Evolutie en cultuur

download Evolutie  en cultuur

of 36

  • date post

    24-Feb-2016
  • Category

    Documents

  • view

    52
  • download

    1

Embed Size (px)

description

Evolutie en cultuur. Van Altamira tot Lowlands. Evolutie en cultuur. Nico M. van Straalen Lezing op Lowlands : http://vimeo.com/47855834. De mens is een naakte aap. Maki’s. Lori’s. Apen van de nieuwe wereld. Apen van de oude wereld. Mensapen. Spookdiertjes. Halfapen. - PowerPoint PPT Presentation

Transcript of Evolutie en cultuur

No Slide Title

Evolutie en cultuur1Evolutie en cultuurNico M. van StraalenLezing op Lowlands:http://vimeo.com/47855834

Van Altamira tot Lowlands2

De mens is een naakte aap

3

Evolutielijnenbinnen de primaten HalfapenEchte apenMensapenMakisLorisSpookdiertjesApen van denieuwe wereldApen van de oude wereldEerste primaten4Fylogenie van de mensapen

5DNA sequentie-identiteit onder primatenChromosoom 2 (100 kbp vensters)Marques-Bonet et al. (2009) Ann. Rev. Genomics Hum. Genet. 10, 355-386.

6Regulatoire evolutie

Enard et al. (2002) Science 296: 340-343Verschillen in genexpressie tussen mens, chimpansee en rhesusmakaak zijn in de hersenen veel groter dan in lever en bloed7Evolutie van genexpressieverschillen

Gilad et al. (2006) Nature 440: 242-245.Voor elk gen: expressie t.o.v. mens voor chim-pansee, orang-oetan en rhesus-makaakLager bij mensapenHoger bij mensapen8Conclusies uit de geneticaGenoom van de mens verschilt nauwelijks van dat van de mensapenWerking van genenis meer verschillenddan de structuur vangenenRegulatie en samen-werking van genen iscruciaal

Opeenvolging van primatenfossielen tijdens het Cenozocum(65 My BP - heden)10

Australopithecus afarensis Paranthropus robustus Homo habilis Homo erectus

11Enkele jaartallen6-7 miljoen jaar geleden: eerste rechtop lopende aapmensachtige wezens (Afrika)200.000 jaar geleden: ontstaan van Homo sapiens (Afrika)80.000 jaar geleden: begin van migraties van Homo sapiens (naar Midden Oosten en Azi)40.000 jaar geleden: eerste Homo sapiens in Europa; culturele explosie10.000 jaar geleden: landbouwrevolutie verspreidt zich vanuit het Midden Oosten, China en Midden Amerika12

Ongeveer 6 miljoen jaar geleden verschenen de eerste aapmensen.13

De eerste honininen liepen wel rechtop, maar hadden nog het hersenvolume van de chimpansee De eerste relatief goed bekende homininen zijn die van het genus genus Australopithecus

14

Alle oude hominine fossielen worden gevonden in Afrika15Fylogenie van de homininen Homininen: subfamilie van de Hominidae Definirende kenmerk: bipedalisme Ontstaan 6-7 My BP In totaal 8 Homo-soorten en 9 niet-Homo homininen Recente vondsten brengen het aantal soorten homi-ninen op 24! Robuuste en graciele lijn Sterk vertakt evolutie-patroon met veel dood-lopende lijnen

Cultuur16

OldowanAcheulienMoustrienHomo habilisHomo erectusHomo neanderthalensisGebruik van stenen werktuigen: vanaf 2,7 miljoen jaar geleden17Figure 11.41

Chimpansees gebruiken soms stenen om noten e.d. te kraken, maar deze werktuigen worden niet gevormd of veranderd18In West Africa, chimpanzees use stones to crack open hard-shelled nuts.De culturele revolutie in Europa40 30 ky BP: explosie vanculturele expressie (stenenwerktuigen ornamenten,grottekeningen)Indicatief voor symbolisch gedragGeassocieerd met de komst van anatomisch moderne mensen (Cro-magnon)Oudere culturen met symbolisch gedrag bestonden mogelijk al in Afrika (tot 71 ky BP)

