Vertrouwen in burgers (Wrr)

download Vertrouwen in burgers (Wrr)

of 287

  • date post

    17-May-2015
  • Category

    Documents

  • view

    1.193
  • download

    5

Embed Size (px)

Transcript of Vertrouwen in burgers (Wrr)

  • 1. WETENSCHAPPELIJKE RAAD VOOR HET REGERINGSBELEID A M S T E R D A M U N I V E R S I T Y P R E S S Vertrouwen in burgers

2. Vertrouwen in burgers 3. DeWetenschappelijkeRaadvoorhetRegeringsbeleid(wrr)werdinvoorlopi- gevormingesteldin1972.Bijwetvan30juni1976(Stb.413)isdepositievande raaddefinitiefgeregeld.Dehuidigezittingsperiodeloopttot31december2012. Ingevolgedewetheeftderaadtottaaktenbehoevevanhetregeringsbeleid wetenschappelijkeinformatieteverschaffenoverontwikkelingendieoplange- retermijndesamenlevingkunnenbenvloeden.Deraadwordtgeachtdaarbij tijdigtewijzenoptegenstrijdighedenenteverwachtenknelpuntenenzichte richtenophetformulerenvanprobleemstellingentenaanzienvandegrote beleidsvraagstukken,alsmedeophetaangevenvanbeleidsalternatieven. Volgensdewetsteltdewrrzijneigenwerkprogrammavast,naoverlegmetde minister-presidentdiehiertoedeRaadvanMinistershoort. Desamenstellingvanderaadis(tot31december2012): prof.dr.J.A.Knottnerus(voorzitter) mw.prof.dr.ir.M.B.A.vanAsselt prof.dr.P.A.H.vanLieshout mw.prof.mr.J.E.J.Prins prof.dr.ir.G.H.deVries prof.dr.P.Winsemius Secretaris:dr.W.AsbeekBrusse Dewrrisgevestigd: LangeVijverberg4-5 Postbus20004 2500EA DenHaag Telefoon070-3564600 Telefax070-3564685 E-mailinfo@wrr.nl Website:www.wrr.nl 4. WETENSCHAPPELIJKE RAAD VOOR HET REGERINGSBELEID Amsterdam University Press, Amsterdam 2012 Vertrouwen in burgers over verankering en strategie van nederlands buitenlandbeleid 5. Omslagafbeelding: Brian Garson Omslagontwerp: Studio Danils, Den Haag Vormgeving binnenwerk: Het Steen Typografie, Maarssen isbn 978 90 8964 404 6 e-isbn 978 90 4851 577 6 (pdf) e-isbn 978 90 4851 578 3 (ePub) nur 740 wrr/Amsterdam University Press, Den Haag/Amsterdam 2012 Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opge- slagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopien, opnamen of enige andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever. Voor zover het maken van kopien uit deze uitgave is toegestaan op grond van artikel 16B Auteurswet 1912 j het Besluit van 20 juni 1974, Stb. 351, zoals gewijzigd bij het Besluit van 23 augustus 1985, Stb. 471 en artikel 17 Auteurswet 1912, dient men de daar- voor wettelijk verschuldigde vergoedingen te voldoen aan de Stichting Reprorecht (Postbus 3051, 2130 kb Hoofddorp). Voor het overnemen van gedeelte(n) uit deze uitgave in bloemlezingen, readers en andere compilatiewerken (artikel 16 Auteurswet 1912) dient men zich tot de uitgever te wenden. 6. 11 19 21 27 27 27 30 33 33 37 40 44 51 51 52 53 57 58 60 60 61 64 68 68 69 71 72 7 inhoudsopgave Samenvatting Ten geleide Voorwoord deel i burgerbetrokkenheid in nederland: een inleiding 1 De uitdaging 1.1 Veelkleurig speelveld 1.1.1 Formeel en informeel 1.1.2 Voortdurend in beweging 1.2 Maatschappelijk onbehagen 1.2.1 Concentratie van onvree en passiviteit 1.2.2 Complexiteitsrace 1.2.3 Onverwachtse onderstromen 1.3 Doorbraak noodzakelijk deel ii burgerbetrokkenheid in nederland: de praktijk 2 Denken vanuit burgers 2.1 Meer dan beleidsparticipatie 2.1.1 Beleidsparticipatie 2.1.2 Maatschappelijke participatie 2.1.3 Maatschappelijk initiatief 2.1.4 Kansen waar velden overlappen 2.2 Burgers op het netvlies 2.2.1 Uiteenlopende uitdagingen 2.2.2 Uiteenlopende toerusting 2.2.3 Uiteenlopende betrokkenheidsstijlen 2.3 Schuivende posities en nieuwe spelers 2.3.1 Maatschappelijke instellingen 2.3.2 Ngos 2.3.3 Koplopers in het bedrijfsleven 2.3.4 Andersbewegingen 7. 