1987 verdeling van gezondheid - OAPEN ( CIP-GEGEVENS KONlNKLlJKE BIBLIOTHEEK, DEN HAAG Ongelijke De

download 1987 verdeling van gezondheid - OAPEN ( CIP-GEGEVENS KONlNKLlJKE BIBLIOTHEEK, DEN HAAG Ongelijke De

of 198

  • date post

    07-Oct-2020
  • Category

    Documents

  • view

    0
  • download

    0

Embed Size (px)

Transcript of 1987 verdeling van gezondheid - OAPEN ( CIP-GEGEVENS KONlNKLlJKE BIBLIOTHEEK, DEN HAAG Ongelijke De

  • 1987

    Voorstudies en achtergronden

    verdeling van gezondheid

    Verslag van een conferentie gehouden op 16-17 maart 1987

    c L J "

    Staatsuitgeverij, 's-Gravenhage 1987

  • ( CIP-GEGEVENS KONlNKLlJKE BIBLIOTHEEK, DEN HAAG

    Ongelijke

    De ongelijke verdeling van gezondheid : verslag van een conferentie gehouden op 16-17 maart 1987. - 's-Gravenhage : Staatsuitgeverij. - (Voorstudies en achtergronden / Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid. ISSN 0169-6688 ; V 58) ISBN 90-12-05569-5 SlSO 601.51 UDC [351:614.21(492) Trefw.: gezondheidszorg ; Nederland ; overheidsbeleid.

  • WOORD VOORAF

    Op 16 en 17 maart 1987 hebben het ministerie van Welzijn, Volksge- zondheid en Cultuur en de Wetenschappelijke Raad voor het Regerings- beleid gezamenlijk een conferentie gehouden over het thema "Gezond- heidsverschillen en sociaal-economische status". Dit onderwerp staat momenteel internationaal in de belangstelling nadat in 1982 in Engeland het zgn. Black Report verscheen, waaruit bleek dat gezondheidsverschil- len naar sociaal-economische status (inkomen, beroep, opleiding) in de naoorlogse periode geenszins zijn afgenomen. Ook Zweden met zijn zeer hoge standaard van gezondheid kent nog steeds belangrijke verschillen en heeft nu een specifiek programma ontwikkeld om deze, waar mogelijk, weg te werken.

    In Nederland is het onderwerp laatstelijk weer door de regering aan de orde gesteld in de Nota 2000, die een hoofdstuk aan het thema wijdde. Maar ook a1 eerder was aandacht gevraagd voor deze problematiek. Zo organiseerde de Algemene Nederlandse Vereniging voor Sociale Genees- kunde haar jubileumcongres in 1980 rond het thema Sociale Ongelijkheid in Gezondheid en Gezondheidszorg.

    In diezelfde periode hebben de resultaten van het Vergelijkend Buurt- onderzoek Amsterdam veel publiciteit gekregen. Toch moet men consta- teren dat signalering van het probleem vanuit de gezondheidszorg er tot op heden niet toe heeft geleid dat actief stappen zijn ondernomen om deze ongelijkheid te verminderen.

    Een en ander was voor het Ministerie van WVC en de WRR aanleiding om "de verschillen in gezondheid" in een breder verband aan de orde te stellen. Hiertoe werd de onderhavige conferentie georganiseerd, waarvoor vertegenwoordigers uit vele geledingen van de gezondheidszorg, politieke partijen, werkgevers- en werknemersorganisaties, de overheid en het bedrijfsleven werden uitgenodigd.

    De doelstellingen van de conferentie kunnen als volgt worden samenge- vat:

    Een eerste doe1 was te komen tot een meer precieze vaststelling en ana- lyse van het - allerminst eenvoudige - probleem "Gezondheidsverschillen in relatie tot sociaal-economische status".

    Een tweede doe1 was zoveel mogelijk alle personen en partijen bijeen re brengen die bij het probleem zijn betrokken of daarbij betrokken zouden moeten zijn. Hierbij gaat het om betrokkenen in de sfeer van het beleid, de politiek, de hulpverlening, het bedrijfsleven, de financiers, de weten- schap, etc.

