BRIEL - relatie cultuur en bedrijfsleven

Click here to load reader

  • date post

    08-Mar-2016
  • Category

    Documents

  • view

    212
  • download

    0

Embed Size (px)

description

Verkenning van de relatie tussen cultuur en bedrijfsleven in Brabant.

Transcript of BRIEL - relatie cultuur en bedrijfsleven

  • het PON, kennis in uitvoering Tilburg, maart 2013

    BRIEL 2012 Versterking relatie cultuur en bedrijfsleven

  • Colofon

    Het PON heeft dit onderzoek verricht in opdracht van

    Auteurs Drs. Eric Koopmanschap & Drs. Wies Arts Redactie Henritte Maas

    Opmaak tabellen en figuren PON

    Fotos Foto omslag: Roger Cremers Fotos binnenwerk: PON PON Publicatienummer 13-07

    ISBN 978-90-5049-531-8

    Datum maart 2013

    2013 het PON, kennis in uitvoering. Het auteursrecht van deze publicatie berust bij het PON. Gehele of gedeeltelijke overname van teksten is toegestaan, mits daarbij de bron wordt vermeld. Vermenigvuldiging en publicatie in een andere vorm dan dit rapport is slechts toegestaan na schriftelijke toestemming van het PON. Hoewel deze publicatie met de grootst mogelijke zorg is samengesteld, kan het PON geen enkele aansprakelijkheid aanvaarden voor eventuele fouten.

    Meer informatie: www.hetpon.nl

  • Inhoudsopgave

    1 BRIEL: verbinding tussen brein en ziel 5 1.1 Achtergrond van BRIEL 5 1.2 Doelen 2012 5 1.3 Opbouw van deze rapportage 6

    2 De relatie tussen cultuur en bedrijfsleven 7 2.1 De interviews 8 2.2 Wat hebben kunst en cultuur het bedrijfsleven te bieden? 9 2.3 Hoe ziet het bedrijfsleven de relatie met kunst en cultuur? 12 2.4 Wensen en behoeften 18

    3 Culture meets industry 19 3.1 Startbijeenkomst 19 3.2 Bedrijfsleven en kunstenaars hebben elkaar nodig 20 3.3 Hoe komen ze bij elkaar? 21 3.4 Wie kan wat doen? 22 3.5 Een blik op de toekomst 23 3.6 Ecosysteem voor reguliere ontmoeting 23

    4 Van kennis naar praktijk 24 4.1 Van kunstenaar naar creatieve ondernemer: Inspiratiedag studenten kunstopleiding 24 4.2 Van lelijk obstakel naar geliefd kunstobject: Pilot De Havenmeester 25

    5 Advies aan de provincie 27 5.1 Kansen voor verbinding cultuur en bedrijfsleven 27 5.2 Relatie met provinciale agendas 28 5.3 Wat kan de provincie doen? 29

    Bijlagen 31 Bijlage A Overzicht van genterviewde personen 33 Bijlage B Interviewguide 34 Bijlage C Rubricering output interviews 36 Bijlage D Deelnemerslijst bijeenkomst Culture Meets Industry 6-9-2012 37 Bijlage E Inspiratiedag studenten Fontys Hogeschool voor de kunsten 39 Bijlage F Prijsvraag pilot De Havenmeester 40 Bijlage G Tussentijds advies 41

  • 1 BRIEL: verbinding tussen brein en ziel 5

    1 BRIEL: verbinding tussen brein en ziel 1.1 Achtergrond van BRIEL

    In opdracht van het Bureau Cultuur van de provincie Noord-Brabant is het PON in 2011 gestart met de

    uitvoering van het project BRIEL: Cultuur als motor van vernieuwing en verbinding. Motto hierbij was: Het

    PON verbindt Brein en Ziel: de mens weer centraal.

    Dit project heeft tot doel de verbindende kracht van

    cultuur met andere sectoren (ruimte, economie,

    sociaal) zichtbaar en concreet te maken en de kan-

    sen die zich voordoen te verzilveren. Er zijn enkele

    werkbijeenkomsten belegd, zowel voor provinciale

    beleidsmedewerkers van cultuur, ruimte en

    economie, als voor vertegenwoordigers van cultu-

    rele steunfunctie-instellingen. De resultaten daarvan

    zijn in 2012 vertaald in concrete, uitvoeringsgerichte

    plannen en acties. De rapportage die voor u ligt is

    de rapportage van de BRIEL-activiteiten in 2012.

    1.2 Doelen 2012

    Doel van het project in 2012 is de provincie een beeld te verschaffen van:

    welke kansen zich voordoen om de relatie tussen cultuur en bedrijfsleven te versterken; of en hoe de provincie hierin een rol kan nemen (bijvoorbeeld in het stimuleren van deze verbinding).

  • 6 BRIEL 2012: versterking relatie cultuur en bedrijfsleven

    Concrete resultaten Verwachte concrete resultaten in 2012 zijn:

    1 Een aantal nieuw ontwikkelde relaties tussen cultuur en bedrijfsleven.

    2 Een rapportage met antwoord op de vragen welke aanpak hiervoor geboden is en of en hoe

    de provincie hierin een rol kan vervullen.

    Beoogde effecten Het project dient ertoe te leiden dat:

    de provincie voldoende kennis heeft over de kansen voor verbinding van cultuur en bedrijfs-leven en over de rol die zij kan spelen in deze verbinding;

    de provincie de meerwaarde van de vernieu-wende en verbindende kracht van cultuur

    ervaart, erkent en gebruikt in haar beleid en

    zich bij haar handelen met maatschappelijke

    partners hierdoor laat leiden;

    de provincie deze partners en met name culturele instellingen, bedrijfsleven en

    gemeenten uitdaagt zich vaker of nadruk-

    kelijker met elkaar te verbinden en kansen te

    verzilveren.

    Samenvattend: versterken van wat al in gang is gezet en waar wenselijk en mogelijk nieuwe experi-menten starten.

    1.3 Opbouw van deze rapportage Deze rapportage is het verslag van de activiteiten die het PON in het kader van BRIEL in 2012 heeft uitgevoerd. In

    hoofdstuk 2 gaan we in op de resultaten van 21 interviews, die we hebben gehouden met sleutelpersonen uit het

    bedrijfsleven en die zijn gebruikt als input voor verdere activiteiten en voor het advies aan de provincie. In hoofdstuk 3

    gaan we in op de strategische startbijeenkomst die we in september 2012 hebben georganiseerd in museum de Pont in

    Tilburg. In hoofdstuk 4 beschrijven we twee trajecten van uitvoering, die wij hebben opgezet: een inspiratiedag voor

    studenten in het kunstonderwijs en pilot de Havenmeester. In hoofdstuk 5 gaan we tot slot in op het advies aan de

    provincie, waarbij we ook de link leggen met De agenda van Brabant.

    In de bijlagen treft u aan:

    de lijst met genterviewden (bijlage A, overzicht van genterviewde personen); de gespreksonderwerpen van de interviews (bijlage B, de interviewguide); de rubricering van de output van de interviews (bijlage C, rubricering output interviews) de lijst met deelnemers van de startbijeenkomst (bijlage D, deelnemerslijst Culture meets industry); de opzet van een inspiratiedag voor studenten kunstonderwijs (bijlage E); de prijsvraag die is uitgeschreven in het kader van pilot De Havenmeester (bijlage F); tussentijds advies aan de provincie (bijlage G).

  • 2 De relatie tussen cultuur en bedrijfsleven 7

    2 De relatie tussen cultuur en bedrijfsleven In overleg met de provincie richtte BRIEL zich in 2012 primair op de relatie cultuur en economie, op de

    verbinding van cultuur en het bedrijfsleven. Als eerste stap om hier invulling aan te geven zijn 21 interviews

    gehouden met sleutelpersonen uit het bedrijfsleven.

    De interviews zouden de volgende resultaten moeten opleveren:

    1. inzicht in hoe bepalende vertegenwoordigers uit het bedrijfsleven aankijken tegen de bijdrage van cultuur aan

    het bedrijfsleven en versterking van de relatie tussen bedrijfsleven en cultuur; 2. aanknopingspunten voor het vervolg, met name acties voor versterking van de relatie bedrijfsleven en cultuur

    en concrete matches voor uitvoering; 3. voeding voor de mogelijke (nieuwe) rol van de provincie in het veld van cultuur en economie.

    De veronderstelling is dat kunst en bedrijfsleven

    elkaar veel te bieden hebben en elkaar kunnen

    versterken. Kunst zorgt voor verbeeldingskracht en

    out of the box denken, het bedrijfsleven voor onder-

    nemerschap en het vinden van (nieuwe) markten. In

    Brabant bestaan al inspirerende voorbeelden van

    geslaagde synergie tussen kunst en bedrijfsleven,

    denk bijvoorbeeld aan design.

    Maar kennen kunst en bedrijfsleven elkaar wel echt?

    Doel van de interviews is om te vernemen hoe het

    bedrijfsleven aankijkt tegen kunst en cultuur en wat

    het nodig heeft dat kunst en cultuur kunnen bieden.

    De vragen hebben een open karakter en geen nor-

    merende bedoeling. Onbevangen antwoorden en

    niet sociaal wenselijke is de insteek. In dit hoofdstuk

    laten we de resultaten van deze interviews zien. We

    categoriseren de input tot een overzichtelijk verhaal

    en sluiten af met de wensen en behoeften die

    ondernemers hebben om de ontmoeting tussen

    bedrijfsleven en kunst en cultuur te stimuleren.

  • 8 BRIEL 2012

    2.1 De interviews

    De genterviewden Met 21 bepalende vertegenwoordigers van het Brabantse bedrijfsleven is een interview gehouden (voor een

    overzicht van genterviewden: zie bijlage A, voor de interviewguide: zie bijlage B). Criteria voor het selecteren van

    kandidaten voor de interviews waren dat de betreffende personen een bepalende positie in het bedrijf bekleden -

    dat wil zeggen de functie van directeur, oprichter, eigenaar, hoofd strategie, hoofd innovatie et cetera - en dat van

    hen op voorhand niet bekend is welke affiniteit zij met kunst en cultuur hebben. Daarnaast is gelet op een brede

    vertegenwoordiging van het bedrijfsleven: zowel wat betreft grootte (zowel zzp-ers, als MKB en grootbedrijf zijn

    vertegenwoordigd) als wat betreft variteit van bedrijfssectoren.

    Het kader van de interviews Bij de gesprekken is de volgende definitie van kunst en cultuur gehanteerd: de ervaringen die de genterviewde heeft met fotografen, filmmakers, vormgevers in alle disciplines (grafisch, industrieel et cetera), podiumkunstenaars uit de disciplines muziek, muziektheater, toneel, dans, beeldend kunstenaars, schrijvers, architecten et cetera.

    Het verwerken van de interviews De interviews hebben heel veel waardevolle informatie opgeleverd. We hebben een ordening aangebracht in de

    belangrijkste resultaten en beschrijven ze hieronder. Daarnaast hebben de uit de interviews verkregen inzichten

    geleid tot verdere activiteiten en als input gediend voor het advies aan de provincie. (Zie de hoofdstukken 3 tot en

    met 5.)

    De resultaten uit de interviews zijn vooral in twee categorien in te delen:

    1 De bijdrage van kunst en cultuur aan het bedrijfsleven: Wat hebben kunst en cultuur het bedrijfsleven te bieden? (paragraaf 2.2)

    2 De relatie bedrijfsleven kunst en cultuur: Hoe kijkt het bedrijfsleven aan tegen deze relatie? Welke kansen ziet men? Welke voorbeeldfunctie kan het bedrijfsleven hebben, wat en hoe valt te leren van het

    bedrijfsleven? Hoe kan deze relatie versterkt worden? (paragraaf 2.3)

    Deze twee categorien worden in de volgende paragrafen verder uitgewerkt.

