E skillsvoorzorgprofessionals · 2017-12-06 · 6...

of 27/27
1 Eskills voor zorgprofessionals Dr. Erik de Vries, Lector Innovatie in de Publieke Sector Drs. Marijn Gielen, onderzoeker Kapittelweg 33 6525 EN Nijmegen Postbus 6960 6503 GL Nijmegen www.han.nl/publiekezaak
  • date post

    22-Jul-2020
  • Category

    Documents

  • view

    2
  • download

    0

Embed Size (px)

Transcript of E skillsvoorzorgprofessionals · 2017-12-06 · 6...

  • 1

    E-‐skills  voor  zorgprofessionals     Dr. Erik de Vries, Lector Innovatie in de Publieke Sector Drs. Marijn Gielen, onderzoeker

    Kapittelweg 33 6525 EN Nijmegen Postbus 6960 6503 GL Nijmegen www.han.nl/publiekezaak

  • 2

    1 Introductie

    “eHealth:  verder  dan  je  denkt”  is  de  titel  van  de  eHealth  monitor  2013.  Daaruit  blijkt  dat  er  steeds  meer  toepassingen  van  eHealth  worden  ingezet  in  de  Nederlandse  gezondheidszorg.  Doelen  die  daarbij  worden  nagestreefd  zijn  doelmatigheid,  zelfmanagement,  kwaliteiten  en  continuïteit  van  zorg,  toegankelijkheid  en  patiëntveiligheid  (monitor,  2013).    We  praten  over  een  grote  variëteit  aan  toepassingen  zoals  Internet  toepassingen  voor  het  verstrekken  van  informatie,  interactieve  zorgcommunicatie  (zoals  e-‐consultatie  of  zorgcommunities),  zorgportalen,  Elektronische  Patiën-‐tendossiers  (EPD’s),  Elektronische  Verpleegdossiers  (EVP’s),  Elektronische  Cliëntendossiers  (ECD’s),  mobiele  zorgapplicaties,  virtual  reality  programma’s  (zoals  serious  gaming),  domotica,  sensor  technologie  (voor  monitoring  op  afstand)  of  zorgrobotica.    Draagvlak  onder  professionals  wordt  genoemd  als  een  van  de  barrières  voor  de  invoering  van  eHealth.  Professionals  hebben  vaak  moeite  met  het  toepassen  van  ICT  omdat  ze  daarin  onvol-‐doende  opgeleid  zijn.  De  verwachting  is  dat  de  gezondheidszorg  anno  2020  op  grote  schaal  ge-‐bruik  zal  maken  van  eHealth  en  dat  dit  de  enige  weg  is  om  te  kunnen  voldoen  aan  de  toenemende  zorgvraag  als  gevolg  van  de  vergrijzing.  De  huidige  trend  in  ouderenzorg,  thuiszorg  en  jeugdzorg  is  er  een  richting  zelfmanagement  en  decentralisatie  en  wordt  met  nieuwe  wetgeving  kracht  bijgezet.  eHealth  toepassingen  vergroten  de  realisatiemogelijkheden  hiervan.  Juist  nu  de  zorg  zo  sterk  in  beweging  is  als  gevolg  van  veranderende  wetgeving  ontstaat  momentum  voor  vernieu-‐wing  zoals  eHealth  en  veranderende  beroepsprofielen.    Doel  van  dit  onderzoek  In  dit  onderzoek  ontwikkelen  we  E-‐skills  toekomstprofielen  voor  de  zorg.  Dit  zijn  beschrijvingen  van  de  E-‐skills  die  in  verschillende  zorgberoepen  nodig  zijn  anno  2020.      Deze  zijn  bedoeld  om  bewustwording  onder  zorgprofessionals,  HRM  professionals  en  onderwijs-‐ontwikkelaars  te  bevorderen.  De  E-‐skills  toekomstprofielen  zijn  beknopt  en  daarmee  breed  en  makkelijk  toegankelijk.  Ze  illustreren  de  toekomst.  De  profielen  zijn  niet  bedoeld  voor  formele  onderwijsdoeleinden  of  formele  HRM  doeleinden.  De  profielen  kunnen  echter  wel  de  basis  vor-‐men  voor  besluitvorming  over  opleidingen  en  personeelsvereisten  enerzijds  en  het  ontwerp  van  opleidingen  anderzijds.  

  • 3

    2 Leeswijzer

    Dit  rapport  bestaat  uit  zes  onderdelen.  1. Wat  verstaan  we  onder  eHealth?  2. Welke  ontwikkelingen  zijn  er  in  de  zorg  en  hoe  sluit  eHealth  daarop  aan?  3. Trends  in  zorg  technologie  4. De  behoefte  aan  betere  E-‐skills  in  de  zorg  5. E-‐skills  voor  de  toekomst  6. E-‐skills  toekomstprofielen  2020  

     Als  u  bekend  bent  met  de  zorg,  eHealth  en  de  vraag  naar  verbetering  van  E-‐skills  in  de  zorg,  kunt  u  onderdeel  een  tot  en  met  vier  overslaan.  Onderdeel  vijf  introduceert  de  toekomstprofielen  in  deel  zes  en  verbetert  het  begrip  daarvan.

  • 4

    3 Ontwikkelingen  in  de  Zorgsector

    EHealth  toepassingen  dragen  al  een  aantal  jaren  de  belofte  in  zich  om  een  belangrijke  sleutel  te  zijn  voor  een  voordeliger  en  kwalitatief  hoogwaardiger  zorgsector.  “De  verwachtingen  ten  aan-‐zien  van  EHealth  in  Nederland  zijn  positief”,  zo  meldt  de  meest  recente  eHealth  Monitor.  In  de  praktijk  zien  we  veel  verschillende  initiatieven,  van  beeldschermzorg,  tot  het  inzetten  van  senso-‐ren  in  de  ouderenzorg,  de  ontwikkeling  van  zelfhulpmodules  op  het  internet,  E-‐therapie  en  toe-‐passingen  van  serious  gaming  om  depressies  tegen  te  gaan.  Hoewel  de  gezondheidszorg  nog  steeds  in  de  beginfase  staat  van  het  professioneel  gebruiken  van  nieuwe  technologische  moge-‐lijkheden  in  de  dagelijkse  zorg,  is  de  verwachting  dat  de  sector  anno  2020  op  grote  schaal  ge-‐bruik  zal  maken  van  eHealth  toepassingen.      

                 

     Dat  vraagt  de  nodige  veranderingen  in  de  werkwijze  van  zorgprofessionals  en  het  opleiden  daar-‐van.  Zoals  de  minister  van  VWS  in  haar  eHealth  brief  van  2012  constateert;  “de  adoptie  van  eHealth  door  patiënten  en  professionals  is  een  belangrijke  voorwaarde  om  de  kansen  van  eHealth  te  kunnen  verzilveren”  (Krijgsman  et  al,  2013,  9).  Wat  houdt  die  adoptie  dan  in?  Over  welke  vaardigheden  en  competenties  zouden  zorgprofessionals  idealiter  beschikken  om  eHealth  toepassingen  doelmatig  in  te  zetten  in  hun  dagelijks  werk?    Om  een  beeld  te  kunnen  schetsen  van  de  wijze  waarop  ICT-‐toepassingen  en  -‐innovaties  invloed  hebben  op  beroepsuitoefening  in  de  zorgsector,  hebben  we  samen  met  zorgprofessionals  onder-‐zocht  welke  E-‐skills  zorgprofessionals  idealiter  zouden  moeten  bezitten  in  2020.  Hierdoor  ont-‐staat  een  stip  op  de  horizon  van  waaruit  je  in  het  heden  gesprekken  kunt  voeren  en  acties  kunt  ondernemen.  Aan  de  hand  van  zes  toekomstprofielen  schetsen  we  een  prikkelend  toekomstbeeld  op  E-‐skills  van  zorgprofessionals  in  2020.  Deze  werken  als  een  geheugen  van  de  toekomst,  waar  naartoe  vandaag  stappen  kunnen  worden  gezet  (De  Vries,  Panneman  en  de  Bruijn,  2013).    De  ontwikkelingen  op  het  gebied  van  eHealth  en  de  invloed  daarvan  op  zorgberoepen  staat  niet  op  zichzelf.  Het  past  in  een  bredere  transitie  van  de  zorgsector.  We  bespreken  allereerst  de  be-‐langrijkste  trends  in  de  zorg,  technologische  ontwikkelingen  en  huidige  stand  van  zaken  rond  digitale  vaardigheid  in  de  zorgsector.  Deze  trends  geven  richting  aan  het  denken  over  de  inzet  van  technologie  in  de  zorg  en  de  invloed  daarvan  op  zorgberoepen  in  de  toekomst.  Dit  zijn  trends  waar  we  nu  al  midden  in  zitten.  Vervolgens  voegen  we  daar  de  inzichten  uit  diverse  ontwerpses-‐sies  met  zorgprofessionals,  ICT-‐experts  en  docenten  aan  toe.  Uitmondend  in  zes  toekomstprofie-‐len  voor  zorgprofessionals  anno  2020  op  MBO  en  HBO  niveau.  Deze  toekomstprofielen  zijn  niet  uitputtend  en  al  evenmin  voorschrijvend.  We  willen  er  vooral  een  prikkelend  beeld  mee  schetsen  dat  de  richting  van  vaardigheden-‐  en  competentie-‐ontwikkeling  aangeeft.    

    “eHealth  is  het  gebruik  van  nieuwe  informatie  en  communicatie  technologieën,  en  met  name  internet  technologie,  om  gezondheid  en  gezondheidszorg  te  ondersteunen  of  te  verbeteren”    (Krijgsman  et  al.,  2013).    