    Een derde doe1 was te komen tot aanbevelingen voor de ontwikkeling van een beleid en voor mogelijke oplossingen, zowel in de praktijk van de gezondheidszorg als in andere relevante sectoren.

    Een vierde doe1 was, op basis van een goed overzicht van de stand van de wetenschappelijke kennis omtrent het vraagstuk en van de belangrijkste leemten in die kennis te komen tot aanbevelingen voor een onderzoekspro- gramma.

    Deze publicatie bevat de volledige tekst van de op de conferentie gehou- den inleidingen, alsmede een analytisch verslag van de gevoerde discussie. Deze worden voorafgegaan door een bijdrage van drs. L.J. Gunning-Sche- pers, waarin de achtergronden worden behandeld van de belangstelling voor sociaal-economisch bepaalde gezondheidsverschillen en waarin de conclusies die men, terugkijkend op de conferentie, zou kunnen trekken, worden samengevat.

  • Voorzitter van de conferentie was prof.dr.rnr. C.J.M. Schuyt, lid van de WRR. Het discussieverslag werd gemaakt door Karien Stronks, studente aan de Studierichting Algernene Gezondheidszorg van de Erasmus Uni- versiteit Rotterdam.

    Met deze publicatie in de serie Voorstudies en achtergronden hopen het Ministerie van WVC en de WRR een bijdrage te leveren aan verdere studie, teneinde te voorkomen dat dit onderwerp opnieuw in de vergetel- heid raakt.

    D.J.D. Dees, staatssecretaris, rninisterie van Welzijn, Volksgezondheid en Cultuur

    W. Albeda, voorzitter Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid

  • INHOUDSOPGAVE

    WOORD VOORAF

    DE ONGELIJKE VERDELING VAN GEZONDHEID; EEN SYNTHESE VAN DE CONFERENTIE (L.J. Gunning-Schepers)

    OPENING VAN DE CONFERENTIE

    I

    I1

    I11

    IV

    v

    VI

    VII

    VIII

    IX

    X

    SOCIALE ONGELIJKHEID EN VERSCHILLEN IN GEZONDHEID (W. Albeda)

    REDUCING INEQUITIES IN HEALTH; SOME SWEDISH EXPERIENCES (G. Dahlgren)

    GEZONDHEIDSVERSCHILLEN EN SOCIAAL- ECONOMISCHE STATUS; EEN TERREINVERKENNING (J. van Londen)

    SOCIALE ONGELIJKHEID EN VERSCHILLEN IN GEZONDHEID; EEN OVERZICHT VAN DE BELANGRIJKSTE ONDERZOEKSBEVINDINGEN (J.P. Mackenbach)

    SOCIAAL-ECONOMISCHE STATUS, STERFTE EN DE ROL VAN GEDRAG - EEN STUDIE NAAR BEROEPSKLASSE, ROKEN EN STERFTE IN ZUTPHEN (I.P. Spruit)

    GEZONDHEIDSVERSCHILLEN, ZIEKTEVERZUIM EN ARBEIDSONGESCHIKTHEID (J.T. Allegro)

    GEZONDHEIDSVERSCHILLEN IN DE KLINISCHE PRAKTIJK (A.J. Dunning)

    EEN ECONOMISCHE BESCHOUWING OVER GELIJKHEID IN DE GEZONDHEIDSZORG (F.H. Rutten)

    SOCIAAL-ECONOMISCHE GEZONDHEIDS- VERSCHILLEN; OP WEG NAAR EEN ONDERZOEKSSTRATEGIE (P.J. van der Maas)

    DE BELEIDSVORMING TEN AANZIEN VAN SOCIALE VERSCHILLEN IN GEZONDHEID (G.M. van Etten)

    AFSLUITING VAN DE CONFERENTIE (C.J.M. Schuyt)

    LIJST VAN INLEIDERS

  • DE ONGELIJKE VERDELING VAN GEZONDHEID; EEN SYNTHESE VAN DE CONFERENTIE

    L. J. Gunning-Schepers

  • "Disease generally begins that equality which death completes"

