Een spirituele paradox - concepten als noodzakelijke stappen op het Pad

download Een spirituele paradox - concepten als noodzakelijke stappen op het Pad

of 6

  • date post

    16-Mar-2016
  • Category

    Documents

  • view

    213
  • download

    1

Embed Size (px)

description

Artikel over de verwarring tussen concepten en feiten, en het belang van het gebruik van kwalitatieve concepten die zelf-overstijgend zijn en directe ervaring van de natuur van de geest faciliteren.

Transcript of Een spirituele paradox - concepten als noodzakelijke stappen op het Pad

  • Concepten als noodzakelijke stappen op het Pad

    2012 Ramo de Boer

  • ram

    ode

    boer

    20

    12in

    fo@

    min

    dcon

    sult.

    nu

    2

    Het Pad

    Wat mij in mijn leven, werk en studie al lang fascineert is de werking van concepten. Onze beschrij-vingen van de werkelijkheid en onze theorien erover worden verwoord n overgedragen door con-cepten. Ook onze ervaring van die werkelijkheid communiceren we graag met elkaar. Ervaring is ech-ter niet direct overdraagbaar en daarom gebruiken we ook hier concepten voor de indirecte over-dracht ervan. In het Tibetaans-Boeddhisme is er een rijke traditie van wat men nyamgur noemt, ofervaringsliederen, gedichten van gerealiseerde meesters waarin zij hun diepe spirituele ervaringenverwoorden.1

    Het lezen hiervan is zeer inspirerend, maar een noodzakelijke voorwaarde voor die ervaring is dat jekennis hebt van de inhoud van de gebruikte concepten die aan deze ervaringen ten grondslag liggen,anders zul je het lied niet juist verstaan. En bij misverstaan zal het lied haar belangrijkste functie ver-liezen het teweeg brengen van een directe ervaring van die diepe spirituele realisaties.We kennen overigens wel vormen van conceptloze directe initiatie van ervaring bijvoorbeeld deintroductie in de natuur van de geest door een Leraar maar het grootste deel van het werk totpermanente realisatie lijkt voor de meesten van ons het dagelijks toepassen van de conceptueleaanwijzingen door gewaarzijn, reflectie en (meditatie) beoefening.2

    Een spiritueel pad als concept

    Iedereen die een spiritueel pad bewandelt weet uit ervaring dat een van de lastigste aspecten hettoepassen van de theorie in de praktijk is. De theorie op - en over - het pad geeft ons een zicht, eenrichting, een doel: een hoge(re) kwaliteit van zijn die we kunnen verwezenlijken. Deze hogere kwali-teit verschilt echter wezenlijk van de werkelijkheid die wij dagelijks ervaren.

    In de non-dualistische tradities, waaronder het Tibetaans-Boeddhisme, worden twee werkelijkhedenof realiteiten onderscheiden de relatieve en de ultieme werkelijkheid. De relatieve werkelijkheid ishoe deze zich aan ons voordoet en hoe wij die ervaren. Hierin is onze perceptie van de werkelijkheidgekleurd door onze concepten of ideen over die werkelijkheid.

    De ultieme of absolute werkelijkheid is de directe ervaring van hoe ze werkelijk is. Hier is onze per-ceptie zuiver, zonder invloed van concepten en voorbij de dualiteit van subject en object, observatoren geobserveerde vandaar de benaming non-dualisme.

    De volledige verwezenlijking van de ultieme realiteit, het onmiddellijke gewaarzijn van de werkelijk-heid, wordt gezien als het hoogtepunt van het spirituele pad. Dit pad begint per definitie in de rela-tieve conceptuele werkelijkheid, want anders zou er immers geen pad (nodig) zijn.Zo bezien hebben we dus een conceptueel pad nodig.Door zuivering van onze identificatie met beperkende concepten komen we dan tot de realisatie vande niet-conceptuele altijd al aanwezige Grote Volmaaktheid.3 Dat vergt dus een concept van een

    1 Songs Of Spiritual Expercience; Tibetan Buddhist Poems of Insight & Awakening. Selected and translated ByThupten Jinpa & Jas Elsner. Shambhala 2000. (Vert: Tibetaanse Mystieke Pozie, Kunchab)

    2 Zie voor een studie over de relatie tussen het graduele pad en het directe pad: Approaching the GreatPerfection; simultaneous and gradual methods of dzogchen practice in the Longchen Nyingtik, Sam van Schaik,Wisdom Publications 2004.

    3 Dzogpa Chenpo, of Dzogchen (Ati Yoga) is de Tibetaans-Boeddhistische benaming voor de ultieme staatvan Zijn voorbij dualiteit en concepten, het padloze pad van onmiddellijke realisatie.

  • ram

    ode

    boer

    20

    12in

    fo@

    min

    dcon

    sult.

    nu

    3

    spiritueel pad wat die mogelijkheid tot overstijgen in zich draagt. Om dit te kunnen beoordelen moe-ten we eerst kijken wat een concept nu eigenlijk is.

    Concepten zijn geen feiten

    Onze taal bestaat uit louter concepten: letters, woorden, zinnen die tezamen een betekenisvol ge-heel een gestalt - vormen. Concepten ontlenen hun functie aan een gedeelde betekenis. Ik herin-ner me dat ik mij als jongetje verwonderde over het feit dat een stoel een stoel heette en nietoor!

    Nu weet ik dat als we de betekenis van woorden en begrippen niet afspreken, we geen bruikbare taalhebben. Concepten bestaan uit taal en beelden en dienen om informatie over de werkelijkheid overte kunnen dragen. In deze zin is een concept een functionele representatie van de werkelijkheid,maar is niet de werkelijkheid zlf!En daar ligt meteen ons probleem op tafel. Net zoals ik toen nog geen weet had van het belang vaneen overeengekomen betekenis een stoel is een stoel is een stoel - zo gebruiken wij als volwasse-nen concepten vaak gedachtenloos en vrijblijvend.