  • 2 De relatie tussen cultuur en bedrijfsleven 9

    2.2 Wat hebben kunst en cultuur het bedrijfsleven te bieden?

    Het bedrijfsleven ziet een grote waarde voor kunst en cultuur.

    Cultuur met als brandstof verbeeldingskracht, creativiteit en out of the boxdenken zorgt voor een innoverend

    leef- en vestigingsklimaat en een aantrekkelijk woon- en werkmilieu voor kenniswerkers en andere werknemers.

    Het draagt bij aan de creatieve ontwikkeling van mensen en trekt toeristen aan.

    De waarde van cultuur ligt volgens de genterviewden niet in de intrinsieke betekenis (die overigens ook wel ge-

    noemd werd), maar vooral in de directe en indirecte waarde voor individuele bedrijven en het bedrijfsleven als

    zodanig. Zij zijn van mening dat de bijdrage van kunst en cultuur zo concreet mogelijk moet zijn en dat deze vooral

    in n op n relaties vertaald dient te worden met wederzijds respect als uitgangspunt: een kunstenaar die van

    het bedrijfsleven houdt en er zich in verdiept ontmoet een ondernemer, die iets met kunst en cultuur heeft en er

    van wil leren uit eigen belang. Cultuur is van belang voor het vestigingsklimaat. Volgens de genterviewden be-

    schikt Brabant op dit moment over te weinig culturele voorzieningen van topkwaliteit, welke nodig zijn om een

    succesvolle topregio van kennis en innovatie te worden of te zijn, terwijl dit wel de ambitie is van de provincie en

    van de belangrijkste maatschappelijke partijen in Brabant.

    Een goed cultuuraanbod is voor de economie van groot belang, het vergt weliswaar kosten, maar levert ook baten

    en rendement op. Zo is aangetoond dat de grondprijs omhoog gaat door hoogwaardige culturele voorzieningen

    in sterk stedelijke context. Cultuur stimuleert tot het bedenken van bijzondere concepten of het maken van bijzon-

    dere ontwerpen. Iets waar je emotioneel wat mee hebt: cultuur zorgt voor dingen die opvallen, waarvan je kunt

    genieten, die voldoening geven, die prestige verlenen, die je onderscheiden.

    Concreet hebben kunst en cultuur het volgende te bieden aan het bedrijfsleven:

    Ze stimuleren out of the box denken. Ze maken ruimtes en producten/processen fysiek mooier. Ze creren een bijzondere uitstraling. Ze geven het bedrijf een innovatief imago. Ze helpen het bedrijf om zijn identiteit te bepalen.

    De rubricering van de antwoorden waaruit deze conclusie is afgeleid is te vinden in bijlage C.

  • 10 BRIEL 2012

    Concrete bijdrage kunst en cultuur aan het bedrijfsleven Welke concrete bijdragen hebben kunst en cultuur de genterviewden geboden? In de interviews zijn diverse

    praktijkvoorbeelden genoemd van de bijdrage van kunst en cultuur aan het bedrijfsleven. Ze zijn onder te verdelen

    in twee categorien:

    Bevorderen van efficintie:

    De met veel zorg ontworpen huisvesting en inrichting van het gebouw van de Brabantse Ontwikkelings Maatschappij heeft volgens het management van de BOM aantoonbaar bijgedragen aan meer

    arbeidsvreugde, transparantie, samenwerking en externe gerichtheid van het bedrijf.

    Senior interim-manager Jan Verhoeven kwam in contact met abstracte kunst en is vanaf dat moment zijn grote projecten anders en beter gaan managen (Het leerde mij om niet alleen rationeel te denken maar ook af te

    gaan op intutief oordeel. Intutieve beslissingen zijn beter vanwege geaccumuleerde ervaringen).

    Bij Rabobank s-Hertogenbosch en omstreken waren een keer alle 300 medewerkers de cameraman van hun eigen film, losgemaakt en gestimuleerd door kunstenaars.

    Verbinden/bijdragen aan innovatie:

    De Bossche Investerings Maatschappij (BIM) heeft kunstenaars uitgenodigd voor HEI-sessies vooral buiten locaties van de BIM - om voor extra input te zorgen.

    Concrete bijdrage van het bedrijfsleven aan kunst en cultuur Het bedrijfsleven levert zelf ook een bijdrage aan de kunst- en cultuursector. In deze subparagraaf kijken we naar

    concrete voorbeelden van deze bijdragen. We vermelden een aantal interessante en inspirerende voorbeelden

    die de genterviewden ons hebben aangereikt. Voor de lijst met genterviewden zie bijlage A.

    Verbinden/bijdragen aan innovatie:

    Designgroup Van Berlo wil zijn designexpertise inzetten voor slimmere en gebruiksvriendelijkere zorg door de oprichting van Stichting Beter.

    Farmaceutisch bedrijf Janssen-Cilag sponsort meerjarig een beeldend kunstenares, met als doel kunst, wetenschap en onderzoek met elkaar te verbinden.

    De Bossche Investerings Maatschappij (BIM) huisvest ca. 100 kunstenaars, in de hele breedte van het spectrum, deels facilitair, deels als stimulans (geeft dus letterlijk en figuurlijk ruimte). De BIM exploiteert De Gruyter-

    fabriek, het grootste oud-industrile complex van Nederland, waarbij tenminste 10% van de huurders kun-

    stenaar moet zijn vanwege hun creatief-verbindende kracht. Daarnaast stelt de BIM veel ruimte beschikbaar

    voor amateurkunstinitiatieven (repetitie en opslag) en stimuleert de vorming van een keramiekcluster in De

    Gruyterfabriek.

    Het leerde mij om niet alleen rationeel te denken, maar ook af te gaan op intutief oordeel. Jan Verhoeven | senior interim-manager BOM

  • 2 De relatie tussen cultuur en bedrijfsleven 11

    Bevorderen van/bijdragen aan leefbaarheid:

    Architectenbureau Bedaux De Brouwer uit Goirle heeft kunstenaars ingeschakeld om buitengevels aan te kleden en te verfraaien.

    Bouwbedrijf Van der Weegen uit Tilburg sponsort ten behoeve van de leefbaarheid van een aanpalende sociaal minder sterke wijk de activiteitenclub. Bij de ontwikkeling van de Piushaven zijn de aanpak en de

    artistieke activiteiten, die door dit bedrijf zijn gefinancierd, verkozen tot voorbeeld van de beste gebieds-

    promotie. Deze zijn op 2 juni 2012 tijdens de landelijke week van de amateurkunst gepresenteerd toen Tilburg

    zijn uitverkiezing als beste amateurkunstgemeente van Nederland 2012 vierde.

    Voor woningcorporatie Trudo uit Eindhoven is cultuur drager van de gebiedsontwikkeling op STRIJP S. In een ander gebied, wijk WoenselWest, plaatst Trudo kunstenaars, op voorwaarde dat ze een tegenprestatie voor

    de wijk leveren. Trudo is lid van de stichting Cultuur en Bedrijf, gelieerd aan Parktheater Eindhoven. Dit bete-

    kent dat alle Trudomedewerkers cultuurkaarten kunnen gebruiken samen met buurtbewoners (bedrijfsmissie is

    supporting people).

    Ruimte bieden:

    Monumentenfonds Brabant exploiteert een boerderij in de Loonse en Drunense Duinen, waar drie kunstenaars een schilder, een schrijver en een textiele vormgeefster elkaar kunnen kruisbestuiven.

    Geert Verbeke, ooit directeur van een transportonderneming, raakte in de ban van beeldende kunst en werd oprichter, eigenaar en artistiek leider van de Verbeke Foundation in Kemzeke (bij Antwerpen) waar op een

    uitgestrekt terrein van 18 ha collages en assemblages verzameld en gepresenteerd worden en waar kun-

    stenaars projecten kunnen uitvoeren. (Niet wat draagt kunst en cultuur bij aan het bedrijfsleven is mijn

    uitgangspunt, maar ik draai het om: wat kan ik als bedrijf voor de kunstenaar betekenen?).

    Financieren:

    Advocatenkantoor Bogaerts en Groenen, vestiging Oisterwijk heeft een cultuurfonds opgericht om

    kunst te stimuleren, tentoonstellingen georgani-

    seerd en een prijs op het terrein van beeldende

    kunst gefinancierd.

    De voorzitter van de raad van bestuur van de Van Spaendonckgroep, de heer Jan Geevers, is trekker

    van de stichting Cultuurfonds i.o., een initiatief van

    het Tilburgse bedrijfsleven dat cultuur wil financie-

    ren op basis van matching en crowdfunding.

    Rabobank s-Hertogenbosch en omstreken heeft een Coperatiefonds opgericht, dat jaarlijks

    450.000,- besteedt aan maatschappelijk waarde-

    volle projecten en activiteiten (cultuur, welzijn en

    economie).

    Paul Vermee, directeur van Fresh Ideas, stelt jaarlijks 2% van zijn bedrijfswinst beschikbaar voor kunst en

    cultuur.

    Stimulans in brede zin:

    Hoewel niet genterviewd, is in dit verband toch het

    Duitse bedrijf Wrth vermeldenswaardig. Het betreft

    een zeer inspirerend voorbeeld, waarvan een deel van

    de activiteiten zich in Nederland afspeelt. Onder de

    bezielende leiding van oprichter en huidig algemeen

    directeur Reinhold Wrth is n van de grootste collec-

    ties beeldende kunst ter wereld opgebouwd en is

    (beeldende) kunst in het hart van het bedrijf geposi-

    tioneerd. Er zijn diverse musea opgericht met een grote

    openheid naar het publiek. Kunst wordt gezien als een

    uitstekende stimulans en prikkel voor het welbevinden

    van de werknemers en dit wordt gedeeld met de sa-

    menleving. In de hoofdvestiging Nederland in s-

    Hertogenbosch is een permanente expositieruimte voor

    tentoonstellingen uit de eigen rijke collectie ingericht,

    die zeven dagen per week gratis toegankelijk is. Ook

    wordt veel aandacht aan kunsteducatie voor kinderen

    besteed. Ten slotte sponsort Wrth culturele activiteiten

    en festivals.

    Niet wat draagt kunst en cultuur bij aan het bedrijfsleven is mijn uitgangspunt, maar ik draai het om: wat kan ik als bedrijf voor de kunstenaar betekenen? Gert Verbeke | eigenaar Verbeke Foundation

  • 12 BRIEL 2012

    2.3 Hoe ziet het bedrijfsleven de relatie met kunst en cultuur?

    De in paragraaf 2.2 genoemde voorbeelden geven aan dat het bedrijfsleven nu al op een bepaalde manier

    verbonden is met kunst en cultuur. Soms ligt er een bewuste en structurele visie aan ten grondslag, maar naar

    onze indruk is er vaker sprake van een uit de hand gelopen toevallige interesse.

    Ook al komt de verbinding vaak vanuit een persoonlijke kennismaking en klik tot stand - en hier is natuurlijk niets

    mis mee - toch is de vraag relevant hoe de relatie tussen bedrijfsleven en kunst en cultuur zou kunnen verzakelijken en minder afhankelijk zou kunnen zijn van (alleen) persoonlijke relaties. Oftewel: hoe zou het incidentele karakter vervangen kunnen worden door een meer structurele kennismaking en verbinding tussen bedrijfsleven en kunst en cultuur? Deze vraag proberen wij te beantwoorden aan de hand van de in de interviews gedane uitspraken over

    hoe vertegenwoordigers van het bedrijfsleven aankijken tegen de relatie tussen bedrijfsleven en kunst en cultuur

    en of, en zo ja hoe, deze relatie versterkt kan worden.

    Hieronder ordenen we de resultaten uit de interviews met betrekking tot de relatie bedrijfsleven kunst en cul-

    tuur. Om een zo betrouwbaar mogelijk beeld te geven van de bevindingen uit de interviews en om de provincie

    optimaal in staat te stellen keuzes te maken voor het vervolgtraject zien we in eerste instantie af van prioritering.

