Sinh Tap2 NC

of 439 /439
7/21/2019 Sinh Tap2 NC http://slidepdf.com/reader/full/sinh-tap2-nc 1/439

Embed Size (px)

description

Sinh Tap2 NC

Transcript of Sinh Tap2 NC

  • 1

    TRn khnh phng

    Thit k bi ging

    Nh xut bn H Ni

  • 2

  • 3

    Chng IV ng dng di truyn hc

    Bi 22 Chn ging vt nui v cy trng

    I. Mc tiu 1. Kin thc

    HS bit c ngun vt liu cho chn ging t t nhin v nhn to. HS bit c vai tr ca bin d t hp trong chn ging vt nui cy trng. Nng cao k nng phn tch hin tng tm hiu bn cht ca s vic qua chn ging mi t

    ngun bin d t hp.

    2. K nng Phn tch thng tin nm bt kin thc. Khi qut ho kin thc. Vn dng kin thc, gii thch thc t.

    II. Chun b Tranh nh v ging vt nui, cy trng. T liu v chn ging vt nui, cy trng. Phiu hc tp.

    Gii thiu v ngun gen t nhin v nhn to

    Ni dung Ngun gen t nhin Ngun gen nhn to

    Khi u

    Kt qu

    V d

  • 4

    III. Hot ng dy hc 1. Kim tra

    Ni dung nh lut Haci Venbec, cho v d minh ho. Khi trng thi cn bng di truyn th cu trc di truyn ca qun th nh th no? HS lm bi tp 5, 6 SGK trang 87.

    2. Trng tm Bin d t hp l ngun nguyn liu quan trng cho chn ging. Bin d t hp l nguyn nhn ca s a dng v kiu gen, phong ph v kiu hnh ca ging.

    3. Bi mi GV gii thiu ni dung ca chng IV v gii hn kin thc ca bi hc. GV gii thiu 4 bc trong quy trnh chn ging vt nui, cy trng l: to ngun nguyn liu,

    chn lc, nh gi cht lng ging v a ra sn xut i tr.

    Hot ng 1 Gii thiu v ngun gen t nhin v nhn to

    Mc tiu:

    HS bit cch to c ngun gen. HS bit lin h thc t.

    Hot ng ca GV Hot ng ca HS Ni dung

    GV dn dt: + Mun chn lc c kt qu cn c ngun vt liu.

    + Ngun vt liu trong t nhin cha chn lc t hiu qu, nn con ngi ch ng tng ngun vt liu nh gy t bin, lai to...

    GV nu yu cu: + Nghin cu SGK trang 88 mc I.

    + Hon thnh phiu hc tp "Gii thiu v ngun gen t

  • 5

    Hot ng ca GV Hot ng ca HS Ni dung

    nhin v ngun gen nhn to".

    GV nhn xt v thng bo p n.

    HS hot ng c nhn nghin cu thng tin nhn bit kin thc.

    HS hot ng nhm. + Vn dng kin thc, kt hp t liu v thc t. + Tho lun nhm thng nht kin ghi phiu hc tp.

    + i din nhm trnh by lp nhn xt. HS theo di t sa cha.

    p n phiu hc tp.

    Ni dung Ngun gen t nhin Ngun gen nhn to

    Khi u Thu thp vt liu t thin nhin, t cc a phng.

    Gy t bin to ra nhiu dng khc nhau. Lai to to ra vt liu mi.

    Kt qu Xy dng b su tp cc dng t nhin v vt nui, cy trng.

    Thnh lp ngn hng gen, lu gi bo qun cc kt qu lai.

    Trao i vi cc thnh ph, quc gia. V d Trung tm pht sinh ging ng, ging khoai ty

    hoang di Mhic v Bc M. Vin nghin cu ho quc t IRRI Philippin.

    Hot ng ca GV Hot ng ca HS Ni dung

    GV nu cu hi tho lun:

    + Ti sao cc dng vt nui, cy trng c sn trong t nhin tng a phng li thch nghi tt vi iu kin mi trng ni chng sng?

    + Cc vt liu t nhin c thu thp ban u

    HS tip tc tho lun nhm.

    Yu cu nu c: + Cc dng vt nui, cy trng c sn trong t nhin tng a phng thng thng c t hp nhiu gen thch nghi tt

  • 6

    Hot ng ca GV Hot ng ca HS Ni dung

    c th tr thnh ging vt nui cy trng c cha? Ti sao?

    GV nhn xt, nh gi v b sung kin thc.

    vi iu kin mi trng ni chng sng l kt qu ca chn lc t nhin t hng triu nm.

    VD: Ln rng, g rng, mn, o...

    + Cc vt liu t nhin c thu thp ban u khng phi chuyn thnh ging n nh v hon chnh ngay c. + Cn phi gy t bin lai to thu c nhiu dng khc nhau v to nn vt liu mi cho chn ging.

    V d: La m hoang di c kh nng chng chu tt, tuy nhin nng sut rt thp, cn ci to gen, chn lc t hp gen qu.

    i din HS trnh by lp nhn xt.

