ARTIKEL oktober 1917 - · PDF fileMidden in de Eerste Wereldoorlog, net bijgekomen van de...

4
Midden in de Eerste Wereldoorlog, net bijgekomen van de voedselrellen aan het begin van het jaar en slechts enkele maanden geleid door de, na de Februarirevolutie en aftreden van tsaar Nikolaas II gevormde, liberale Voorlopige regering, werd Rusland in de nacht van 25 oktober 1917 meegesleept in een ambitieuze socialistische revolutie. Wat begon als opstand van de bolsjewiekpartij eindigde in de benoeming van een nieuwe regering onder leiding van Vladimir Lenin. De Oktoberrevolutie zou slechts tien dagen duren, haar naschokken bepaalden het verloop van de geschiedenis van de rest van de twintigste eeuw. SOCIAAL EXPERIMENT De politieke coup van 25 oktober (7 november volgens de Gregoriaanse kalender) 1917 in Petrograd (Sint Petersburg), gaf het startsein voor een sociaal experiment dat geen vergelijk in de geschiedenis kende. De communistische partij van bolsjewieken kwam aan de macht door simpele en voor de analfabete meerderheid van de bevolking, toeganke- lijke slogans, zoals ‘gelijkheid van alle mensen’, ‘werk voor iedereen’ en ‘gelijke beloning door gelijke verdeling van maatschappelijke producten’. Vanaf nu behoorde alles toe aan de arbeiders: grond - voor de boeren, fabrieken - voor de fabrieksarbeiders. Alle vormen van privé eigendom werden afgeschaft als criminele en verwerpelijke overblijfselen van een kapitalistische maatschappij. Dit programma zorgde voor een totale afbreking van de eeuwenoude levenswijze in Rusland. De dichter Aleksandr Blok schreef enkele maanden na de revolutie in zijn dagboek: ‘Wat is er bedacht? Alles veranderen. Zó maken dat alles nieuw wordt; dat ons leugenachtige, vervelende, vieze, lelijke leven een rechtvaardig, schoon, vrolijk en mooi leven wordt’. Alles moest inderdaad nieuw worden: een nieuwe economie, nieuwe maatschappij, nieuwe mens, nieuwe cultuur en nieuwe kunst. In realiteit kwam er eerst een verval. De tot een gezamenlijk eigendom verklaarde industrie kwam tot stilstand, handel werd vervangen door een systeem van rantsoenen, transport functioneerde niet. De steden, vooral Petrograd, hongerden uit. De dichteres Anna Achmatova beschreef de kenmerken van het ‘nieuwe’ leven: ‘vlektyfus, honger, terechtstellingen, donkere flats, vochtig brandhout, onherkenbaar opgezwollen mensen’. En dat was slechts het begin. Binnen een jaar na de revolutie werd het land verscheurd door een wrede volksoorlog, die mensen gewend maakte aan dood en geweld en ze verwilderde tot het uiterste. MUZIEK IN DIENST VAN REVOLUTIE EN VOLK Terwijl de oude wereld verging, hoopten de idealistische kunstenaars op een spoedige herrijzenis van een nieuw Rusland, volgebouwd met ‘steden als bloeiende tuinen’ waar gelukkige, goed opgeleide en opgevoede mensen woonden. Oktober 1917 en de naschokken van de revolutie In 1919 publiceerde de Amerikaanse journalist en socialist John Reed het boek ‘Ten days that shook the world’. Als ooggetuige van de gebeurtenissen van de Oktoberrevolutie schreef hij een gepassioneerd pleidooi over de meest opwindende dagen in zijn leven, de dagen dat Rusland het nieuw hoofdstuk van de wereldgeschiedenis begon te schrijven. tekst • Olga de kOrt-kOulikOva tekstbijdragen • ineke kOOtstra De Russische Revolutie in de kunsten BOEKEN • John Reed, Tien dagen die de wereld deden wankelen, Pegasus, 1978, Vert. G. van Es • George Orwell, Animal Farm allegorie op en aanklacht tegen totalitaire politieke systeem van de Sovjet-unie na de Oktoberrevolutie FILMS • Reds, een film uit 1981 met Warren Beatty en Diane Keaton, gebaseerd op Ten days that shook the world van John Reed, militant communist, journalist en schrijver • October, filmmeesterwerk van Eisenstein, zwart-wit, 1927 SCHILDERKUNST • zie www.revleft.com/vb/album.php?albumid=798 ARTIKEL 66 januari|februari 2011 • deKlank

