Wrr vertrouwen in burgers

download Wrr vertrouwen in burgers

of 287

  • date post

    12-May-2015
  • Category

    Documents

  • view

    6.476
  • download

    0

Embed Size (px)

description

In dit rapport bepleit de WRR een andere rol van ambtenaren om de inzet van burgers voor de samenleving te stimuleren. Veel meer dan wordt gedacht, zijn burgers bereid initiatief te nemen. De WRR trof een groot aantal vormen van burgerbetrokkenheid aan: van razendsnel georganiseerde ludieke acties tot nieuwe samenwerkingsvormen tussen burgers en professionals. Helaas blijven er veel kansen voor burgerbetrokkenheid liggen. De WRR maakt zich zorgen over de grote groepen burgers die het vertrouwen in de overheid en hun eigen vermogen daar invloed op uit te kunnen oefenen dreigen te verliezen. Slechts kleine groepen burgers voelen zich aangesproken door de wijze waarop beleidsmakers hen pogen te betrekken. En beleidsmakers lijken op hun beurt weer weinig open te staan voor de nieuwe manieren waarop burgers hun betrokkenheid uiten. Steeds meer burgers nemen zelf het initiatief en omzeilen de gebruikelijke routes via politiek, belangenbehartigers en formele inspraakorganen die de belei

Transcript of Wrr vertrouwen in burgers

  • 1.WETENSCHAPPELIJKE RAAD VOOR HET REGERINGSBELEIDVertrouwen in burgers AMSTERDAM UNIVERSITY PRESS

