1
PERSMAP 18.09.2014
2
Inhoud
I. Persbericht ....................................................................................................................................................................... 3
II. Inleiding .............................................................................................................................................................................5
III. De retrospectieve tentoonstelling ......................................................................................................... 8
IV. Themata .......................................................................................................................................................................... 8
V. Meunier in internationaal perspectief .................................................................................................. 10
VI. Het leven van Meunier | Chronologie ............................................................................................... 11
VII. In marge van de tentoonstelling ............................................................................................................ 13
VIII. Projecten van het Digitaal Museum ..................................................................................................... 16
IX. Editie ................................................................................................................................................................................ 18
X. Selectie beeldmateriaal .................................................................................................................................. 18
XI. Citaten........................................................................................................................................................................... 26
XII. Praktische informatie ........................................................................................................................................ 27
XIII. Contactpersonen ............................................................................................................................................ 29
XIV. Sponsors & Partners ...................................................................................................................................... 30
3
I. Persbericht
Opening van de retrospectieve tentoonstelling Constantin Meunier
Op 20 september 2014 opent in de Koninklijke Musea voor Schone
Kunsten van België, de retrospectieve tentoonstelling omtrent de 19de-
eeuwse Belgische realistische schilder- en beeldhouwer Constantin
Meunier. Meteen is dit het eerste volledige overzicht van zijn carrière
sinds 1909. Naast de iconografie van de industriële- en arbeidswereld
waardoor Meunier internationaal bekend werd, benadrukt de
tentoonstelling ook minder bekende facetten van zijn oeuvre.
Eerste retrospectieve sinds 1909
Constantin Meunier (1831-1905) is een 19de-eeuwse realistische Belgische schilder en
beeldhouwer die internationaal bekend staat omdat hij industriearbeiders, dok- en
mijnwerkers in de beeldende kunst introduceerde, als iconen van de moderniteit.
Zijn kijk op mens en wereld is er een vol mededogen, geëngageerd en
onlosmakelijk verbonden met de industriële, sociale en politieke ontwikkelingen in
België op het einde van de 19de eeuw.
De retrospectieve van de Koninklijke Musea voor Schone Kunsten van België is de
eerste volledige overzichtstentoonstelling van het werk van Constantin Meunier
sinds de herdenkingstentoonstelling te Leuven in 1909. Uiteraard vindt de
tentoonstelling plaats in de vleugel van het Fin-de-Siècle Museum en draagt dit, op
die manier, bij tot een betere kennis van deze boeiende periode.
Een gevarieerd overzicht
De retrospectieve tentoonstelling wil een gevarieerd overzicht bieden van het
volledige werk van Constantin Meunier. Bijzondere aandacht gaat daarom uit naar de
4
schilderijen uit de eerste decennia van zijn carrière, die tot nu toe nauwelijks
bestudeerd zijn: historische, burgerlijke en religieuze taferelen, die de kiem van zijn
later kunstscheppen in zich dragen. Als geen ander weerspiegelt het oeuvre van
Constantin Meunier de voornaamste stromingen en ontwikkelingen uit de Belgische
kunst van de tweede helft van de 19de eeuw.
Naast een selectie van schilderijen en voornamelijk bronzen sculpturen wordt een
boeiende keuze van tekeningen, schetsen en ontwerpen getoond. De opstelling
omvat ongeveer honderdvijftig kunstwerken, die voor het merendeel uit Belgische
openbare en private verzamelingen afkomstig zijn, en waarvan het publiek enkele
stukken tot op heden nooit heeft gezien.
Deze retrospectieve tentoonstelling biedt een vernieuwende kijk door een
genuanceerd beeld van de volledige artistieke carrière van Constantin Meunier op
te hangen, met aandacht voor continuïteit en breuklijnen, voor conventie en
authenticiteit, voor het eenmalig experiment en de brede artistieke bewegingen,
voor het individu en de samenleving.
In de marge van de tentoonstelling
Een groot aantal activiteiten worden georganiseerd in de marge van de
tentoonstelling: lezingen, rondleidingen en creatieve parcours van EDUCATEAM
(educatieve dienst KMSKB); samenwerking met Museum M-Leuven;
ontdekkingsparcours van Meunier in Brussel; Open-Monumentendag; Midis du
Cinéma; Broodje Brussel; Nocturne; rondleiding met de curator; Midis de la Poésie; …
> Meer details op www.expo-meunier.be <
Meunier in Leuven
In 1887 werd Constantin Meunier leraar aan de academie van Leuven. Dit was het
begin van een artistiek hoogstaande en productieve periode met ‘Het Grauwvuur’
als meesterwerk.
Parallel aan de Meunier retrospectieve in Brussel, belicht het MMMM----MuseumMuseumMuseumMuseum zijn eerder
onbekende periode in Leuven. Zijn werken, inspiratiebronnen, invloeden en het
postume museumproject komen aan bod.