    Bij het beschrijven en ordenen van de interviewresultaten maken we een indeling naar niveau waarop de relatie

    kunst en cultuur zich afspeelt, de factoren die daarbij van invloed zijn en de acties die een positieve stimulans aan

    de relatie kunnen geven:

    1 strategisch niveau (= doelen)

    2 tactisch niveau (= wijze van verbinding)

    3 operationeel niveau (= uitvoering)

  • 2 De relatie tussen cultuur en bedrijfsleven 13

    Bevindingen op strategisch niveau Op het strategisch niveau gaat het om;

    - imago- en positieverbetering van elk van beide partijen ten opzichte van elkaar;

    - het stimuleren van voorbeeldwerking;

    - het versterken van ondernemerschap van kunst en cultuur.

    De belangrijkste bevindingen uit de interviews zijn de volgende:

    Innovatief denken

    Bedrijven moeten eerst innovatief leren denken. Zij zijn

    nu niet met creativiteit bezig, managers worden afgere-

    kend op massaproductie met kleine marges. Vervolgens

    is het verbinden van de linker- en rechterhersenhelft

    aan de orde: de koppeling tussen spreadsheet en

    associatief denken. Als deze niet verbonden worden,

    zullen ook de werelden van bedrijfsleven en kunst en

    cultuur vreemden voor elkaar blijven en elkaars sterkte

    niet kunnen benutten.

    Meerwaarde kunst en cultuur

    Startpunt voor een strategisch traject is de overtuiging,

    dat mensen niet zonder kunst en cultuur kunnen (vol-

    gens velen vormen zij de eerste levensbehoefte na

    voeding en huisvesting) en ook niet willen leven. De

    meerwaarde van kunst en cultuur moet duidelijk

    gemaakt worden en overtuigend gepresenteerd

    worden.

    Consensus over visie en doel

    Voor een strategisch traject is consensus over visie en

    doel noodzakelijk. Daarna kunnen keuzes worden

    gemaakt voor de aanpak en wijze van stimuleren (voor

    dit laatste is geen consensus vereist). Vervolgens wordt

    alle aandacht gericht op uitvoering, door mensen aan

    mensen te koppelen in mix and matchbijeenkomsten en

    door de resultaten en voorbeeldwerking te implemen-

    teren en te verspreiden.

    Verplaatsen in medewerkers

    Om succesvol de verbinding tussen het strategische en

    operationele niveau te kunnen maken moet bedacht

    worden, dat de verbinding tussen bedrijfsleven en kunst

    en cultuur nu vaak niet tot stand komt doordat bedrijven

    denken als instituties en zich niet verplaatsen in hun

    medewerkers. Immers, de bijdrage aan welzijn en geluk

    door kunst en cultuur vindt op dat individuele niveau

    plaats: het gaat dus niet om het schilderij aan de muur,

    maar om het verrijken van de medewerker, zoals lang

    geleden Philips met het Philips Ontspannings Centrum

    al goed begreep.

    Volhouden

    Voor een effectief strategisch traject is een lange adem

    nodig en een langjarige marketingstrategie.

    Voorbeeldwerking

    De voorbeeldwerking van iconen en idolen moet niet

    onderschat worden: zij zijn een krachtig voertuig bij het

    creren van successen en het uitventen van de ver-

    binding tussen bedrijfsleven en kunst en cultuur. Het

    benaderen van geslaagde (ondernemende) kunstenaars

    en deze hun succesverhaal laten vertellen is een

    belangrijke eerste stap.

    Kansen zoeken

    De zorgsector (n van de meest kapitaal- en arbeids-

    intensieve groeisectoren van onze tijd, die voor de

    grootste maatschappelijke vraagstukken staat) is veel te

    technologisch en te weinig kunstzinnig ingericht, zonder

    gebruik te maken van de kracht van design. Hier ligt een

    grote strategische kans.

    Actieplan voor ondernemerschap

    Conclusie uit de interviews is dat een actieplan om

    ondernemerschap in de sector van kunst en cultuur te

    stimuleren noodzakelijk is. De provincie zou opdracht

    moeten geven om een bepaalde doelstelling te halen.

    De BOM heeft aangegeven hierbij behulpzaam te willen

    zijn. De volgende noties zijn daarbij van belang:

    Het bedrijfsleven en kunstenaars hebben gemeen-schappelijk dat beider handelen wordt bepaald

    door een innerlijke noodzaak, waarbij kunstenaars

    continu creativiteit en verbeeldingskracht moeten

    inbrengen en het bedrijfsleven het nemen van

    risicos en marktbenadering.

    Voor het ontwikkelen van ondernemerschap van kunstenaars is van belang dat zij een authentiek

    verhaal moeten vertellen, continu in (nieuwe) net-

    werken investeren en leren wat het is om voor een

    opdrachtgever te werken.

    De (provinciale) overheid kan dit ondersteunen door bij subsidieverlening/ investering in cultuur

    voorwaarden te stellen aan duidelijke intenties en

    minimumresultaten van ondernemerschap.

    Het bedrijfsleven kan zorgen voor gratis spreekuren van specialisten op het gebied van ondernemers-

    competenties en -vaardigheden (juristen, marke-

    teers et cetera) voor kunstenaars die hierin zijn

    genteresseerd.

  • 14 BRIEL 2012

    Bevindingen op tactisch niveau Op het tactisch niveau gaat het om

    - het leggen van verbindingen tussen de werelden van het bedrijfsleven en die van kunst en cultuur,

    - het verbinden van de netwerken van beide.

    De belangrijkste bevindingen uit de interviews zijn de volgende:

    Goede Match

    Leidend bij de verbinding tussen de werelden van

    bedrijfsleven en die van kunst en cultuur is het

    matchen van een kunstenaar die het bedrijfsleven

    respecteert met een ondernemer die iets met kunst

    en cultuur wil bereiken.

    Nieuwe relaties

    Het verbinden van netwerken is ook het verbreden

    van netwerken, concreet het aangaan van (nieuwe)

    relaties.

    Aansprekende voorbeelden

    Het oprichten en functioneren van de aan de vier

    grootstedelijke schouwburgen in Brabant gelieerde

    bedrijven en cultuurinstellingen vormen krachtige en

    aansprekende voorbeelden van een positieve

    verbinding: Cobra in Tilburg, Bo-arte in Breda,

    Cubus in s-Hertogenbosch en Cultuur en Bedrijf in

    Eindhoven.

    Eigen kracht

    Beide werelden dienen uit te gaan van de eigen

    kracht en van daaruit te groeien: Een kunstenaar

    moet compleet zijn: gewoon een goede kunstenaar

    zijn. Als je van de kunstenaar een ondernemer

    maakt is hij niet meer interessant. Het gaat om het

    contrast. De diagnose bij de versterking van de

    relatie ondernemer kunstenaar is dan ook goede

    contrastvloeistof inspuiten.

    Ontmoetingen op bijzondere plek

    Ook kunnen ontmoetingen georganiseerd worden

    op een voor ondernemers bijzondere plek om hen

    te raken en te prikkelen met een volstrekt nieuwe

    ervaring, die hen nog lang bijblijft en die hen kan

    motiveren om zich open te stellen voor de bijzon-

    dere belevingen welke kunst en cultuur kunnen

    bieden. Deze bijzondere ontmoetingen dienen

    enige continuteit te krijgen door voldoende

    frequentie (bijvoorbeeld vier keer per jaar).

    Vertaalslag van groot naar klein

    Daarnaast dient nagedacht te worden over hoe en

    waar plekken te organiseren zijn om de nodige ver-

    taalslag van (grote) bedrijven naar de individuele

    zzp-er/ kunstenaar te maken.

    Netwerken

    Het verdient aanbeveling voor kunstenaars om zich

    aan te sluiten bij de werkgeversnetwerken en

    gebruik te maken van de faciliteiten van de Kamers

    van Koophandel. Kamers van Koophandel kunnen

    het bedrijfsleven attenderen op de meerwaarde van

    kunstenaars.

    Leren van elkaar

    Cross-overs dienen gestimuleerd te worden in die

    zin, dat vertegenwoordigers van bedrijfsleven en van

    kunst en cultuur bij elkaar in de leer gaan. Culturele

    instellingen kunnen eventueel gezamenlijk

    iemand inhuren of aanstellen met een onderne-

    mersmentaliteit. Op die manier kunnen zich kans-

    rijke clusters ontwikkelen.

    Een kunstenaar moet compleet zijn: gewoon een goede kunstenaar zijn. Als je van de kunstenaar een ondernemer maakt is hij niet meer interessant.

  • 2 De relatie tussen cultuur en bedrijfsleven 15

    Ecosysteem

    Om effectief verbindingen te kunnen leggen moet

    een ecosysteem ontwikkeld worden. Daarmee

    bedoelen we een systeem dat uit verschillende

    organismen bestaat, die gezamenlijk als een zelf-

    sturend principe kunnen functioneren. Natuurlijk is

    er wel een duwtje nodig voor de ontwikkeling van

    een dergelijk systeem. Daarna zou het zichzelf

    moeten kunnen doorontwikkelen.

    Het principe van een lerende organisatie is leidend: er wordt een klankbord gecreerd voor

    kunstenaars met ondernemers, die hun voel-

    sprieten in de kunst en cultuur hebben. Dit kan

    verschillende vormen aannemen, bijvoorbeeld

    een cafmodel. De ondernemers kunnen des-

    gewenst als mental coach optreden.

    Er kan een marktplaats worden ingericht, waarbij kunstenaars kunnen bedenken en etaleren wat

    zij te bieden hebben aan het bedrijfsleven en

    vice versa.

    Deze marktplaats kan functioneren als een platform van succesvolle interactie, in ieder

    geval op het vlak van marketing, communicatie

    en vormgeving.

    Het gaat bij het organiseren van deze plekken van

    ontmoeting dus om kennismaking, contact en het

    aangaan van een relatie en het uitwisselen van

    elkaars expertise in wederzijds voordeel. Er zijn

    overigens al succesvolle voorbeelden bekend van

    ontmoetingen, waarbij cultuur het verbindend

    element is en waardoor netwerken aan elkaar

    gekoppeld worden. Zo verbindt CAST, het Centrum

    voor Architectuur en Stedebouw in Tilburg en

    omstreken netwerken van stedebouwkundigen,

    architecten, beeldend kunstenaars, vormgevers,

    kennisinstellingen, overheden, projectontwikkelaars

    en aannemers met elkaar, de vier Os dus (onderne-

    mers, onderzoek, overheid en onderwijs).

  • 16 BRIEL 2012

    Bevindingen op operationeel niveau Op het operationeel niveau gaat het om samenwerking, dus om concrete matches met meer en betere business

    voor afzonderlijke bedrijven en voor (bedrijven van) kunstenaars.

    De belangrijkste bevindingen uit de interviews met betrekking tot het operationeel niveau zijn de volgende:

    Mogelijkheden voor innovatie: Beleving: Een consument is niet zozeer genteresseerd in innovatie of creativiteit, als wel in beleving. Daar

    biedt de synthese tussen bedrijfsleven en kunst en cultuur concrete kansen voor (bijvoorbeeld 3D-printing). In

    tegenstelling tot het maken via industrile productie en de grote aantallen van de kennisindustrie gaat het bij

    beleving en experience om persoonlijke ervaring. Dit verdienmodel ontstaat door nieuwe technologien.

    Individuele kunstenaars/ondernemers hebben dan ineens een wereldmarkt voor zich liggen. Brainstormsesses met meerdere disciplines: Om maatschappelijke vraagstukken te helpen oplossen is een

    workshopaanpak geboden, waarbij multidisciplinaire brainstormsessies - door de inzet van disciplines die nu

    nog weinig met elkaar samenwerken - aanzetten tot experimenten die leiden tot nieuwe inzichten en andere

    oplossingsrichtingen. Onderwijs: Het PON heeft op uitnodiging van en in samenwerking met Fontys Hogeschool voor de Kunsten

    op 9 mei 2012 een studie/ inspiratie- en werkdag rond het thema kunst en ondernemerschap georganiseerd.