    Gezien de invloed van onze concepten op onze ervaren werkelijkheid is het belangrijk dit verder teonderzoeken. We nemen daarvoor de volgende definitie als ingang: een concept is een denkbeeldigevoorstelling van een toestand met bepaalde vastliggende kenmerken.Een toepassing van deze definitie vinden we in de wetenschapfilosofie, namelijk die van black box.Het betekent dat men vanuit eerder wetenschappelijk onderzoek getrokken conclusies overneemt,zonder het oorspronkelijke onderzoek zelf bekeken te hebben of die conclusies wel kloppen in relatietot de gevonden data.

    Die oorspronkelijke conclusie gaat zodoende een eigen leven leiden en wordt vervolgens als feitgebruikt voor nieuw onderzoek en conclusies. Het besef dat het slechts een denkbeeldige voorstel-ling is ook de conclusies zijn een representatie van de werkelijkheid - verdwijnt uit beeld. Hierdoorontstaan er bepaalde vastliggende kenmerken, feiten waarop verder gebouwd wordt. Hier zijn con-cepten dus feiten geworden met alle consequenties van dien.

    Concepten en vicieuze cirkels

    Wij doen in ons eigen leven iets soortgelijks: we staan nauwelijks stil bij de concepten (conclusies)over de werkelijkheid die wij er persoonlijk en als samenleving als geheel op na houden. We hebbener niet echt besef van we zijn gedentificeerd, vereenzelvigd met onze concepten van de werkelijk-heid en handelen van daaruit. Zo hebben we geen zicht op wat hun invloed is op onze perceptie van -en resultaten in - de omgeving. Ze zijn een haast onlosmakelijk deel geworden van onze identiteit enervaring van de werkelijkheid.

    Op haar beurt bewijst deze door ons ervaren werkelijkheid onze eerder aangenomen feit weer. Enzo scheppen we zelf de cirkels van zelfvervullende voorspelling waarin we ons gevangen voelen. Alswij dat ervaringsfeit - het bewijs van hierboven - vervolgens niet onderzoeken op haar geldigheiddoor gewaarzijn en reflectie dan is de cirkel vicieus geworden, een gesloten systeem:

  • Fig 1.

    Deze cirkeldeze beperkte werkelijkheidwe ervaren ishebbenmerende inzicht ten grondslag aan de huidige populariteit van Mindfulness

    Dit aspect van gewaarzijnreflectie.gewaar vananderenmeest bruikbare vorm voor het werken met concepten isken en doen.

    Bewustzijn ontwikkeling

    Een modelma

    Hoge complexiteit van bewustzijn

    Lage complexiteit van bewustzijn

    Fig. 2

    Fig 1.

    Deze cirkeldeze beperkte werkelijkheidwe ervaren ishebbenmerende inzicht ten grondslag aan de huidige populariteit van Mindfulness

    it aspect van gewaarzijnreflectie.gewaar vananderenmeest bruikbare vorm voor het werken met concepten isken en doen.

    Bewustzijn ontwikkeling

    Een modelmaak

    Hoge complexiteit van bewustzijn

    Lage complexiteit van bewustzijn

    Fig. 2

    Fig 1. Cirkelredenatie

    Deze cirkeldeze beperkte werkelijkheidwe ervaren ishebben. Wmerende inzicht ten grondslag aan de huidige populariteit van Mindfulness

    it aspect van gewaarzijnreflectie.gewaar vananderenmeest bruikbare vorm voor het werken met concepten isken en doen.

    Bewustzijn ontwikkeling

    Een modelkt is het volgende:

    Hoge complexiteit van bewustzijn

    4

    3

    2

    1

    Lage complexiteit van bewustzijn

    Fig. 2 Niveaus van

    Cirkelredenatie

    Deze cirkeldeze beperkte werkelijkheidwe ervaren is

    . Want die verruimmerende inzicht ten grondslag aan de huidige populariteit van Mindfulness

    it aspect van gewaarzijnreflectie. Als ikgewaar vananderen! -meest bruikbare vorm voor het werken met concepten isken en doen.

    Bewustzijn ontwikkeling

    Een modelis het volgende:

    Hoge complexiteit van bewustzijn

    4e

    3e

    2e

    1e

    Lage complexiteit van bewustzijn

    Niveaus van

    Cirkelredenatie

    is in onze ervaren werkelijkheid niet als zodanig gekend want daarvoor ontbreekt onsdeze beperkte werkelijkheidwe ervaren is

    ant die verruimmerende inzicht ten grondslag aan de huidige populariteit van Mindfulness

    it aspect van gewaarzijnls ik

    gewaar van (kunnenom

    meest bruikbare vorm voor het werken met concepten isken en doen.

    Bewustzijn ontwikkeling

    (ook eenis het volgende:

    Hoge complexiteit van bewustzijn

    Bewust

    Reflecte

    Gewaar

    Ervaring

    Lage complexiteit van bewustzijn

    Niveaus van

    Cirkelredenatie

    is in onze ervaren werkelijkheid niet als zodanig gekend want daarvoor ontbreekt onsdeze beperkte werkelijkheidwe ervaren is dus

    ant die verruimmerende inzicht ten grondslag aan de huidige populariteit van Mindfulness

    it aspect van gewaarzijnls ik geen conce

    kunnenom zicht te krijgen op de in ons aanwezige

    meest bruikbare vorm voor het werken met concepten is

    Bewustzijn ontwikkeling

    ook eenis het volgende:

    Hoge complexiteit van bewustzijn

    Bewust

    Reflecte

    Gewaar

    Ervaring

    Lage complexiteit van bewustzijn