5
II. Inleiding
Met de opening in december 2013 van het gloednieuwe Fin-de-Siècle Museum
bevestigden de Koninklijke Musea voor Schone Kunsten hun ambitie te getuigen
van de moderniteit in het België tijdens de laatste twintig jaar van de 19de eeuw, de
‘gouden jaren’ vanaf de opkomst van een gestructureerde avant-garde tot de
bekrachtiging van Brussel als cultureel kruispunt van Europa. Constantin Meunier heeft
die evolutie volledig meegemaakt, met in 1868 de oprichting van de Société libre
des Beaux-Arts en ongeveer twintig jaar later van de kunstkring Les XX, door een
jonge generatie die de steun zou krijgen van zowel Meunier als Rops. Vooraleer
Meunier uitgroeide tot de spilfiguur van een realisme dat begaan was met de
sociale kwestie, had hij reeds deelgenomen aan tal van engagementen die
tekenend waren voor een tijdperk: de plaats van de geschiedenis buiten het
academische veld, de identiteit van een nationale school, het omhelzen van de
moderniteit in de Belgische cultuur, het wagnerisme en de plaats van de mythe in de
kapitalistische maatschappij, het ontstaan van de christelijke spiritualiteit in de
moderne wereld… Veel van die invalshoeken werden door de kunstgeschiedenis
snel terzijde geschoven, zodat uiteindelijk enkel Meunier als de bezinger van de
heroïsche industriearbeider overbleef. Door middel van die arbeider kon hij zich
profileren als een der stichters van een realisme dat al snel zou evolueren van sociale
betrokkenheid naar socialisme. Het lot van Meunier had eigenlijk verbonden moeten
zijn aan een revolutie, maar daar heeft hij nooit aan deelgenomen – hij beleefde die
slechts vanaf de zijlijn. Meunier nam net zomin deel aan de arbeidersbeweging als
Bruegel de Oude deel uitmaakte van de boerenstand. Het is zelfs net door die
verschillen in sociale status dat de schilder, en later de beeldhouwer, een portret van
de wereld van de arbeider zou schetsen, niet als illustratie, maar veeleer als een
mengeling van christelijke mystiek, politieke achtergrond en historisch belang.
De manier waarop Meuniers werk onthaald werd vertoont in dat opzicht wel wat
dubbelzinnigheden die aan het begrip van zijn werk zijn voorafgegaan. In België
hebben diverse ministers – katholieke zowel als socialistische – in ruime mate
bijgedragen tot het vereeuwigen van zijn werk, waardoor het een van de grootste
oeuvres is die binnen de Koninklijke Musea bewaard zijn gebleven. Meunier
belichaamt zo in het nationale geheugen de gezamenlijke ambities van die sociale
klassen die vandaag zijn verdwenen. Meer nog dan zijn tijdgenoten maakt hij deel uit
van een verleden dat zich afspeelde rond 1886, met het tragische verloop van de
sociale kwestie in België en dat schijnbaar voorgoed voorbij is.
Ook in het buitenland had Meunier succes. Naast de netwerken die de kunstenaar
zelf had opgebouwd – van Parijs over Venetië en Londen tot in Wenen – volgen
talrijke lezingen waar zijn werk zich ongewild toe leent. In de Verenigde Staten zijn
de werken van de beeldhouwer vanaf het einde van de 19de eeuw terug te vinden
6
in de meeste grote collecties, die later zullen uitgroeien tot de belangrijkste musea.
Zijn werk is te zien aan de Oostkust – het Metropolitan in New York, het Art Institute in
Chicago, het Fine Arts Museum in Boston… – maar evengoed aan de Westkust, met in
het bijzonder het Los Angeles County Museum of Art, wat getuigt van zijn
aanwezigheid op de Amerikaanse markt aan het einde van de 19de eeuw. Zijn werk
draagt bij tot de verheerlijking van de arbeid binnen het kapitalisme, dat in de tijd van
de New Deal weer tot bloei zal komen. Zijn kunst toont hier niet de klassenkloof, maar
belichaamt de grootsheid van het werk zelf, binnen een traditionele maatschappij
die haar waarden doortrekt.
Meer naar het oosten, daar waar later het ‘IJzeren Gordijn’ zal verrijzen, leent Meunier
zich tot een orkestratie die al even karikaturaal is. Hij wordt er aan de socialistische
canon gelinkt en gebruikt als heraut van een dominerende arbeidersklasse. De
energie die uit zijn beelden spreekt, weerspiegelt de kracht van een proletariaat dat
een toekomst van blinde dictatuur te wachten staat. Ontdaan van haar Bijbelse
verwijzingen – ongetwijfeld te duidelijk af te lezen uit zijn schilderkunst – verandert
het menselijk getuigenis in een ideologische voorspelling.
Het werk van Meunier moest wel uit de mode geraken, geklemd als het zat tussen
de taaie leessleutels van een kapitalisme dat steeds individualistischer werd en een
revolutie die afgleed naar totalitarisme. Zo is het mogelijk dat er sinds de
tentoonstelling van 1909 (!) in de lokalen van de Katholieke Universiteit van Leuven
niet één retrospectieve die naam waardig, aan de kunstenaar werd gewijd. Wel
werden nog enkele zeldzame wetenschappelijke werken gepubliceerd,
waaronder het pionierswerk van Pierre Baudson en Sura Levine en vonden er enkele
kleinere tentoonstellingen plaats waarin Meuniers werk aan bod kwam. Ik wil van de
gelegenheid gebruikmaken om mijn erkentelijkheid uit te drukken jegens Maurice
Tzwern, een uitnemend kenner van het werk van Meunier, aan wie we vandaag het
grootse evenement, gewijd aan de schilder én de beeldhouwer, te danken
hebben.
Het was dus hoog tijd dat er een nieuwe interpretatie van Meuniers werk kwam.
Minder dogmatisch in zijn ideologische a priori’s en meer aangepast aan de
historische realiteit waarbinnen deze kunstenaar zich heeft ontplooid. Aan die
betrachtingen probeert de catalogus (Lannoo, 2014) te voldoen, door de precieze
achtergrond van de gebeurtenissen te schetsen en de netwerken waar Meunier
deel van uitmaakte, in de kijker te zetten; door aandacht te schenken aan de eerste
dertig jaar van een oeuvre dat rijke en talrijke richtingen heeft verkend; door
uiteindelijk de termen van het debat te herdefiniëren die, daarvan ben ik overtuigd,
ook vandaag nog actueel zijn.