Transcript of ARTIKEL oktober 1917 - · PDF fileMidden in de Eerste Wereldoorlog, net bijgekomen van de...

Page 1: ARTIKEL oktober 1917 -   · PDF fileMidden in de Eerste Wereldoorlog, net bijgekomen van de voedselrellen aan het begin van het jaar en slechts enkele maanden geleid door de, na

Midden in de Eerste Wereldoorlog, net bijgekomen van de voedselrellen

aan het begin van het jaar en slechts enkele maanden geleid door de, na

de Februarirevolutie en aftreden van tsaar Nikolaas II gevormde, liberale

Voorlopige regering, werd Rusland in de nacht van 25 oktober 1917

meegesleept in een ambitieuze socialistische revolutie. Wat begon als

opstand van de bolsjewiekpartij eindigde in de benoeming van een

nieuwe regering onder leiding van Vladimir Lenin. De Oktoberrevolutie

zou slechts tien dagen duren, haar naschokken bepaalden het verloop

van de geschiedenis van de rest van de twintigste eeuw.

Sociaal experimentDe politieke coup van 25 oktober (7 november volgens de Gregoriaanse

kalender) 1917 in Petrograd (Sint Petersburg), gaf het startsein voor een

sociaal experiment dat geen vergelijk in de geschiedenis kende. De

communistische partij van bolsjewieken kwam aan de macht door

simpele en voor de analfabete meerderheid van de bevolking, toeganke-

lijke slogans, zoals ‘gelijkheid van alle mensen’, ‘werk voor iedereen’ en

‘gelijke beloning door gelijke verdeling van maatschappelijke producten’.

Vanaf nu behoorde alles toe aan de arbeiders: grond - voor de boeren,

fabrieken - voor de fabrieksarbeiders. Alle vormen van privé eigendom

werden afgeschaft als criminele en verwerpelijke overblijfselen van een

kapitalistische maatschappij.

Dit programma zorgde voor een totale afbreking van de eeuwenoude

levenswijze in Rusland. De dichter Aleksandr Blok schreef enkele maanden

na de revolutie in zijn dagboek: ‘Wat is er bedacht? Alles veranderen. Zó

maken dat alles nieuw wordt; dat ons leugenachtige, vervelende, vieze,

lelijke leven een rechtvaardig, schoon, vrolijk en mooi leven wordt’.

Alles moest inderdaad nieuw worden: een nieuwe economie, nieuwe

maatschappij, nieuwe mens, nieuwe cultuur en nieuwe kunst.

In realiteit kwam er eerst een verval. De tot een gezamenlijk eigendom

verklaarde industrie kwam tot stilstand, handel werd vervangen door een

systeem van rantsoenen, transport functioneerde niet. De steden,

vooral Petrograd, hongerden uit. De dichteres Anna Achmatova beschreef

de kenmerken van het ‘nieuwe’ leven: ‘vlektyfus, honger, terechtstellingen,

donkere flats, vochtig brandhout, onherkenbaar opgezwollen mensen’.