    Hot ng 2 Tm hiu chn ging t ngun bin d t hp

    Mc tiu:

    HS ch ra c vai tr ca bin d t hp trong chn ging vt nui, cy trng. HS vn dng kin thc, lin h thc t.

    Hot ng ca GV Hot ng ca HS Ni dung

    GV a vn tho lun:

    + Bin d t hp l g?

    HS hot ng c nhn. + Vn dng kin thc sinh hc 9.

  • 7

    Hot ng ca GV Hot ng ca HS Ni dung

    + Ti sao lai l phng php c bn to nn bin d t hp?

    + Kt qu to bin d t hp l g? Cho v d?

    + C nhng php lai no s dng to ngun bin d?

    + Suy lun tm ra cu tr li.

    Hot ng nhm. + C nhn trao i kin thc.

    + Thng nht kin tr li.

    Yu cu nu c: + Bin d t hp l s t hp li vt cht di truyn vn c b m.

    + Php lai to nn vt cht di truyn v c iu kin trao i t hp li thnh kiu gen mi.

    + Kt qu: To ra s lng ln kiu gen khc nhau th hin qua v s kiu hnh.

    + V d: Trong php lai 2 tnh trng (ht vng, trn ht xanh, nhn) ca Menen, th h F2 to nn 16 t hp vi 4 nhm kiu hnh, 9 nhm kiu gen, nhng kiu hnh mi xut hin chnh l kiu hnh do bin d t hp.

    + Cc php lai: T th phn bt buc, giao phi cn huyt, lai khc dng, lai kinh t...

    GV tip tc nu vn phn tch vai tr ca bin d t hp.

  • 8

    Hot ng ca GV Hot ng ca HS Ni dung

    Ti sao bin d t hp c vai tr c bit quan trng trong vic to ging mi?

    GV nhn xt, nh gi, b sung kin thc v gii thiu php lai to ngun bin d t hp cho chn ging.

    GV nu yu cu: + Quan st hnh 22 SGK trang 89.

    + Phn tch qu trnh chn lc t hp gen mong mun.

    HS c th vn dng kin thc v t bin gen, biu hin ca kiu gen ng hp, d hp, t hp gen... ri trao i trong nhm thng nht kin.

    Yu cu nu c: + t bin gen ch lm xut hin 1 gen mi mt c th ring l no .

    + Qua giao phi gen c pht tn trong qun th.

    + Cc t hp gen mi chnh l ngun nguyn liu cho chn lc ging, v chng s c nhn ln thnh tp on cy trng, vt nui.

    GV gi : + Ch ra php lai c s

    HS quan st hnh 22 SGK vn dng kin

    1. To ging thun da trn ngun bin d t hp

  • 9

    Hot ng ca GV Hot ng ca HS Ni dung

    dng trong s . + Dng thun c kiu gen nh th no?

    thc v phng php lai, c im kiu gen ng hp v d hp nhn bit kin thc. Tho lun nhanh trong nhm thng nht kin. Yu cu nu c: + S dng php lai: T th phn, giao phi gn (F1, F3). + Dng thun F4 c kiu gen AAbbCC, F2 c kiu gen AABBcc, AAbbcc. i din HS trnh by lp nhn xt.

    GV nhn xt, nh gi v yu cu HS nu ngha ca dng thun chng.

    HS vn dng kin thc tr li: Dng thun c kiu gen ng nht, d kim tra c biu hin ca gen.

    GV nhn xt, nh gi, gip HS hon thin kin thc.

    Cc t hp gen mi lun hnh thnh nh sinh sn hu tnh. C th mang t hp gen mi c t th phn hoc giao phi gn to ra dng thun. Lai cc t hp dng thun v chn lc t hp gen mong mun.

    GV hi: + u th lai l g? Cho v d v u th lai.

    HS vn dng kin thc sinh hc 9 tr li.

    Yu cu nu c:

    2. To ging lai c u th lai cao

  • 10

    Hot ng ca GV Hot ng ca HS Ni dung

    + u th lai th hin r nht trong trng hp no?

    + u th lai vt tri so vi b m th hin nh th no?

    + F1 c sc sng cao hn b m.

    + V d: Bp ng ca c th lai F1 di hn, to hn v s ht nhiu hn bp ca cy ng t th phn rt nhiu.

    + u th lai r khi lai gia cc dng thun c kiu gen khc nhau.

    + Kiu hnh F1 ln hn so vi b m, c bit l nng xut cao hn nhiu.

    i din HS tr li lp nhn xt.

    GV nhn xt, nh gi. GV nu vn : + Hin tng u th lai c gii thch nh th no?

    + Lm th no to c u th lai?

    HS nghin cu SGK trang 89 mc II(2).

    HS vn dng kin thc sinh hc 9 tr li.

    + Tnh trng s lng do nhiu gen tri quy nh.

    + Dng b m thun chng nhiu gen ln trng thi ng hp biu hin tnh trng xu.

    + Khi cho lai c th c kiu gen tri v kiu gen ln ch c gen tri mi c biu hin F1.