We illustreren dat aan de hand van Het zwarte land. Borinage, dat tot grote verrassing
van tal van bezoekers een plaats heeft gekregen in het Fin-de-Siècle Museum. Toen
7
Meunier het ca. 1893 schilderde, wou hij de grootsheid van het industriële avontuur
laten zien dat België zijn internationale status en rang had verleend. Door de
lichtinvallen en de kracht van Meuniers penseelstreek brengt het landschap hulde
aan de vooruitgang die de wereld grondig verandert. De menselijke figuur lijkt er
opvallend afwezig, alsof het onderwerp van het schilderij vooral draait rond de
transformatie van de natuur door de industriële macht. Dat gebeurt vanzelf in de
nietzscheaanse zin van het woord. Meunier heeft bewondering voor Rousseau en
is gefascineerd door het beeld van een fabriek te midden van een maagdelijke
natuur, maar is toch vooral enthousiast over de ontketende kracht die haar stempel
drukt op het landschap in de klassieke betekenis. Het onderwerp en de manier van
schilderen getuigen van de modernistische religie die aan het einde van de 19de
eeuw furore maakte en die België, heel even, de op een na grootste macht ter
wereld maakte. Vandaag toont het doek een dichtheid die even apart als nieuw is.
Het ‘modernachtige’ enthousiasme is zijn doel voorbijgeschoten en de wedloop
naar vooruitgang wordt vandaag gekleurd door angst voor de ecologische
gevolgen. Het grote doek van Meunier is ongewild actueel: een voorspelling van
de onvermijdelijke vernietiging van de planeet door een mensheid die van groei
haar god heeft gemaakt en van het consumentenmaterialisme haar geloof. Een
onvermoede toekomstvisie van een schilder wiens schilderkunst de voorbode is
van een hedendaagse creatie die ongetwijfeld meer fotografisch dan picturaal van
aard is. Daarbij denken we aan Allan Sekula, die Meuniers werk eer heeft betoond,
aan Edward Burtynsky, Christoph Draeger en ook nog Zhenjun Du. Door het
getuigenis dat hij ons heeft nagelaten, treedt Meunier tegelijk naar voren als
voorvechter van onze illusies en als profeet van een catastrofale toekomst die ons
kwelt. Zijn werk is dus vervuld van een actualiteit die steeds meer in vraag moet
worden gesteld.
Deze tentoonstelling biedt, naast Meuniers huis annex atelier in de Abdijstraat in
Elsene en het Fin-de-Siècle Museum dat de achtergrond reconstrueert, een
geactualiseerd parcours van een veelzijdig oeuvre dat een naturalistisch getuigenis
en een geëngageerd verslag is; een spiritualistische visie en een scherpe
waarschuwing voor de toekomst. De monumentale werkstukken in het atelier van de
beeldhouwer, in de intieme omgeving van wat zijn thuis was, gemaakt voor de
Kruidtuin, voor het Jubelpark en voor het Monument voor de Arbeid in Laken, vullen
de in het museum getoonde selectie aan. In Leuven, ten slotte, pakt het Museum M uit
met een documentaire tentoonstelling die toont hoezeer Meunier met deze stad
verbonden was. De Koninklijke Musea hopen hiermee het startschot te kunnen
geven voor een Meunier-‘seizoen’ dat, aansluitend bij de geest van de kunstenaar,
ook zijn weerklank zou moeten vinden in literatuur, muziek en vooral opera.
Michel Draguet
(Uit het Woord vooraf van de catalogus)
8
III. De retrospectieve tentoonstelling
De retrospectieve tentoonstelling van de Koninklijke Musea voor Schone Kunsten
van België is de eerste sinds 1909 en benadrukt de minder bekende facetten van zijn
oeuvre. Dit overzicht van zijn carrière, die de voornaamste evoluties in de Belgische
beeldende kunst van de tweede helft van de 19de eeuw weerspiegelt, besteedt
bijzondere aandacht aan de vroege schilderijen. Deze tot nu toe weinig
bestudeerde werken zijn o.a. historische, religieuze en burgerlijke scènes die de
kiem van zijn latere kunst in zich dragen. Naast een selectie van schilderijen en
voornamelijk bronzen sculpturen wordt een keuze van tekeningen, schetsen en
ontwerpen getoond.
Commissaris van de tentoonstelling: Dr. Francisca Vandepitte, conservator moderne
beeldhouwkunst en het Musée Meunier Museum (Koninklijke Musea voor Schone
Kunsten van België).
IV. Themata
Academie, burgerij en historiestukken
Op 14-jarige leeftijd start Constantin Meunier met een traditionele opleiding in de
beeldhouwkunst aan de Brusselse academie. Als jonge twintiger kiest hij voor de
realistische schilderkunst. Van bij de aanvang van zijn carrière, schildert hij burgerlijke
genrescènes en kinderportretten, meestal op klein formaat. Uit de historiestukken
van de periode 1865-1878 spreekt de maatschappelijke bekommernis die Constantin
Meuniers artistieke oriëntering na 1880 zal bepalen.
Devotietaferelen
Op enkele uitzonderingen na, schildert en tekent Constantin Meunier tussen 1854 en
1870 vooral devotietaferelen en religieuze werken. Deze weinig bestudeerde
eerste periode van het oeuvre is te beschouwen als de geestelijke
voedingsbodem voor de sociaal-realistische en heroïsche taferelen waaraan hij zijn
beroemdheid dankt.
Ora et labora
Tussen 1857 en 1875 verblijft Constantin Meunier meermaals in de abdij te Westmalle,
waar hij schetsen en studies maakt van het dagelijkse leven en werk van de paters
trappisten. Deze contemplatieve monniken leven in afzondering en stilte volgens de
regel van de Heilige Benedictus: Ora et labora. Bid en werk.
9
Sevilla
Van oktober 1882 tot april 1883 verbleef Constantin Meunier in Sevilla. Op vraag van
de Belgische overheid zou hij er de Kruisafneming van de uitgeweken Brusselaar
Pieter de Kempeneer / Pedro Campaña (1503-1580) uit de kathedraal kopiëren. Hij
maakt er kennis met de stad, haar bewoners en haar artistieke traditie van Spaanse
Gouden Eeuw en brengt eigentijdse taferelen van het pittoreske, romantische
Spanje in beeld.