En dat was slechts het begin. Binnen een jaar na de revolutie werd het

land verscheurd door een wrede volksoorlog, die mensen gewend

maakte aan dood en geweld en ze verwilderde tot het uiterste.

muziek in dienSt van revolutie en volkTerwijl de oude wereld verging, hoopten de idealistische kunstenaars

op een spoedige herrijzenis van een nieuw Rusland, volgebouwd met

‘steden als bloeiende tuinen’ waar gelukkige, goed opgeleide en

opgevoede mensen woonden.

oktober 1917en de naschokken van de revolutie in 1919 publiceerde de amerikaanse journalist en socialist John reed het boek ‘Ten days that shook the world’. als ooggetuige van de gebeurtenissen van de oktoberrevolutie schreef hij een gepassioneerd pleidooi over de meest opwindende dagen in zijn leven, de dagen dat rusland het nieuw hoofdstuk van de wereldgeschiedenis begon te schrijven.

tekst • Olga de kOrt-kOulikOva

tekstbijdragen • ineke kOOtstra

de russische revolutie in de kunsten

BOEKEN • John Reed, Tien dagen die de wereld deden wankelen, Pegasus, 1978, Vert. G. van Es • George Orwell, Animal Farm allegorie op en aanklacht tegen totalitaire politieke systeem van de Sovjet-unie na de OktoberrevolutieFILMS • Reds, een film uit 1981 met Warren Beatty en Diane Keaton, gebaseerd op Ten days that shook the world van John Reed, militant communist, journalist en schrijver • October, filmmeesterwerk van Eisenstein, zwart-wit, 1927SCHILDERKUNST • zie www.revleft.com/vb/album.php?albumid=798

ARTIKEL

66 januari|februari 2011 • deKlank

Page 2: ARTIKEL oktober 1917 -   · PDF fileMidden in de Eerste Wereldoorlog, net bijgekomen van de voedselrellen aan het begin van het jaar en slechts enkele maanden geleid door de, na

De nieuwe staat had behoefte aan proletarische cultuur. Een nog voor

de revolutie geformuleerde theorie stelde deze ‘op kameraadschap’

gebaseerde cultuur tegenover de bestaande individualistische cultuur

van bourgeoisie. De nieuwe Sovjet cultuur moest ‘een wapen in het

organiseren van massa’ worden.

In november 1917 werd de Staatscommissie (later commissariaat

Narcompros) voor Verlichting opgericht, een staats muziekorganisatie

onder leiding van de theatercriticus en toneelschrijver Anatoli Loenatsjarski

(1875-1933). De muziekafdeling van Narcompros, MUZO, regelde het

muziekleven in Rusland en sinds 1922 in de gehele USSR. Net als in de

economie werd de supergecentraliseerde leiding en de bijbehorende

bureaucratie vanaf het begin het kenmerk van het kunstbeleid. Het was

aan MUZO om te beslissen waar muziekscholen open gingen, wat er

werd onderwezen, welke muziek er in de concertzalen klonk, welke

opera’s werden gezongen en wie benoemd mocht worden tot professor

of directeur van een conservatorium.

Om Loenatsjarski recht te doen moet wel gezegd worden dat hij

tijdens zijn elf dienstjaren, persoonlijk, rantsoenen, brandhout en

kledingbonnen voor kunstenaars regelde, de met sluiting bedreigde

bibliotheken en theaters probeerde te redden en de papieren van de

naar het Westen vertrekkende musici ondertekende. Opmerkelijk

waren de gevolgen van zijn persoonlijke muzieksmaak. Hij hield van

Beethoven, Wagner, Rimski-Korsakov en Skrjabin. In de muziek van

deze laatste hoorde Loenotsjarski de profetie van revolutie. Dankzij

hem werd Skrjabin de meest uitgevoerde componist van de eerste

jaren na de revolutie.