    (Zie verder hoofdstuk 4,).

    Marktkansen: Branding: Kunstenaars brengen verbeeldingskracht in en daarmee het vermogen om een unieke ervaring te

    kunnen bieden: geschikt voor branding. Daarmee kunnen bedrijven zich in een globaliserende economie

    onderscheiden. Verkoop: Geld wordt verdiend in ondernemingen. Kunst kan aan deze bedrijven verkocht worden. De aanpak

    van de stichting Musical Foundation in Tilburg werkt: talenten wordt een podiumervaring geboden, een bedrijf

    heeft een topavond en met de uitkoopsom van de voorstelling komen middelen beschikbaar voor de verdere

    ontwikkeling van talenten (masterclasses, eindvoorstellingen bij de opleiding, musicalfestival Tilburg et cetera). Voorstellingen op maat: Voorstellingen op maat maken voor bedrijven is ook een nog te weinig toegepaste

    aanpak. Relatiegeschenken: Kunst kan vanwege zijn verrijkende karakter en uitstraling prima dienen als relatiegeschenk

    naar de eigen medewerkers en naar de relaties van een bedrijf. Gelegenheden: Kunst kan ook aan publiek/burgers verkocht worden bij gelegenheden: bijvoorbeeld bruiloften

    en begrafenissen. Marketing: Kunst- en cultuurinstellingen zouden gezamenlijk een marketeer in dienst kunnen nemen om echt

    een stap vooruit te zetten bij het vinden van nieuwe markten en bijpassende producten en diensten.

    Aandacht voor goede voorbeelden: Best practices: Het voorbeeld van de BOM geeft aan dat het inschakelen van architecten en kunstenaars bij de

    vormgeving van een gebouw en inrichting van werkruimtes bijdraagt aan een andere, gewenste bedrijfscultuur

    en zo aan het effectiever functioneren van een organisatie. Het voor het voetlicht halen van deze en andere

    best practices zou tot meer inzet van architecten en kunstenaars kunnen leiden. Stimuleringsprijs: Er zou een stimuleringsprijs ingesteld kunnen worden die best practices van de verbinding

    tussen bedrijfsleven en kunst en cultuur beloont en deze als voorbeeld uitdraagt. Media: Een special rond dit thema in media die bedoeld zijn voor bedrijfsleven en voor kunst en cultuur kan

    helpen om mogelijkheden voor verbinding voor het voetlicht te brengen en partijen stimuleren om hierover na

    te denken.

  • 2 De relatie tussen cultuur en bedrijfsleven 17

    Mogelijkheden voor verbindingen: Praten met ondernemers: Het is een open deur: leren ondernemen is praten met ondernemers. Hiervoor kan

    in principe elke mogelijke vorm gebruikt worden. Mogelijkheden voor contact: Er is behoefte bij het bedrijfsleven aan intensiever contact met kunstenaars met

    het oog op samenwerking en synergie. Bedrijven willen kunstenaars selecteren van wie ervaring en portfolio

    aansluiten bij hun behoeften. Analoog aan de app Mimoa (interesante gebouwen in de omgeving) zou een

    app ontwikkeld kunnen worden met gegevens van kunstenaars, al of niet woonachtig in een bepaald gebied.

    Een ander gewenst instrument is een website/ zoekbank, die bedrijven gericht kunnen doorzoeken aan de

    hand van de door hen gewenste kunstenaarsinbreng. Bijeenkomst BZW: Een bijeenkomst organiseren over dit onderwerp voor de BZW (Brabants Zeeuwse

    Werkgeversvereniging) stimuleert meer structurele contactmogelijkheden tussen bedrijfsleven en kunst en

    cultuur. Dit zou ook kunnen gelden voor andere op ondernemingen gerichte (belangen)organisaties (Kamer

    van Koophandel et cetera). Gewenst is dat kunst en cultuur - bijvoorbeeld via gebundelde inzet van de

    provinciale steunfuncties cultuur - een relatie aanknopen met de BZW en andere relevante

    belangenorganisaties. Lidmaatschap verenigingen: Culturele instellingen en kunstenaarsbedrijven zouden lid kunnen worden van

    BZW en andere ondernemingsverenigingen en netwerken. Promotiefilm: Bedrijfsleven en kunst en cultuur verbinden is vooral heel praktisch: kennismaken, een relatie

    aangaan, je als kunstenaar in een bedrijf verdiepen en nagaan waaraan het bedrijf behoefte heeft en wat jij als

    kunstenaar kunt bieden. Een aantal keren is door genterviewden aangegeven open te staan voor een derge-

    lijke kennismaking. Zij zijn ervan overtuigd dat deze pragmatische en directe aanpak zal werken. Wel moet

    volgens hen de introductie van de kunstenaar bij het bedrijf heel goed en overtuigend zijn: net als bij een

    sollicitatie is de eerste indruk bepalend. Uitgesproken is dat een korte promotiefilm van minder dan twee

    minuten over de waarde van kunst en cultuur en de mogelijke bijdragen aan het bedrijfsleven hiervoor een

    geschikt middel zou zijn (kort, duidelijk, krachtig, n beeld zegt meer dan 100 woorden), waarmee ieder

    introductiegesprek van een kunstenaar zou kunnen starten.

  • 18 BRIEL 2012

    2.4 Wensen en behoeften

    Een eerste clustering van de resultaten en bevindingen op basis van de interviews levert het volgende lijstje van

    wensen en behoeften op om de ontmoeting tussen bedrijfsleven en kunst en cultuur te stimuleren:

    a. Een strategisch traject, te beginnen met een startbijeenkomst (zo mogelijk onder gastheerschap van de provincie), waarin consensus kan worden bereikt over visie/doel en gesproken kan worden over een concrete

    aanpak.

    b. Een actieplan ten behoeve van ondernemerschap, om optimaal gebruik te kunnen maken van de mogelijkheden die de markt biedt.

    c. Reguliere ontmoetingen en andere contactvormen tussen ondernemers en kunstenaars. d. Bijzondere ontmoetingen, die het mogelijk maken dat de kennismaking met kunst een grotere impact heeft en

    in de behoefte aan beleving voorziet.

    e. Nieuwe communicatie- en hulpmiddelen, die kunnen bijdragen aan een succesvolle introductie van kunst bij een gesprek met een ondernemer.

    Medio 2012 is met de provincie afgesproken het strategisch traject met voorrang in gang te zetten. Daartoe is een

    startbijeenkomst georganiseerd, die op 6 september 2012 plaatsvond. In het volgende hoofdstuk leest u meer

    daarover.

  • 3 Culture meets industry 19

    3 Culture meets industry

    Als vervolg op de interviews is een strategische startbijeenkomst voor vertegenwoordigers van bedrijfsleven

    en kunst en cultuur georganiseerd. De bijeenkomst vond op 6 september 2012 plaats in museum De Pont in

    Tilburg, onder de titel Culture meets industry. In dit hoofdstuk laten we zien hoe de bijeenkomst is

    ingestoken en wat deze bijeenkomst heeft opgeleverd.

    3.1 Startbijeenkomst

    45 Vertegenwoordigers van bedrijfsleven en kunst en cultuur hebben aan de startbijeenkomst deelgenomen (voor

    de deelnemerslijst: zie bijlage B). Het doel van deze startbijeenkomst was:

    Nagaan of bedrijfsleven en kunstenaars het er over eens zijn dat zij elkaar nodig hebben, met andere woorden: of zij nut en noodzaak van een verbinding zien.

    Peilen welke doelen gewenst en haalbaar zijn ter versterking van de relatie bedrijfsleven en kunst en cultuur. Peilen hoe bedrijfsleven ofwel ondernemers hieraan kunnen bijdragen en hoe kunstenaars en culturele

    instellingen dat kunnen doen.

    Peilen hoe de provincie hieraan kan bijdragen.

  • 20 BRIEL 2012

    3.2 Bedrijfsleven en kunstenaars hebben elkaar nodig

    De bijeenkomst is ingeleid met een citaat van Niklas Luhmann waarin hij betoogt dat we niet zonder kunst en

    cultuur kunnen: Die allgemeine Lebenslage des Menschen ist gekennzeichnet durch eine bermig komplexe und kontingente Welt. Die Welt ist komplex insofern, als sie mehr Mglichkeiten des Erlebens und Handelns birgt, als je aktualisiert werden knnen. Sie ist kontingent insofern, als diese Mglichkeiten sich in ihr abzeichnen als etwas, das auch anders sein oder anders werden knnte. Das wichtigste menschliche Ordnungsmittel in dieser Welt ist Sinnbildung und Kommunikation, mit der die Menschen sich darber verstndigen, da sie dasselbe meinen und weiterhin meinen werden.... Hij vertelt dat kunstenaars en bedrijfsleven elkaar

    nodig hebben/wat wat aan elkaar kunnen hebben.

    Maar dat gaat niet altijd vanzelf. Er is tijd nodig om

    (maatschappelijk) draagvlak te creren. Het gaat om

    het zoeken naar en benadrukken van overeenkom-

    sten. Bedrijven overleven door het vermogen dat ze

    hebben tot veranderen, daarvoor is openheid nodig.

    En de kunstenaar kan oorspronkelijk denken en

    inspireren, maar moet daarbij wel open staan voor het

    bedrijf. De relatie zit niet in geld maar in gedrag,

    houding, ideen, creativiteit. Er moet een goede

    balans zijn tussen ratio en emotie. Bijvoorbeeld:

    werknemers krijgen inspiratie als er in het bedrijf

    aandacht is voor kunst en cultuur. Creatieve

    professionals vinden nieuwe wegen om effectief te

    communiceren en bedrijfsleven en kunst te verbinden.

    Het is de kunst om de creatieve industrie, bedrijfs-

    leven, kunst en cultuur en overheid en onderwijs zo bij

    elkaar te brengen, te verbinden, dat er een toege-

    voegde waarde ontstaat. Een geheel in plaats van

    afzonderlijke onderdelen.

    Er bestaan in Brabant inspirerende voorbeelden van

    samenwerking. Die samenwerking komt tot stand

    door (vaak) toevallige ontmoetingen, n op n

    relaties waarin een klik ontstaat, gebaseerd op een

    gedeelde interesse. Ontmoeting vindt niet vanzelf

    plaats. Dat moet georganiseerd worden, op anker-

    plekken, waar mensen graag (terug)komen.

  • 3 Culture meets industry 21

    3.3 Hoe komen ze bij elkaar?

    Hoe moet de verbinding er uit zien en welke haalbare doelen versterken de relatie?

    Onderstaande vier kwadranten benvloeden elkaar, je hebt ze allemaal nodig, ze moeten allemaal gezond zijn.

