De kunst van het internet

download De kunst van het internet

of 140

Embed Size (px)

description

Een onderzoek naar de online illegale handel in cultuurgoederen

Transcript of De kunst van het internet

  • 1.De kunst van het internet7833.De kunst van internet.indd 15/11/11 4:44:59 PM

2. Veiligheidsstudies De reeks Veiligheidsstudies is een initiatief van het netwerk Samenwerkende Kennisinstellingen voor Veiligheid (SKV-netwerk), dat bestaat uit Avans Hogeschool Den Bosch, Christelijke Hogeschool Windesheim, Haagse Hogeschool, Hogeschool Inholland Rotterdam, Hogeschool Utrecht, Hogeschool Zeeland, Katholieke Hogeschool Zuid West-Vlaanderen (B), Nederlands Instituut voor Fysieke Veiligheid Nibra, NHL Hogeschool, Saxion Hogeschool Enschede en Politieacademie. De reeks staat onder redactie van prof. dr. Stefaan Pleysier (Leuvens Instituut voor Criminologie (LINC), Faculteit Rechtsgeleerdheid, Katholieke Universiteit Leuven), drs. W.K.F. Rodenhuis (lector Risicobeheersing aan de Saxion Hogescholen te Enschede en Deventer), prof. dr. W.Ph. Stol (lector Cybersafety aan de NHL Hogeschool en de Politieacademie, bijzonder hoogleraar Politiestudies aan de Open Universiteit) en dr. J. Timmer (lector Veiligheid en Sociale Cohesie aan Windesheim).In de reeks Veiligheidsstudies verschenen: E.R. Leukfeldt, K.W.C. van der Straten, M.P. KruisW.Ph. Stol, Ter plaatse. Alledaagse samenwerking tussen de primaire hulpdiensten (2007) Kerstens, M. ToutenhoofdW.Ph. Stol, Wie niet weg is, is gezien. Gevalstudie over een J. proef met cameratoezicht in de Leeuwarder binnenstad (2008) W.Ph. Stol, H.W.K. Kaspersen, J. Kerstens, E.R. LeukfeldtA.R. Lodder, Filteren van kinderporno op internet. Een verkenningvan technieken en reguleringen in binnen- en buitenland (2008) Symons, J. Deklerck, D. GeldersS. Pleysier, Inbraakpreventief advies in Belgi. L. De mening van de burger (2010) E.R. Leukfeldt, M.M.L. DomenieW.Ph. Stol, Verkenning cybercrime in Nederland 2009 (2010) van Ham, E.R. Leukfeldt, B. Bremmers, W.Ph. StolA.Ph. van Wijk, De kunst van T. het internet. Een onderzoek naar online illegale handel in cultuurgoederen (2011)7833.De kunst van internet.indd 25/11/11 4:44:59 PM 3. De kunst van het internet Een onderzoek naar de online illegale handel in cultuurgoederenTom van Ham Rutger Leukfeldt Bo Bremmers Wouter Stol Anton van WijkBoom Lemma uitgevers Den Haag 20117833.De kunst van internet.indd 35/11/11 4:44:59 PM 4. Omslagontwerp: Textcetera, Den Haag Opmaak binnenwerk: HR Communicatieve Vormgeving, Purmerend 2011 T. van Ham, E.R. Leukfeldt, B. Bremmers, W.Ph. StolA.Ph. van Wijk | Boom Lemma uitgevers Behoudens de in of krachtens de Auteurswet gestelde uitzonderingen mag niets uit deze uitgave worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopien, opnamen of enige andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever. Voor zover het maken van reprografische verveelvoudigingen uit deze uitgave is toegestaan op grond van artikel 16h Auteurswet dient men de daarvoor wettelijk verschuldigde vergoedingen te voldoen aan de Stichting Reprorecht (Postbus 3051, 2130 KB Hoofddorp, www.reprorecht.nl). Voor het overnemen van (een) gedeelte(n) uit deze uitgave in bloemlezingen, readers en andere compilatiewerken (art. 16 Auteurswet) kan men zich wenden tot de Stichting PRO (Stichting Publicatie- en