  • 5

    4 Ontwikkelingen  in  de  Zorgsector

    De  zorgsector  heeft  te  maken  met  grote  veranderingen.  Die  veranderingen  komen  voort  uit  bre-‐dere  maatschappelijke  trends.  In  ontwikkeling  van  nieuwe  eHealth  toepassingen  zien  we  deze  trends  terugkomen  als  centrale  thema’s.  We  onderscheiden  zes  trends  en  beëindigen  de  be-‐schrijving  steeds  met  consequenties  voor  informatie  uitwisseling  en  eHealth  toepassing.    1.  Complexere  zorgvraag  De  verwachting  is  dat  tot  2030  de  vraag  naar  zorg  sterk  zal  toenemen  (Peeters  et  al,  2013,  13).  Niet  alleen  het  aandeel  65-‐plussers  blijft  stijgen,  maar  ook  het  aantal  personen  dat  ouder  is  dan  80  jaar.  Deze  ‘dubbele  vergrijzing’  zorgt  voor  een  grotere  zorgvraag.  Daarnaast  verwacht  het  RIVM  dat  het  aantal  mensen  met  een  chronische  ziekte  de  komende  decennia  flink  zal  groeien.  Dan  gaat  het  om  bijvoorbeeld  suikerziekte,  hartfalen,  dementie  en  beroerte  (www.rivm.nl).  “Het  RIVM  schat  dat  het  aantal  mensen  met  een  chronische  ziekte  in  de  periode  2000-‐2020  met  35%  zal  stijgen  en  dat  in  2015  de  helft  van  de  bevolking  van  25  tot  85  jaar  een  chronische  ziekte  zal  hebben”  (de  Witte,  ?,  2).  Een  groter  deel  zal  ook  te  maken  krijgen  met  meerdere  aandoeningen  tegelijk.  Met  als  gevolg  dat  ook  het  aantal  verschillende  zorgverleners  dat  bij  een  ziektegeval  betrokken  is  toeneemt,  zoals  ondermeer  Nictiz  stelt  (Klein  Wolterink  et  al.,  2012,  2).  “De  intensi-‐teit  en  de  duur  van  de  benodigde  zorg  zullen  hierdoor  groter  worden  (...)  Deze  stijgende  zorg-‐vraag  en  complexe  aard  van  de  zorgbehoefte  vragen  om  een  andere  organisatie  van  de  zorg”  (Peeters  et  al,  2013,  13/14).  Zowel  de  casus  complexiteit  als  de  patiëntcomplexiteit  neemt  toe  (Lambregts  en  Grotendorst,  2012c).  Complexere  zorgvraag  impliceert  complexere  dossiervor-‐ming,  meer  inhoudelijke  communicatiestromen,  meer  informatiestromen  a.g.v.  coördinatie  van  werk  en  meervoudige  monitoring  van  patiënten  met  bijbehorende  informatiestromen.    2.  Samenwerking  en  ketenzorg  Eerder  noemden  we  de  complexere  zorgvraag  als  belangrijke  trend.  Het  gevolg  is  dat  steeds  va-‐ker  zorg  moet  worden  verleend  door  een  netwerk  van  verschillende  zorgaanbieders  in  eerste-‐lijns-‐  en  tweedelijns  zorg.  Doordat  steeds  meer  verschillende  zorgaanbieders  betrokken  zijn  bij  een  cliënt  is  het  zaak  meer  aandacht  te  hebben  voor  het  strakker  organiseren  van  deze  zorgke-‐ten.  Vragen  als;  wie  heeft  de  regie  over  een  specifiek  zorgdossier,  wie  verwijst  door  naar  wie,  of  welke  informatie  wordt  uitgewisseld  met  wie,  zijn  dan  steeds  belangrijker.  Deze  trend  vraagt  om  meer  en  betere  afstemming  tussen  zorgprofessionals  en  om  andere  rollen  van  deze  professionals.  De  trend  vraagt  ook  om  technologie  waarmee  (dynamisch)  regie  kan  worden  gevoerd,  door  pati-‐ent,  mantelzorger  en/of  professionals.    3.  Zelfmanagement  door  cliënten  en  zelfsturende  teams  van  professionals  Naast  een  groeiend  aandeel  chronisch  zieken,  groeit  tegelijkertijd  het  aantal  mensen  dat  zich  op  oudere  leeftijd  nog  altijd  goed  zelf  kan  redden.  Samen  met  de  brede  maatschappelijke  aandacht  voor  ‘de  participatiesamenleving’  zien  we  een  trend  richting  ‘zelfmanagement’  door  patiënten.  Enerzijds  is  het  een  gevolg  van  de  afnemende  intramurale  opvangmogelijkheden,  mensen  moe-‐ten  wel  langer  zelfstandig  blijven.  Anderzijds  krijgen  patiënten  steeds  meer  mogelijkheden  om  zichzelf  uitgebreider  te  informeren  en  informatie  uit  te  wisselen  met  gelijkgestemden  en  verzor-‐genden.  Daarnaast  wordt  er  meer  waarde  gehecht  aan  het  behouden  van  de  regie  over  de  eigen  zorgvraag  binnen  een  complex  landschap  van  zorgverleners  en  de  wens  om  zorg  op  maat  te  krij-‐gen.  “Vooral  in  de  kringen  van  patiëntenorganisaties  wordt  veel  waarde  gehecht  aan  het  behoud  van  regie  en  zeggenschap  over  het  eigen  leven  bij  mensen  met  een  chronische  ziekte,  maar  ook  in  de  gehandicaptenzorg  en  de  ouderenzorg  worden  ‘eigen  regie’  en  ‘zelfmanagement’  steeds  be-‐langrijker”  (Peeters  et  al,  2013,  18).  Voorbeelden  van  zelfmanagement,  die  in  de  literatuur  wor-‐den  genoemd  zijn;  zelfbehandeling,  zelfmonitoring  en  het  coördineren  van  de  eigen  zorgdossiers.  

  • 6

    De  verwachting  is  dat  de  gedachte  dat  de  cliënt  regisseur  is  van  de  eigen  zorgvraag  zal  toenemen.  “Patiënten  willen  meer  grip  krijgen  op  de  zorg  die  aan  hen  verleend  wordt.  In  toenemende  mate  willen  zij  (mee)  bepalen  door  wie  en  hoe  zij  behandeld  worden”  (Van  Rijen  et  al,  2002,  164).  Deze  trend  zal  onder  andere  invloed  hebben  op  de  toegang  tot  zorg,  de  mate  en  aard  van  infor-‐matievoorziening  en  concurrentieverhoudingen  tussen  zorgaanbieders.  Binnen  deze  trend  valt  ook  de  ontwikkeling  van  zelfsturende  teams  te  zien.  Mondige  cliënten,  die  zelf  mede  hun  zorgproces  vorm  gaan  geven,  vragen  om  professionals  met  kennis  en  mandaat.  Professionals  met  voldoende  inzicht  in  ketenzorg,  in  het  voeren  van  regie  over  het  eigen  hande-‐len,  die  kunnen  inspelen  op  nieuwe  vragen  en  bij  urgentie  kunnen  ingrijpen.  Deze  professional  heeft  meer  verantwoordelijkheid  en  kan  minder  terugvallen  op  een  manager,  ondersteuning,  of  ‘de  organisatie’.  Eigen  regie  roept  vragen  op  over  het  beheer  van  patiëntendossiers,  behandel-‐plannen  en  de  interactie  tussen  cliënten,  mantelzorgers  en  zorgverleners.  Tevens  vraagt  het  om  methoden  van  zelfbehandeling.    4.  Zorg  op  afstand  c.q.  zorg  dichter  bij  huis  Zorg  zal  in  de  toekomst  steeds  meer  plaats  gaan  vinden  buiten  de  zorginstellingen,  in  de  thuissi-‐tuatie  van  de  patiënt.  In  de  ouderenzorg  en  de  gehandicaptenzorg  is  deze  trend  naar  extramurale  zorg  al  langer  zichtbaar.  Enerzijds  omdat  er  simpelweg  niet  voldoende  plaatsen  zijn  binnen  zorg-‐instellingen  door  de  vergrijzing  en  decentralisatie  van  de  extramurale  zorg  en  persoonlijke  ver-‐zorging,  anderzijds  in  verband  met  de  wens  naar  meer  eigen  regie  door  de  cliënt.  Zoals  De  Wit  (20?)  aangeeft  is,  “het  beeld  van  de  grote  zorginstelling  (...)  aan  het  verdwijnen  en  maakt  plaats  voor  kleine  woonvormen,  begeleid  zelfstandig  wonen  of  geheel  zelfstandig  wonen  met  technolo-‐gische  ondersteuning  en  toezicht  op  afstand.  (...)  Deze  trend  maakt  het  noodzakelijk  na  te  denken  over  nieuwe  zorgvormen,  waarbij  zorg  thuis  centraal  staat  en  professionals  meer  op  afstand  komen.”  Kortere  ziekenhuis  opname,  langer  thuiszorg  voor  ouderen,  nadruk  op  de  zelfredzaam-‐heid;  het  zal  allemaal  leiden  tot  een  trend  naar  verdere  fysieke  verwijdering  van  de  patiënt  van  de  traditionele  zorginstelling  en  meer  zorg  in  de  eigen  woning.  Communicatie  op  afstand  is  on-‐vermijdelijk  en  kan  ook  bijdragen  aan  gevoelens  van  fysieke  en  geestelijke  veiligheid  van  patiën-‐ten  en  familie.  Ambulant  werken  van  medewerkers  is  de  norm  en  vraagt  om  adequate  technische  hulpmiddelen  ter  ondersteuning.    5.  Transparantie  en  standaardisering  van  verantwoording  Zorgverleners  moeten  in  toenemende  mate  verantwoording  afleggen  over  hun  werk  en  het  resul-‐taat  daarvan.  Ten  eerste  gaat  het  om  het  vastleggen  van  gegevens  in  zorgplannen  of  (elektroni-‐sche)  patiënten  dossiers.  Ten  tweede  gaat  het  om  het  valideren  van  behandelmethoden  en  moni-‐toring  van  effectiviteit  en  efficiency.  Op  beide  niveaus  zien  we  een  trend  richting  maatwerk  én  standaardisering.  Zorg  richt  zich  steeds  meer  op  het  leveren  van  maatwerk  voor  iedere  individu-‐ele  patiënt.  Tegelijkertijd  vraag  dat  om  een  duidelijke,  uniforme  en  gestandaardiseerde  verslag-‐legging,  zodat  resultaten  vergeleken  en  uitgewisseld  kunnen  worden.  De  grotere  rol  van  verzekeraars  speelt  hierin  mee.  Zoals  het  FWG  Trendrapport  stelt;  “door  het  selectief  contracteren  wordt  alleen  bij  die  zorgaanbieders  ingekocht,  die  voldoen  aan  de  gestelde  kwaliteitsvoorwaarden”  (FWG,  2011,  88).  Zorgverzekeraars  vragen  daarom  van  zorgaanbieders  dat  zij  resultaten  kunnen  aantonen,  zowel  voor  lopende  als  nieuwe  behandelmethoden.  Transpa-‐rantie  en  maatwerk  vragen  om  gestandaardiseerde  uitwisseling  van  informatie.    6.  Groeiende  aandacht  voor  preventie  Voorkomen  is  beter  dan  genezen.  In  lijn  met  de  stijgende  kosten  van  de  gezondheidszorg  in  Ne-‐derland  ontstaat  er  steeds  meer  aandacht  voor  preventie.  In  2011  bedroegen  de  uitgaven  aan  de  gezondheidszorg  €90  miljard,  ruim  €5.000  per  inwoner  (Peeters  et  al,  2013,  14).  Preventie  vraagt  investering  in  voortdurende  kennisontwikkeling  naar  ziektebeelden  en  monitoring  in  een  

  • 7

    vroeg  stadium.  Maar  ook  om  op  gedragsbeïnvloedende  communicatie  en  interactieve  communi-‐catiemiddelen.  

  • 8

    5 Trends  in  zorg  technologie  

    Technologische  ontwikkelingen  gaan  snel.  Het  gebruik  van  Ipads  in  de  zorg  zal  bijvoorbeeld  over  twee  jaar  naar  verwachting  al  weer  ‘ouderwets’  zijn.  Naast  bovenstaande  trends  in  de  zorgsector  schetsen  we  technologische  trends  in  de  zorg,  die  richting  geven  aan  de  E-‐skills  component  van  profielen  voor  zorgberoepen  in  2020.  In  de  praktijk  praten  we  dan  over  een  grote  variëteit  aan  toepassingen  zoals  Internet  toepassingen  voor  het  verstrekken  van  informatie,  interactieve  zorg-‐communicatie  (zoals  e-‐consultatie  of  zorgcommunities),  zorgportalen,  EPD’s  en  EVP’s,  mobiele  zorgapplicaties,  virtual  reality  programma’s  (zoals  serious  gaming),  domotica,  sensor  technologie  (voor  monitoring  op  afstand)  of  zorgrobotica.    De  eHealth  monitor  2013  geeft  de  stand  van  zaken  over  de  benutting  van  technologie  in  de  zorg-‐sector  op  dit  moment.  Conclusie  van  de  monitor  is  dat  de  inzet  van  eHealth  toepassingen  zich  in  een  pril  stadium  bevindt.  Het  RVZ  schreef  opvallend  genoeg  in  haar  rapport  ‘Inzicht  in  eHealth’  11  jaar  geleden  iets  soortgelijks:  “Er  blijkt  een  grote  kloof  tussen  hetgeen  momenteel  aan  eHealth-‐ondersteuning  mogelijk  is  en  hetgeen  in  de  praktijk  gebeurt”  (Van  Rijen  et  al,  2002,  8).  Toch  is  de  verwachting  dat  deze  kloof  richting  2020  steeds  verder  gedicht  zal  worden.  “Op  dit  moment  hebben  de  ontwikkelingen  op  ICT-‐vlak  nog  niet  geleid  tot  zodanige  kritische  massa  dat  sprake  is  van  een  ‘disruptive  technology’,  maar  wel  is  het  inmiddels  een  ‘facilitating  technology’  “  (Duchatteau  et  al.,  2011,  54).  De  verwachting  is  dat  eHealth  toepassingen  over  een  jaar  of  tien  wel  ‘disruptive’  gaan  zijn.    Voor  wat  we  verstaan  onder  eHealth  is  de  indeling  die  Bashur  maakt  (et  al.,  2011)  nuttig.  Bashur  beschrijft  de  ontwikkeling  van  terminologie  van  ICT-‐toepassingen  in  de  zorg,  in  de  tijd.  Waarin  aangegeven  wordt  dat  nieuwe  terminologie  erg  veel  overlap  heeft  met  vroegere  definities  en  daarmee  grotendeels  uitwisselbaar  zijn.  Bashur  (2011,  486)  laat  een  trend  zien  van  ‘Telemedici-‐ne’  (1905-‐1969),  naar  ‘Telehealth  (1978),  eHealth  (1999),  en  meest  recent  m-‐Health  (2003).  Verder  beargumenteert  Bashur  dat    deze  termen  onder  te  verdelen  zijn  naar  vier  domeinen1.  1. Functionaliteit:  welk  aspect  van  het  medische  proces  raakt  het?  2. Toepassing:  waar  wordt  een  toepassing  ingezet?  3. Technologie:  welke  onderliggende  technologieën  liggen  ten  grondslag?  4. Perspectief,  hoe  eHealth  eruit  ziet  hangt  ook  af  vanuit  welke  gebruiker  je  kijkt  en  over  welk  

    soort  interactie  je  het  hebt.    

