Grenzen overschreden

download Grenzen overschreden

of 56

  • date post

    01-Nov-2014
  • Category

    Documents

  • view

    758
  • download

    3

Embed Size (px)

description

Rapport Erfgoedinspectie "Grenzen Overschreden". #KVAN11

Transcript of Grenzen overschreden

  • 1. 1> Retouradres Postbus 16375 2500 BJ Den Haag Rijnstraat 50 Den HaagDe voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 16375Postbus 20018 2500 BJ Den Haag2500 EA DEN HAAG www.rijksoverheid.nl Onze referentie 442050Datum 2 november 2012Betreft Aanbieding publieksversie verkennend onderzoek grenzen overschredenBijgevoegd treft u het verkennende onderzoek aan dat de Erfgoedinspectie in2010-2011 heeft gedaan naar illegale handelingen op het gebied van archeologieen archieven. Aanleiding voor het onderzoek is het in 1970 tot stand gekomenUNESCO-verdrag inzake de middelen om de onrechtmatige invoer, uitvoer ofeigendomsoverdracht van culturele goederen te verbieden en te verhinderen.Nederland is partij bij dit verdrag. Het UNESCO-verdrag werd in 2009 van krachtin Nederland door middel van de Uitvoeringswet UNESCO-verdrag 1970 inzakeonrechtmatige invoer, uitvoer of eigendomsoverdracht van cultuurgoederen. In deuitvoeringswet is aangegeven dat de Erfgoedinspectie is belast met het toezichtop de naleving.Om inzicht te krijgen in de aard en omvang van illegale activiteiten in Nederlandheeft de Erfgoedinspectie een verkennend onderzoek uitgevoerd. Er is voorgekozen om het onderzoek te richten op de erfgoedvelden archeologie enarchieven omdat deze een kwetsbare categorie vormen.ArcheologieEen voorzichtige inschatting van de Erfgoedinspectie geeft aan dat per jaar in5.000 tot 10.000 gevallen sprake is van opgraven zonder vergunning of het nietmelden van vondsten, zoals munten.Ik kan mij vinden in de aanbeveling dat een discussie nodig is binnen de sectorom de omvang en de ernst van de illegale handelingen te bepalen. De Rijksdienstvoor het Cultureel Erfgoed zal dit oppakken. De aanbeveling om te onderzoekenof voor bepaalde vondstcategorien een vrijstelling mogelijk is van de verplichteuitvoering, kan in deze discussie worden meegenomen.Daarnaast wordt in het onderzoek geconstateerd dat er onduidelijkheid is metbetrekking tot het melden van vondsten. Op dit moment wordt er door deRijksdienst Cultureel Erfgoed gewerkt aan een verbetering van het Archeologischeinformatiesysteem (ARCHIS III) zodat het doen van vondstmeldingen doorbijvoorbeeld amateurs gebruiksvriendelijker wordt.ArchievenBij de archieven is het probleem eenduidiger en goed benoembaar: het gaatvooral om diefstal van archiefmateriaal. De Erfgoedinspectie constateert dat heta Pagina 1 van 2
  • 2. juridische kader voldoende mogelijkheden biedt om illegale handelingen tegen te Datumgaan, maar dat instellingen niet altijd goed op de hoogte zijn van de bestaanderegelgeving. Veel archiefinstellingen hebben wel preventieve maatregelen Onze referentie 442050genomen, maar kennen geen vastgesteld beleid tegen diefstal. Ik onderschrijf deaanbeveling dat veel kan worden gewonnen worden door in te zetten opvoorlichting, zowel ten aanzien van wet- en regelgeving als registratie en meldingvan vermissingen en diefstallen bij de eigen organisatie, de politie en bij deErfgoedinspectie. Registratie door de Rijksdienst Cultureel Erfgoed van incidentenin DICE (Database Incidenten Cultureel Erfgoed) hoort hier ook bij.Conform de aanbevelingen van de Erfgoedinspectie zal de Rijksdienst voor hetCultureel Erfgoed in het kader van het thema Veilig Erfgoed en in afstemming metde Erfgoedinspectie, de Koninklijke Bibliotheek, het Nationaal Archief en de sectoreen eenduidige aanpak ontwikkelen voor voorlichting, beleid en veiligheidszorg inde archieven. Daarnaast zal de Erfgoedinspectie samenwerking zoeken metprovinciale en gemeentelijke toezichthouders om te komen tot eengemeenschappelijk toezichtskader en interne kwaliteitscontrole.De staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,Halbe Zijlstra Pagina 2 van 2
  • 3. Erfgoedinspectie Ministerie van Onderwijs, Cultuur en WetenschapGrenzen overschreden? Onderzoek naar onrechtmatig handelenop de gebieden van archeologie en archieven