Zaaien en maaien
Vanaf 1879 winnen voorstellingen van de akkerbouw aan belang in het oeuvre van
Constantin Meunier. In het spoor van Jean-François Millet schildert hij taferelen van het
immer terugkerende werk op het veld: de boer ploegt, zaait en oogst. De atmosfeer
is echter weinig pastoraal, de setting sober en de benadering van mens en milieu
deze van een sociaal realistische kunstenaar.
Te water
Constantin Meuniers bezoeken aan de Antwerpse haven en de Oostendse
visserskaai hebben hem vanaf de jaren 1880 een schat aan tekeningen opgeleverd
voor monumentale schilderijen en beeldhouwwerk. Zijn voorstellingen van vissers,
matrozen en dokwerkers blijven tot op vandaag iconen van havenarbeid.
Glas- en staalnijverheid
Luidruchtig, hard, vol vuur en dynamisch: zo overdonderend is de wereld van de
staal-en glasnijverheid die Constantin Meunier in zijn monumentale doeken
weergeeft. Dat deze wereld ook picturaal interessant is, blijkt ook uit het
atmosferisch karakter en dramatisch clair-obscur in deze indrukwekkende scenes.
Medio jaren 1880 profileert hij zich niet meer louter als schilder van de industriearbeid
maar begint hij opnieuw te beeldhouwen.
Het zwarte land
Vanaf 1885 legt Constantin Meunier zich meer toe op scènes uit het leven in de
steenkoolmijnen. Ter plaatse bestudeert hij de industriële landschappen en de
verschillende momenten van de uitputtende en gevaarlijke arbeid. Mannen,
vrouwen en kinderen die gedwongen zijn tot een bestaan in de duisternis
portretteert hij zoals hun leven is: eentonig, stoffig en zonder perspectief.
10
Het grote onheil
Constantin Meunier realiseert een serie gevoelige pasteltekeningen van verlaten
industriële landschappen die uitmunten door hun symbolistische sfeerschepping. Na
de mijngasontploffing in de site van 'de la Boule' (Quargenon) in 1887, bezoekt
Constantin Meunier de plaats van het onheil. Als een reporter brengt hij het dodelijk
gezicht ervan in beeld.
Tragische schoonheid
Medio jaren 1880 heeft Constantin Meunier de heroïsche industriearbeider
overtuigend zijn plaats verleend binnen het canon van de eigentijdse beeldende
kunst. Zijn werk evolueert aan het begin van de jaren 1890 in de richting van een
toenemende synthese, verinnerlijking en ingehouden kracht.
Het milieu van L'Art moderne
In 1881 richt Edmond Picard het progressieve tijdschrift L’art moderne op, waarin
bijdragen gepubliceerd worden over vooruitstrevende schilder- en
beeldhouwkunst, architectuur, literatuur, poëzie, muziek en opera uit binnen- en
buitenland. Voor Constantin Meunier betekent het een uitgelezen kanaal om
naambekendheid, een eigen profiel en erkenning te verwerven.
V. Meunier in internationaal perspectief
Constantin Meunier en zijn oeuvre kort situeren in internationaal perspectief is een
niet zo eenvoudige kwestie. Dit blijkt zowel uit de verspreiding van zijn
kunstwerken als uit de bijdragen van critici uit zijn tijd en van onderzoekers van
vandaag.
Het is inmiddels een verspreide gewoonte om Meuniers kunst van de arbeid te
interpreteren als een uitgesproken nationale kunst, hetgeen de kunstenaar tot
boegbeeld maakt van een welbepaald milieu uit het fin-de-siècle België. Hij geniet
niettemin waardering bij de progressieve culturele elite als bij de meest brede
lagen van de bevolking. Daartegenover voert de kunstenaar zelf een laat pleidooi
voor universele waarden van betrokkenheid en solidariteit, los van bedenkingen
over volk of natie. Hoewel hij relatief vroeg in zijn carrière deelnam aan de officiële
salons in Parijs en Wenen, zal het toch duren tot ver in de jaren 1890 – hij is dan een
flinke zestiger – alvorens hij succesvol doorbreekt bij het grote internationale
publiek. Tot dan dient men van een nogal lokale activiteit spreken.
Bekijkt men de bewaarplaatsen van zijn kunstwerken, dan tekent zich een interessant
patroon af. Het overgrote deel van de schilderijen wordt in België bewaard, zowel
11
in openbare instellingen als in privébezit. In buitenlandse verzamelingen treft men
vooral bronzen sculpturen aan, die omstreeks de eeuwwisseling op zeer grote
schaal verspreid zijn. Twee opmerkelijke gevallen van de kunstenaars internationale
samenwerking bij collectievorming springen in het oog: deze met archeoloog en
museumdirecteur Georg Treu uit Dresden en deze met brouwer en mecenas Carl
Jacobsen uit Kopenhagen. Het resultaat is in beide gevallen een fantastische
verzameling bronzen met in geval van Treu de uitgave van een zeer vroege kritische
studie.
Enkele belangrijke buitenlandse musea die werk van Constantin Meunier bewaren:
Amsterdam, van Goghmuseum; Berlijn, Nationalgalerie ; Budapest, Szépművészeti
Múzeum; Paris, Musée d’orsay; Chicago, The Art Institute; Dresden, Staatliche
Kunstsammlungen; Kopenhagen, Gly Carlsberg Glyptotek; Los Angeles, The Getty
Museum.
VI. Het leven van Meunier | Chronologie
1831:1831:1831:1831: geboorte van Constantin Meunier te Etterbeek, op 12 april.
1845184518451845----54:54:54:54: opleiding beeldhouwen aan de Academie voor Schone Kunsten in Brussel
bij neoclassicist Louis Jéhotte, later in het atelier van Charles-Auguste Fraikin.
1851:1851:1851:1851: eerste deelname met decoratief beeldhouwwerk De guirlande aan het
Driejaarlijks Salon te Brussel, waar De Steenbrekers van Gustave Courbet
ophef maken.