    1  In  Bijlage  2  is  de  taxonomie  naar  analogie  van  Bashur  (2011)  opgenomen.  

  • 9

       Figuur  1:    Dimensies  van  eHealth,  naar:  Krijgsman  et  al  (2012)  &    Van  Gemert-‐Pijnen  et  al  (2013)      Enkele  typologieën  samenvoegend  (Krijgsman  et  al,  2012;  Van  Gemert-‐Pijnen  et  al,  2013)  is  ver-‐volgens  een  aardig  beeld  te  schetsen  waar  we  aan  moeten  denken  als  we  het  hebben  over  eHealth  (zie  figuur  1).  Het  moge  duidelijk  zijn  dat  het  een  terrein  in  ontwikkeling  is  en  termino-‐logie  zich  nog  uit  moet  kristalliseren.  Het  laat  zien  dat  eHealth  direct  het  zorgproces  raakt,  in-‐vloed  heeft  op  de  interactie  tussen  actoren  in  zorg  en  welzijn  en  een  specifieke  technologische  component  heeft.    Daarnaast  zien  we  steeds  meer  eHealth  toepassingen  direct  als  behandelmethoden  ingezet  wor-‐den.  Voorbeelden  zijn  internet  therapieën  als  alcoholdebaas.nl,  virtuele  revalidatietherapie  als  CAREN,  of  mobiele  toepassingen  als  GlucoDock  of  TemStem.  Daarmee  ontwikkelt  eHealth  zich  van  ICT  toepassingen  voor  de  informatievoorziening  rondom  zorg,  naar  ICT  toepassingen  die  het  hart  van  de  zorg  raken.  Dat  wil  zeggen,  behandelmethoden  en  communicatie  tussen  cliënt  en  zorgverlener.  Vormen  van  diagnose,  therapie  en  monitoren  op  afstand  zijn  steeds  gebruikelijker.  Dit  terwijl  drie  jaar  geleden  de  aandacht  met  name  lag  op  het  gebied  van  informatie  opslag  in  EPD’s  en  informeren  van  patiënten  via  internetsites

  • 10

    6 Behoefte  aan  betere  E-‐skills  in  de  Zorg  

    eHealth  toepassingen  worden  gezien  als  onmisbaar  om  de  Nederlandse  zorg  betaalbaar  en  kwali-‐tatief  hoogwaardig  te  houden.  Tegelijkertijd  leren  we  uit  diverse  onderzoeksrapporten  en  ge-‐sprekken  met  zorgprofessionals  dat  het  benutten  van  eHealth  toepassingen  nog  geen  vanzelf-‐sprekendheid  is.      Het  beeld  is  dat  technologische  innovaties  steeds  meer  op  de  kaart  komen  te  staan  in  de  zorgsec-‐tor.  De  andere  kant  van  de  medaille  is  dat  zorgprofessional  deze  dan  ook  ten  volle  moeten  kun-‐nen  benutten.  Daar  zijn  aanvullende  (digitale)  vaardigheden  en  competenties  voor  nodig;  E-‐skills.  Uit  onderzoek  van  de  Universiteit  Twente  (Van  Deursen,  2012)  komt  naar  voren  dat  on-‐toereikende  digitale  vaardigheden  van  werknemers  een  onderschat  probleem  is  en  leidt  tot  pro-‐ductiviteitsverlies.  “Werknemers  schatten  hun  vaardigheden  structureel  hoger  in  dan  op  basis  van  enig  ander  onderzoek  te  rechtvaardigen  valt.  Tekenend  is  bijvoorbeeld  dat  veel  werknemers  gedurende  de  afgelopen  drie  jaar  geen  enkele  ICT-‐training  hebben  gevolgd  (...).  Misschien  nog  verrassender  is  dat  organisaties  niet  leidend  zijn  in  het  ontwikkelen  van  de  digitale  vaardigheden  van  hun  medewerkers  (Van  Deursen,  2012,  6).”  Dat  terwijl  technologische  ontwikkelingen  onge-‐looflijk  snel  gaan.  In  een  recenter  onderzoek  van  Van  Deursen  e.a.  (2013)  komt  naar  voren  dat  een  meerderheid  van  de  managers  in  de  zorg  vindt  dat  hun  personeel  onvoldoende  ICT-‐competenties  bezit.  Tegelijkertijd  benadrukt  Van  Deursen  dat  dit  niet  meteen  leidt  tot  het  aan-‐bieden  en  volgen  van  ICT-‐gerichte  trainingen.  Van  alle  geïnterviewde  managers  geven  zorgma-‐nagers  zelfs  het  minst  vaak  aan  dat  er  trainingen  ingezet  worden  om  medewerkers  bij  te  scholen.  Bovendien  geeft  het  deel  van  de  werknemers  die  geen  ICT  training  hebben  gevolgd  aan  ICT  niet  zo  belangrijk  te  vinden.  “Dit  geldt  relatief  vaker  voor  mensen  in  de  zorgsector”,  stelt  Van  Deursen  (2013,  12).  Nog  een  conclusie  uit  hetzelfde  onderzoek:  “een  derde  van  de  geïnterviewde  mana-‐gers  vindt  het  moeilijk  personeel  met  de  juiste  ICT-‐competenties  te  vinden,  met  name  in  de  zorg-‐sector  (Van  Deursen,  2013,  13).”    Dit  schetst  een  beeld  van  de  zorgsector  waarin  zorgprofessionals  onvoldoende  over  de  juiste  ICT-‐competenties  beschikken,  onvoldoende  het  belang  van  ICT-‐toepassingen  inzien  en  managers  te  weinig  stimuleren.      Dit  beeld  word  bevestigd  door  Lambregts  (2012)  waarin  beroepsprofielen  voor  verpleegkundi-‐gen  voor  2020  worden  opgesteld:  “Steeds  meer  communicatie  en  informatieoverdracht  gaat  digitaal.  (...)  Er  wordt  van  ze  (zorgprofessionals,  red.)  verwacht  dat  ze  zich  aanpassen,  maar  bij-‐scholing  door  de  zorginstelling  is  zeer  schaars,  zo  stelt  het  rapport  (Lambregts,  2012a,  19).”  Te-‐gelijkertijd  wordt  aangegeven  dat  het  gebruik  van  allerlei  ICT-‐toepassingen  kansen  biedt  voor  de  sector,  maar  dat  er  nog  veel  onduidelijkheid  is  over  wie,  hoe,  waar  en  wat  men  in  kan  zetten.      ZonMw  constateert  dat  “het  grootste  knelpunt  voor  veel  innovaties  zoals  eHealth  toepassingen  de  overgang  van  de  pilotfase  naar  implementatie  en  opschaling  in  de  dagelijkse  gezondheidszorg  is.”  (ZonMw,  2013,  9).  Van  essentieel  belang  wordt  genoemd  dat  in  een  vroeg  stadium  zorgpro-‐fessionals,  die  er  dagelijks  mee  moeten  gaan  werken,  bij  de  ontwikkeling  betrokken  worden.  ZonMw  ziet  daarin  ook  een  belangrijke  factor  voor  succes;  “de  eHealth  innovatie  moet  ingepast  worden  in  de  dagelijkse  praktijk  van  de  gezondheidszorg  en/of  de  dagelijkse  praktijk  moet  zich  aanpassen  aan  de  nieuwe  mogelijkheden”  (ZonMw,  2013,  9).  Beiden  blijken  in  praktijk  niet  van-‐zelfsprekend.  Draagvlak  onder  professionals  is  een  belangrijke  barrière  voor  de  invoering  van  eHealth.  Professionals  hebben  vaak  moeite  met  het  toepassen  van  ICT,  omdat  ze  daarin  onvol-‐doende  opgeleid  zijn.  

  • 11

    7 E-‐skills  voor  de  toekomst  

    Welke  E-‐skills  zouden  zorgprofessionals  idealiter  ontwikkelen  om  deze  uitdaging  aan  te  kunnen  gaan?  Toekomstverkenningen  als  Verpleegkundigen  &  Verzorgenden  2020  (Schuurmans  et  al.,  2012)  noemen  een  aantal  vaardigheden  en  competenties  op  dit  vlak  als  onderdeel  van  competen-‐ties  die  verpleegkundigen  anno  2020  zouden  moeten  bezitten.  Deze  zijn  vrij  algemeen  geformu-‐leerd  en  in  dit  project  geven  we  daar  graag  nadere  invulling  aan.  In  zeven  groepsinterviews  en  aanvullende  individuele  interviews  met  zorgprofessionals,  ICT-‐experts  en  MBO/HBO  docenten  komen  wij  tot  de  volgende  vaardigheden,  die  als  essentieel  worden  ervaren  om  in  2020  effectief  met  eHealth  toepassingen  te  kunnen  werken  als  zorgprofessional.      Basiskennis  functionaliteiten  Zorgprofessionals  moeten  basiskennis  hebben  om  functionaliteiten  van  apparatuur  en  software  te  bedienen.  Deze  ‘knoppenkennis’  houdt  in  dat  er  omgegaan  kan  worden  met  apparatuur  in  het  dagelijks  werk,  zoals  PC’s,  smartphone  en  ipad.  Maar  ook  dat  men  software  kan  gebruiken  om  digitaal  afspraken  te  maken;  beeldverbinding  tot  stand  te  brengen,  te  chatten  en  schrijven  binnen  platformen  en  communities;  te  kunnen  registreren  in  EPD’s/EVD’s,  of  uren  te  kunnen  schrijven.  Bovendien  weet  men  wat  een  eHealth  applicatie  doet,  d.w.z.  dat  men  de  werking  ervan  kent.  Dus  men  begrijpt  dat  een  game  ook  informatie  vastlegt  over  gebruik  van  die  game  waaruit  analyses  voortkomen.  Men  weet  dat  invoer  van  gegevens  in  een  EPD  voor  andere  artsen  of  professionals  wordt  gebruikt  voor  behandelingen  of  wetenschappelijke  onderzoek,  etc.  Begrijpen  wat  de  medi-‐sche  en/of  organisatorische  werking  van  een  ICT  applicaties  is,  gaat  aanzienlijk  verder  dan  ‘knoppen-‐kennis’.  Dit  vereist  inzicht  in  organisatie  en  de  functie  van  een  eHealth  applicatie  in  een  behandeling.      Informatievaardigheden  Dat  wil  zeggen;  weten  waar  informatie  te  vinden  is  en  vandaan  komt;  inzicht  hebben  in  de  bruik-‐baarheid  en  betrouwbaarheid  van  informatiebronnen;  op  kunnen  slaan  van  gegevens;  eenduidi-‐ge  vastlegging,  beoordelen  van  informatie  die  patiënten  zelf  toevoegen  aan  hun  dossier;  beoorde-‐len  van  zelfmetingen  en  kritisch  zijn  op  gegevens  die  uit  apparatuur  komen.  De  zorgprofessional  moet  kunnen  inschatten  wat  de  ‘werkelijkheid’  is  achter  de  data  en  zoekt  daarin  de  balans  tussen  technologische  dataverzameling  en  zijn  eigen  observaties  van  de  cliënt.  Het  gaat  hier  dus  vaak  om  informatie-‐analytische  vaardigheden.    Meta-‐Cognitieve  vaardigheden  Aansluitend  op  de  twee  bovenstaande  vaardigheden,  is  het  zaak  dat  zorgprofessionals  over  meta-‐cognitieve  vaardigheden  beschikken.  Wanneer  een  verpleegkundige  bijvoorbeeld  met  bepaalde  EPD  software  heeft  leren  werken,  zal  hij/zij  in  staat  zijn  om  andere  typen  EPD  systemen  snel  te  begrijpen.  Hetzelfde  geldt  voor  toepassingen  van  beeldzorg,  declaratiesystemen,  routeringssoft-‐ware,  etc.  Daarvoor  is  inzicht  in  de  werking  van  ICT-‐systemen  in  relatie  tot  zorg-‐  en  organisatie-‐processen    onontbeerlijk.  Wanneer  men  over  metacognitieve  vaardigheden  beschikt  kan  men  het  eigen  leer-‐  en  ontwikkelingsproces  t.a.v.  eHealth  applicaties  goed  inschatten  en  neemt  terughou-‐dendheid  t.o.v.  nieuwe  systemen  af.    Begrijpen  en  verwoorden  inzet  van  ICT  Deze  vaardigheden  gaan  een  stap  verder  dan  bovenstaande  basisvaardigheden.  Zorgprofessio-‐nals  in  2020  moeten  voldoende  inzicht  in  de  werking  van  apparatuur,  technologische  hulpmidde-‐len  en  e-‐dienstverlening  hebben  om  die  werking  te  kunnen  verwoorden  (in  eigen  woorden)  en  uit  te  leggen  (instrueren)  aan  collega’s,  cliënten  en  mantelzorgers.  Dit  vraagt  diepere  kennis  van  