  • 4. Grenzen overschreden?Onderzoek naar onrechtmatig handelenop de gebieden van archeologie en archieven
  • 5. Inhoudsopgave Samenvatting 4 Inleiding8 1Archeologie 12 1.1. Inleiding 12 1.2. Resultaten onderzoek 15 1.3. Conclusies en aanbevelingen 26 2Archieven 28 2.1. Inleiding 28 2.2. Resultaten onderzoek 31 2.3. Conclusies en aanbevelingen 39 Bijlagen Instellingen die hebben meegewerkt aan het onderzoek 44Literatuur 46 3 | Grenzen overschreden? / Erfgoedinspectie
  • 6. Samenvatting Veel landen hebben te maken met verlies van hun cultureel erfgoed. Belangrijke oorzaken zijn diefstal, plundering en illegale handel. Verlies van erfgoed heeft grote impact op het culturele bewustzijn en de geschiedenis van een land. Daarom worden op internationaal niveau maatregelen genomen om verlies van cultureel erfgoed tegen te gaan. Ook Nederland is op dit gebied belangrijke verplichtingen aangegaan. De Erfgoedinspectie van het ministerie van OCW is sinds 2009 verantwoordelijk voor toezicht op de naleving van de regels die illegale handel in cultuurgoederen tegengaan. Bij de Erfgoedinspectie is behoefte aan meer inzicht in de aard en omvang van de illegale handel in cultuurgoederen; ze heeft daarom een verkennend onderzoek uitgevoerd in 2010-2011. Het onderzoek richtte zich op illegale handelingen, zoals diefstal en verduistering, op twee belangrijke erfgoedgebieden: archeologie en archieven. Van archeologische objecten is bekend dat zij een belangrijk aandeel vormen in de illegale handel in cultuur- goederen, maar het beeld was verre van compleet. Ook archieven worden als kwetsbaar gezien voor onrechtmatige handelingen. Ze zijn vaak van onschatbare waarde en kunnen makkelijk verdwijnen. De uitkomsten van het onderzoek worden gebruikt voor een betere bescherming tegen illegale handelingen en op die manier ook tegen de illegale handel in cultuurgoederen. Conclusies en aanbevelingen voor Archeologie Bij archeologie komt een voorzichtige schatting uit op 5.000 tot 10.000 gevallen per jaar van opgraven zonder vergunning of het bewust niet melden van belangrijke vondsten. Voorwerpen worden illegaal weggehaald van waardevolle archeologische vindplaatsen, scheepswrakken en bij opgravingen. Tot de daders behoren schatgravers op het land, schatgravers onder water, metaaldetectoramateurs, handelaren, en soms ook amateur archeologen die zonder toestemming opgraven. Niet elke groep richt evenveel schade aan of draagt evenveel bij aan de handel in illegale vondsten. Sterker nog, niet iedereen is zich ervan bewust iets fout te doen. Voorlichting over de wet- en regelgeving op archeologiegebied is gebrekkig. Overheid en archeologi- sche instellingen nemen zelf weinig maatregelen om illegale handelingen te voorkomen en te bestrijden. De grens tussen legaliteit en illegaliteit is daardoor voor veel burgers niet meer duidelijk en het juridische kader dat archeologische voorwerpen moet beschermen, is te ver van de praktijk af komen te staan. Overtredingen vinden ongehinderd op grote schaal plaats en er gaat geen afschrikwekkende werking meer uit van de wet. Daar komt bij dat binnen de overheid en de beroepsgroep geen overeenstemming bestaat over de ernst van de bedreiging voor het erfgoed. Deze onduidelijke situatie werkt misvattingen over eigendom van vondsten in de hand en bemoeilijkt de controle op in- en uitvoer van archeologische cultuurgoederen. 4 | Grenzen overschreden? / Erfgoedinspectie
  • 7. Het evenwicht tussen wetgeving en praktijk is op archeologisch terrein dan ook uit balans.Met alleen een beter toezicht op naleving van de regels is de situatie niet gered.Een herorintatie is gewenst. Eerst moet op overheidsniveau de schade voor het erfgoedworden vastgesteld. Pas dan kan worden bepaald of bestrijding van illegaliteit of legalise-ring door aanpassing van de wetgeving wenselijk is. Hierbij moet ook gekeken wordennaar de mogelijkheden die lid 2, artikel 14b van de Wet tot behoud van cultuurbezit biedt.Bij dit alles moet recht gedaan worden aan de belangen van amateurs, het belang vanwetenschappelijk onderzoek e