1853:1853:1853:1853: start met opleiding schilderkunst bij Jean-François Navez (1787-1869) en
frequenteert het Vrije Sint-Lucas Atelier. Kennismaking met Charles De Groux,
Louis Dubois, Félicien Rops
1854:1854:1854:1854: eerste religieus geïnspireerde en genreschilderkunst, in de geest van
Charles De Groux.
1857:1857:1857:1857: eerste verblijf in de Trappistenabdij in Westmalle (laatste in 1875)
1860:1860:1860:1860: Begrafenis van een Trappist
1862:1862:1862:1862: huwelijk met Léocadie Gorneaux, wordt vader van vijf kinderen
1866:1866:1866:1866: Heilige Stefanus Martelaar
1868:1868:1868:1868: stichtend lid van de Société libre des Beaux-Arts, ter verdediging van het
realisme, met o.a. Louis Dubois, Charles De Groux, Alfred Stevens en Alfred
Verwée.
1875:1875:1875:1875: De Boerenkrijg
1867186718671867----70: 70: 70: 70: Kruisweg voor de Sint-Pieterskerk te Sint-Pieters-Kapelle
12
1878:1878:1878:1878: bezoek aan de glasblazerij van Val Saint-Lambert en de staalgieterij van
Cockerill te Seraing.
1880:1880:1880:1880: eerste scènes van de industriearbeid getoond in de marge de
herdenkingstentoonstelling 50 jaar België
1881:1881:1881:1881: stichting van het tijdschrift L’Art moderne, o.l.v. Edmond Picard, Emile
Verhaeren en Octave Maus.
1881:1881:1881:1881: illustratiewerk “La Belgique” (1888) van Camille Lemonnier. Studiebezoeken
aan Henegouwen en Luik met de auteur en Xavier Mellery.
1882188218821882----83:83:83:83: zending en reis naar Sevilla. Kopiëert er de Kruisafneming (1547) van Pedro
Campana / Pieter de Kempeneer. Schetsen en schilderijen van het
dagelijkse leven in Andalusië.
1882188218821882----83: 83: 83: 83: De tabaksfabriek te Sevilla
1884:1884:1884:1884: De gebarsten smeltkroes
1884:1884:1884:1884: eerste salon van Les Vingt.
1885:1885:1885:1885: oprichting van de Belgische Werkliedenpartij
1885:1885:1885:1885: eerste wassen statuetten van Rustende puddler en Buildrager getoond op
het tweede salon van Les Vingt.
1886:1886:1886:1886: De smeder, eerste monumentale arbeidersfiguur getoond op het Salon te
Parijs
1887:1887:1887:1887: aanstelling tot leraar schilderkunst aan de Academie te Leuven
1887:1887:1887:1887: ooggetuige van de mijngasontploffing in de site van La Boule, Quaregnon
met meer dan 100 slachtoffers
1888:1888:1888:1888: Het grauwvuur. Een vrouw vindt haar dode zoon tussen de slachtoffers
1893:1893:1893:1893: project voor de sculpturen van de Kruidtuin te Brussel, in samenwerking met
Charles Van der Stappen
1894:1894:1894:1894: overlijden van zijn twee zonen, Karl en Georges.
1894:1894:1894:1894: eerste salon van La Libre Esthétique
1896:1896:1896:1896: succesvolle solotentoonstelling in galerie L’Art nouveau van S. Bing, Parijs
1897:1897:1897:1897: reis met Henry van de Velde naar Dresden en Berlijn, opname in de Duitse
avant-garde milieus
1818181898989898: eerste deelname aan de Wiener Sezession
1900:1900:1900:1900: betrekt zijn nieuwe woning met atelier te Elsene, Abdijstraat 59, vandaag het
Constantin Meuniermuseum.
1901:1901:1901:1901: aanzet tot het project Monument voor de Arbeid (gerealiseerd in 1930,
Laken, thans: Jachtenkaai)
1905:1905:1905:1905: overlijdt in zijn atelier-woning te Elsene, op 4 april
13
VII. In marge van de tentoonstelling
Samenwerking met M-Leuven
Meunier in LeuvenMeunier in LeuvenMeunier in LeuvenMeunier in Leuven
Op het hoogtepunt van zijn artistieke loopbaan woonde en werkte Constantin
Meunier acht jaar lang in Leuven (1887-1895). Hij gaf er bijna tien jaar les aan de
Academie voor Schone Kunsten en maakte er de meeste en ook veel van zijn beste
beeldhouwwerken waaronder Het Grauwvuur en Het monument van de arbeid.
Honderd jaar na zijn overlijden maakte het project “Meunier in dialoog. Een actueel
kunstparcours door Leuven” (2005) hem opnieuw zichtbaar in de stad.
Vandaag belicht M-Leuven, parallel aan de Meunier retrospectieve in de KMSKB, de
eerder onbekende periode van Meunier in Leuven. Zijn werken, inspiratiebronnen
en invloeden komen aan bod, evenals het postume museumproject.
www.mleuven.be | L. Vanderkelenstraat 28 | B – 3000 Leuven
+32 (0)16 27 29 29 | [email protected] | Ma >Zo 11:00 >18:00 / Do 11:00 >22:00
Ontdekkingsparcours in Brussel
10 belangrijke plekken in Brussel om Meunier te herontdekken 10 belangrijke plekken in Brussel om Meunier te herontdekken 10 belangrijke plekken in Brussel om Meunier te herontdekken 10 belangrijke plekken in Brussel om Meunier te herontdekken
Constantin Meunier heeft het grootste deel van zijn leven in de Belgische hoofdstad
doorgebracht en de bewijzen daarvan maken deel uit van ons dagelijks leven. Elke
dag lopen we er langs – soms zonder het te beseffen. Het oeuvre van Constantin
Meunier is verweven met het Brusselse landschap. Wij stellen een wandeling door
de stad voor, op zoek naar de geheimen over het leven en het oeuvre van
Constantin Meunier.