  • 12

    e-‐toepassingen.2  Wanneer  ICT-‐toepassingen  worden  ingezet  moet  de  professional  vervolgens  weten  welk  onderdeel  de  toepassing  uitmaakt  van  het  behandel-‐  en  werkproces  en  wie  waarvoor  verantwoordelijk  is  daarin.  Inzicht  in  het  zorgproces  is  daarbij  essentieel.  Belangrijk  is  dat  de  zorgprofessional  het  nut  van  de  inzet  van  een  eHealth  toepassing  voor  de  cliënt  kan  benoemen  en  verwoorden.  Enkele  meer  praktische  vaardigheden  zijn;  gebruikersproblemen  bij  de  cliënt  op  kunnen  lossen  (en  dus  de  algemene  structuur  van  applicaties  kennen);  technische  problemen  doorzetten  naar  de  juiste  specialist;  en  verwachtingen  ten  aanzien  van  de  inzet  van  nieuwe  in-‐strumenten  in  de  behandeling  kunnen  verwoorden  en  managen.  Dit  laatste  is  het  belangrijkste  in  het  zorgproces.    Afweging  e-‐zorg  versus  face-‐to-‐face  zorg  De  afweging  of  behandeling  met  inzet  van  eHealth  toepassingen  gedaan  kan  worden  of  dat  face-‐to-‐face  zorgverlening  noodzakelijk  is,  is  een  essentiële  e-‐skill.  De  professional  moet  kunnen  in-‐schatten  wanneer  technologische  toepassingen  op  een  verantwoorde  wijze  ingezet  kunnen  wor-‐den  voor  diagnose  en  behandeling.  Hij  moet  kunnen  schatten  of  cliënten  geschikt  zijn  voor  be-‐handeling  op  afstand  en  kunnen  beoordelen  of  er  mogelijkheden  zijn  om  eHealth  toepassingen  in  te  zetten  voordat  er  daadwerkelijk  een  formele  behandeling  start.  Hetzelfde  geldt  voor  ‘e-‐triage’  in  crisissituaties.  Het  besluit  wanneer  de  zorgverlener  naar  de  cliënt  toe  verschuift  van  de  zorgcentrale  naar  de  individuele  medewerker.  Dat  betekent  dat  de  zorgmedewerker  de  mogelijkheden  en  beperkingen  van  e-‐zorg  goed  moet  kennen.    Communicatieve  vaardigheden  ‘op  afstand’  De  zorgprofessional  zal  in  2020  meer  zorg  op  afstand  verlenen.  Dat  betekent  een  andere  manier  van  communiceren.  Via  beeldscherm  zorg  is  het  bijvoorbeeld  gemakkelijker  te  focussen  op  de  zorgvraag,  maar  is  er  minder  zicht  op  de  context  waarin  de  cliënt  zicht  bevindt  (hoe  schoon  is  het  huis?).  Dit  vraagt  een  andere  manier  van  omgaan  met  taal;  korter,  directer  en  zakelijker.  Terwijl  mogelijkheden  voor  non-‐verbale  communicatie  afnemen.  Een  online  werkrelatie  is  daarmee  beduidend  anders  dan  één  op  één  contact.  Doorvragen;  inschatten  wat  de  mondelinge  en  schrif-‐telijke  taalvaardigheid  van  de  cliënt  is;  en,  afspraken  maken  over  de  begrijpelijkheid  van  gege-‐vens  tussen  cliënt  en  zorgprofessional,  zijn  voorbeelden  van  aanvullende  skills.    Ethisch  en  veilig  omgaan  met  eHealth  Verantwoordelijk  en  nauwkeurig  omgaan  met  (digitale)  gegevens  in  de  zorg  is  een  veelgenoemde  vaardigheid.  Enerzijds  gaat  het  om  ‘technische  beveiliging’.  De  zorgprofessional  moet  in  ieder  geval  een  idee  hebben  waar  gegevens  worden  opgeslagen  en  op  welke  manier  er  binnen  een  veilige  omgeving  te  werken  is.  Anderzijds  gaat  het  om  veilig  gedrag.  Zorgprofessionals  kennen  de  gedragsregels  voor  het  digitaal  verwerken  van  gegevens.  Bovendien  realiseren  zij  zich  dat  er  een  verschil  is  tussen  het  gebruiken  van  consumenten  technologie  en  professioneel  gebruik  van  technologie.  Het  gaat  erom  dat  zorgmedewerkers  er  niet  alleen  vanuit  gaan  dat  beveiliging  in  de  ICT-‐applicaties  geregeld  is,  maar  ook  beseft  dat  op  menselijke  gedragsniveau  en  binnen  zijn  or-‐ganisatie  veiligheid  van  gegevens  moet  worden  geborgd.  Vaardigheden  die  hier  bij  horen  zijn;  nauwkeurigheid  in  observatie,  informatie  opslaan  conform  de  werkelijkheid,  informatie  verwer-‐ken,  opslaan  en  uitwisselen  conform  gedragsregels;  doorvragen  wat  er  met  gegevens  gebeurt;  en,  op  een  ethische  manier  gebruik  maken  van  apps,  social  media,  etc.  patiëntveiligheid  kent  dus  ook  een  elektronische  component.    Uitwisseling  en  samenwerking  in  een  netwerk  ICT-‐ontwikkelingen  faciliteren  een  opener  en  transparanter  zorgnetwerk.  Uitwisseling  tussen  zorgprofessionals  met  verschillende  expertise,  sociale  participatie  in  het  zorgproces  van  de  cliënt  en  zijn  zorgnetwerk,  en  digitale  overdracht  en  opslag  van  informatie  zal  toenemen.  Twee  vaar-‐ 2  Laat  het  overigens  wel  duidelijk  zijn  dat  zorgprofessionals  geen  ICT-‐specialist  hoeft  te  zijn.  

  • 13

    digheden  staan  centraal.  Ten  eerste  zal  de  zorgprofessional  moeten  kunnen  samenwerken  over  het  eigen  vakgebied  heen,  met  cliënt,  mantelzorger,  collega’s,  ict’ers,  etc.  Daarin  wordt  de  uitwis-‐seling  van  informatie,  kennis  en  expertise  steeds  belangrijker.  Ten  tweede  zal  de  zorgprofessio-‐nal  het  eigen  domein  open  gaan  stellen  voor  cliënten,  zorgnetwerk  en  collega’s  vanuit  allerlei  disciplines.  De  lijnen  tussen  de  professional,  cliënt,  mantelzorger  en  collega’s  worden  korter.  Dat  heeft  tot  gevolg  dat  veel  verschillende  actoren  direct  bijdragen  aan  diagnose,  behandeling,  moni-‐toring  en  vastlegging  van  gegevens.  Naast  soft  skills  als  openheid  en  transparantie  vraagt  dit  ook  om  specifieke  E-‐skills.  Voorbeelden  zijn;  kunnen  integreren  van  digitale  en  niet-‐digitale  over-‐dracht;  nauwkeurig  en  begrijpelijk  rapporteren  van  e-‐consulten;  afspraken  maken  hoe  verschil-‐lende  actoren  op  dezelfde  wijze  (tekstueel)  rapporteren;  en  doublures  aan  informatie  voorko-‐men.    Zelfsturing  en  flexibiliteit  Er  vindt  een  taakverschuiving  in  de  zorg  plaats,  die  meer  verantwoordelijkheden  legt  bij  ver-‐pleegkundigen  en  verzorgenden.  ICT-‐toepassingen  faciliteren  mede  deze  ontwikkeling.  Boven-‐dien  vragen  mondige  cliënten,  die  zelf  hun  zorgproces  vorm  gaan  geven,  om  flexibele  en  hoogop-‐geleide  professionals.  Deze  professional  werkt  autonomer  en  kan  minder  terugvallen  op  ‘de  or-‐ganisatie’  of  ‘protocollen  en  procedures’.  Op  het  gebied  van  E-‐skills  betekent  dit  bijvoorbeeld;  terug  durven  vallen  op  technologische  toepassingen,  aan  het  bed  terugzoeken  van  informatie  over  eenvoudige  ingrepen  in  plaats  van  een  collega  te  vragen,  creatief  zijn  in  hoe  eHealth  techno-‐logie  ingezet  kan  worden  bij  een  specifieke  cliënt,  of  het  ontwikkelen  van  maatwerk  protocollen  voor  een  cliënt.  Zowel  de  professional  als  de  cliënt  worden  meer  verantwoordelijk  gemaakt  voor  het  eigen  handelen  en  de  eigen  keuzes  om  e-‐toepassingen  in  te  zetten.  Daarnaast  zorgen  verschil-‐lende  eHealth  toepassingen  -‐  als  sensoren,  apps,  beeldcommunicatie  -‐  er  voor  dat  zorgprofessio-‐nals  veel  sneller  en  directer  kunnen  reageren  op  calamiteiten  en  in  een  vroeger  stadium  in  staat  zijn  situaties  te  de-‐escaleren.  Tegelijkertijd  is  het  een  vaardigheid  om  aan  te  kunnen  geven  waar  de  eigen  grenzen  in  bereikbaarheid  liggen  (ook  buiten  werktijd?),  want  flexibiliteit  kent  zijn  grenzen.    Meedenken  in  ontwikkeling  van  eHealth  toepassingen  Zorgprofessionals  dragen  idealiter  bij  aan  het  mede  vormgeven  van  eHealth  toepassingen.  Mee-‐denken  in  het  design  proces  maakt  het  niet  alleen  gemakkelijker  om  de  toepassingen  later  in  het  dagelijks  werk  te  benutten,  het  zorgt  ook  voor  ICT-‐toepassingen  waarin  het  zorgproces  centraal  staat.  Dit  vraagt  een  proactieve  houding  van  de  zorgprofessional.  Zoals  het  herkennen  en  ver-‐woorden  van  tekortkomingen  in  de  werking  van  applicaties  en  het  aan  kunnen  geven  van  verbe-‐teringen.  Het  gaat  erom  dat  zorgprofessionals  de  eigen  wensen  en  eisen  kunnen  verwoorden  en  zodoende  kunnen  deelnemen  aan  de  inrichting  van  applicaties  waarbinnen  het  zorgdoel  centraal  staat  in  het  programma  van  eisen.  Competenties  zijn;  creativiteit,  kritisch  vermogen,  innovativi-‐teit,  nieuwe  mogelijkheden  zien.  Kennis  van  zorg-‐  en  organisatieprocessen  is  hierbij  essentieel.  