▲©

Boris M

ikhailovich Kustodiev (1878–1927), olie op canvas, 1920. The Tretyakov Gallery

Bolsjewiek

GENIETEN VAN KUNST STOND NIET OP HET PROGRAMMA VAN HET NIEUWE BELEID

ARTIKEL

januari|februari 2011 • deKlank 67

Page 3: ARTIKEL oktober 1917 -   · PDF fileMidden in de Eerste Wereldoorlog, net bijgekomen van de voedselrellen aan het begin van het jaar en slechts enkele maanden geleid door de, na

proletariSche kunStAl enkele maanden na de revolutionaire gebeurtenissen werden de

pleinen van Moskou en Petrogdad het toneel van massale volksvoor-

stellingen zoals Pantomime van Grote revolutie (1918), III Internationaal

congres (1919), Hymne van bevrijde arbeid en Bestorming van het

Winterpaleis (1920). De levende beelden werden begeleid door live

uitgevoerde revolutionaire liederen, werken van Beethoven, Chopin,

Skrjabin, Moesorgski en Rimski-Korsakov. In 1918 werd het Winterpaleis

in Petrograd de plaats van de eerste Volksconcerten met een klassiek

repertoire. Ze werden steeds geopend met Mozarts Requiem ter

nagedachtenis van de slachtoffers van de Oktoberrevolutie.

Orkesten en operatheaters kregen met nieuw publiek te maken dat nog

moest leren het ‘vermaak der exploitatoren’ te waarderen. De regisseur

Konstantin Stanislavski herinnerde zich dat het publiek (hij noemde

het ‘Neanderthalers in kunst’) alles geleerd moest worden: ‘stil zitten, niet

praten, op tijd gaan zitten, niet roken, geen noten knagen, petjes afdoen’.

acceptabele werken, componiSten en muSiciIntussen braken de MUZO functionarissen hun hoofd over de vraag

welke klassieke werken geschikt waren voor een nieuwe luisteraar en

toeschouwer. Muziek werd geacht mensen in revolutionaire geest op te

voeden. Het genieten van kunst stond niet op het programma van het

nieuwe beleid. Opera zorgde voor de meeste problemen. Er werden

lijsten met acceptabele en met niet geschikte werken gemaakt. Tot de

eersten rekende men Boris Godoenov van Moesorgski als voorbeeld van

volksdrama, Rimski-Korsakovs De gouden haan, vanwege de kritiek op

tsarisme en opvallend genoeg Die Meistersinger von Nürnberg van

Wagner, waarschijnlijk vanwege de werkzaamheden van zijn personages,

• Rusland werd eeuwenlang geregeerd door strenge Tsarenregimes, waartegen in 1825 en 1905 al opstanden plaats vonden. Het Russische volk leefde onder slechte economische omstandigheden.

• In 1914 raakt het land onvoorbereid betrokken bij de Eerste Wereldoorlog. Rusland beschikt over buitengewoon veel mankracht, maar ontbeert de industriële middelen om de oorlog te kunnen winnen. Dat leidt tot nog meer ontevredenheid onder het volk en de revolte was het gevolg: in 1917 vinden twee revoluties plaats die leiden tot het oprichten van de USSR (Unie van Socialistische Sovjet Republieken), de Sovjet-unie. Samen vormen de Februari- en Oktoberrevolutie de Russische Revolutie.

• Met de Februarirevolutie wordt de Tsarenmonarchie omvergeworpen: in Petrograd gaan op 23 februari 90.000 mensen de straat op. Het leger, dat de opstand moet neerslaan, kiest op 27 februari de kant van het volk en de revolutie is een feit. Overal in het land worden sovjets opgericht. Maar het volk wil radicalere hervormingen. Tijdens de julidagen proberen arbeiders de macht te grijpen. De Voorlopige regering onder Prins Lvov weet zich echter staande te houden en Lenin vlucht.

• De tweede revolutie is georganiseerd door Lenin en zijn bolsjewistische partij. In de nacht van 24 op 25 oktober 1917 bestormen (en plunderen) soldaten én burgers het Winterpaleis (zie pagina 66 tweede foto van links en pagina 69 schilderij van Ivan Vladimirov). Op 25 oktober kondigt Trotski het einde van de Voorlopige regering aan. Direct herverdeelt Lenin het land en voert de revolutie door op alle mogelijke vlakken binnen de samenleving.