    Creatieve industrie Bedrijfsleven

    Kunst en cultuur Overheid/onderwijs

    Door de deelnemers genoemde strategische doelen:

    toewerken naar een vanzelfsprekende samenwerking tussen bedrijfsleven en cultuur creren van een reservoir van kwaliteit reflectie op verleden geven inspiratie voor toekomst bieden bewustzijn creren door opvoeding ingeweven raken in de bedrijfscultuur slim omgaan met de verschillende functies van kunst jonge mensen hun weg laten zoeken naar creativiteit en cultuur bedrijfsleven stimulans laten geven aan onderwijs duidelijk maken op welke manier kunst bijdraagt aan de bedrijfsfilosofie samenhang tussen kunst/cultuur en bedrijf benoemen

    Als het gaat om haalbare doelen denken de deelnemers aan:

    dialoog/ontmoeting tot stand brengen tussen ondernemers en kunstenaars: open innovatie, co-creatie en crossovers als aanpak kiezen

    ontmoetingsplekken creren werken aan de totstandkoming van n op n relaties koesteren van plekken waar kunst en ondernemen vanzelfsprekend bij elkaar komen (creatieve industrie) voorbeelden laten zien onderwerp op de agenda van

    het onderwijsveld zetten

    (investerings)fondsen opzetten, benutten

    ambassadeurs benoemen

  • 22 BRIEL 2012

    3.4 Wie kan wat doen?

    Wat is nodig om de genoemde doelen daadwerkelijk te bereiken?

    de bereidheid je open te stellen, elkaar en elkaars taal leren begrijpen nieuwsgierigheid en affiniteit vanuit beide werelden opwekken en tonen de noodzaak ervan inzien (anders gebeurt er niets) een podium bieden om relatie tot stand te brengen evenementen organiseren waar bedrijfsleven en kunst bij elkaar komen, marktplaatsen creren ontmoeting tussen beide werelden inhoud geven. Wat kan het bedrijfsleven doen?

    teruggaan naar het oude mecenaat meester gezel relatie tot stand brengen; ouderen kunnen jongeren leren de ontmoeting faciliteren lef hebben iets met een kunstenaar te doen positieve bijdrage leveren aan het arbeidsklimaat, kunst draagt hieraan bij vestigingsklimaat: positie in de regio en in de stad versterken kunst inzetten als waardevermeerderende factor (en het zou mooi zijn als we dit aantoonbaar kunnen maken) oude voorraad (2e hands materiaal) laten ophalen onderscheid maken (multinationals, MKB, zzp et cetera). Wat kunnen kunst en cultuur doen?

    uitdagen, enthousiasmeren inventariseren van succesvolle projecten goede voorbeelden belonen/voor het voetlicht halen intermediairs benutten voor de verbinding bedrijven verleiden om naar kunst- en cultuurrijke plaatsen te gaan think provincial, act local.

    Op welke manieren kunnen deze werelden bij elkaar worden gebracht?

    Dat kan bijvoorbeeld via social media, Linkedin, open coffeeclub, Glow. Het initiatief kan van alle partijen komen,

    afhankelijk van de situatie.

    Wat kan het onderwijs doen?

    zorg dragen voor talentontwikkeling! meer aandacht besteden aan ondernemerschap in het onderwijsprogramma uitdragen dat meer aandacht voor cultuur in het (basis)onderwijs en in de opvoeding noodzakelijk is. Wat kan de provincie doen?

    via steunfunctie-instellingen en andere adviesorganen zorgen dat voorbeelden voor het voetlicht komen een groep mensen faciliteren die aan verandering wil werken zelf de voorbeeldrol van opdrachtgever nemen (in plaats van alleen de rol van overheid/beleidsmaker).

  • 3 Culture meets industry 23

    3.5 Een blik op de toekomst

    Aan de deelnemers is gevraagd om na te denken over de toekomst. Hoe zien zij die voor zich?

    Rode draad in de bedachte toekomstbeelden 2020 Culture meets Industry is een vanzelfsprekende en grotere

    verbinding tussen bedrijfsleven en kunst & cultuur: beide zijn onderdeel van elkaars DNA. Dat leidt tot meer

    inspiratie en betrokkenheid, een creatievere en mooiere samenleving en een verrijking voor de consument.

    Een kleine greep uit de toekomstbeelden van de deelnemers:

    We denken niet meer in producten die op gaan, maar in beleving die in je hart blijft. Industrie levert duurzame

    beleving. Kunst theatraliseert, duidt en symboliseert de beleving. Bij gebrek aan ideologie is persoonlijke en

    authentieke duiding broodnodig.

    Culture= creatief, industry= creatief, na Brabant2018: culture=industry. Geen gebouwde omgeving, geen gebouw zonder design. CCO (Chief Creative Officer) in plaats van CEO aan top van bedrijven. Stel jezelf als ondernemer de vraag: Wat kan ik doen voor een kunstenaar? en niet Wat kan een kunstenaar

    doen voor mij als ondernemer?.

    In 2020 is een gemeenschappelijke taal ontwikkeld waarmee creativiteit en

    ondernemerschap elkaar stimuleren en

    brengen tot wederzijdse waardecreatie.

    From creative stuff to mutual solutions. Cultuur en Bedrijfsleven zijn samen

    verantwoordelijk voor talentontwikkelings-

    programmas.

    Vanuit een vertraging naar een hoger bewustzijn. Eerst eens stilstaan, waarna

    vanuit (de huidige jongerengeneratie) een

    nieuw bewustzijn het bedrijfsleven kunst en

    cultuur ten dienst staat.

    Geaccepteerde integratie van kunst/design/ cultuur in alle bedrijfsprocessen.

    Automatische inspiratie.

    3.6 Ecosysteem voor reguliere ontmoeting

    De bijeenkomst leverde een bevestiging op van de resultaten uit de interviews. Nut en noodzaak worden door

    beide partijen - bedrijfsleven en kunst en cultuur onderschreven. Als strategisch doel zien zij een duurzame

    samenwerking tussen beiden. Om te komen tot die samenwerking zou een licht gestructureerd ecosysteem

    ontwikkeld moeten worden, zodat ondernemers en kunstenaars elkaar kunnen ontmoeten. Met andere woorden:

    het moet mogelijk worden om elkaar op een meer reguliere basis te ontmoeten.

  • 24 BRIEL 2012

    4 Van kennis naar praktijk Hoe vertalen we de kennis die we hebben opgedaan naar de praktijk? In 2012 heeft het PON twee projecten

    in de uitvoeringspraktijk begeleid, waarbij gebruik is gemaakt van de inzichten die via de interviews (zie

    hoofdstuk 2) zijn verkregen. In dit hoofdstuk worden deze projecten en het proces van het toepassen van

    kennis naar praktijk beschreven.

    4.1 Van kunstenaar naar creatieve ondernemer: Inspiratiedag studenten kunstopleiding

    Omdat studenten die nu een kunstopleiding volgen de kunstenaars van de toekomst zijn, is het belang van onder-

    wijs voor kunst en cultuur en dus ook van onderwijs voor de relatie bedrijfsleven en kunst en cultuur onmiskenbaar.

    Vanuit Fontys Hogeschool voor de Kunsten wordt deze boodschap in het volgende citaat verwoord: De toekomst van onze studenten ligt voor een groot deel in ondernemerschap. Om onze wereld verder te ontwikkelen tot een uitnodigende, gezonde vrolijke speelplaats zijn creatieve ondernemers nodig met zin voor schoonheid en ethiek.

    De toekomst van onze studenten ligt voor een groot deel in ondernemerschap. Om onze wereld verder te ontwikkelen tot een uitnodigende, gezonde vrolijke speelplaats zijn creatieve ondernemers nodig met zin voor schoonheid en ethiek. Medewerker | Fontys Hogeschool voor de Kunsten

  • 4 Van kennis naar praktijk 25

    Van kennis naar praktijk Om de kennis van BRIEL uit de eerste fase (de

    interviews) verder te delen en te vergelijken met die

    uit een andere doelgroep dan het bedrijfsleven is

    gebruik gemaakt van de mogelijkheid om studenten

    van Fontys Kunstonderwijs te prikkelen op hun

    ondernemerschap en op mogelijke kansen om de

    verbindende kracht van cultuur toe te passen. Studiedag Op 9 mei 2012 heeft het PON in samenwerking met

    Fontys Hogeschool voor de Kunsten in het kader

    van de minor Kunst en Cultuur en Kunst en Context

    een studiedag georganiseerd. Met de studenten is geprobeerd om de vraag te beantwoorden: wat is de meerwaarde van de verbinding tussen kunst en bedrijfsleven?

    Meer concreet: hoe kunnen minorstudenten,

    beginnende professionals in de creatieve industrie,

    een bijdrage leveren aan het oplossen van maat-

    schappelijke vraagstukken (social design, innovatie

    en zorg, community arts)?

    Aan de studiedag hebben 70 studenten deel-

    genomen. Zowel studenten als docenten hebben de

    studiedag als zinvol en bijzonder inspirerend

    ervaren.

    Uitkomsten Vruchtbare samenwerkingen tussen ondernemers en

    cultuurprofessionals komen tot stand tussen indivi-

    duen en niet tussen instellingen/overheden en

    bedrijven. De match tussen individuen is waar

    innovatie start. Daarom zijn studenten op deze

    studiedag in contact gebracht met individuen,

    ondernemers die zich vragen zijn gaan stellen over

    de waarde van kunst/cultuur/creativiteit voor hun

    bedrijf. De individuele succesvolle 'avant-garde'

    praktijken van verbinding tussen kunst en bedrijfs-

    leven kunnen een aantrekkende en inspirerende

    werking hebben op minder vooruitstrevende

    partijen. Daarom vormden de resultaten van de

    interviews de basis voor deze studiedag. Onder-

    nemers hebben in deze interviews gesproken over

    hun visie, ambities en de voorbeelden die zij al in de

    praktijk zien.

    Een aantal mensen uit het bedrijfsleven en uit de

    wereld van kunst en cultuur waren te gast. De

    studenten zijn aan de hand van een aantal stellingen

    met hen in discussie gegaan. (Voor meer informatie

    over de opzet van de inspiratiedag: zie bijlage E.)

    Vervolg Idee is dat in de toekomst meer scholen benaderd

    zouden kunnen worden voor een dergelijke

    studiedag of andere bijdrage rondom het thema:

    kunstenaars en ondernemerschap.

    4.2 Van lelijk obstakel naar geliefd kunstobject: Pilot De Havenmeester

    Hoe vindt het bedrijfsleven de kunstenaar en hoe vindt de kunstenaar het bedrijfsleven?

    Van kennis naar praktijk Bij het afnemen van n van de interviews deed zich de uitgelezen kans voor om een situatie in de praktijk te

    begeleiden, waarin bedrijfsleven en kunst en cultuur bij elkaar worden gebracht en met elkaar samenwerken. Een

    van de genterviewde sleutelfiguren heeft het PON gevraagd om mee te denken over een mogelijke oplossing

    voor een probleem waar haar bedrijf tegen aan was gelopen. Dit heeft geleid tot de pilot De Havenmeester.

    Het project en de vraag Van der Weegen Bouwontwikkeling ontwikkelt aan de Piushaven in Tilburg het appartementencomplex De

    Havenmeester. Op het dek van de parkeerkelder, gelegen tussen de appartementgebouwen, wordt in de

    toekomst een tuin aangelegd voor de bewoners. Op dit dek worden vanuit de parkeerkelder ook twee grote

    rookafvoerkanalen geplaatst. Omdat de objecten dominant aanwezig zullen zijn en de toekomstige bewoners hier

    direct zicht op hebben, is Van der Weegen op zoek gegaan naar een creatieve oplossing en heeft daarbij het PON

    ingeschakeld. Daarop vond in het late najaar van 2012 in het kader van BRIEL de pilot De Havenmeester plaats.

    In samenwerking met het PON heeft Van der Weegen een prijsvraag uitgeschreven: Hoe kun je van een storend

    element een geliefd kunstobject maken?

  • 26 BRIEL 2012

    Werkwijze Via diverse kanalen en met behulp van het netwerk van het PON zijn kunstenaars verzocht om mee te doen. Voor

    de uitnodiging: zie bijlage F. Uit de mogelijke kandidaten zijn twee kunstenaars geselecteerd die een ontwerp

    mochten maken voor de bouwondernemer. Vervolgens hebben deze kunstenaars samen met een in de wijk

    gelegen middelbare school - de Nieuwste School - invulling gegeven aan de opdracht. De twee ontwerpen zijn in

    het voorjaar van 2013 voorgelegd aan een beoordelingscommissie, bestaande uit toekomstige bewoners, een

    afvaardiging van De Nieuwste School, het PON en opdrachtgever Van der Weegen. De beoordelingscommissie

    heeft n ontwerp uitgekozen dat daadwerkelijk zal worden uitgevoerd.

    In haar winnende ontwerp Hier leg ik aan transformeert kunstenares Marieke Vromans de nooduitlaten met een

    doorsnede van 1,6 meter en een hoogte van ruim 2,5 meter in twee bolders, met een reusachtige touwentros

    rondom de bolders die dienst doet als zitelement. Met name de combinatie van kunst en het gebruik van het

    object door de toekomstige bewoners sprak de beoordelingscommissie erg aan.