  • 14

    8 E-‐Skills  Toekomstprofielen  2020  

    Deze  vaardigheden  zijn  in  zes  toekomstprofielen  verder  gespecificeerd.  Deze  toekomstprofielen  zijn  voorbeelden  waarmee  we  veranderingen  inzichtelijk  maken.  Zij  zijn  bedoeld  om  de  commu-‐nicatie  met  zorgprofessionals  over  de  toekomst  van  de  sector,  invloed  van  eHealth  toepassingen,  en  veranderende  beroepseisen  te  faciliteren.  De  zes  toekomstprofielen  zijn;  1. HBO  Verpleegkundige  2. MBO  Verpleegkundige  3. Verpleegkundige  in  de  GGZ  4. Verpleegkundige  in  de  Cure  5. Projectmanager  Netwerkmurale  Zorg  6. Verpleegkundig  ‘Super  User’    De  eerste  vier  profielen  betreffen  E-‐skills  voor  veel  voorkomende  beroepen  in  de  zorg.  Daarin  is  variatie  gezocht  langs  opleidingsniveau  (MBO  en  HBO)  en  langs  werkcontext  (care,  GGZ  en  cure).  Uit  deze  variatie  kunnen  met  enige  inleving  in  de  problematiek  nieuwe  profielen  worden  ont-‐worpen  voor  andere  werkcontexten  op  beide  opleidingsniveaus,  bijvoorbeeld  voor  penitentiaire  zorg  of  voor  specifieke  vormen  van  jeugdzorg.  Daarmee  hebben  de  eerste  vier  profielen  dus  een  generatieve  potentie…je  kunt  ze  gebruiken  om  aanvullende  profielen  mee  te  genereren.      In  de  laatste  twee  profielen  worden  specifieke  eHealth  gerelateerde  rollen  van  zorgprofessionals  beschreven  (los  van  opleidingsniveau  of  werkcontext).  Dit  zijn  de  zorgprofessional  als  project-‐manager  netwerkmurale  zorg  en  als  super  user.  We  hebben  voor  deze  laatste  twee  profielen  ge-‐kozen  om  twee  redenen.    In  de  eerste  plaats  geven  deze  diepere  niveaus  van  eHealth  gebruikerskennis  weer.  Daarmee  ontstaat  dus  inzicht  over  het  verschil  tussen  zorgprofessionals  als  gewone  gebruikers  en  als  bij-‐zondere  gebruikers.  Wanneer  we  de  bijzondere  gebruikers  naast  beroepsprofielen  van  ICT-‐geschoolde  projectmedewerkers  zouden  leggen  ontstaat  zicht  op  het  spectrum  gewone  gebruiker  –  bijzondere  gebruiker  –  eHealth  technisch  specialist.  We  hebben  ervoor  gekozen  om  de  bijzon-‐dere  gebruikersrol  van  projectmanager  aan  te  duiden  met  de  term  ‘projectmanager  netwerkmu-‐rale  zorg’  om  duiding  te  geven  aan  wat  ultiem  kan  worden  bereikt  met  eHealth:  een  vorm  tussen  intramuraal  en  extramuraal….netwerkmuraal.  Met  netwerkmurale  zorg  duiden  we  zorg  die  wordt  verstrekt  vanuit  een  netwerk  van  cliënt,  mantelzorgers  en  eerste,  tweede  en  derde  lijns  zorgprofessionals.  Dit  netwerk  functioneert  ‘blended’.  d.w.z.  zowel  online  als  in  persoonlijke  relaties.  In  de  tweede  plaats  verwachten  we  dat  de  komende  jaren  veel  nieuwe  eHealth  applicaties  moe-‐ten  worden  ontworpen  en  zullen  worden  geïmplementeerd  in  het  zorgproces.  Voor  ontwerp,  beheer  en  implementatie  van  eHealth  toepassingen  zijn  juist  deze  twee  bijzondere  rollen  van  groot  belang.    Bij  de  formulering  van  de  eerste  vier  profielen  is  aangesloten  bij  Lambregts  en  Grotendorst  (2012b,  2012c).  Hierin  wordt  het  beroepsprofiel  voor  de  verpleegkundige  voor  de  toekomst  (2020)  beschreven.  We  komen  daarin  algemene  duidingen  van  E-‐skills  tegen.  In  bijlage  1  geven  we  per  duiding  aan  hoe  deze  overeenkomen  met  de  meer  specifieke  E-‐skills  in  de  hierboven  ge-‐noemde  categorieën  van  E-‐skills.  Onze  toekomstprofielen  kunnen  dus  bijdragen  aan  het  invullen  van  de  algemene  vaardigheden  die  benoemd  staan  in  Lambregts  en  Grotendorst  (2012b,  2012c).    

  • 15

    HBO  Verpleegkun-‐dige    

    Klantrelaties:  Hoe  vindt  uw  interactie  plaats?  -‐  via  persoonlijk  contact    -‐ via  beeldbellen  -‐ via  allerlei  contactfuncties  binnen  het  patiënten  portaal  

    -‐  via  berichten  op  ‘zelfmeet  instrumen-‐tarium’  

    -‐  via  e-‐learning  modules  -‐  tijdens  het  in-‐  en  aanvullen  van  be-‐handelplan  en  EPD  

    -‐  via  het  digitaal  verpleeghuis  -‐  via  de  digitale  poli  

    Kernactiviteiten:  Wat  doet  u?  -‐ wensen  en  zorgvragen  van  cliënten,  cliënten  netwerk  en  collega’s  vertalen  naar  kwalitatief  hoogwaardige  zorg  

    -‐  participatie  bevorderen  van  cliënt  en  zijn  netwerk  

    -‐  vastleggen  van  behandeling  en  voort-‐gang  samen  met  de  cliënt  in  het  per-‐soonlijk  cliënt  portaal  

    -‐  communiceren  in  zowel  vaktaal  als  ‘leken’-‐taal  

    -‐  coördineren  en  beoordelen  van  de  kwaliteit  van  informatie  

    -‐  nieuwe  mogelijkheden  en  protocollen  combineren  tot  zorg  op  maat  

    -‐  meekijken  op  afstand  bij  complexe  verpleegkundige  handelingen  

    Kanalen:  Hoe  kennen  ze  u?/Hoe  levert  u?  •  profiel  op  het  patiënten  portaal  •  van  meekijken  bij  behandeling  via  beeldverbinding  collega’s  

    •  als  centraal  aanspreek-‐  en  doorverwijs  punt  

    •  via  het  algemene  web  spreekuur  •  persoonlijke  afspraken  op  de  thuislo-‐catie  van  de  cliënt  

    • van  het  afspraken  maken  in  de  ge-‐deelde  zorg-‐agenda  

    Hoe  helpt  u?  -‐ door  bij  te  dragen  aan  een  nauwkeurige  vastlegging  van  een  grote  hoeveelheid  informatie  en  dit  te  vertalen  naar  duide-‐lijke  werkafspraken  met  een  multidisci-‐plinair  team  en  cliënt    

    -‐ door  te  beoordelen  wanneer  zorg  op  afstand  bijdraagt  en  wanneer  persoon-‐lijk  contact  noodzakelijk  is  

    -‐ door  sensoren,  zelf-‐meet  instrumenten,  beeldzorg,  robotica  en  gaming  aan  be-‐handeling  toe  te  voegen  wanneer  dat  van  toegevoegde  waarde  is  

    -‐ door  de  toegevoegde  waarde  van  nieu-‐we  behandelwijzen,  on-‐  en  offline,  te  kunnen  verwoorden  

    -‐ door  het  eigen  werkdomein  proactief  open  te  stellen  voor  cliënten,  familie,  collega’s,  zorgnetwerk  en  daarin  uitwis-‐seling  te  stimuleren  

    -‐ door  de  logistiek  van  het  zorgproces  -‐ rond  een  cliënt  te  stroomlijnen  -‐  door  de-‐escalatie  in  een  vroeg  stadium,  snel  interveniëren  en  aandacht  voor  preventie  

    -‐ door  maatwerk  protocollen  voor  patiën-‐ten  te  creëren  

    Klanten:  Wie  biedt  u  hulp?  -‐ verpleegkundige  teams  in  de  regio  -‐ cliënten  met  complexe  zorgvraag  -‐ mantelzorgers  -‐ ontwikkelteam  health  applicaties  -‐ diverse  collega’s  en  instellingen  in  de  sector  zorg-‐welzijn-‐wonen  (ZWW)  

    Partners/Wie  helpen  u?  -‐ cliënten  -‐ mantelzorgers  -‐ organisatoren  Patiënten  Portalen    -‐ collega’s  vanuit  verschillende  ZWW-‐disciplines  

    -‐ andere  verpleegkundigen  -‐ projectmanager  netwerkmurale  zorg  

    -‐ manager  of  opdrachtgever  in  het  ZWW-‐domein    

    -‐ Bureau  Certificering  e-‐Health  toepassingen    

    -‐ adviseurs  en  onderzoekers  kennis-‐instellingen  

     Kosten:  Wat  geeft  u/  Wat  brengt  u?  -‐ overzicht  (proceskennis)  -‐ netwerk  -‐ expertise  (zorg-‐inhoudelijk,  communicatief)  -‐ talenten:  sterke  data-‐analytische  vaardigheden,  triageren,  multidisciplinair  communiceren,  com-‐bineren  van  zakelijkheid  en  inlevingsvermogen  

     Inkomsten:  Wat  krijgt  u?  -‐ een  leven  lang  leren  -‐ afwisselende  baan  waarin  coördinerende  taken  en  zorg-‐inhoudelijke  taken  samengaan  -‐ salaris  uit  dienstverband  of  als  opdrachtnemer  -‐ erkenning  voor  eigen  werk  door  familie,  cliënten,  mantelzorgers  en  collega’s    

    Vaardigheden:  Wat  bent  u?/Wat  heeft  u?  -‐ Inhoudelijke  zorgkennis  (diagnose,  behandeling  en  preventie)  

    -‐ communicatievaardigheden  zowel  face  to  face  als  online  

    -‐ kritische  houding  -‐ organiserend  vermogen  -‐ kunnen  handelen  binnen  juridische  en  ethische  richtlijnen  

    -‐ kennis  van  zorg-‐  en  ketenprocessen  -‐ nieuwsgierig  

  • 16

    MBO    Verpleegkundige    

    Klantrelaties:  Hoe  vindt  uw  interactie  plaats?  -‐  op  locatie,  via  persoonlijk  contact  -‐  vanuit  de  vraag  en  wens  van  de  cliënt  -‐  via  begeleiding  van  mantelzorgers  en  vrijwilligers  

    -‐  door  handelingen  in    samenspraak  met  de  cliënt  uit  te  voeren  

    -‐  via  beeldbellen  -‐  tijdens  het  in-‐  en  aanvullen  van  het  EPD  

    Kernactiviteiten:  Wat  doet  u?  -‐  algemene    verpleegkundige  taken  uitvoeren  en  verder  ontwikkelen  

    -‐  de  zorgvraag  van  de  cliënt  scherp  krij-‐gen  en  doorzetten  naar  verpleegkundi-‐gen  

    -‐  e-‐vragenlijsten  bij  indiceren  en  evalue-‐ren  afnemen  

    -‐  nauw  contact  onderhouden  met  de  cliënt  en  zijn  familie,  mantelzorgers  

    -‐  vastleggen  van  voortgang  behandeling  samen  met  de  cliënt  

    -‐ meekijken  op  afstand  bij  verpleegkundi-‐ge  handelingen  -‐  zelfstandig  handelingen  uitvoeren,  ter  plekke  kennis  nazoeken  en  direct  inzet-‐ten  

    Kanalen:  Hoe  kennen  ze  u?/Hoe  levert  u?  -‐  van  hulp  bij  afstellen,  instellen  en  probleemoplossing  bij  sensoren  en  zelf  meetinstrumenten  

    -‐  web  spreekuur  -‐  thuisbezoeken  -‐  van  het  afspraken  maken  in  de  ge-‐deelde  zorg-‐agenda  

    Hoe  helpt  u?  -‐ door  de  participatie  van  cliënt  en  zijn  (mantelzorg)netwerk  te  bevorderen  

    -‐ door  voortdurend  de  beschikking  te  hebben  over  de  nieuwste,  relevante,  verpleeg  kennis  en  instrumenten  

    -‐ door  het  verschil  te  kennen  tussen  digi-‐tale  begeleiding  en  sociale  begeleiding  

    -‐ door  te  helpen  bij  gebruikersproblemen  bij  de  inzet  van  zorg  op  afstand,  senso-‐ren  en  zelf  meetinstrumenten  

    -‐ door  het  eigen  werkdomein  proactief  open  te  stellen  voor  cliënten,  familie,  collega’s  en  het  zorg  netwerk  en  daarin  uitwisseling  te  stimuleren  

    -‐ door  zowel  te  vertrouwen  op  de  eigen  waarnemingen  als  op  technologische  analyses  

    -‐  door  gegevens  zo  op  te  slaan  dat  over-‐dracht  in  de  keten  gemakkelijk  gaat  

