijn minder sterk gedaald en maken een kwart uit van de totale advertentiemarkt.

    Om de toenemende export van reclamebestedingen het hoofd te bieden en inkomsten voor de eigen media sector te kunnen blijven garanderen, zal innovatie nodig zijn. Neder­ landse media bedrijven zetten daartoe in op, bijvoorbeeld, adressable tv, waarbij kijkersprofielen worden uitgewisseld tussen tv­providers en zenders en zo gepersonaliseerde tv­reclames kunnen worden getoond.

    Voor de Nederlandse Publieke Omroep (NPO) betekenen de teruglopende reclame­inkomsten dat er bezuinigd zal moeten worden. De inzet daarbij is niet te snijden in jour­ nalistieke programma’s, maar dat vooral te doen in de or­ ganisatiekosten. Met nieuwe formats proberen de publieke

    omroepen intussen in te spelen op het veranderende kijkgedrag van het pu­ bliek. Concurrent Talpa bouwt juist ver­ der aan een breed media concern door populaire YouTubers en andere social influencers aan zich te binden, alsmede populaire presentatoren om de tv­pro­ grammering te versterken. Ook nam

    Talpa een meerderheidsbelang in uitgever Mood for Maga­ zines van het media merk LINDA.

    Zo probeert elk media bedrijf op eigen wijze in te spelen op de veranderingen in de media markten. Krantencon­ cerns De Persgroep en Media huis zetten sterk in op digi­ tale abonnementen en reclame­inkomsten, waarmee de dalende oplagen van de papieren kranten moeten worden gecompenseerd. RTL gelooft in de toekomst van het sterk groeiende video­on­demandplatform Videoland.nl, dat ook exclusieve lokale content biedt. Nederlandse media­ bedrijven zien immers niet alleen advertentie­inkomsten wegvloeien naar grote spelers als Google en Facebook, ze verwachten ook steeds meer kijkers te zullen verliezen aan internationale videostreamingplatforms (Netflix, Amazon Prime, YouTube Premium, Apple TV+, Disney+). In de strijd om de media consument lijken 2019 en 2020 de jaren te worden van concurrerende videostreamingplatforms. Het videoaanbod zal door de komst van deze diensten nog verder worden gefragmenteerd.

    Steeds meer online Intussen besteedt de gemiddelde Nederlander in 2018 8 uur en 23 minuten aan media , het merendeel daarvan tijdens andere activiteiten. Aan kijken besteden we 3 uur en 5 mi­ nuten, aan luisteren 2 uur en 32 minuten en aan lezen 42 minuten per dag. Communiceren kost 1 uur en 4 minuten per dag en gamen en overig internetgebruik zijn goed voor gemiddeld 57 minuten per dag. Dat het dagbereik van de traditionele media al jaren gestaag afneemt, betekent niet dat er in totaal minder media worden geconsumeerd. Het

    — SAMENVATTING 5

  • hangt vooral samen met de digitalisering van het media­ gebruik: online lezen, (terug)kijken en luisteren zijn flink gestegen. Dit komt mede doordat ruim 90 procent van de Nederlanders van 12 jaar en ouder een smartphone heeft met toegang tot internet. Bijna de helft van de 75­plussers (45,9 procent) heeft een smartphone, terwijl dit in 2012 nog 2 procent was. Ook heeft inmiddels 53,7 procent van de Nederlanders van 12 jaar en ouder toegang tot inter­ net via een smarttelevisie. Dat is in het voordeel van een streamingsdienst als Netflix, dat in 2018 een maandbereik had van 28 procent: 4,4 miljoen Nederlanders ouder dan 6 jaar keken in 2018 minstens eens per maand naar Net­ flix. YouTube boekte zelfs een maandbereik van 73 procent (11,5 miljoen Nederlanders).

    Radiozenders hebben het even moeilijk als tv­zenders; hun bereik daalt evenredig. Hoewel dat met name is terugge­ lopen onder de 65­plussers, is dat nog steeds de leeftijds­ groep met het hoogste dagbereik (73,3 procent). NPO Radio 2 noteerde het hoogste marktaandeel in luistertijd (12,6 procent van de Nederlanders van 6 jaar en ouder) en eindigde daarmee voor Radio 538 (11,5 procent).

    Een interessante ontwik