2. Vertrouwen in burgers 3. De Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid(wrr) werd in voorlopi-ge vorm ingesteld in 1972. Bij wet van 30 juni 1976 (Stb. 413) is de positie van deraad definitief geregeld. De huidige zittingsperiode loopt tot 31 december 2012.Ingevolge de wet heeft de raad tot taak ten behoeve van het regeringsbeleidwetenschappelijke informatie te verschaffen over ontwikkelingen die op lange-re termijn de samenleving kunnen benvloeden. De raad wordt geacht daarbijtijdig te wijzen op tegenstrijdigheden en te verwachten knelpunten en zich terichten op het formuleren van probleemstellingen ten aanzien van de grotebeleidsvraagstukken, alsmede op het aangeven van beleidsalternatieven.Volgens de wet stelt de wrr zijn eigen werkprogramma vast, na overleg met deminister-president die hiertoe de Raad van Ministers hoort.De samenstelling van de raad is (tot 31 december 2012):prof. dr. J.A. Knottnerus (voorzitter)mw. prof. dr. ir. M.B.A. van Asseltprof. dr. P.A.H. van Lieshoutmw. prof. mr. J.E.J. Prinsprof. dr. ir. G.H. de Vriesprof. dr. P. WinsemiusSecretaris: dr. W. Asbeek BrusseDe wrr is gevestigd:Lange Vijverberg 4-5Postbus 200042500 EA Den HaagTelefoon 070-356 46 00Telefax 070-356 46 85E-mail info@wrr.nlWebsite: www.wrr.nl 4. WETENSCHAPPELIJKE RA AD VOOR HET REGER I NGSBELEIDVertrouwen in burgersov er v er a nk er i ng en st r at egie va nneder l a nds bu i t enl a ndbel eid Amsterdam University Press, Amsterdam 2012 5. Omslagafbeelding: Brian GarsonOmslagontwerp: Studio Danils, Den HaagVormgeving binnenwerk: Het Steen Typografie, Maarssenisbn 978 90 8964 404 6e-isbn 978 90 4851 577 6 (pdf)e-isbn 978 90 4851 578 3 (ePub)nur740 wrr/Amsterdam University Press, Den Haag/Amsterdam 2012Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opge-slagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm ofop enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopien, opnamen of enigeandere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.Voor zover het maken van kopien uit deze uitgave is toegestaan op grond van artikel16B Auteurswet 1912 j het Besluit van 20 juni 1974, Stb. 351, zoals gewijzigd bij hetBesluit van 23 augustus 1985, Stb. 471 en artikel 17 Auteurswet 1912, dient men de daar-voor wettelijk verschuldigde vergoedingen te voldoen aan de Stichting Reprorecht(Postbus 3051, 2130 kb Hoofddorp). Voor het overnemen van gedeelte(n) uit dezeuitgave in bloemlezingen, readers en andere compilatiewerken (artikel 16 Auteurswet1912) dient men zich tot de uitgever te wenden. 6. 7inhoudsopgaveSamenvatting11Ten geleide19Voorwoord21deel i burgerbetrokkenheid in nederland: een inleiding1 De uitdaging 271.1 Veelkleurig speelveld271.1.1 Formeel en informeel 271.1.2 Voortdurend in beweging301.2 Maatschappelijk onbehagen331.2.1 Concentratie van onvree en passiviteit 331.2.2 Complexiteitsrace371.2.3 Onverwachtse onderstromen401.3 Doorbraak noodzakelijk 44deel iiburgerbetrokkenheid in nederland: de praktijk2 Denken vanuit burgers 512.1 Meer dan beleidsparticipatie512.1.1 Beleidsparticipatie522.1.2 Maatschappelijke participatie532.1.3 Maatschappelijk initiatief 572.1.4 Kansen waar velden overlappen582.2 Burgers op het netvlies602.2.1 Uiteenlopende uitdagingen602.2.2 Uiteenlopende toerusting 612.2.3 Uiteenlopende betrokkenheidsstijlen642.3 Schuivende posities en nieuwe spelers682.3.1 Maatschappelijke instellingen682.3.2 Ngos692.3.3 Koplopers in het bedrijfsleven712.3.4 Andersbewegingen72 7. 8 vertrouwen in burgers3Randvoorwaarden voor succes793.1Sleutelfiguren 79 3.1.1Trekkers79 3.1.2Verbinders 81 3.1.3Ketens en netwerken 843.2Respect voor burgers 88 3.2.1Serieus nemen 88 3.2.2Voortdurende informatie-uitwisseling90 3.2.3Focus 933.3Evenwicht tussen loslaten en sturen98 3.3.1Ruimte99 3.3.2Eigenaarschap100 3.3.3Ruggensteun1024Drempels1074.1Schurende logicas107 4.1.1 Leefwereld tegenover systeemwereld107 4.1.2 Uiteenlopende werkwijzen1094.2Remmende structuren en systemen112 4.2.1 Logge overheidsstructuren113 4.2.2 Ontoegankelijke burgerstructuren 1184.3Kortetermijnorintatie 118 4.3.1 Gehaaste beleidsmakers 119 4.3.2 Haastige burgers1204.4Onzekere sleutelhouders121 4.4.1 Beperkte visie 122 4.4.2 Wankele rugdekking124deel iii burgerbetrokkenheid in nederland: de duiding5Burgerbetrokkenheid in een complexe samenleving1315.1Betrokken individuen 131 5.1.1 Aanleiding en drijfveren voor individuele betrokkenheid: de uitdaging132 5.1.2 Voorwaarden voor individuele actie: de toerusting133 5.1.3 Betrokkenheidsstijlen1355.2Dynamische groepen138 5.2.1 Groepsvorming en groepsprocessen139 5.2.2 Actievaardigheid van groepen141 5.2.3 Groepsculturen1425.3Vernetwerkte samenleving146 5.3.1 Complexiteit en veerkracht147 8. inhoudsopgave 95.3.2 Sleutelrol voor trekkers en verbinders1525.3.3 Lange staart: scheve verdeling met subculturen1545.3.4 Veenbrandfenomeen als uiting van dynamiek 1566 Nieuwe generatie doe-democratie1616.1 Onrustig