Reproductierechten Organisatie, Postbus 3060, 2130 KB Hoofddorp, www.cedar. nl/pro). No part of this book may be reproduced in any form, by print, photoprint, microfilm or any other means without written permission from the publisher. ISBN 978-90-5931-692-8 NUR 820 www.boomlemma.nl7833.De kunst van internet.indd 45/11/11 4:44:59 PM 5. VoorwoordIn 2004 werd de conferentie Illegal Trade, Fighting Illicit Traffic in Cultural Goods within the European Union in Rotterdam georganiseerd in het kader van het Nederlandse voorzitterschap van de Europese Unie (EU). Tijdens deze conferentie werd benadrukt dat de internethandel in cultuurgoederen een belangrijke nieuwe ontwikkeling is. Deze constatering werd in 2007 onderstreept toen uit een survey uitgevoerd door Interpol bleek dat respondenten het idee hadden dat sprake was van een toename van de illegale handel in cultuurgoederen via internet. Op nationaal niveau liet het Ministerie van Justitie in dezelfde periode de antiek- en kunsthandel doorlichten in het kader van het Programma preventie georganiseerde criminaliteit. Daaruit kwam naar voren dat internetveilingen terrein winnen op de reguliere veilingen. In welke mate dit het geval was, bleef onder andere vanwege het ontbreken van harde cijfers onduidelijk. Tevens werd niet duidelijk welke rol internet precies speelde binnen de illegale handel en hoe koper en verkoper op internet te werk gingen. Deze kennislacunes waren voor het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW) aanleiding om onderzoek te laten verrichten naar de handel in cultuurgoederen via internet, met bijzondere aandacht voor de aard en omvang van de illegale handel. In onderhavig onderzoek worden de reguliere en de illegale handel in cultuurgoederen via internet beschreven. Woorden van dank voor hun medewerking en inspanningen ten behoeve van dit onderzoek gaan uit naar de leden van de begeleidingscommissie: Wim Westerveld (Directie Cultureel Erfgoed), Marja van Heese (Erfgoedinspectie), Jan Lely (Ministerie van Justitie), Jos van Hecke (KLPD), Martin Finkelnberg (KLPD), Pieter ter Keurs (Rijksmuseum van Oudheden), Jop Ubbens (Christies Amsterdam), Jan de Groot (Ministerie van Financin), Ton Wagemans (namens de handelssites eBay, Marktplaats, Speurders en 2dehands.nl), Jan Petri (Ministerie van Veiligheid en Justitie) en Flora van Regteren Altena (Directie Cultureel Erfgoed). Verder willen wij alle personen7833.De kunst van internet.indd 55/11/11 4:45:00 PM 6. viDe kunst van het internetbedanken die hun medewerking aan het onderzoek hebben verleend door ons te woord te staan of die ons anderszins hebben geholpen zicht te krijgen op de handel in cultuurgoederen via internet. Het onderzoeksteam, Tom van Ham Rutger Leukfeldt Bo Bremmers Wouter Stol Anton van Wijk7833.De kunst van internet.indd 65/11/11 4:45:00 PM 7. InhoudVoorwoord 1 Inleiding 1.1 Ontwikkelingen en onderzoek 1.2 Onduidelijkheid aard en omvang van internethandel in cultuurgoederen 1.3 Onderzoeksdoel en onderzoeksvragen v1 1 3 32 Opzet en uitvoering van het onderzoek 2.1 Afbakening van het onderzoek 2.2 Literatuur- en documentenonderzoek 2.3 Interviews met sleutelinformanten 2.4 Internetsearch 2.5 Media-analyse 7 7 8 8 9 123 3.1 3.2 3.3 3.4 3.5 3.6Cultuurgoederen en internet Illegale handel in cultuurgoederen in het algemeen De opkomst van