    Klanten:  Wie  biedt  u  hulp?  -‐ zelfstandig  wonende  ouderen  -‐ chronisch  zieken  -‐ mantelzorgers,  als  aanspreekpunt  en  begeleider  

    Partners/Wie  helpen  u?  -‐ huisarts  -‐ verpleegkundige  -‐ mantelzorger  -‐ cliënt  

     Kosten:  Wat  geeft  u/Wat  brengt  u?  -‐ empathie  -‐ specifieke  zorg-‐inhoudelijke  kennis  -‐ regie  in  het  mantelzorgnetwerk  -‐ talenten:  snel  kunnen  schakelen  bij  onverwachte  situatie,  warme  persoonlijkheid,  doorpakker  

     Inkomsten:  Wat  krijgt  u?  -‐ de  mogelijkheid  om  betere  zorg  te  bieden  met  inzet  van  de  combinatie  van  ‘on-‐  en  offline’  hulp-‐verlening  

    -‐  salaris  uit  dienstverband  of  als  opdrachtnemer  -‐  erkenning  voor  eigen  werk  door  familie,  cliënten,  mantelzorgers  en  collega’s      

    Vaardigheden:  Wat  bent  u?/Wat  heeft  u?  • communicatief  vaardig,  zowel  online  als  real-‐time  

    • zelfstandig  functionerende  professional  binnen  zelfsturend  team  

    • In  staat  om  (nieuwe)informatie  die  er  toe  doet  in  te  zetten  

    • ‘altijd’  bereikbaar  • kennis  wat  een  veilige  omgeving  is  om  in  te  werken  

    • nauwkeurig  en  gedisciplineerd  • functioneren  in  zelfsturend  team    

  • 17

    GGZ  Verpleegkundige    

    Klantrelaties:  Hoe  vindt  uw  interactie  plaats?  -‐  via  e-‐learning  modules  -‐  via  serious  games  -‐ via  EPD’s  -‐  via  persoonlijk  contact  op  locatie  -‐ via  beeldbellen    -‐  binnen  patiënten  portalen  -‐  bij  uitwisseling  van  data  via  zelf  meet  instrumentarium  

    -‐  tijdens  het  in-‐  en  aanvullen  van  be-‐handelplannen  

    Kernactiviteiten:  Wat  doet  u?  -‐ wensen  en  zorgvragen  van  cliënten,  cliënten  netwerk  en  collega’s  vertalen  naar  kwalitatief  hoogwaardige  zorg  

    -‐  participatie  bevorderen  van  cliënt  en  zijn  netwerk  

    -‐  vastleggen  van  behandeling  en  voort-‐gang  samen  met  de  patiënt  in  het  per-‐soonlijk  cliënt  portaal  

    -‐  coördineren  en  beoordelen  van  de  kwaliteit  van  informatie  

    -‐  nieuwe  mogelijkheden  en  protocollen  combineren  tot  zorg  op  maat  

    -‐  mondelinge  en  schriftelijke  communi-‐catie  aanpassen  aan  zorg  op  afstand  

    Kanalen:  Hoe  kennen  ze  u?/Hoe  levert  u?  -‐  als  (online)  triagist  met  kennis  van  zaken    

    -‐ profiel  op  het  patiënten  portaal  -‐  als  centraal  aanspreek-‐  en  doorverwijs  punt  

    -‐  via  het  algemene  web  spreekuur  -‐  persoonlijke  afspraken  op  de  thuislo-‐catie  van  de  cliënt  

    Hoe  helpt  u?  -‐ door  te  beoordelen  wanneer  zorg  op  afstand  bijdraagt  en  wanneer  persoon-‐lijk  contact  noodzakelijk  is    

    -‐ door  de-‐escalatie  in  een  vroeg  stadium,  snel  interveniëren  en  aandacht  voor  preventie    

    -‐ door  bij  te  dragen  aan  netwerkinterven-‐ties  

    -‐ door  bij  te  dragen  aan  een  nauwkeurige  vastlegging  van  een  grote  hoeveelheid  informatie  en  dit  te  vertalen  naar  duide-‐lijke  werkafspraken  met  een  multidisci-‐plinair  team  en  cliënt    

    -‐ door  e-‐learning  modules,  sensoren,  zelf-‐meet  instrumenten,  beeldzorg,  robotica  en  gaming  aan  behandeling  toe  te  voe-‐gen,  wanneer  dat  van  toegevoegde  waarde  is  

    -‐ door  het  eigen  werkdomein  proactief  open  te  stellen  voor  cliënten,  familie,  collega’s  en  het  zorgnetwerk  en  daarin  uitwisseling  te  stimuleren  en  daar  over  te  adviseren  

    -‐ door  maatwerk  protocollen  voor  patiën-‐ten  te  creëren  

    Klanten:  Wie  biedt  u  hulp?  -‐ verpleegkundige  teams  in  de  regio  -‐ cliënten  met  complexe  zorgvraag  -‐ mantelzorgers  -‐ ontwikkelteam  health  applicaties  -‐ diverse  collega’s  en  instellingen  in  ZWW-‐disciplines  

    Partners/Wie  helpen  u?  -‐ Cliënten  -‐ Artsen/psychiaters  -‐ mantelzorgers  -‐ organisatoren  Patiënten  Portalen    -‐ collega’s  vanuit  verschillende  ZWW-‐disciplines  

    -‐ adviseurs  en  onderzoekers  kennis-‐instellingen  

    -‐ verpleegkundig  team,  per  locatie  -‐ projectmanager  netwerkmurale  zorg  

    -‐ manager  of  opdrachtgever  in  het  ZWW-‐domein  

     Kosten:  Wat  geeft  u/  Wat  brengt  u?  -‐ overzicht    -‐ netwerk  -‐ expertise  (zorg-‐inhoudelijk,  communicatief)  -‐ talenten:  triageren,  sterke  data-‐analytische  vaardigheden,,  multidisciplinair  communiceren  

     Inkomsten:  Wat  krijgt  u?  -‐  een  leven  lang  leren  -‐  afwisselende  baan  waarin  coördinerende  taken  en  zorg-‐inhoudelijke  taken  samengaan  -‐  salaris  uit  dienstverband  of  als  opdrachtnemer  -‐  erkenning  voor  eigen  werk  door  familie  cliënten,  mantelzorgers  en  collega’s  -‐  verantwoordelijkheid    

    Vaardigheden:  Wat  bent  u?/Wat  heeft  u?  -‐ inhoudelijke  zorgkennis    -‐ inzicht  in  triageren  -‐ verschillende  communicatietechnieken  kunnen  hanteren  

    -‐ kritische  houding  -‐ een  doorpakker  -‐ kunnen  handelen  binnen  juridische  en  ethische  richtlijnen  

    -‐ kennis  van  zorg-‐  en  ketenprocessen  

  • 18

    Verpleegkundige  Cure  

    Klantrelaties:  Hoe  vindt  uw  interactie  plaats?  -‐  via  persoonlijk  contact  -‐  via  beeldbellen  -‐  via  EPD’s  -‐  via  e-‐learning  modules  -‐  via  e-‐triage  binnen  het  digitale  zie-‐kenhuis  

    Kernactiviteiten:  Wat  doet  u?  •  e-‐triage  uitvoeren    •  participatie  bevorderen  van  cliënt  en  zijn  netwerk  

    •  patiënten  informatie  verwerken,  op-‐slaan  en  doorzetten  (stroomlijnen)  

    •  patiënten  informeren  met  gebruik  van  nieuwe  e-‐Health  toepassingen  

    •  proactief  bijdragen  aan  het  optimalise-‐ren  van  e-‐health  toepassingen  op  de  werkvloer  

    •  meekijken  op  afstand  bij  complexe  verpleegkundige  handelingen  

    Kanalen:  Hoe  kennen  ze  u?/Hoe  levert  u?  -‐    aan  het  bed  -‐  als  een  kritische  gebruiker  van  e-‐Health  toepassingen  

    -‐  als  eerste  aanspreek-‐  en  doorverwijs  punt  

    -‐  van  het  web  spreekuur  

    Hoe  helpt  u?  -‐ door  samen  te  werken  met  patiënt  en  professionals    

    -‐ door  maatwerk  te  leveren  per  patiënt  -‐ door  de  eigen  verantwoordelijkheden  te  kennen  binnen  de  zorgketen  

    -‐ door  medische  ontwikkelingen  begrijpe-‐lijk  uit  te  kunnen  leggen  aan  patiënten,  familie,  collega’s,  artsen  

    -‐ door  zorginhoudelijke  eisen  in  te  bren-‐gen  bij  ontwikkeling  van  zorgtechnolo-‐gische  toepassingen  

    -‐ door  ruimte  te  pakken  om  bij  te  dragen  aan  de  ontwikkeling  van  nieuwe  e-‐Health  toepassingen  

    -‐ door  gegevens  digitaal  vast  te  leggen  en  uit  te  wisselen  

    -‐ door  te  observeren,  vast  te  leggen  en  terug  te  koppelen  

    -‐ voortdurend  monitoren  zodat  in  een  vroeg  stadium  in  te  grijpen  is  

    Klanten:  Wie  biedt  u  hulp?  -‐ patiënten  -‐ familie  -‐ verpleegkundige    -‐ artsen  -‐ wetenschappers/onderzoekers  -‐ patiënten  verenigingen  

    Partners/Wie  helpen  u?  -‐ artsen  -‐ collega  verpleegkundigen  -‐ verzorgenden  -‐ docenten  e-‐learning  modules  -‐ apps  en  zelfmeetinstrumenten  -‐ cliënten  

     Kosten:  Wat  geeft  u/  Wat  brengt  u?  -‐ overzicht  -‐ relativeringsvermogen  -‐ expertise  (zorginhoudelijk,  communicatief)  -‐ talenten:  multidisciplinair  communiceren,  multi-‐tasken,  samenwerken,  observeren,  prioriteren  

     Inkomsten:  Wat  krijgt  u?  -‐ afwisselende  baan  waarin  coördinerende  taken  en  zorg-‐inhoudelijke  taken  samengaan  -‐ salaris  uit  vast  dienstverband  -‐ erkenning  voor  eigen  werk  door  familie,  cliënten,  mantelzorg  en  collega’s    -‐ verantwoordelijkheid  

    Vaardigheden:  Wat  bent  u?/Wat  heeft  u?  -‐ medische  kennis  -‐ kennis  van  werk  en  ketenprocessen  -‐ nieuwsgierig  -‐ zorgvuldig  -‐ ‘aan  het  bed’  informatie  verzamelen,  terugkijken  en  uitwisselen  

    -‐ kent  de  eigen  grenzen  in  bereikbaar-‐heid  

    -‐ kan  de  werkelijkheid  achter  de  data  inschatten  

    -‐ flexibel  

  • 19

    Projectmanager  Netwerkmurale  Zorg  

    Klantrelaties:  Hoe  vindt  uw  interactie  plaats?  -‐  rapporteert  direct  aan  directie  -‐  houd  teams  op  de  hoogte  van  nieuwe  ontwikkelingen  via  persoonlijk  e-‐learning  community  verpleegkundigen  

    -‐  door  zorg  professionals  in  de  keten  te  adviseren  over  opslag,  uitlezen  en  verwerking  van  clientgegevens  

    -‐  via  advisering  gebruik  sensoren,  zorg  op  afstand,  domotica,  nano-‐tech,  e-‐triage  etc.  