79 79 79 81 84 88 88 90 93 98 99 100 102 107 107 107 109 112 113 118 118 119 120 121 122 124 131 131 132 133 135 138 139 141 142 146 147 vertrouwen in burgers8 3 Randvoorwaarden voor succes 3.1 Sleutelfiguren 3.1.1 Trekkers 3.1.2 Verbinders 3.1.3 Ketens en netwerken 3.2 Respect voor burgers 3.2.1 Serieus nemen 3.2.2 Voortdurende informatie-uitwisseling 3.2.3 Focus 3.3 Evenwicht tussen loslaten en sturen 3.3.1 Ruimte 3.3.2 Eigenaarschap 3.3.3 Ruggensteun 4 Drempels 4.1 Schurende logicas 4.1.1 Leefwereld tegenover systeemwereld 4.1.2 Uiteenlopende werkwijzen 4.2 Remmende structuren en systemen 4.2.1 Logge overheidsstructuren 4.2.2 Ontoegankelijke burgerstructuren 4.3 Kortetermijnorintatie 4.3.1 Gehaaste beleidsmakers 4.3.2 Haastige burgers 4.4 Onzekere sleutelhouders 4.4.1 Beperkte visie 4.4.2 Wankele rugdekking deel iii burgerbetrokkenheid in nederland: de duiding 5 Burgerbetrokkenheid in een complexe samenleving 5.1 Betrokken individuen 5.1.1 Aanleiding en drijfveren voor individuele betrokkenheid: de uitdaging 5.1.2 Voorwaarden voor individuele actie: de toerusting 5.1.3 Betrokkenheidsstijlen 5.2 Dynamische groepen 5.2.1 Groepsvorming en groepsprocessen 5.2.2 Actievaardigheid van groepen 5.2.3 Groepsculturen 5.3 Vernetwerkte samenleving 5.3.1 Complexiteit en veerkracht 8. 152 154 156 161 162 162 163 166 170 171 172 173 174 175 178 182 184 187 187 188 190 191 193 194 203 204 204 207 210 211 213 216 216 217 219 220 221 inhoudsopgave 9 5.3.2 Sleutelrol voor trekkers en verbinders 5.3.3 Lange staart: scheve verdeling met subculturen 5.3.4 Veenbrandfenomeen als uiting van dynamiek 6 Nieuwe generatie doe-democratie 6.1 Onrustig speelveld 6.1.1 Onbeheersbare informatiestromen 6.1.2 Wankel middenveld 6.1.3 Directere kanalen 6.2 Roep om directere vormen van democratie 6.2.1 Aggregatie: optelling van stemmen 6.2.2 Deliberatie: uitwisseling van argumenten 6.2.3 Associatie: alledaagse leefomgeving 6.3 Investeren in nieuwe vormen van binding 6.3.1 Samenbinding 6.3.2 Dwarsbinding 6.3.3 Tegenbinding 6.3.4 Bovenbinding 7 Netwerksturing: meer dan symboliek 7.1 Van Weber 1.0 naar Weber 2.0 7.1.1 Cultuuraanpassingen 7.1.2 Veranderende rolopvattingen 7.2 en vervolgens Weber 3.0 7.2.1 Institutionele intutie 7.2.2 Gelaagd netwerk deel iv burgerbetrokkenheid in nederland: aanbevelingen 8 Bouwen aan Vertrouwen 8.1 Creer tegenspel 8.1.1 Vergroot toegang tot data 8.1.2 Verbreed eigen informatiegaring 8.2 Vergroot alledaagse invloed 8.2.1 Deel publiek eigendom in maatschappen 8.2.2 Versterk institutionele toerusting van collectief 8.3 Stimuleer maatschappelijk verkeer 8.3.1 Bevorder tegenbinding in gedeelde ruimte 8.3.2 Geef frontlijnwerkers ruimte om te verbinden 8.4 Bouw steunpilaren 8.4.1 Waarborg solidariteit tussen instellingen en overheden 8.4.2 Leg nieuwe verbindingen 9. 225 226 228 229 233 243 257 261 vertrouwen in burgers10 Aanzwengelen vliegwiel van verandering Visie Rugdekking Vonk Bijlage A Toelichting Motivaction-onderzoek Bijlage B Lijst van gesproken personen Begrippenlijst Literatuur 10. 