internethandel Internet en handel in cultuurgoederen in de literatuur Internet en handel in cultuurgoederen volgens respondenten Media-analyse Resum 13 13 17 19 22 28 304 4.1 4.2 Bevindingen uit de internetsearch Internetsearch Conclusie illegale handel in cultuurgoederen via internet 33 33 737833.De kunst van internet.indd 75/11/11 4:45:00 PM 8. De kunst van het internetviii5 Toezicht en handhaving bescherming cultuurgoederen 5.1 Vigerende wet- en regelgeving 5.2 Basisacties tegen illegale handel via internet 5.3 Actoren 5.4 Lacunes 5.5 Resum 77 77 80 82 89 936 Conclusies 6.1 Het onderzoek beschouwd 6.2 Omvang en aard van (illegaal) aangeboden cultuurgoederen op het internet 6.3 Regelgeving, toezicht, handhaving en kwetsbare plekken Literatuur 95 95Bijlage 1 Bijlage 2 Bijlage 3 Bijlage 4 Bijlage 5 Respondenten Online aanbod van objecten in de categorie kunst en antiek Overzicht van gevonden advertentie- en veilingsites Overzicht van relevante wet- en regelgeving Basic Actions concerning Cultural Objects being offered for Sale over the Internet 96 99 105 111 113 115 119 121Managementsamenvatting 123Over de auteurs 1317833.De kunst van internet.indd 85/11/11 4:45:00 PM 9. 1InleidingLeiden In het Rijksmuseum van Oudheden (RMO) staat geroofde kunst uit Irak. De objecten gaan terug naar Irak, maar staan n maand tentoongesteld in Leiden. De expositie 'Retour Irak' wordt donderdagavond geopend tijdens de nieuwjaarsbijeenkomst in het oudheidkundig museum. Het gaat om 69 voorwerpen die in 2008 en 2009 aan de politie en de Erfgoedinspectie zijn afgestaan voor teruggave aan de rechtmatige eigenaren in Irak. Een selectie daarvan wordt getoond. Roofkunst is volgens Pieter ter Keurs, hoofd collectie en onderzoek van het RMO, van alle tijden. Vroeger waren het vooral de overwinnaars die na een strijd waardevolle objecten mee naar huis namen. Als beloning voor officieren en soldaten, maar ook ter vergroting van de roem in het thuisland. Maar tijden veranderen, zegt Ter Keurs. Tegenwoordig speelt internet een belangrijke rol bij het verhandelen van roofkunst. Er worden gewoon objecten op Marktplaats aangeboden.1 Een onderbouwing van deze stelling is dat alle voorwerpen uit Irak waarnaar in dit krantenartikel verwezen wordt, werden aangeboden via galeries op internet. 1.1 Ontwikkelingen en onderzoek In 2004 werd de conferentie Illegal Trade, Fighting Illicit Traffic in Cultural Goods within the European Union in Rotterdam georganiseerd in het kader van het Nederlandse voorzitterschap van de Europese Unie (EU). Naast autoriteiten op het gebied van cultuurinstellingen, douane en politie uit de lidstaten, namen ook Europol, Interpol, UNESCO, UNIDROIT en leden van de Europese Commissie deel aan deze conferentie. Doel was om te komen tot een gecordineerde aanpak van onrechtmatige uitvoer en illegale handel in cultuurgoederen op EU-niveau.2 1 2Leidsch Dagblad, 13 januari 2010. Unesco-conventie 1970 (p. 82) omschrijft onder de noemer Cultural property wat cultuurgoederen zijn. De definitie is van toepassing op alle voorwerpen waarvoor geldt dat ze, in de staat waartoe ze behoren, zijn aangewezen als belangrijk voor de archeologie, prehistorie, letterkunde, kunst of wetenschap. Daarnaast moeten de voorwerpen vallen in een van de categorien die in artikel 1 van het verdrag zijn genoemd. Tot deze ca