Een plan van het parcours met uitleg per locatie is hier verkrijgbaar:
www.expo-meunier.be/nl/parcours-meunier
Educateam
De gidsen van Educateam, de educatieve dienst van de Koninklijke Musea,
vergezellen de bezoekers tijdens hun reis doorheen het oeuvre van Constantin
Meunier. De retrospectieve tentoonstelling biedt een uitgelezen gelegenheid om
samen met een gids te verwonderen over de veelzijdigheid van deze schilder en
beeldhouwer. Tijdens de rondleidingen worden kunsthistorische en culturele
kennis, samen met een vormanalyse van de werken tot een boeiend geheel
verwerkt op maat van het publiek.
14
De cel Museum op MaatMuseum op MaatMuseum op MaatMuseum op Maat groepeert vier programma’s die verschillende activiteiten
aanbieden: Komeet (voor kwetsbare groepen), Sesam (voor socio-culturele
verenigingen), Gebarentaal (voor doven en slechthorenden) en Equinox (voor
blinden en slechtzienden).
Midis du CinémaMidis du CinémaMidis du CinémaMidis du Cinéma
Donderdag 25 september 2014
Film : « Le retour de Constantin Meunier » door Jean Antoine (1979), 34’, in FR
4 vertoningen : 11:30, 12:30, 13:30, 14:30
Info: + 32 (0)2 673 41 07
Adres: KMSKB, Auditorium B | Regentschapsstraat 3 | 1000 Brussel
LezingenLezingenLezingenLezingen
1o lezingen (in FR) worden georganiseerd van 30 sept. tot 16 dec. 2014, omtrent:
• het werk van Constantin Meunier
• de kunstenaars uit zijn tijd
• de gebruikte technieken (brons gieten, …)
• de banden met de moderne en actuele kunst
• de waarde van zijn œuvre op vandaag
Onderzoekers, professoren, gidsen zullen de sleutels geven om het belang van
Meunier te belichten voor het verleden, vandaag, en de toekomst.
- 30.09.2014: Opening door Francisca Vandepitte, commissaris van de expo
- 16.12.2014: Afsluiting door Alain Forti, Curator van « Le Bois du Cazier » (Marcinelle)
Broodje BrusselBroodje BrusselBroodje BrusselBroodje Brussel
Rondleiding in de Meunier tentoonstelling
Vrijdag 23 oktober 2014 13u > 14u
Info & reservatie: [email protected] | + 32 (0)2 508 33 33
Adres: KMSKB, Forum | Regentschapsstraat 3 | 1000 Brussel
Nocturne van de Brusselse MuseaNocturne van de Brusselse MuseaNocturne van de Brusselse MuseaNocturne van de Brusselse Musea
Donderdag 13 november In samenwerking met de Brusselse Museumraad
Musée Meunier Museum is dan uitzonderlijk open van 17u tot 20 u
• gratis toegang
• gratis rondleiding in NL om 17u30 + 18u30
• gratis rondleiding in FR om 18u00 + 19u00
Adres: Abdijstraat 59 | 1050 Brussel | + 32 (0)2 648 44 49
15
Midis de la PoésieMidis de la PoésieMidis de la PoésieMidis de la Poésie
Dinsdag 18 november 2014
« Constantin Meunier et les écrivains »
12u40 > 13u30
Info & reservatie: www.midisdelapoesie.be | [email protected]
Adres: KMSKB, Auditorium B | Regentschapsstraat 3 | 1000 Brussel
Meet the curatorMeet the curatorMeet the curatorMeet the curator
Zondag 23 november 2014
Rondleiding in de tentoonstelling met curator Francisca Vandepitte
• leer meer over het leven, het werk, en de wereld van Meunier
• stel al uw vragen aan de curator
• ontdek de anekdotes rond de tentoonstelling (opstelling, bruiklenen, transport,
scenografie, …)
rondleiding in FR: 11u, in NL: 14u30 (6/8€ + expo ticket)
Info & reservatie: [email protected] | + 32 (0)2 508 33 33
EquinoxeEquinoxeEquinoxeEquinoxe
Rondleidingen voor blinden en slechtzienden (in FR)
• op zaterdag 20 & zondag 21 september 2014 (om 10u30)
in het kader van de Open Monumentendagen
• op woensdag 8 oktober 2014 om 10u30
• op vrijdag 7 november 2014 om 14u30
Info & reservatie: [email protected]
Musée Meunier Museum
De atelierwoning van Meunier, die deel uitmaakt van de Koninklijke Musea voor
Schone Kunsten van België, is gratis toegankelijk en uitzonderlijk open van dinsdag
tot zondag tijdens de tentoonstelling.
• laatste woning van Meunier in zijn laatste levensjaren (1900-1905)
• met atelierruimtes (sculptuur, schilderwerk) van de kunstenaar
• huis in eclectische stijl van architect Ernest Delune
• meer dan 150 werken en documenten te bezichtigen
Abdijstraat 59 | 1050 Brussel | + 32 (0)2 648 44 49
16
VIII. Projecten van het Digitaal Museum
Tentoonstellingswebsite
In nauwe samenwerking met de Communicatiedienst
van de KMSKB heeft het Digitaal Museum zich de
afgelopen maanden toegelegd op de productie
van een mini-site die volledig gewijd is aan de
overzichtstentoonstelling Constantin Meunier. Intern
gerealiseerd, met de steun van het bedrijf Typi
Design (Brussel), laat www.expo-meunier.be een
nauwkeurige en visuele benadering van de
tentoonstelling toe. Het webplatform bevat alle
informatie die het publiek voor een bezoek nodig heeft en stelt het evenement voor
in al zijn facetten.
Het Digitaal Museum promoot het gebruik van
video’s binnen de KMSKB om projecten van de
instelling voor te stellen (onderzoeksresultaten,
ontmoetingen met experts, enz.). De keuze voor de
jonge videast Jose Huedo om video’s gelinkt aan de
Meuniertentoonstelling te verwezenlijken alsook de
lancering door het Digitaal Museum team van de
website Mediapat (www.mediapat.be) in 2013, vormen de eerste stappen in deze
richting.