• In 1918 wordt de vrede van Berst-Litowsk getekend. Datzelfde jaar nog breekt een burgeroorlog uit tussen het Rode Leger en de Witten, waarin de Roden in juli de Romanov-Tsarenfamilie vermoorden. Na drie jaar hevige strijd overwinnen de Roden in 1921 en Lenin introduceert de Nieuwe Economische Politiek, die privé-onderne-mingen minimaal toelaat. Lenin overlijdt in 1924 en Trotski wordt buitenspel gezet door de rivalen Stalin, Kamenev en Zinoviv.

• In 1928 komt Jozef Stalin als sterkste van de drie uit de bus en leidt de Sovjet-unie tot zijn dood in 1953. Zijn dictatoriale regime kost naar schatting 20 tot 42,7 miljoen mensen het leven tijdens hongersnoden, deportaties, politieke zuivering en de Tweede Wereldoorlog. Maar ook versnelt de industrialisatie van de Sovjet-unie, hij bestrijdt succesvol het analfabetisme en verzorgt de elektrificatie van zijn land. Daardoor groeit het land uit van een achtergebleven boerenmaatschappij tot een wereldmacht en is Stalin als ‘Vader der Volkeren’ populair onder het volk.

• Vanaf 1956 hekelt opvolger Nikita Chroesjtsjov Stalins persoon en optreden in het openbaar en zet daarmee de destalinisatie in. Chroesjtsjov wordt in 1964 afgezet en opgevolgd door Leonid Brezjnev, leider tot zijn dood in 1982. Hem wordt corruptie en nepotisme verweten. Joeri Andropov, Konstantin Tsjernenko en Michail Gorbatsjov zijn de laatste partijleiders van de Sovjet-unie. Na de Glasnost en Perestrojka van laatstgenoemde, komt in 1991 een einde aan de periode vanaf 1917, waarin het land, geleid door partijleiders, de USSR had gevormd en gaat het verder als Russische Federatie onder staatshoofden Boris Jeltsin, Vladimir Poetin en Dmitri Medvedev.

WEBSITE • www.soviethistory.org

ruslands twintigste eeuw in vogelvlucht

Sjotakovitsj in brandweeruniform op de blokkades van Leningrad, 1941

Sjostakovitsj over revolutie, Sovjet-unie en het Stalinisme [...] Dmitri Sjostakovitsj is de omstreden Russische componist die in 1979, vier jaar na zijn dood, een totaal ander imago kreeg dankzij het boek Testimony (‘Getuigenis’) van de musicoloog Salomon Volkov (1944). Het in Amerika uitgegeven boek heeft als ondertitel ‘De memoires van Dmitri Sjostakovitsj’ en werd gepresenteerd als een ‘autobiografie’ van Sjostakovitsj. Die werd op basis van veel gesprekken opgetekend door Volkov en zou uit de Sovjet-unie worden gesmokkeld om pas na de dood van Sjostakovitsj te worden gepubliceerd. In Testimony blijkt Sjostakovitsj een cynische en verbitterde man, die afrekent met het stalinisme en het communisme, het Sovjet-systeem dat hij tegen zijn eigen geweten in heeft moeten dienen. ... lees verder in het artikel van Kasper Jansen voor NRC van 2 mei 2006 opwww.nrc.nl/service/aanbiedingen/article1679255.ece/Twee_Sjostakovitsjenen lees meer in een artikel van Tom Claerhout voor Neo-Humanisme, nummer 3, jaargang 68 op www.liberales.be/figuren/sjostakovitsj

BOEK • Theodore van Houten, Dmitri Sjostakovitsj 1906-1975, een leven in angst, Uitgeverij Van Gruting, 2006, isbn 90 75879 326

ARTIKEL

68 januari|februari 2011 • deKlank

Page 4: ARTIKEL oktober 1917 -   · PDF fileMidden in de Eerste Wereldoorlog, net bijgekomen van de voedselrellen aan het begin van het jaar en slechts enkele maanden geleid door de, na

stoïcijns hij zijn ‘kruis’ van boegbeeld van de Sovjet-muziek droeg. Hij

accepteerde de tijd en de plaats van zijn leven en verwerkte de

gebeurtenissen in muziek zoals hij ze dat op dit moment beleefde.