    -‐ in  een  community  -‐  via  digitale  leeromgeving  -‐  in  pilots  en  experimenten  -‐  als  tussenpersoon  ict  ontwikkelaars  en  zorgprofessionals  (klanten)  

    Kernactiviteiten:  Wat  doet  u?  -‐  bijdragen  aan  de  ontwikkeling  van  nieuwe  e-‐health  toepassingen  -‐  integreren  van  werkprocessen  -‐  input  geven  aan  de  ontwikkeling  van  behandeling  en  begeleiding  met  aan-‐dacht  voor  e-‐health  componenten  

    -‐  communiceren  en  adviseren  in  ‘zorg-‐taal’  en  ‘ict-‐taal’  

    -‐  onderhandelen  met  zorgverzekeraars  -‐  ontwerp  en  implementatie  proces  van  nieuwe  technieken  van  behandelen  en  monitoren  coördineren  

    -‐  applicatie  landschap  in  de    zorgorgani-‐satie  kennen,  gaten  signaleren  en  op-‐lossing  managen  

    Kanalen:  Hoe  kennen  ze  u?/Hoe  levert  u?  -‐  als  ambassadeur  van  innovatieve  zorgdiensten  

    -‐  als  e-‐health  ontwikkelaar  -‐  als  ambassadeur  ICT  en  informatie  veiligheid  

    Hoe  helpt  u?  -‐ door  projecten  en  processen  op  het  raakvlak  van  on-‐  en  offline  zorgverlening  te  faciliteren  

    -‐ informatiestromen  inzichtelijk  maken  en  te  stroomlijnen  

    -‐ door  multidisciplinair  samen  te  werken  -‐ door  consumenten  elektronica  te  koppe-‐len  aan  innovatieve  zorg  diensten  

    -‐ door  samen  met  zorg-‐professionals,  ict-‐experts,  verzekeraars  e-‐health  compo-‐nenten  te  ontwikkelen  en  in  te  passen  bij  reguliere  behandeling  

    -‐ door  zichtbaar  te  maken  hoe  zorg-‐technologie  toepasbaar  is  

    -‐ door  te  experimenteren  en  te  delen  -‐ door  ruimte  te  creëren  voor  medewer-‐kers  en  risico’s  te  managen  in  plaats  van  uit  de  weg  te  gaan  

    -‐ door  de  juiste  geldstromen  aan  te  wen-‐den  

    Klanten:  Wie  biedt  u  hulp?  -‐ ontwikkelteam  e-‐Health  applica-‐ties  

    -‐ afdeling  ICT  -‐ verpleegkundigen  -‐ teammanagers  -‐ patiënten  verenigingen  -‐ verzekeraars  

    Partners/Wie  helpen  u?  • huisarts  • e-‐health  ontwikkelaars  • kennisinstellingen  • verpleegkundigen  • Raad  van  Bestuur  • verzekeraars  • toekomstige  financiers  en  inves-‐teerders  

     Kosten:  Wat  geeft  u/Wat  brengt  u?  -‐ multidisciplinaire  kennis  -‐ overtuigingskracht  -‐ visie  -‐ talenten:  framen,  pionieren,  creëren  van  openheid,  verwachtingsmanagement,  risicomanage-‐ment,  proactief,  kansen  zien  

     Inkomsten:  Wat  krijgt  u?  -‐  de  mogelijkheid  om  met  een  uitgebalanceerd  team  baanbrekende  zorg  innovaties  te  ontwikkelen  -‐  salaris  uit  dienstverband  zorgorganisatie/consortium  -‐  internationaal  netwerk  -‐  erkenning  van  zorgprofessionals,  vakgenoten  en  mantelzorgers  

    Vaardigheden:  Wat  bent  u?/Wat  heeft  u?  -‐ de  kennis  en  het  inzicht  om  in  andere  disciplines  te  kunnen  verplaatsen  

    -‐ visie  op  zorgen  voor  de  toekomst  -‐ nieuwsgierig  -‐ communicatievaardigheden  -‐ leidinggevende  capaciteiten  -‐ kritische  houding  -‐ een  echte  netwerker  -‐ creatief  -‐ kennis  van  business  modellen  -‐ enige  juridische  kennis  -‐ enthousiast  

  • 20

    Verpleegkundig  ‘Super  User’  

    Klantrelaties:  Hoe  vindt  uw  interactie  plaats?  -‐  door  middel  van  trainingen  -‐  via  coaching  van  medewerkers  in  gebruik  zorgtechnologie  

    -‐  via  het  vragenuur  van  het  digitale  verpleeghuis/poli  

    Kernactiviteiten:  Wat  doet  u?  -‐  na  de  oplevering  van  e-‐health  applica-‐ties  voorlichting  bieden  over  het  nut,  de  werking  en  het  gebruik  ervan  

    -‐  protocollen  afstemmen  op  inzet  zorg-‐technologische  toepassingen  

    -‐ protocollen  up  to  date  houden  -‐  analyseren  van  werk-‐  en  ketenproces-‐sen  

    -‐  continu  de  match  proberen  te  maken  tussen  de  zorgpraktijk  en  de  mogelijk-‐heden  van  e-‐health  applicaties  

    Kanalen:  Hoe  kennen  ze  u?/Hoe  levert  u?  -‐  als  ambassadeur  van  bestaande  zorg-‐technologische  toepassingen  

    -‐  als  adviseur  ict-‐veiligheid  en  informa-‐tie  veiligheid  

    Hoe  helpt  u?  -‐ door  zowel  de  taal  van  de  zorg  als  van  ICT’ers  te  kennen  en  gebruiken  

    -‐ door  te  ondersteunen  in  het  gebruik  van  zorgtechnologische  systemen  

    -‐ door  wanneer  er  aanpassingen  aan  het  systeem  nodig  zijn,  deze  te  inventarise-‐ren  en  door  te  zetten  naar  de  beheer-‐der/ontwikkelaar  

    -‐ bijdragen  en  uitdenken  van  herontwerp  van  zorgtechnologische  applicaties  

    -‐ door  voorlichting  te  geven  over  veilig-‐heidsnormen  

    -‐ door  voorlichting  te  geven  over  de  inzet  van  e-‐health  applicaties  in  behandeling  

    -‐ door  medische  gebruikers  eisen  en  ict  mogelijkheden  bij  elkaar  te  brengen  

    Klanten:  Wie  biedt  u  hulp?  • ontwikkelteam  e-‐Health  applica-‐ties  

    • afdeling  ICT  • verpleegkundigen  • zorgkundigen  -‐ projectmanager  Netwerkmurale  zorg  

    -‐ teammanagers  -‐ patiënten  verenigingen  

    Partners/Wie  helpen  u?  -‐ e-‐health  ontwikkelaars  -‐ projectmanager  netwerkmurale  zorg  

    -‐ kennisinstellingen  -‐ afdeling  ICT  

     Kosten:  Wat  geeft  u/  Wat  brengt  u?  -‐ overtuigingskracht  -‐ visie  -‐ adviesvaardigheden  -‐ talenten:  inlevingsvermogen,  creëren  van  openheid,  kansen  zien,  medische  kennis  met  ICT  vaar-‐digheden  combineren  

     Inkomsten:  Wat  krijgt  u?  -‐ Erkenning  zorgprofessionals,  vakgenoten  en  mantelzorgers  -‐ Salaris  uit  vast  dienstverband  

    Vaardigheden:  Wat  bent  u?/Wat  heeft  u?  -‐ medische  kennis  -‐ kennis  van  werk  en  ketenprocessen  -‐ visie  op  zorgen  voor  de  toekomst  -‐ nieuwsgierig  -‐ communicatievaardigheden  -‐ kritische  houding  -‐ enthousiasmerend  

  • 21

    9 Concluderend

    Als  de  gesprekken  die  we  voerden  met  zorgprofessionals,  ICT-‐experts  en  docenten  één  ding  duidelijk  maakten,  dan  is  het  dat  eHealth  ontwikkelingen  hoog  op  de  agenda  staan.  Of  zoals  de  Raad  voor  de  Volks-‐gezondheid  en  Zorg  (RVZ)  stelt;  “(...)  het  zal  zeker  niet  tot  2020  duren  voordat  de  zorgsector  onder  in-‐vloed  van  “e-‐ontwikkelingen”  verandert  of  veranderd  wordt”  (Duchatteau  et  al.,  2011,  4).  Tegelijkertijd  is  het  lastig  in  te  schatten  met  welke  snelheid  eHealth  toepassingen  zich  ontwikkelen  en  in  welke  mate  en  hoe  zij  invloed  gaan  hebben  op  het  werk  van  zorgprofessionals.      De  beschreven  zorg(technologische)  trends,  E-‐skills,  en  de  zes  toekomstprofielen  bieden  scenario’s  voor  de  toekomst.  Ze  geven  een  doorkijk  naar  2020.  Naar  vaardigheden  en  competenties  waar  de  komende  jaren  aan  te  werken  is  door  zorgprofessionals.  Naar  een  richting,  die  voor  zorginstellingen  en  opleidingen  van  belang  is  om  te  blijven  volgen  en  mede  vorm  te  geven.  De  toekomstprofielen  en  genoemde  E-‐skills  geven  nadrukkelijk  niet  de  enige  weg  aan,  maar  openen  wel  de  discussie  over  de  ontwikkeling  van  E-‐skills  in  de  zorg.  

  • 22

    10 Literatuur

    Clark,  T.,  Osterwalder,  A.,  Pigneur,  Y.  en  van  der  Pijl,  P.  (2012).  Business  Model  You,  Vakmedianet  Man-‐agement.  De  Witte,  L.P.  Thuiszorg  in  2020:  leve  de  technologie?    De  Vries,  E.J.,  Panneman,  F.  &  de  Bruijn,  P.  (2013).  Samenwerkend  innoveren  in  netwerken.  Informatie.  Maandblad  voor  de  informatievoorziening.  Maart.  Sdu.  Duchatteau,  D.C.,  M.D.H.  Vink  (2011).  Medisch-‐technologische  ontwikkelingen  zorg  20/20.  Achtergrond-‐studie.  Raad  voor  de  Volksgezondheid  en  Zorg  (RVZ).    FWG  (2011).  FWG  Trendrapport  2011,  Zicht  op  zorg  en  functies.  FWG,  Utrecht.  GGZ  Nederland  (2012).  GGZ  Verpleegkundige  HBO  Beroepscompetentieprofiel.  Epos  Press,  Zwolle  Lambregts,  J.,  Grotendorst,  A.  (red.)  (2012a)  V&V  2020  Deel  1:  Leren  van  de  toekomst.    Lambregts,  J.,  Grotendorst,  A.  (red.)  (2012b).  V&V  2020  Deel  2:  Beroepsprofiel  zorgkundige.  Lambregts,  J.,  Grotendorst,  A.  (red.)  (2012c).  V&V  2020  Deel  3:  Beroepsprofiel  verpleegkundige.  Klein  Wolterink,  G.  en  J.  Krijgsman  (2012).  Een  checklist  voor  informatie-‐uitwisseling  in  de  zorg.  Whitepa-‐per,  13  november  2012,  Nictiz.    Krijgsman,  J.  en  G.  Klein  Wolterink  (2012).  Ordening  in  de  wereld  van  eHealth.  Whitepaper,  24  augustus  2012,  Nictiz.    Krijgsman,  J.,  de  Bie,  J.,  Burghouts,  A.,  de  Jong,  J.,  Cath,  G.J.,  van  Gennip,  L.,  Friele,  R.  (2013).  eHealth,  verder  dan  je  denkt.  eHealth-‐monitor  2013.  Nictiz  en  het  Nivel.  Peeters,  J.,  T.  Wiegers,  J.  de  Bie,  R.  Friele  (2013).  Technologie  in  de  zorg  thuis.  Nog  een  wereld  te  winnen!  CCTR  en  Nivel.    Schalken,  F.  (2013).  Handboek  online  hulpverlening.  Met  internet  Zorg  en  Welzijn  verbeteren.  Houten:  Bohn  Stafleu  an  loghum.    Shuurmans,  M.,  Lambregts,  J.,  Grotendorst,  A.  (2012).  V&V  2020  Deel  3:  Beroepsprofiel  verpleegkundige.  Van  der  Velden,  L.F.J.,  de  Putter,  Van  der  Lee,  Van  Hassel,  Batenburg  (2013).  Quickscan  Beroepen  &  Oplei-‐dingen  in  de  zorg,  welzijn  en  kinderopvang.  Hoofdrapport.  Nivel.  Van  Deursen,  A.J.A.M.  en  Van  Dijk,  J.A.G.M.  (2012).  CTRL  ALT  DELETE.  Productiviteitsverlies  door  ICT-‐problemen  en  ontoereikende  digitale  vaardigheden.  Enschede:  Universiteit  Twente.  Van  Deursen,  A.J.A.M.  en  Van  Dijk,  J.A.G.M.  (2013).  Zicht  op  ICT-‐competenties.  Een  werknemers-‐  en  ma-‐nagersperspectief  in  zes  sectoren.  Enschede:  Universiteit  Twente.  Van  Gemert-‐Pijnen,  J.E.W.C.,  O.  Peters,  H.C.  Ossebaard  (eds.)  (2013).  Improving  EHealth.  First  edition,  Ele-‐ven  International  Publishing,  Den  Haag.    Van  Rijen,  A.J.G.,  M.W.  de  Lint,  L.  Ottes  (2002).  Inzicht  in  eHealth.  Raad  voor  de  Volksgezondheid  en  Zorg  (RVZ);  Zoetermeer.  Van  Vliet,  K.,  P.  Spieker,  M.  Kaljouw  (2013).  Innovatie  zorgberoepen  en  opleidingen.  Samenvatting  bevin-‐dingen  2012.  Commissie  Innovatie  Zorgberoepen  en  Opleidingen,  CVZ,  Diemen.    ZonMw  (2013).  Actieplan  eHealth  implementatieonderzoek.    