Een steeds grotere toegang tot de collecties
De fotografische dienst van de KMSKB heeft in 2014
meer dan 100 foto’s gecreëerd ter illustratie van het
oeuvre van C. Meunier. Gerealiseerd in een zeer
hoge resolutie, zijn deze beelden voor specialisten
belangrijk als documentatie- en wetenschappelijk
onderzoeksmateriaal. Miljoenen pixels (200 miljoen
ixels, 300 DPI, A2 formaat voor elk bestand) laten de
observatie van de kleinste details toe. Naast de hoge precisiegraad van de
bestanden, zijn ze ook trouw aan het origineel op het vlak van de kleuren. Ze
werden stuk voor stuk chromatisch goedgekeurd door Dr. Francisca Vandepitte,
conservator moderne beeldhouwkunst en het Museum Constantin Meuniermuseum.
Een tijdrovend en rigoureus werk. De beelden zijn te ontdekken in de
tentoonstellingscatalogus en op de museumwebsite (www.fine-arts-museum.be).
17
De KMSKB hebben ongeveer 850 werken van C.
Meunier in hun collectie. Al 10 jaar lang houdt het
Digitaal Museum (Fotografische Dienst) zich bezig met
de digitalisering van de collecties in hoge resolutie
alsook met de dagelijkse informatisering ervan. De
ontwikkeling van de online catalogus en de groei van
het aanbod aan fotomateriaal kunnen bekeken
worden onder de sectie Collectie van de
museumwebsite.
3D-digitalisering
Dankzij een specifiek programma van het Federaal
Wetenschapsbeleid (Belspo), ondergingen twee
beeldhouwwerken van Meunier een 3D-digitalisering
www.expo-meunier.be/nl/permanente-collectie .
Het betreft de ‘Volksvrouw’ (inv. 10000 / 28) en de
‘Puddelaar’ (inv. 3066). Deze digitalisering maakt deel
uit van de voorbereidingsfase van het programma
voor digitalisatie van het wetenschappelijk en cultureel patrimonium van de FWI’s en
het Koninklijk Belgisch Filmarchief, DIGIT-02. Het is een eerste stap in de studie van de
toepasbaarheid van deze technieken in de context van federale verzamelingen.
Een app voor smartphones
De applicatie Podcatcher Guide ID, die gratis te
downloaden is via Apple Store en Google Play, laat toe het
bezoek aan de tentoonstelling voor te bereiden via 30
becommentarieerde kunstwerken. De app begeleidt de
bezoeker eveneens doorheen de zalen en biedt de
mogelijkheid om de werken opnieuw te bekijken na het
bezoek. De informatie staat zowel auditief als tekstueel ter
beschikking (wat de inhoud toegankelijk maakt voor
slechthorenden).
18
IX. Editie
Een rijk geïllustreerde catalogus “Constantin Meunier 1831-1905” wordt voor de
gelegenheid uitgegeven (Lannoo, 2014).
Auteurs: Michel Draguet, Francisca Vandepitte, Dominique Marechal, Jean-Philippe
Huys, Sura Levine, Paul Aron, Denis Laoureux, Peter Carpreau en Micheline Jérome-
Schotsmans.
X. Selectie beeldmateriaal
Constantin Meunier, Heilige Stefanus, 1867, olieverf op doek, Koninklijk Museum voor
Schone Kunsten, Antwerpen, inv. 1353 © Lukas – Art in Flanders vzw / foto: Hugo Maertens
19
Constantin Meunier, De Judaskus, 1869,
olieverf op doek, Koninklijke
Verzameling, Brussel, inv. 0441 TA
© IRPA-KIK, Brussel
Constantin Meunier, De begrafenis van de trappist, 1873, olieverf op doek, Broelmuseum Kortrijk, inv.
MSK/191 © Broelmuseum Kortrijk / foto: Fotorama Wevelgem
20
Constantin Meunier, De Boerenkrijg 1798-1799 (de samenkomst), ca. 1875, olieverf
op doek, KMSKB, Brussel, inv. 11542 © KMSKB / foto: J. Geleyns / Ro scan
Constantin Meunier, De arenleesters - platteland van Heist, ca. 1880, olieverf op
doek, KMSKB, Brussel, inv. 10000 / 221 © KMSKB / foto: J. Geleyns - Ro scan
21
Constantin Meunier, De gieterij te Seraing, 1880, olieverf op doek, Museum voor Schone Kunsten
van de stad Luik, inv. AW 319 © Stad Luik - BAL
Constantin Meunier,
Mijnwerkster, s.d., aquarel op
papier, KMSKB, Brussel, inv.
10000/244 © KMSKB / foto: J.
Geleyns / Ro scan
22
Constantin Meunier, Tabaksmanufactuur te Sevilla, 1883, olieverf op doek, KMSKB, Brussel, inv.
3227 © KMSKB / foto: Grafisch Buro Lefevre, Heule
Constantin Meunier, Sigarenmaaksters aan het
werk (Sevilla), 1882-83, houtskool op papier,
KMSKB, Brussel, Inv 10000/507 © KMSKB /
foto : Grafisch Buro Lefevre, Heule
23
Constantin Meunier, Puddelaar, 1884 / 1887-88, brons,
KMSKB, Brussel, inv. 3066
© KMSKB / foto: J. Geleyns / Ro scan
Constantin Meunier, De Walkure, ca. 1886,
houtskool, pastel en zwart krijt op papier,
private verzameling © Vincent Everarts
Photographie, Brussel
24
Constantin Meunier, Het grauwvuur - een vrouw
ontdekt haar zoon onder de doden, 1889, bronze,
KMSKB, Brussel, inv. 3200
© KMSKB / foto: J. Geleyns / Ro scan
Constantin Meunier, Het Zwarte Land, ca. 1893, olieverf op doek, Musée d’Orsay, Parijs,
inv. RF 1986-81 © RMN-Grand Palais (Musée d’Orsay) / foto: René-Gabriel Ojéda
25
Constantin Meunier, Triptiek van de
mijn, ca. 1900, middenluik: De calvarie,
olieverf op doek, KMSKB, Brussel, inv.