    De beginselen van het ontwerp zijn ontstaan tijdens een brainstormsessie met 10 leerlingen van De Nieuwste

    School tijdens de workshops 'creatief denken' die de kunstenares in november en december van 2012 gegeven

    heeft. Marieke Vromans: Het ontwerp maakt de verbondenheid van het gebouw met de Piushaven beleefbaar en

    verankert deze identiteit op speelse wijze in de binnentuin van het nieuwbouwcomplex. 'Hier leg ik aan' is een

    reactie op de ligging van De Havenmeester aan 'het stoere stadswater' van de Piushaven, de strakheid van de

    architectuur en een uitnodiging voor de vele mensen die hier hun nieuwe thuis zullen vinden."

    Evaluatie Zowel de school, de kunstenaars als ook de

    ondernemer zijn erg tevreden over het gevolgde

    traject. Het uitschrijven van een prijsvraag heeft als

    middel goed gewerkt, maar volgens de bouw-

    ondernemer is deze werkwijze niet voor alle

    projecten haalbaar. Mogelijk ligt hiertoe ook een

    uitdaging voor het onderwijs.

    De meerwaarde voor het bedrijf ligt in de publi-

    citeit die het project heeft gegenereerd (het

    imago van het bedrijf is positief benvloed) en de

    tevredenheid van de kopers met het resultaat

    (woningen zijn beter te verkopen). Voor de

    kunstenaars betekent het, naast het verkrijgen van

    een opdracht, het kunnen bijdragen aan een

    concrete oplossing voor een probleem.

    Beide partijen geven aan het lastig te vinden om

    elkaar te vinden voor opdrachten. Voor de

    kunstenaars vormen social media een belangrijk

    kanaal hiervoor en de bouwondernemer gebruikt

    de prijsvraag geregeld als middel.

    Het winnende ontwerp van Marieke Vromans

  • 5 Advies aan de provincie 27

    5 Advies aan de provincie

    In de voorgaande hoofdstukken zijn de ondernomen activiteiten beschreven. In dit hoofdstuk benoemen we

    de resultaten en doen we een aantal aanbevelingen. De kansen die we zien benoemen we concreet in 5.3.

    Eerst schetsen we de aanknopingspunten voor de provincie en het provinciaal beleid.

    5.1 Kansen voor verbinding cultuur en bedrijfsleven

    In overleg met de provincie richtte BRIEL zich in 2012 primair op de relatie cultuur en economie, op de verbinding

    van cultuur en bedrijfsleven.

    Doel van het project in 2012 was de provincie een beeld te verschaffen van:

    welke kansen zich voordoen om de relatie tussen cultuur en bedrijfsleven te versterken; of en hoe de provincie hierin een rol kan nemen (bijvoorbeeld in het stimuleren van deze verbinding).

    Op basis van de uitgevoerde activiteiten en alle gesprekken die gevoerd zijn zien wij ruime kansen om de

    samenwerking van bedrijfsleven en cultuur te versterken.

    De bijdrage van kunst en cultuur aan het bedrijfsleven kan als volgt worden beschreven en samengevat: Cultuur - met als brandstof verbeeldingskracht, creativiteit en out of the boxdenken zorgt voor een innoverend leef- en vestigingsklimaat en een aantrekkelijk woon- en werkmilieu voor kenniswerkers en andere werknemers. Het draagt bij aan de creatieve ontwikkeling van mensen en trekt toeristen aan.

  • 28 BRIEL 2012

    5.2 Relatie met provinciale agendas

    Agenda van Brabant De in de Agenda van Brabant geschetste ambitie om

    tot de top van de kennis- en innovatieregios in Europa

    te behoren is bepalend voor de agenda van de

    provincie Noord-Brabant. Deze is er op gericht om het

    vestigings- en leefklimaat zodanig te benvloeden, dat

    Brabant in sociaal cultureel opzicht creatief, in

    ecologisch opzicht duurzaam en in economisch opzicht

    aantrekkelijk en welvarend blijft.

    In de huidige netwerksamenleving kunnen overheden

    maatschappelijke vraagstukken vrijwel nooit zelfstandig

    oplossen. Partnerschappen zijn hiervoor noodzakelijk.

    Het gaat om slim schakelen tussen overheden, markt en

    maatschappelijke organisaties. Daarom ook is juist de

    verbinding tussen bedrijfsleven en kunstenaars (kunst en

    cultuur) van belang: deze verbinding maakt de

    meerwaarde van elk van beide voor de ander zichtbaar

    en productief en kan leiden tot nieuwe, slimme

    verbindingen en innovaties. De provincie heeft hierbij

    verschillende rollen: een faciliterende, een aanjagende

    dan wel agenderende rol en via inzet van financile

    middelen een investerende rol.

    Wanneer we de Agenda van Brabant als toekomstvisie

    nemen, dan biedt deze de volgende

    aanknopingspunten voor cultuur. Cultuur

    draagt bij aan een regionale identiteit verhoogt de kwaliteit van het vestigings- en leefklimaat zorgt voor een herkenbaar imago van Brabant draagt bij aan innovatie en creativiteit draagt op zich ook al bij aan de economische waarde moet worden meegenomen in de ruimtelijke planvorming zorgt voor het aantrekken en behouden van

    (creatief) talent en kenniswerkers

    Deze noties worden ondersteund door diverse

    voorbeelden, die genoemd zijn tijdens de interviews.

    Cultuuragenda In de nieuwe Cultuuragenda Brabant van de provincie is het strategische doel te komen tot een veerkrachtige

    cultuursector, door in te zetten op kennis, innovatie, ondernemerschap en verbinding. Met name de strategische

    lijnen innovatie, ondernemerschap en stimuleren van slimme verbindingen bieden kansen bij de versterking van

    de relatie bedrijfsleven en cultuur. Kijkend naar innovatie en verbinding kunnen we stellen dat cultuur een grote

    verbindende kracht heeft, als schakel tussen velden die elkaar daarvoor niet kenden. Cultuur is de motor van

    verbeeldingskracht en fantasie (vanwege out of the boxdenken), bedenkt bijzondere concepten en ontwerpen en

    stimuleert het ontwikkelen van competenties op alle niveaus:

    op microniveau (individueel niveau): creativiteit, zelfvertrouwen, co-creatie, betrokkenheid, mondigheid, zelfreflectie; op mesoniveau (groepsniveau): sociale binding, netwerken en samenwerken; op macroniveau (nationaal/internationaal niveau): wereldburgerschap. Juist door deze competenties is cultuur geschikt om

    crosssectorale verbindingen te helpen leggen, die

    nodig zijn om maatschappelijke vraagstukken op te

    lossen: een onorthodoxe benadering die in de plaats

    komt van een conventionele niet- effectieve aanpak.

    Nieuwe kansrijke verbindingen kunnen leiden tot

    slimme nieuwe allianties met zorg, met onderwijs, met

    economie, ruimte en stedelijke ontwikkeling. Door

    cultuur als verbindende kracht in te zetten naar andere

    terreinen, wordt zij zichtbaar en draagt ze bij aan een

    betere leefomgeving. Nemen we ondernemerschap,

    dan werkt een sterke cultuurinstelling aan ondernemend

    vermogen om financieel zoveel mogelijk op eigen

    benen te staan, rendabel te blijven en een sterke

    maatschappelijke positie te verwerven. Culturele

    ondernemers boren nieuwe markten aan, zij zoeken een

    relatie met het bedrijfsleven. Culturele instellingen en

    bedrijfsleven hebben elkaar veel te bieden en kunnen

    elkaar versterken. Daarbij kunnen culturele instellingen

    ook veel leren van het bedrijfsleven: het ontwikkelen van

    ondernemerschap, het stimuleren van het verdienver-

    mogen en het opzetten van andere/nieuwe verdienmo-

    dellen, het benaderen van markten en klanten/publiek

    en het opstellen van een ondernemingsplan. De uitda-

    ging is om de relaties met het bedrijfsleven zo uit te

    bouwen, dat deze bereid is cultuurprojecten te adopte-

    ren en expertise beschikbaar te stellen.

  • 5 Advies aan de provincie 29

    Economische agenda In het economisch programma Brabant 2020 Op weg naar de top wil de provincie Noord-Brabant economie en

    leefbaarheid stimuleren via een zogenaamd tienpuntenplan. Uitgangspunt vormen slimme verbindingen in

    combinatie met slimme instrumenten: met kennis, ondernemerschap en innovatie de Europese top bereiken.

    Zes clusters spelen daarbij een hoofdrol: Life Sciences & Health, Agro Food, High Tech Systemen en Materialen,

    Logistiek, Biobased Economy en Maintenance. Deze clusters kunnen ook een rol spelen bij het ontwikkelen van

    slimme, innnovatieve oplossingen voor maatschappelijke vraagstukken: goed voor de economie, goed voor de

    leefbaarheid. Daarom zijn de clusters gekoppeld aan vier maatschappelijke opgaven: slimme mobiliteit, een

    duurzame agro-foodketen, duurzame energie en gezond ouder worden. Per thema komt er een uitvoeringspro-

    gramma. Voor het zorgdomein is dat het programma Zorgeconomie. Dit biedt kansen voor een effectieve inzet

    van cultuur voor bedrijfsleven.

    De drie hiervoor genoemde agendas vormen uitgangspunt voor de aanbevelingen van het PON.

    5.3 Wat kan de provincie doen?

    Wanneer we de projectresultaten overzien en deze toetsen op hun bruikbaarheid voor het actuele provinciale

    beleid komen we tot een aantal aanbevelingen. Uitgangspunt hierbij is om in het perspectief van de Agenda van

    Brabant zoveel mogelijk een verbinding te leggen tussen de culturele en economische agenda.

    Maak een actieplan voor ondernemerschap voor de culturele sector & Ontwikkel een ecosysteem/marktplaats als platform voor interactie tussen kunstenaars en ondernemers De belangrijkste bevindingen uit de interviews (zoals beschreven in de voorgaande hoofdstukken en samengevat

    in het tussentijds advies dat in november 2012 aan de provincie is uitgebracht, zie bijlage G) zijn een actieplan

    voor ondernemerschap voor de culturele sector en het ontwikkelen van een ecosysteem/marktplaats als platform

    voor succesvolle interactie tussen kunstenaars en ondernemers. Deze hebben volgens ons de meeste kans van

    slagen wanneer ze gecombineerd worden en worden toegepast op kansrijke gebieden/clusters. Steeds staat de

    waarde-vermeerderende factor van kunst en cultuur centraal:

    Ze stimuleren out of the box denken en dragen bij aan innovatieve oplossingen van maatschappelijke vraagstukken Ze maken ruimtes en producten/processen fysiek mooier Ze creren een bijzondere uitstraling Ze geven het bedrijf een innovatief imago Ze helpen het bedrijf zijn identiteit te bepalen

    Een effectieve aanpak bij het realiseren van kansen wordt gekenmerkt door open innovatie, co-creatie en cross-

    overs, waarbij de juiste mensen bij elkaar gebracht worden om nieuwe, slimme verbindingen aan te gaan. Strate-

    gisch doel is een vanzelfsprekende samenwerking tussen bedrijfsleven en cultuur, die leidt tot een creatievere en

    mooiere samenleving en een verrijking voor de consument.

    Wij zien de meeste kansen bij de volgende twee clusters:

    1 Zorg: de zorgsector (n van de meest kapitaal- en arbeidsintensieve groeisectoren van onze tijd, die voor de grootste maatschappelijke vraagstukken staat) is veel te technologisch en te weinig kunstzinnig ingericht,

    zonder gebruik te maken van de kracht van design. Hier ligt een grote strategische kans.