11 samenvatting Betrokken burgers zijn belangrijk voor een levende democratie. Ze houden volks- vertegenwoordigers en overheidsinstanties scherp en spelen een belangrijke rol in de inkleuring van de maatschappij; ze verschaffen het draagvlak voor het uitvoe- ren van beleid, vullen het in door hun alledaagse handelen, en zorgen voor maat- schappelijke vernieuwing door het inbrengen van ideen, onderwerpen en aanpakken. Burgers moeten echter wel betrokken kunnen en willen zijn. De afgelopen decennia hebben beleidsmakers zich vele inspanningen getroost om het betrokkenheidsaanbod aantrekkelijker te maken, maar de resultaten zijn teleurstellend. Voortdurend is het een verhaal van veel projecten, weinig leren en onvoldoende structurele inbedding; vooral de aansluiting op onze samenleving is zoek. En juist die samenleving verandert, snel en onvoorspelbaar. Ook de wijze waarop burgers betrokken zijn verandert. Niet langer gebeurt dat alleen op uitno- diging van beleidsmakers, maar steeds vaker op eigen initiatief, via directere kana- len en voorbijgaand aan het traditionele middenveld. Burgerbetrokkenheid is gaan behoren tot de categorie van de sluipende beleids- vraagstukken: hardnekkige problemen die zich voordoen bij de aanpak van wezenlijke maatschappelijke vraagstukken. In eerste instantie worden ze nauwe- lijks opgemerkt, totdat, schijnbaar plotseling, ideaal en werkelijkheid te ver van elkaar gescheiden blijken en een beleidsdoorbraak noodzakelijk is. Het is tegen deze achtergrond dat we ons de vraag stelden: Hoe kunnen beleidsmakers burgers beter betrekken? Om die vraag te kunnen beantwoorden hebben we uitgebreid gesproken met vele burgers en beleidsmakers en onze bevindingen getoetst aan wetenschappelijk onderzoek uit diverse disciplines. Zowel het veldwerk als de theorie bevestigt dat burgers inventief zijn, veel kunnen en tot veel bereid zijn. Om de kansen en mogelijkheden die daaruit voortkomen ten volle te benutten moeten beleidsmakers burgers vertrouwen en de ruimte bieden voor betrokkenheid. Het trefwoord van een samenleving die bouwt op burgerbetrokkenheid is daarom vertrouwen: vertrouwen van beleidsmakers in burgers, vertrouwen van burgers in beleidsmakers en in elkaar. Geen blind vertrouwen, maar vertrouwen met een gezonde dosis wantrouwen. Dat vertrou- wen is niet vanzelfsprekend, maar verlangt denken vanuit burgers, voortdurend investeren, en het scheppen van voorwaarden voor verandering: stapje voor stapje, experimenterend, lerend en waar nodig achteraf corrigerend. Denken vanuit burgers Een van de meest indringende lessen die uit ons onderzoek naar voren komt, is: denk vanuit burgers. Wie burgers wil betrekken moet denken vanuit hun perspec- 11. tief. Burgers hebben uiteenlopende behoeften en kwaliteiten. Als daar onvol- doende rekening mee wordt gehouden, zullen (te) velen afhaken. Mensen worden om verschillende redenen uitgedaagd en beschikken over verschillende toerustingen om de uitdagingen op te pakken. Is de toerusting te klein ten opzichte van de uitdaging, dan dreigt overvraging. Is de uitdaging te gering ten opzichte van de toerusting, dan dreigt verveling. In beide gevallen zullen mensen onvoldoende gemotiveerd zijn om betrokken te worden. Zijn echter uitdaging en toerusting met elkaar in evenwicht, dan zijn velen tot grote inzet bereid. Burgerbetrokkenheid biedt dan maat