  • 23

    11 Bijlage 1, Beroepsprofielen

    Uit de beroepsprofielen voor verpleegkundigen (Lambregts  en  Grotendorst,  2012c  en  Lambregts  en  Grotendorst,  2012b) kunnen de volgende algemene en soms ook wat verdekt geformuleerde eisen aan E-skills worden onttrokken. In de eerste kolom vindt u hoe de eis is geformuleerd in de beroeps-profielen voor verpleegkundigen 2020. In de tweede kolom vindt u de categorieën van E-skills uit dit rapport waarmee de algemeen geformuleerde eis specifiek wordt afgedekt met E-skills. MBO verpleegkundige Vaardigheid in beroepsprofielen zorg 2020 (Lam-‐

    bregts  en  Grotendorst,  2012b) Opname in E-skills categorieën

    Werken met behandelplannen Basiskennis functionaliteiten Protocollen, standaarden, richtlijnen volgen Basiskennis functionaliteiten Integer gebruik internet en sociale media Ethisch en veilig omgaan met eHealth Communiceert vaardig zowel online en offline Communicatievaardigheden op afstand een keuze maken tussen het type contact dat gewenst is (online/persoonlijk) en het type van medium dat mogelijk is (email, skype, etc.)

    Afweging E-zorg vs. face to face

    Kan het sociaal netwerk van de cliënt betrekken en samenwerken met verschillende partijen

    Uitwisseling en samenwerking in een netwerk

    Kan EPD?ECD gebruiken Basiskennis functionaliteiten Kennis van primair proces Basiskennis functionaliteiten Bewaakt de patiëntveiligheid Ethisch en veilig omgaan met eHealth HBO verpleegkundige Alle E-skills die gelden voor de MBO verpleegkundige gelden ook voor de verpleegkundige. Daar-naast worden onderstaande E-skills onderscheiden. Vaardigheid in beroepsprofielen zorg 2020 (Lambregts  en  

    Grotendorst,  2012b) Opname in E-skills categorieën  

    Uniform taalgebruik in dossiers Informatievaardigheden  Monitoren van patiënten op afstand Informatievaardigheden  Cyclisch proces van klinisch redeneren: risico inschatting, vroeg signalering, probleemherkenning, interventie, monito-ring…wordt neergezet als informatieproces maar niet ingevuld

    Basiskennis  functionaliteiten  Informatievaardigheden  Begrijpen  en  verwoorden  inzet  van  ICT  Zelfsturing  en  flexibiliteit  

    Kennisuitwisseling via media en werkplek als leeromgeving Informatievaardigheden  Informatie verzamelen, analyseren, interpreteren Informatievaardigheden  Kennis van bronnen en betrouwbaarheid ervan, patiënt kunnen informeren hierover

    Informatievaardigheden  

    Op hoogte van nieuwste toepassingen van ICT Begrijpen  en  verwoorden  inzet  van  ICT  Deelt kennis voor samenwerking over grenzen van eigen specia-lisme heen en ter bevordering van zelfmanagement en mantel-zorg en ketenzorg

    Uitwisseling  en  samenwerking  in  een  net-‐werk

    Adequate statusvorming en doelmatige overdracht via ICT Uitwisseling  en  samenwerking  in  een  net-‐werk

    Kennis van ketenzorg en organisatie van de zorg Uitwisseling  en  samenwerking  in  een  net-‐

  • 24

    werk Kennis van resultaten van wetenschappelijk onderzoek en houdt vakliteratuur bij evt. via internet

    Informatievaardigheden  

    Gezondheidsbevordering en zelfmanagement Zelfsturing  en  flexibiliteit  Staat open voor ICT innovaties en draagt daaraan bij in zorg- technische en logistieke processen

    Meedenken  in  ontwikkeling  van  eHealth  toepassingen

    Verminderen bureaucratie en administratieve lasten Meedenken  in  ontwikkeling  van  eHealth  toepassingen

     

  • 25

    12 Bijlage 2, Verantwoording en dankwoord

    Over E-skills voor professionals in de zorg bestaat weinig geformaliseerde kennis/literatuur, zeker als het gaat om professionals op HBO/MBO niveau. Onderzoekstechnisch betekent dit dat het niet moge-lijk is om hypothetisch deductisch onderzoek te verrichten. We moeten dus starten vanuit de concrete ervaringen van mensen in de praktijk en inductief te werk gaan. Dat is wat we gedaan hebben in dit project. Omdat het project slechts een beperkt budget had, hebben we geen lange reeks van inter-views kunnen afnemen. Bovendien wilde we niet zozeer een profiel voor E-skills ‘voorschrijven’, maar vooral een gesprek erover in zorginstellingen entameren…maar dan niet een gesprek ‘ins blauen hi-nein’ maar een gesprek gebaseerd op een verkennend onderzoek naar ervaringen met eHealth pro-jecten. We hebben er daarom voor gekozen om in kleine groepen van mensen, die geselecteerd zijn op hun ervaring met eHealth projecten, bijeen te komen. In deze groepen hebben we eerst gevraagd om kenbaar te maken wat volgens de groepsleden a priori de belangrijkste E-skills zouden moeten zijn. Daarna zijn we aan de hand van concrete ervaringen met eHealth projecten van de groepsleden in gesprek gegaan over wat zorgprofessionals zouden moeten kunnen. De gedachte erachter was dat mensen in relatief kleine groepen graag met elkaar praten over hun werk, elkaar in dat gesprek ook kunnen bevragen en dat concrete ervaringen tot concrete aanwijzingen voor E-skills leiden. We heb-ben veel mensen in ons onderzoek betrokken die zorgervaring hebben of in de zorgsector werkzaam zijn. We hebben dit gecombineerd met mensen die werkzaam zijn vanuit ICT perspectief in de zorg. Het contrast, of zo u wil, de verbazing van de ene beroepsgroep over de andere bleek informatief. De informatie uit de groepsgesprekken hebben we verwerkt in zes profielen volgens de Business Mo-del You methode (Clark e.a., 2012). Hiervoor hebben we gekozen omdat het de professional in zijn context neerzet en een beknopte en toegankelijke vorm van presenteren is. De vorm laat in het mid-den voor welke organisatie de professional werkt en of hij wel in loondienst is. Bovendien sluiten we met deze manier van werken aan op een werkwijze die eerder is gebruikt binnen het programma Di-givaardig & Digiveilig. Op de Valorisatiedag van de Zorgalliantie wordt dit project afgesloten met een focus groep waarin de resultaten van het project worden voorgelegd aan de deelnemers. De  uitkomsten  van  dit  project  moe-‐ten  worden  gezien  als  eerste  verkenning  van  E-‐skills  voor  zorgprofessionals  zoals  die  zich  de  komende  jaren  moeten  gaan  vormen.  Dit  project  is  gefaciliteerd  vanuit  het  programma  Digivaardig  &  Digiveilig  van  ECP  -‐    het  Platform  voor  de  Informatiesamenleving  (zie  www.ecp.nl).  De  uitkomsten  van  dit  project  leveren  een  tweede  bijdrage  aan  dit  programma  met  toekomstprofielen  E-‐skills.  De  eerste  bijdrage  is  geleverd  door  A&O  fonds  Grafimedia,  BTB  fonds  uitgeverijsector  en  GOC  die  gezamenlijk  toekomstprofielen  voor  de  media  en  communicatiesec-‐tor  hebben  opgesteld.  Onze  dank  gaat  uit  naar  het  pionierswerk  van  GOC  en  de  bereidwilligheid  voor  het  delen  van  hun  ervaringen  door Hermien Mijnen  in  het  bijzonder.      Onze  dank  gaat  natuurlijk  ook  uit  naar  de  deelnemers  aan  de  groepsinterviews  en  andere  geïnterviewden  binnen  dit  project.    Esther  Jacobs   specialist  Robotica   ZZG  Zorggroep  Harry  Evers   Automatisering  Innovatieve  

    Diensten  ZZG  Zorggroep  

    Desiree  Hobbelen   Locatiemanager  Veghel  Cen-‐trum  Zuid  

    BrabantZorg  

    Hans  Hoonakker   Innovatiemanager   Careaz,  Omring  Yvonne  Koks   Adviseur  Zorg  op  Afstand   VanMorgen  Atilla  Vigh   voorzitter  Special  Interest  

    Group  Health  Nederlands  Genootschap  In-‐formatica  (NGI)  

  • 26

    Raymond  Stegen   directeur  expertise   Dichterbij  Dorine  Ooms   teamcoordinator   Stichting  De  Driestroom  Joukje  Janssen   projectleider   Siza  Martin  Piller   directeur,  adviseur   Creq  BV  Ingrid  Klasberg     adviseur   Creq  BV,  Careyn  Judith  Duinisveld   adviseur   Creq  BV  Peter  van  der  Toorn   directeur,  adviseur   Creq  BV  Eefke  Barneveld   Projectmanager  ICT  &  Innova-‐

    tie  Parnassia  

    Emile  Terhorst   docent  Informatica   HAN  Gert  Jan  Jacob   directeur  Netwerkschool   ROC  Nijmegen  Jasper  Bruijstens   docent  Verzorgenden,  exa-‐

    mencoördinator  ROC  Nijmegen  

    Ton  van  Schaaijk   docent  HBO-‐V   HAN  Natascha  van  Duuren   advocaat,  juridisch  specialist  

    eHealth  NGI/  De  Clercq  Advocaten  

    Birgitte  Beelen   manager  e-‐Mental  Health   Lentis  Marjan  Kindt   Projectleider,  gespecialiseerd  

    in  ondernemerschap  &  zorg  HAN  Paramedische  studies  

    Clark  Nowack   docentondernemer  Zorgtech-‐nologie  

    HAN  Techniek  

    Petri  Holtus   Adviseur  eHealth  toepassin-‐gen  

    HAN  Paramedische  studies  

    Lilian  Beijer   Manager  eHealth  projecten  &  PhD  

    St.  Maartenskliniek  

    Lianne  Remijn   Hoofd  Opleiding  IPS   HAN  Paramedische  studies  Bianca  Akkermans   Manager  P&O   Malderburch  John  Rietman   Programmamanager  Zorg  op  

    Afstand  Proteion  

    Vincent  Bakx   Program  Man.  Klantrelatie   BrabantZorg  Renee  Verwey   docent  Verpleegkunde,  lecto-‐

    raat  Technologie  in  de  Zorg  Hogeschool  Zuyd  

    Carien  van  Veelen   Clusterhoofd  zorg  afdeling  Dermatologie  

    UMC  Utrecht,  Divisie  Interne  Geneeskunde  &  Dermatologie  

    Peter  Vermeulen   Productmanager  Patienten-‐zorgsysteem  

    UMC  Utrecht,  Directie  Infor-‐matie  Technologie  

    Ariane  van  Wamel   sr.  Unithoofd  verpleegafdeling   UMC  Utrecht,  Divisie  Hart  &  Longen  

    Luuk  Evers   Business  Developer   Pontes  Medical  Harmieke  van  Os   Wetenschappelijk  medewer-‐

    ker  afdeling  Dermatologie  UMC  Utrecht,  Divisie  Interne  Geneeskunde  &  Dermatologie  

    Roely  Witvoet   Mentor  coach  Afdeling  MDL/Nefrologie  

    UMC  Utrecht,  Divisie  Interne  Geneeskunde  &  Dermatologie  

    Linda  Streefkerk   Programma  Manager  Innova-‐tie,  Directie  Staf  RvB  

    UMC  Utrecht,  Staflid  RvB  

    Toon  van  de  Looy   Directeur   VanMorgen  

         

  • 27

    13 Bijlage 3, Taxonomie van Telemedicine

       

     �  Figuur  2:  Telemedicine  Taxonomy.  Naar:  Bashur  et  al.,  2011