    2 Leefbaarheid: cultuur is van belang voor het vestigingsklimaat. De bijdrage van kunst en cultuur schuilt in hoge mate in out of the boxdenken en in substantile mate in zijn bijdrage aan het woon-, leef- en

    vestigingsklimaat. Ook hier ligt een kans om daar meer gebruik van te maken.

  • 30 BRIEL 2012

    In relatie tot de rol van de provincie:

    Zorg:

    Met projecten als Slimme Zorg (afgerond in 2012) bij

    de directie SCO en de keuze voor het economisch

    uitvoeringsprogramma Zorgeconomie heeft de pro-

    vincie al richtinggevende keuzes gemaakt. Zorg is

    een kapitaalintensieve groeisector met veel kansen

    voor ondernemend Brabant, waarin de bijdrage van

    kunst en cultuur nog sterk kan groeien. Ook tijdens

    de projectperiode kwam een aantal perspectiefrijke

    initiatieven in beeld: Stichting Beter en de samen-

    werking van farmaceutisch bedrijf Jansen-Cilag met

    de TUE, gericht op de totstandkoming van Healthy

    City.

    Wij bevelen in dit verband aan dat de provincie

    vanuit haar faciliterende rol helpt (meer) broed-

    plaatsen te creren, waarin nieuwe concepten/

    producten/ diensten/ oplossingen worden

    uitgeprobeerd (living lab) en waarin de verbinding

    tussen kunst en cultuur en zorg tot stand kan

    komen. Er bestaan regionale structuren, deels

    gefinancierd door de provincie, die door toevoe-

    ging van de kunst- en cultuurblik wellicht een stap

    verder kunnen zetten. Hierbij valt onder meer te

    denken aan Midpoint als voorbeeld van een

    regionale structuur, waarbij het programma Care

    Avenue een kansrijke invulling kan krijgen door het

    vormen van living labs als kapstok voor diverse

    projecten en initiatieven.

    Daarnaast zou vanuit de investerende rol van de

    provincie - het op te richten revolverend innova-

    tiefonds voor investeringen in kleine collectieve

    innovatieprojecten nadrukkelijk open moeten staan

    voor de inbreng van kunstenaars.

    Leefbaarheid

    Ervaringen met de inzet van designers in leef-

    baarheidprojecten en de resultaten van het pilot-

    project De Havenmeester geven aan dat er te

    verzilveren kansen liggen in een toenemende

    samenwerking tussen bedrijfsleven en kunst en

    cultuur. Voor de provincie is het versterken van de

    leefbaarheid in Brabant prioriteit, zoals blijkt uit de

    stimulering van iDops (integrale Dorps- ontwikke-

    lingsplannen) en uit de Agenda van Brabant.

    Wij bevelen aan dat de inzet van kunstenaars bij

    leefbaarheid meer vanzelfsprekend wordt en

    integraal onderdeel van projecten en programmas

    (agenderende rol) en dat de beschikbare middelen

    en fondsen van de provincie en externe partners

    expliciet de inbreng van kunstenaars opnemen als

    onderdeel van de projectkosten (faciliterende/

    investerende rol).

    Daarmee ligt de rol van de provincie zoals hier-

    boven aangegeven in het faciliteren, aanjagen en

    agenderen van kansrijke binnen de Agenda van

    Brabant passende initiatieven en zo nodig hierin

    investeren.

  • Bijlagen 31

    Bijlagen

  • Bijlagen 33

    Bijlage A Overzicht van genterviewde personen

    (In chronologische volgorde van interviews)

    Ton Nelissen Voorzitter Kamer van Koophandel Noord-Brabant

    Ad van Berlo Oprichter van Berlo Group/voorzitter Designcoperatie

    Brainport/voorzitter Dutch Design Week

    Jan Pelle Directeur Brabantse Ontwikkelingsmaatschappij (BOM)

    Peter Stutvoet Directeur Monumentenfonds Brabant

    Marc Heuvelmans Advocaat Bogaerts en Groenen, vestiging Oisterwijk

    Jacques de Brouwer Architect bij Bedaux De Brouwer Architecten

    Richard lAmi Hoofd Participatie en waarnemend hoofd Innovatie en Ontwikkeling

    BOM

    Hans Dona Voormalig directeur Ruimte voor Ruimte

    Hanneke Doevendans Directeur Doevendans BV (aannemer en projectontwikkelaar)

    Sjaak Bloem Onder meer innovatiemanager Janssen-Cilag

    Jan Doms Voormalig directeur Tillburgse Kunststichting,oprichter/partner LEF

    Stadsdynamica

    Jan Verhoeven Senior interim-manager en kunstverzamelaar, voorzitterstichting Yellow

    Fellow

    Jan Geevers Voorzitter raad van bestuur Van Spaendonckgroep

    Clemens Bolhaar Directeur Bossche Investerings Maatschappij (BIM)

    Dirk Lips Directeur en grootaandeelhouder van Libma (beurs-accommodaties,

    vakantieparken en attractieparken)

    Wim Louwers Directeur Rabobank s-Hertogenbosch en omstreken

    Paul Vermee Directeur Fresh Ideas BV

    Geert Verbeke Oprichter/eigenaar/artistiek leider Verbeke Foundation

    Peter Struik CEO Fujifilm Europe BV

    Chantal Gulickx Manager nieuwbouw Van der Weegen Tilburg

    Albert Kivits Directeur Innovatie woningstichting TRUDO/ directeur STRIJP

    Cultuurfonds

  • 34 BRIEL 2012

    Bijlage B Interviewguide

    Interviewguide Bedrijfsleven en kunst en cultuur

    Introductie

    Definitie: onder kunst en cultuur versta ik hier uw ervaringen met fotografen, filmmakers, vormge-

    vers in alle disciplines (grafisch, industrieel et cetera), podiumkunstenaars uit de disciplines muziek,

    muziektheater, toneel, dans, beeldend kunstenaars, schrijvers et cetera.

    Kunst en bedrijfsleven hebben elkaar veel te bieden en kunnen elkaar versterken. Kunst zorgt voor

    verbeeldingskracht en out of the box denken, het bedrijfsleven voor ondernemerschap en het

    vinden van (nieuwe) markten. In Brabant bestaan al inspirerende voorbeelden van geslaagde

    synergie tussen beide: denk aan design.

    Maar kennen kunst en bedrijfsleven elkaar wel? Daarom dit gesprek. Dat zou kunnen leiden tot

    meer samenwerking op operationeel niveau, dus tot concrete matches met meer en betere

    business voor uw bedrijf en voor kunstenaars, tot het verbinden van netwerken van bedrijfsleven en

    kunst en cultuur (tactisch niveau) en tot een verbinding op strategisch niveau (imago en positie-

    verbetering, rechtstreekse relaties tussen beide waarbij de overheid, die voorwaarden schept,

    meer op afstand komt waardoor er meer ruimte voor kunst ontstaat om te ondernemen). Het gaat

    dus niet om geld, maar om leren en profiteren van elkaar (overdragen van expertise).

    De bedoeling is om te horen hoe het bedrijfsleven aankijkt tegen kunst en cultuur en wat het

    bedrijfsleven nodig heeft wat kunst en cultuur kunnen bieden.

    Thema 1a Ervaringen in het bedrijf - direct verbonden met product en proces in het bedrijf

    Met welke vormen van kunst of kunstenaars heeft u wel eens te maken in uw bedrijf?

    Hoe/op welk bedrijfsniveau komt u hiermee in aanraking?

    Doorvragen:

    Via het productieproces?

    Product?

    Corporate identity?

    Corporate strategy?

    Corporate communication?

    Kunstenaars die uitgenodigd worden voor

    trainingen (teambuilding, out of the box denken)? ontwikkelen visie/missie, strategie? vormgeven binnen- en buitenruimtes?

    Thema 1b Ervaringen in het bedrijf verbonden met de omgeving

    Hoe komt u/uw bedrijf buiten de werksituatie in aanraking met kunst en cultuur?

    Eventueel als doorvraagvragen gebruiken:

    Ontspanning? Bedrijfsuitje? Relatiemarketing? Sponsoring? maatschappelijk verantwoord ondernemen? Door deelname aan besturen/ raden van toezicht van culturele instellingen?

  • Bijlagen 35

    Als voorgaande twee vragen geen informatie opleveren: Thema Visie

    Wat is uw eerste associatie/ beeld/ gedachte bij kunst en cultuur?

    Hoe kijkt u/ uw bedrijf naar kunst en cultuur?

    Tussenvraag: Hoe is de relatie van uw branche met kunst en cultuur?

    Thema 2 Bijdrage cultuur aan bedrijfsleven (in al zijn diversiteit, MKB anders dan

    grootbedrijf)

    Wat hebben kunst en cultuur het bedrijfsleven te bieden?

    NB Bij de hand houden:

    Experts omschrijven de bijdrage van kunst en cultuur als volgt:

    Cultuur - met als brandstof verbeeldingskracht, creativiteit en out of the boxdenken zorgt voor

    een innoverend leef-en vestigingsklimaat en een aantrekkelijk woon- en werkmilieu voor

    kenniswerkers en andere werknemers. Het draagt bij aan de creatieve ontwikkeling van mensen en

    trekt toeristen aan. Een goed cultuuraanbod is voor de economie van groot belang, het vergt niet

    alleen kosten, maar levert ook baten en rendement op. Zo is aangetoond, dat de grondprijs

    toeneemt wanneer er hoogwaardige culturele voorzieningen in de buurt zijn. Cultuur bedenkt

    bijzondere concepten of maakt bijzondere ontwerpen. Iets waar je emotioneel wat mee hebt:

    cultuur maakt dingen die opvallen, waarvan je kunt genieten, die voldoening geven, die prestige

    verlenen, die je onderscheiden.

    Concreet hebben kunst en cultuur het volgende te bieden:

    Out of the box denken Fysiek mooier maken van ruimtes en producten/ processen En daardoor een bijzondere uitstraling (Piet Hein Eek) De mogelijkheid je te verbinden met kunstenaars en instellingen, die je een innovatief imago geven Helpen je identiteit te bepalen/zijn identiteitsbepalend.

    Wat vindt u hiervan? Wat hebben volgens u kunst en cultuur uw bedrijf te bieden?

    Thema 3 Bedrijfsleven kunst en cultuur

    Hoe kijkt u aan tegen deze relatie?

    Welke kansen ziet u?

    Welke valkuilen ziet u?

    Welke voorbeeldfunctie kan het (groot)bedrijf hebben?

    Wat zou beter kunnen?

    Hoe kan deze relatie volgens u versterkt worden?

    Welke rol ziet u hierbij voor u/ uw bedrijf?

    Wat zou u/ uw bedrijf concreet kunnen doen?

  • 36 BRIEL 2012

    Bijlage C Rubricering output interviews

    De antwoorden uit de 21 interviews zijn in een eerste rubricering in te delen in zeven categorien:

    1. Anders kijken (out of the box denken, experimenteren, prikkelen) 17 keer

    2. Branding (uitstraling, imago, trendsettend, identificatie) 9 keer

    3. Bijdrage aan woon-, leef- en (met name) vestigingsklimaat 8 keer

    4. Bron van inkomsten/ economisch rendement 5 keer

    5 Ontwerpen en vormgeven 4 keer

    6. Bijdrage aan geluk (indicator voor kwaliteit) 3 keer

    7. Emotionele impact (raakt, schoonheid, ontspanning) 3 keer

    Totaal aantal keren genoemd 49 keer

    We constateren dat de categorie Anders kijken veruit het hoogste scoort, op enige afstand

    gevolgd door de categorien Branding en Bijdrage aan woon-, leef- en vestigingsklimaat.

    Oftewel: volgens vertegenwoordigers van het bedrijfsleven schuilt de bijdrage van kunst en cultuur

    in hoge mate in het out of the boxdenken en in substantile mate in zijn bijdrage aan branding en

    aan woon-, leef- en vestigingsklimaat.