    Samuel Johnson 1750

    1. Verschillen in gezondheid

    Zieken van alle rangen en standen zijn weliswaar gelijk maar ziekte treft niet iedereen in gelijke mate. Gezondheid blijkt niet gelijkelijk verdeeld te zijn in onze samenleving. Sommigen leven langer en zijn minder vaak ziek. Hoe die gezondheid is verdeeld over sociaal-economische groepen en in hoeverre deze ongelijkheid als onaanvaardbaar wordt beoordeeld, is het onderwerp van deze bundel en van de conferentie waarop zij geba- seerd is.

    Verschillen in gezondheid, niet alleen tussen individuen maar vooral tussen groepen in de bevolking, zijn altijd van groot belang geweest bij het onderzoek in de geneeskunde naar de oorzaken van ziekte en sterfte. Factoren die een rol spelen bij het ontstaan van ziekte zijn dan te identifi- ceren doordat ze vaker bij de zieken dan bij de gezonden worden gevon- den. Uit de analyse van dergelijke "macro"verschil1en in gezondheid, zoals in de epidemiologic gebruikelijk, weten we dat mijnwerkers vaker stoflongen hebben, jonge mannen vaker auto-ongelukken, ouderen vaker dementie. Cijfers over het "ongelijk" voorkomen van ziekten in de bevol- king zijn erg belangrijk wanneer we zoeken naar gerichte preventiemoge- lijkheden en wanneer we willen weten hoeveel en waar bepaalde gezond- heidszorgvoorzieningen nodig zijn. We zijn op die manier a1 veel te weten gekomen over verschillen in gezondheid, naar leeftijd, naar geslacht, naar ras, naar regio en soms naar sociaal-economische status. Het is deze laatste groep van gezondheidsverschillen die in deze publicatie centraal staat, omdat het vermoeden bestaat dat we op grond van die kennis in staat zullen zijn om die bevolkingsgroepen te identificeren waar preventieve en curatieve zorg meer effect zouden kunnen sorteren. Voor een volksge- zondheidsbeleid gericht op gezondheid kan dergelijke kennis essentieel zijn. Voor de samenleving als geheel, is kennis van deze gezondheidsver- schillen van belang, omdat het sociaal-economisch karakter een samen- hang met andere verdelingsvraagstukken suggereert. Net als bij andere sociaal-economische "ongelijkheid" komt dan het vraagstuk van de onbil- lijkheid om de hoek kijken.

    Uit de bijdragen van met name Dahlgren en Mackenbach volgt dat er aanzienlijke verschillen in gezondheid kunnen bestaan tussen sociaal-eco- nomische groepen in CCn bevolking. Hoewel het meest overtuigende bewijsmateriaal uit het buitenland komt, is er geen reden om te veronder- stellen dat deze situatie in Nederland anders zou zijn. De gegeve;s uit de Zutphenstudie ', het Vergelijkend Buurtonderzoek Amsterdam -en ook de cijfers over het arbeidsverzuim en de WAO tonen aan dat er in Neder- land aanwijsbare verschillen in sterfte en morbiditeit te vinden zijn wan- neer men de gegevens indeelt naar beroep, opleiding of inkomen.

    Of men de geconstateerde verschillen onbillijk acht, blijkt een minder eenvoudige zaak. Immers, het feit dat een zestigjarige gemiddeld vaker ziek is dan een twintigjarige zal niemand verbazen, noch aanleiding zijn tot beleidsinterventies om die ongelijkheid te verminderen, hoogstens om in gebieden met een oudere bevolking meer gezondheidszorgvoorzienin- gen beschikbaar te stellen. Dat dit verschil geen aanleiding is tot interven- ties is gedeeltelijk te verklaren uit het biologische, en dus onontkoombare, karakter van het verouderingsproces.

    / Het feit dat vrouwen al heel lang een langere levensverwachting hebben

  • dan mannen en dat dit verschil bovendien tot voor kort alleen