Grotten met arte-facten van H. sapiens in Europa20Prehistorische schilderingen in de grotten van Lascaux

De Sixtijnse kapel van de prehistorie

21

Plafond van de polychrome kamerThe grot van Altamira (Noord Spanje)18.500 - 14.000 y BP, ontdekt in 187922Venus-beeldjes van de Cro-magnon mens

Venus vanWillendorfVenus van Lespugue23Genetische basis voor culturele evolutie?Dopaminereceptoren zijn sterkvariabel tussen mensenSommige varianten zijngecorreleerd met gedrags-fenotypes (novelty seeking)Het 7R-allel van DRD4 is pas recent ontstaan (50 ky BP!), maar is toch relatief algemeenHet DRD4-locus is mogelijk onderworpen geweest aan positieve selectieDing, Y.-C., et al. (2002) PNAS 99(1), 309-314.

24Conclusies uit de paleoantropologieHomo habilis maakte de eerste stenen werktuigen, 2.5 miljoen jaar geledenWerktuigen zijn gaandeweg steeds verfijnder gewordenPlotselinge toename van culturele uitingen 40.000 jaar geleden

Wat is cultuur?

Couperin Cinquieme PreludeCouperin_Cinquieme_Prelude_Ordinaire.ogg26Geluidsbestand clavecimbel toevoegen!Wat is cultuur?

Evolutionair perspectiefCultuur is een gedrag datde meeste leden van een groep vertonen,gedurende langere tijd vertoond wordtovergedragen wordt door imitatie en sociaal leren

Cultuur is sociaal overgedragen cumulatieve informatie ten aanzien van gedragWat maakt cultuur cumulatief?Aspecten van culturele transmissie die cumulatieve culturele uitingen mogelijk maken:Mind readingLeren door imitatieGevoeligheid voorafkeuring en aan-moediging TaalOnderwijs!

29Evolutie van cultuur benvloedt biologische evolutie

Neanderthaler van La Chapelle-aux-Saintes was een oude manOude en zieke personen konden overleven: werden verzorgdDaardoor kan de genetische samenstelling van een populatie veranderenGladde onder-kaak zonder kiezenCultuur ontwikkelt zich in groepenGroepen concurreren met elkaarIn groepen ontstaat gemakkelijk copieergedragVermindert verschillen binnen de groepConsolideert verschillen tussen groepen

Sociale omgeving n biologie van de mens ware ideale uitgangspunten voor de evolutie van cultuurSterke wederkerigheid: biologische basis voor de evolutie van cultuurWoede motiveert mensen om iemand te straffen die de norm overschrijdtSchuld zorgt ervoor dat normen niet gemakkelijk overschreden wordenSchaamte stimuleert correcties op gedrag dat anderen afkeurenTrots bevordert gedrag dat anderen goedkeuren

Gintis et al. (2003) Evol. Human Behav. 24: 153-172Culturele driftBehoud en verspreiding van cultureel gedrag zelfs als dat overduidelijk nadelig isKuru (prionziekte) bij het Fore-volk van Papoea Nieuw Guinea

Genetische variatie in het Midden-OostenPalestijnen zijn genetisch meer verwant aan Joden dan aan andere Arabische volkeren

34Conclusies uit psychologieCultuur is sociaal overgedragen cumulatief gedragCulturele evolutie werkt in op biologische evolutieCulturele evolutie kan onderworpen zijn aan driftCultuur ontwikkelt zich in groepenSterke wederkerigheid is de basis voor samenwerking tussen mensenEvolutie van sterke wederkerigheid is mogelijk door (1) aangeboren emoties (2) culturele groepselectieEvolutie van cultuur: samenspel van genetica, psychologie en sociale structuur

36