10000/176 (2) © KMSKB / foto : J.
Geleyns / Ro scan
Constantin Meunier, De buildrager, 1893, brons,
KMSKB, Brussel, inv. 10000 / 17 © KMSKB / foto:
Grafisch Buro Lefevre, Heule
26
XI. Citaten
“Wat mij niet onverschillig laat, is het feit dat een man die mijn meerdere is, Meunier,
[…] alle dingen heeft geschilderd waarvan ik gedroomd heb dat ik ze zou maken.”
Vincent van Gogh, 1889
“De beeldhouwer en de schilder van het democratisch leed, meer nog dan van het
menselijk leed, en zeker meer dan de schilder van het geïdealiseerde leed.”
Emile Verhaeren, 1893
“Al haar wanhoop spat uiteen in een innerlijke, scherpe storm die zonder grimas sterft
op de lange starre lijnen van haar gezicht.”
Camille Lemonnier, 1896
“Men onderscheidt de slaaf in al zijn mijnwerkers en puddelaars. Maar deze slaven
geeft hij de schoonheid van de gladiatoren.”
Eugène Demolder, 1901
Constantin Meunier in zijn atelier, ca. 1900,
archieffoto, KMSKB, Brussel, Inv. AACB 89941
© KMSKB / foto : J. Geleyns / Ro scan
27
“Een zang van kracht, en daarbij dat bijzondere moderne van den werker die de
machine meester is… zelfzeker met scherpe gevatheid.”
Auguste Vermeylen, 1903
“Constantin Meunier is een bewonderenswaardig man. Hij heeft de grootsheid van
Millet. Hij is één van de grootste kunstenaars van onze eeuw.”
Auguste Rodin, 1905
“Rodin en Meunier, de ene in de wereld van de passies, de andere in die van het
werk, zijn de enige die erin geslaagd zijn om deze sublieme bewegingen vast te
leggen.”
Maurice Maeterlinck, 1905
“De man van Meunier jammert niet, samen met die van Schopenhauer en hij verwenst
niet, samen met die van Nietzsche. Geen enkel woord onteert de grootheid van zijn
leed. Hij is ernstig en duister, degene die zich niets herinnert en die niet meer hoopt.”
Hubert Krains, 1905
“Hij laat zijn maaiers en zijn zaaiers los. Ze snoeien oude vooroordelen, werpen de
kiemen uit van rechtvaardig licht. Hij steekt er zijn hand voor in het brons.”
Mark Meekers, 2005
XII. Praktische informatie
Vernissage
Vrijdag 19.09.2014 | 18u30
Regentschapsstraat 3 | 1000 Brussel
Bevestiging: [email protected]
www.expo-meunier.be
Meer info + videomateriaal omtrent Expo Meunier
Openingsuren
Van 20.09.2014 tot 11.01. 2015
Dinsdag > zondag | 10:00 > 17:00
Vanaf 1 december : dinsdag > vrijdag | 10:00 > 17:00 & zaterdag > zondag | 11:00 > 18:00
Gesloten op maandag, 1 en 11 november, 25 december, 1 en 8 januari
Regentschapsstraat 3 | 1000 Brussel
28
Tarieven
€ 14,50 (WE: € 17,50) volwassene
€ 12,50 (WE: € 15,50) senior
€ 7,5 (WE: € 8,50) jongere, mindervalide en begeleider, leerkracht
€ 0 Vriend van de KMSKB, lid ICOM, kind vergezeld van een volwassene
“Family deals”
€ 14,50 (WE: € 17,50) voor 1 volwassene + 1 of 2 kinderen (gratis)
€ 29 (WE: € 35) voor 2 volwassenen + 1 of 2 kinderen (gratis)
Om zich te kunnen inleven in de context van de tweede helft van de 19de eeuw – periode
van Meunier – kan de bezoeker, naast de retrospectieve, ook genieten van een gratis
toegang tot het Fin-de-Siècle Museum. Tevens is het Musée Meunier Museum (Abdijstraat 59
te Elsene) gratis toegankelijk en uitzonderlijk open van dinsdag tot zondag tijdens de
tentoonstelling.
De audio-gids en app’ zijn ook inbegrepen in de toegangsprijs.
Adres
Koninklijke Musea voor Schone Kunsten van België
Musée Fin-de-Siècle Museum (-4)
Regentschapsstraat 3 | 1000 Brussel
Musée Meunier Museum
Abdijstraat 59 | 1050 Brussel
Aankoop tickets
- onlineticketing.fine-arts-museum.be
- ticketbalie Regentschapsstraat 3 | 1000 Brussel | tot 16:30
- groepen (reservatie verplicht): T +32 (0)2 508 33 33
Geleide bezoeken
Inlichtingen en reservaties: www.extra-edu.be
+32 (0)2 508 33 33 | [email protected]
Catalogus (NL/FR)
Lannoo, sept. 2014
Hardcover, 320p.
Verkrijgbaar in de Museumshop en boekhandels (39€)
Commissaris
Dr. Francisca Vandepitte
Conservator moderne beeldhouwkunst &
Constantin Meuniermuseum
29
XIII. Contactpersonen
Pers
Samir Al-Haddad
T + 32 2 508 34 08 M + 32 472 50 00 14
Regentschapsstraat 3 | 1000 Brussel
Communicatie
Isabelle Bastaits
Hoofd Externe Communicatie& Relaties
T + 32 2 508 34 09 M + 32 479 24 99 04
Regentschapsstraat 3 | 1000 Brussel
30
XIV. Sponsors & Partners
Top Related