speelveld1626.1.1Onbeheersbare informatiestromen1626.1.2Wankel middenveld1636.1.3Directere kanalen1666.2 Roep om directere vormen van democratie 1706.2.1Aggregatie: optelling van stemmen 1716.2.2Deliberatie: uitwisseling van argumenten1726.2.3Associatie: alledaagse leefomgeving 1736.3 Investeren in nieuwe vormen van binding 1746.3.1Samenbinding1756.3.2Dwarsbinding 1786.3.3Tegenbinding 1826.3.4Bovenbinding 1847 Netwerksturing: meer dan symboliek1877.1 Van Weber 1.0 naar Weber 2.0 1877.1.1 Cultuuraanpassingen 1887.1.2 Veranderende rolopvattingen 1907.2 en vervolgens Weber 3.01917.2.1 Institutionele intutie 1937.2.2 Gelaagd netwerk 194deel iv burgerbetrokkenheid in nederland: aanbevelingen8 Bouwen aan Vertrouwen 2038.1 Creer tegenspel2048.1.1Vergroot toegang tot data2048.1.2Verbreed eigen informatiegaring2078.2 Vergroot alledaagse invloed 2108.2.1Deel publiek eigendom in maatschappen 2118.2.2Versterk institutionele toerusting van collectief 2138.3 Stimuleer maatschappelijk verkeer 2168.3.1Bevorder tegenbinding in gedeelde ruimte 2168.3.2Geef frontlijnwerkers ruimte om te verbinden2178.4 Bouw steunpilaren 2198.4.1Waarborg solidariteit tussen instellingen en overheden 2208.4.2Leg nieuwe verbindingen 221 9. 10 vertrouwen in burgersAanzwengelen vliegwiel van verandering 225Visie226Rugdekking 228Vonk 229Bijlage AToelichting Motivaction-onderzoek 233Bijlage BLijst van gesproken personen243Begrippenlijst 257Literatuur 261 10. 11samenvattingBetrokken burgers zijn belangrijk voor een levende democratie. Ze houden volks-vertegenwoordigers en overheidsinstanties scherp en spelen een belangrijke rol inde inkleuring van de maatschappij; ze verschaffen het draagvlak voor het uitvoe-ren van beleid, vullen het in door hun alledaagse handelen, en zorgen voor maat-schappelijke vernieuwing door het inbrengen van ideen, onderwerpen enaanpakken. Burgers moeten echter wel betrokken kunnen en willen zijn.De afgelopen decennia hebben beleidsmakers zich vele inspanningen getroost omhet betrokkenheidsaanbod aantrekkelijker te maken, maar de resultaten zijnteleurstellend. Voortdurend is het een verhaal van veel projecten, weinig leren enonvoldoende structurele inbedding; vooral de aansluiting op onze samenleving iszoek. En juist die samenleving verandert, snel en onvoorspelbaar. Ook de wijzewaarop burgers betrokken zijn verandert. Niet langer gebeurt dat alleen op uitno-diging van beleidsmakers, maar steeds vaker op eigen initiatief, via directere kana-len en voorbijgaand aan het traditionele middenveld.Burgerbetrokkenheid is gaan behoren tot de categorie van de sluipende beleids-vraagstukken: hardnekkige problemen die zich voordoen bij de aanpak vanwezenlijke maatschappelijke vraagstukken. In eerste instantie worden ze nauwe-lijks opgemerkt, totdat, schijnbaar plotseling, ideaal en werkelijkheid te ver vanelkaar gescheiden blijken en een beleidsdoorbraak noodzakelijk is. Het is tegendeze achtergrond dat we ons de vraag stelden: Hoe kunnen beleidsmakers burgersbeter betrekken? Om die vraag te kunnen beantwoorden hebben we uitgebreidgesproken met vele burgers en beleidsmakers en onze bevindingen getoetst aanwetenschappelijk onderzoek uit diverse disciplines.Zowel het veldwerk als de theorie bevestigt dat burgers inventief zijn, veel kunnenen tot veel bereid zijn. Om de kansen en mogelijkheden die daaruit voortkomenten volle te benutten moeten beleidsmakers burgers vertrouwen en de ruimtebieden voor betrokkenheid. Het trefwoord van een samenleving die bouwt opburgerbetrokkenheid is daarom vertrouwen: vertrouwen van beleidsmakers inburgers, vertrouwen van burgers in beleidsmakers en in elkaar. Geen blindvertrouwen, maar vertrouwen met een gezonde dosis wantrouwen. Dat vertrou-wen is niet vanzelfsprekend, maar verlangt denken vanuit burgers, voortdurendinvesteren, en het scheppen van voorwaarden voor verandering: stapje voorstapje, experimenterend, lerend en waar nodig achteraf corrigerend.Denken vanuit burgersEen van de meest indringende lessen die uit ons onderzoek naar voren komt, is:denk vanuit burgers. Wie burgers wil betrekken moet denken vanuit hun perspec- 11. 12 vertrouwen in burgerstief. Burgers hebben uiteenlopende behoeften en kwaliteiten. Als daar onvol-doende rekening mee wordt gehouden, zullen (te) velen afhaken. Mensenworden om verschillende redenen uitgedaagd en beschikken over verschillendetoerustingen om de uitdagingen op te pakken. Is de toerusting te klein tenopzichte van de uitdaging, dan dreigt overvraging. Is de uitdaging te gering tenopzichte van de toerusting, dan dreigt verveling. In beide gevallen zullenmensen onvoldoende gemotiveerd zijn om betrokken te worden. Zijn echteruitdaging en toerusting met elkaar in evenwicht, dan zijn velen tot grote inzetbereid.Burgerbetrokkenheid biedt dan maatschappelijke kansen die op dit moment nogniet ten volle worden benut. Een dergelijke burgerbetrokkenheid bouwt op driesuccesfactoren. Een