    Een verdere inhoudelijke clustering geeft het volgende beeld:

    1. Bijdrage aan omgeving (fysiek, sociaal, economisch; samenvoeging van

    de categorien 2, 3, 4, en 5 26 keer

    2. Anders kijken (categorie 1) 17 keer

    3. Bijdrage aan geluk (samenvoeging van categorien 6 en 7) 6 keer

    Het zal niet verbazen dat Bijdrage aan de omgeving nu het hoogste scoort: het is een samen-

    voeging van vier categorien. Opvallend is dat Anders kijken nog steeds hoog scoort.

    Bijdrage aan de omgeving en Bijdrage aan geluk kunnen we beide beschouwen als resul-

    taatcategorien: de eerste gaat over materieel resultaat, de tweede over immaterieel resultaat.

    Anders kijken kunnen we daarentegen zien als een inputcategorie: een houding, denkwijze,

    aanpak die nodig is om tot betere resultaten te kunnen komen.

    De interviewresultaten sluiten ook in behoorlijke mate aan bij de eerder uit onderzoek1 verkregen

    inzichten.

    1 Publicaties: Florida, R (2002) The Rise of the Creative Class Rutten, P, IJdens, T, Jacobs D, Koch, K (2005) Knelpunten in creatieve productie: creatieve industrie Koopmanschap, E (2007) Ontwikkelprogramma Cultuur en Economie Marlet, G en van Woerkens, C (2011 Atlas 2011 voor gemeenten de waarde van cultuur voor de stad

  • Bijlagen 37

    Bijlage D Deelnemerslijst bijeenkomst Culture Meets Industry 6-9-2012

    Deelnemers uit het bedrijfsleven Bedrijfsnaam

    De heer A. Nelissen Kamer van Koophandel Brabant

    De heer P. Stutvoet Monumentenfonds Brabant

    De heer J. de Brouwer Bedaux De Brouwer Architecten BV BNA

    De heer S. Bloem Janssen-Cilag B.V./ Nyenrode Business Universiteit

    De heer J. Doms LEF Stadsdynamica

    De heer J. Verhoeven Yellow Fellow

    De heer P. Vermee Fresh Ideas B.V.

    De heer G. Verbeke Verbeke Foundation

    De heer P. Struik FUJIFILM Manufacturing Europe B.V.

    De heer J. Melis Melis Gieterijen

    De heer H. Meijs Interpolis

    De heer W. Ummels Bouwconsultancy

    De heer G. Berkelmans De Groene Kamer/ Intratruin Tilburg-Breda

    De heer N. Baken KPN Strategy & Innovation

    De heer J. Post Universiteit van Amsterdam

    De heer C. Salomons Starterslift

    De heer K. van de Koppel The Progress Factor

    De heer F. Coolen GlasbewerkingsBedrijf Brabant GBB

  • 38 BRIEL 2012

    Genodigden uit de kunst- en cultuursector

    Bedrijfsnaam/beroep

    Dhr. H. Driessen De Pont museum voor hedendaagse kunst

    Mevr. I. Luycks Galerie Luycks

    Dhr. C. van Koppen BKKC Brabants Kenniscentrum kunst en cultuur

    Dhr. P. Timmermans Erfgoed Brabant

    Dhr. E. van der Westen Muzieklab Brabant

    Dhr. H. Robertus Dutch Design Week/Capital D-Design Cooperation Brainport

    Dhr. J. Heinsius Cultuur-Ondernemen

    Mevr. D. Heeroma NHTV Academy for Digital Entertainment

    Mevr. M. Poel Conceptueel kunstenaar

    Dhr. P. Schreuder Academy for Creative Industries

    Dhr. J. van der Putten Verkadefabriek

    Mevr. M. Verberk MU/ STRP cultuurfonds

    Mevr. T. Schuurmans Beeldend kunstenaar

    Mevr. M. Zijp Eelt/ FHK Kunst en cultuur/Kunstconceptcoach

    Dhr. W. Claessen Circo Circolo

    Mevr. M. Gerritzen MOTI Museum of the Image

    Mevr. L. Dankert Huis voor Beeldcultuur

    Mevr. K. de Vries DordtYart

    Dhr. E. Uitenbogaard CARTESIUS MUSEUM

    Dhr . M. Mulders Beeldend kunstenaar

    Dhr. W. Hupperetz Allard Pierson Museum

    Mevr. S. Knitel Academy for Creative Industries

    Gespreksleiders Bedrijfsnaam

    De heer J. Mulder Provincie Noord-Brabant

    De heer J-H. Sloesen Provincie Noord-Brabant

    De heer G. Grosfeld Provincie Noord-Brabant

    Mevrouw E. Hooghiemstra Stichting PON

    Mevrouw W. Arts Stichting PON

    De heer E. Koopmanschap Stichting PON

    Ondersteuning Bedrijfsnaam

    De heer J. Mulder Createring BV

    Mevrouw J. Smets Stichting PON

    Mevrouw N. Aarts Stichting PON

  • Bijlagen 39

    Bijlage E Inspiratiedag studenten Fontys Hogeschool voor de kunsten

    Aanpak 9 mei

    Doel vanuit BRIEL (opdracht provincie)

    Toetsen wat de meerwaarde is van de verbinding tussen kunst en bedrijfsleven Concreet: studenten kunstonderwijs prikkelen op hun ondernemerschap (primair) Concreet: hoe kunnen de studenten (afstuderende kunstenaars en beginnend ondernemers)

    een bijdrage leveren aan het oplossen van maatschappelijke vraagstukken (social design,

    innovatie en zorg, community arts) (secundair).

    Doel vanuit PON

    Studiedag is onderdeel van BRIEL- werkplanproject, waarbij de resultaten van het voortraject= interviews en de in overleg met de provincie te kiezen aanpak voor het

    vervolgtraject getoetst kunnen worden in de (onderwijs)praktijk

    Geeft voeding voor het vervolgtraject BRIEL Bekendheid geven aan de rol van het PON en zijn producten en diensten.

    Voorstel opzet

    Vijftrapsraket:

    1 eerst prikkelende presentaties/ statements door verschillende typen ondernemers en kunstenaars: ondernemer die (nog) niets heeft met kunst en cultuur (verkeerde ondernemer) twee ondernemers die kunst en cultuur hebben leren waarderen (bekeerde ondernemers) een kunstenaar die heeft leren ondernemen (bekeerde kunstenaar)

    2 blokje theorie over ondernemen en ondernemerschap

    3 debat in een aantrekkelijke vorm (bijv. Lagerhuisdebat, waarbij ieder zijn betoog mag hebben)

    4 workshop(s) om daadwerkelijk met leerpunten aan de slag te gaan, hetzij gepersonaliseerd (persoonlijke leerpunten) hetzij gethematiseerd (welke themas zijn eerder komen

    bovendrijven?)

    5 enthousiasmerende afsluiting

    Stellingen Lagerhuisdebat studiedag FHK 9 mei 2012

    De aandacht voor ondernemerschap gaat ten koste van de artistiek- inhoudelijke ontwikke-ling van een kunstenaar

    De toekomst van de kunsten wordt bepaald door de mate waarin kunstenaars het vak van ondernemer begrijpen

    Een vrije kunstenaar bestaat niet (reserve).

  • 40 BRIEL 2012

    Bijlage F Prijsvraag pilot De Havenmeester

    Van der Weegen Bouwontwikkeling ontwikkelt aan de Piushaven in Tilburg het apparte-

    mentencomplex De Havenmeester. Op dit moment wordt het complex in opdracht van Van der

    Weegen gerealiseerd. Zie ook www.dehavenmeester.info. Op het dek van de parkeerkelder,

    gelegen tussen de appartementgebouwen wordt in de toekomst een tuin aangelegd voor de

    bewoners. Op dit dek worden vanuit de parkeerkelder twee rookafvoerkanalen geplaatst van vier

    meter hoog. Omdat de objecten dominant aanwezig zullen zijn en de toekomstige bewoners hier

    direct zicht op hebben, zijn wij op zoek naar een creatieve oplossing.

    Een storend element moet uiteindelijk een geliefd kunstobject worden.

    Hierbij willen wij je uitnodigen mee te doen aan de kunstenaarsselectie die wij in samenwerking

    met PON in het kader van Culture Meets Industry, voor de invulling van deze opdracht houden. We

    zijn op zoek naar (jonge) enthousiaste (beginnende) kunstenaars.

    Het is de bedoeling twee kunstenaars te kiezen die beiden een schetsontwerp mogen uitwerken.

    Zij presenteren vervolgens hun schetsontwerp, uiteraard op basis van een nader te verstrekken

    programma van eisen. De vergoeding voor het schetsontwerp bedraagt 2.500,00.

    Naast het programma van eisen is de samenwerking met een groep leerlingen van de Nieuwste

    School een onderdeel van je aanpak. Het is de bedoeling om aan de hand van drie vier

    workshopmiddagen voldoende input te krijgen om je ontwerp uit te werken. Omdat de

    tijdbesteding van de werkgroep al is ingepland, dien je beschikbaar te zijn op.. (data).

    De kunstenaar met het meest aansprekende ontwerp (hierbij wordt ook gelet op uitvoerbaarheid

    binnen het gestelde ontwerpbudget) krijgt een vervolgopdracht tot uitwerking van het schets-

    ontwerp.

    Hoe doe je mee?

    Vertel iets over jezelf (je ambitie, passie) omschrijf op welke wijze jij invulling zou geven aan de workshops en het proces tot

    schetsontwerp

    een foto van een kunstwerk dat je gelukkig maakt (niet van jezelf) een foto van een werkstuk van jezelf (vertel hoe het tot stand is gekomen). Je aanmelding en een antwoord op bovenstaande vragen dient uiterlijk 24 oktober door ons te zijn

    ontvangen.

    De twee kunstenaars die worden geselecteerd voor het schetsontwerp ontvangen uiterlijk 29

    oktober 2012 bericht.

    Je kunt je presentatie indienen bij Chantal Gulickx, mailadres [email protected] Mocht je

    nog vragen hebben over de in te dienen bescheiden dan kun je die schriftelijk stellen via hetzelfde

    mailadres.

  • Bijlagen 41

    Bijlage G Tussentijds advies

    Provincie Noord-Brabant

    mevrouw A. van Tilburg

    Postbus 90151

    5200 MC s-HERTOGENBOSCH

    datum 6 november 2012 ons kenmerk erko/mgo b-001 betreft tussentijds verslag en advies

    Geachte mevrouw Van Tilburg,

    Graag bieden wij u op uw verzoek een tussentijds verslag en advies aan vooruitlopend op de

    eindrapportage begin 2013.

    In opdracht van bureau cultuur van de provincie Noord-Brabant voert het PON in 2012 binnen het

    kader van de Agenda van Brabant een project uit rond de versterking van de relatie

    Bedrijfsleven - Kunst en cultuur.

    De provincie beoogt met dit project in 2012 een beeld te krijgen van

    Welke kansen zich voordoen om de relatie tussen cultuur en bedrijfsleven te versterken Of en hoe de provincie hierin een rol kan nemen (bijvoorbeeld in het stimuleren van deze

    verbinding)

    Overzicht van activiteiten en resultaten Er zijn 21 interviews gehouden met sleutelpersonen uit het bedrijfsleven (bijlage 1). Hieruit blijkt

    dat het bedrijfsleven grote waarde toekent aan kunst en cultuur (out of the box denken, bijdrage

    aan leef- en vestigingsklimaat). Wel dient volgens hen deze bijdrage zo concreet mogelijk te zijn en

    vertaald te worden in n-op-n-relaties met wederzijds respect als uitgangspunt: een

    kunstenaar die van het bedrijfsleven houdt en er zich in verdiept, ontmoet een ondernemer die iets

    met kunst en cultuur heeft en ervan wil leren uit eigenbelang. De belangrijkste aanbevelingen uit

    de interviews zijn:

    Ontwikkel een strategisch traject en begin met een startbijeenkomst met de drie partijen over visie/doel en concrete aanpak. Deze aanbeveling hebben wij