Want tijden worden niet door de mens gekozen, ze worden geleefd. ■

ambachtsmensen. Heel twijfelachtig was Tsjakovski’s Jevgeni Onegin

want het bezong het leven van landheren. Sommige opera’s kregen zelfs

nieuwe aangepaste teksten zoals De Hugenoten van Meyerbeer overkwam.

Een nog grotere zorg vormden musici en componisten. De eigen

specialisten van de ‘juiste’ proletarische afkomst waren nog niet

‘beschikbaar’. De oude garde componisten, pianisten, violisten, zangers,

orkestmusici, dirigenten, muziekuitgevers en impresario’s gingen weg.

Meteen na de revolutie vertrok Sergei Rachmaninov, een jaar later, na

voltooiing van zijn Klassieke symfonie en het Eerste vioolconcert, tevergeefs

gewacht hebbend op de première van het laatste werk, ook Sergei

Prokofjev. Iedereen verliet Rusland met pijn in het hart, maar vond het

niet mogelijk om te blijven. De componist Aleksandr Gretsjaninov

herinnerde zich later: ‘De beelden van de vreselijke tijd staan nog steeds

voor mijn ogen. De periode van ons toenmalige ellendige bestaan kon

niet eens leven genoemd worden’. Het vonnis van de componist Nikolaj

Roslavets luidde: ‘Voor de nog niet sterke, nog niet diep gewortelde

Russische muzikale cultuur betekende Oktober de volledige vernietiging’.

de muzikale herinneringen Over het jaar 1917Voor de jonge componisten die, zoals Dmitri Sjostakovitsj, opgegroeid

waren in de Sovjet tijd, vormde het revolutionaire verleden een preludium

van het nieuw leven. Net als John Reed in zijn boek geloofden ze dat het

jaar 1917 de weg van ‘een donker verleden naar een verlichte toekomst’

opende. Het kon ook niet anders zijn: de musici van de jaren ‘20 hadden

nooit iets anders meegemaakt dan partijcongressen, paraden, rapporten

over steeds groeiende prestaties van de Sovjet industrie, landbouw en

kunst. Ze waren gewend aan de bemoeienis van de staat en aan de

zogenaamde ideologische begeleiding van het artistieke proces.

Het idee van een symfonisch werk voor het tienjarig jubileum van de

revolutie werd aan Dmitri Sjostakovitsj voorgesteld door de propaganda

afdeling van de staatsmuziekuitgeverij. De twintigjarige Sjostakovitsj zag

de bestelling als een grote eer en teken van officiële erkenning. Zijn Tweede

symfonie werd een enthousiaste hulde aan ‘Oktober, Commune en Lenin’.

In 1961 werden door Dmitri Sjostakovitsj de herinneringen aan het

revolutionaire jaar 1917 opgehaald in vier thematische delen (Revolutionair

Petrograd, Razliv, Aurora en Dageraad der mensheid) van de Twaalfde

symfonie. Deze was een muzikale bijdrage aan de opening van het

tweeëntwintigste Partijcongres.

Tussen de twee symfonieën ligt een heel leven met angsten voor

repressies, tragische berichten over terechtgestelde vrienden en

ideologische aanvallen in de pers. Sjostakovitsj ontwikkelde een eigen

verdedigingsmechanisme: uiterlijk onbewogen nam hij deel aan

rituelen van het officiële Sovjet muziekleven zodat hij met rust gelaten

werd om te componeren. Pas uit recente publicaties weten we hoe Rond het jaar 1917 • 20, 22 en 23 januar 2011 • pagina 42

woordenlijst van de russische revolutie 1917

lenin, Vladimir Iljitsj Oeljanov (1870-1924): Revolutionair en Russisch politicus, leider van de Sociaal-Democratische Arbeiderspartij. Stichter en leider van de bolsjewistische partij en leider van de Russische Revolutie.

prins lvov, Georgi Jevgenjevitsj (1861-1925): Werd onmiddellijk na de Februari-revolutie minister-president en minister van binnenlandse zaken van de Voor-lopige Regering. Was overtuigd democraat: hij meende dat alle problemen van Rusland via parlementaire weg konden worden opgelost. Dit bleek een illusie. Na de julicrisis trad hij af. Eind 1918 werd Lvov door de bolsjewieken gevangen genomen. Hij wist te ontsnappen naar de USA, waar hij zich inspande om fondsen te werven voor de Witten; later vestigde hij zich in Parijs.

bolsjewieken, ‘rode leger’: De bolsjewistische partij was aanvankelijk een fractie van de Russische Sociaal-Democratische Arbeiderspartij en werd door Lenin opgericht in 1903. Hij was er ook de leider van. De fractie werd een onafhankelijke partij in 1912. In naam van de Sovjets nam de partij in oktober 1917 de macht over. In 1922 werd de bolsjewistische partij omgedoopt tot de Communistische Partij van de Sovjet-unie.

mensjewieken, ‘witte leger’: Een andere fractie van de Russische Sociaal-Democratische Arbeiderspartij. Aanhangers vertegenwoordigden de sociaal-democratische tendens binnen de partij en verzetten zich tegen de bolsjewieken.

Sovjet: Het Russische woord ‘sovjet’ betekent ‘raad’. Het woord verschijnt voor het eerst in 1905. De sovjets van arbeiders, boeren en soldaten liggen aan de basis van de Oktoberrevolutie en vormden gezamenlijk de Sovjet-unie.

oktober of november?: De Oktoberrevolutie vond eigenlijk in november plaats. De toenmalige Russische kalender baseerde zich nog op de Juliaanse tijdrekening die 13 dagen vertraging had op (onze) Gregoriaanse kalender. De gebeurtenissen van 25 oktober speelden zich dus eigenlijk af op 7 november.

petrograd, leningrad of Sint petersburg?: Sint Petersburg werd op 27 mei 1703 gesticht door Peter de Grote om de oude, door Ivan de Verschrikkelijke ontvolkte, hanzestad Novgorod als ‘venster op het Westen’ te vervangen, en werd de hoofdstad van Rusland. Tijdens de Eerste Wereldoorlog wilde Leon Trotski, na de wapenstilstand van 15 december 1917 onderhandelaar namens de Russische regering tussen de Centralen (Duitsland, Oostenrijk-Hongarije, Bulgarije en het Ottomaanse Rijk) en Rusland, niet toegeven aan de eisen van de Duitsers. Na 9 februari 1918 zette het Duitse leger de opmars richting Rusland voort en stuurde een zeevloot en landtroepen. Rusland capituleerde en op 3 maart 1918 werd de vrede van Brest-Litovsk getekend. De Commu-nisten, nieuw aan de macht gekomen, besloten om van Moskou de nieuwe hoofdstad te maken. Sint Petersburg heette van 1914 tot 1924 Petrograd en kreeg in 1924 de naam Leningrad, als eerbetoon aan de overleden leider. Op 6 september 1991 krijgt Leningrad, na een referendum, zijn oude naam terug van vóór 1914: Sint Petersburg. De omringende oblast bleef Leningrad heten.

© V

ladi

mir

Lyu

bim

ov

© P

avel

Sok

olov

-Ska

lya

© Iv

an V

ladi

mir

ov © Vladim

ir Serov

ARTIKEL

januari|februari 2011 • deKlank 69