    + Gi thit siu tri.

    + Lai khc dng, khc th, lai kinh t, lai thun nghch.

  • 11

    Hot ng ca GV Hot ng ca HS Ni dung

    GV nhn xt, nh gi v s dng SGV trang 136 nhn mnh.

    + Trng thi d hp v nhiu cp gen con lai c kiu hnh vt tri (AAaa).

    + Con lai c u th lai cao cho t th phn qua cc th h con lai c kiu gen ng hp u th lai gim.

    + Vai tr ca t bo cht trong s hnh thnh mt s tnh trng.

    i din HS trnh by lp nhn xt b sung.

    HS khi qut kin thc + Khi nim u th lai. + Gii thch hin tng u th lai.

    + Cc phng php to u th lai.

    Khi nim:

    u th lai l hin tng con lai c nng sut, phm cht, sc chng chu, kh nng sinh trng pht trin vt tri so vi dng b m.

    * Gii thch hin tng: Gi thit siu tri.

    AA < Aa > aa

  • 12

    Hot ng ca GV Hot ng ca HS Ni dung

    * Phng php to u th lai

    To dng thun chng khc nhau.

    Lai cc dng thun chng vi nhau.

    Tuyn chn t hp lai mong mun.

    + Lai thun nghch

    AA aa aa AA

    + Lai khc dng.

    Lai khc dng n A B c (sn xut)

    Lai khc dng kp A B c C F E D F G Lu : u th lai biu hin cao nht i con lai F1, sau gim dn.

    Khng dng con lai F1 lm ging.

    * Lin h

    Hy nu cc thnh tu chn ging Vit Nam v vt nui, cy trng c u th lai.

    HS vn dng hiu bit thc t, kit hp kin thc sinh hc 9 tr li:

    Ln Mng Ci x i Bch con lai F1 tng trng nhanh, t l tht nc cao.

    B vng Thanh Ho lai vi b Hosten H Lan con lai F1 c trng lng tng, sn lng sa nhiu

  • 13

    Hot ng ca GV Hot ng ca HS Ni dung

    hn

    Ging ng, la, u tng, lc...

    4. Kim tra nh gi

    GV yu cu HS tm tt kin thc bi hc.

    5. Dn d Hc bi, tr li cu hi SGK. Su tm t liu v chn ging vt nui cy trng. c mc "Em c bit?"

    Bi 23 Chn ging vt nuI v cy trng (tip theo)

    I. Mc tiu 1. Kin thc

    HS hiu c c s khoa hc ca vic gy t bin to ngun vt liu cho chn ging vt nui, cy trng.

    Nng cao k nng phn tch hin tng tm hiu bn cht ca s vic qua chn, to ging mi t ngun bin d t bin.

    2. K nng Phn tch thng tin pht hin kin thc. Vn dng l thuyt vo thc tin.

    II. Chun b Tranh hnh 4.1, 4.2 SGK trang 21, 22 phng to. T liu v chn ging vt nui, cy trng. Cun "450 ging cy trng mi nng sut cao" ca tc gi ng Hng Dt.

    III. Hot ng dy hc 1. Kim tra

    Phn bit ngun gen t nhin v ngun gen nhn to, nu li ch ca mi ngun gen ny?

  • 14

    Nguyn nhn to nn bin d t hp? Ti sao bin d t hp l quan trng cho chn ging vt nui, cy trng?

    2. Trng tm

    Gy t bin lm thay i vt liu di truyn ca sinh vt: Gy t bin bng tc nhn vt l, ho hc c ngun vt liu khi u cho chn ging.

    Chn lc v trc tip nhn thnh ging mi hoc dng lm b m lai ging to ging c nng sut cao i vi nhng th t bin c li.

    3. Bi mi

    GV dn dt: Ngoi vic chn ging t ngun bin d t hp, con ngi cn gy t bin lm thay i ging v chn lc ging ph hp vi nhu cu v nng sut v cht lng.

    Hot ng 3 To ging bng phng php gy t bin

    Mc tiu:

    HS nm c c s khoa hc ca vic gy t bin to ngun vt liu cho chn ging. HS bit vn dng l thuyt gii thch cc hin tng thc t.

    Hot ng ca GV Hot ng ca HS Ni dung

    GV a vn : Ging ng np VN2 ca Vit Nam c nng sut l 40 t/ ha. Nu chm sc tht tt c th cho nng sut ti 80 t/ha hay khng? V sao?

    HS vn dng kin thc tr li:

    + Ging ng kiu gen. + Nng sut kiu hnh. + Chm sc mi trng.

    1. Khi nim v to ging bng phng php gy t bin

    + Kiu gen quy nh gii hn nng sut ca mt ging vt nui hay cy trng.

    + Ging ng np VN2 c th cho nng sut 45 t/ha

  • 15

    Hot ng ca GV Hot ng ca HS Ni dung

    GV hi: Mun tng nng sut vi ging ng VN2 con ngi cn p dng k thut no? C s khoa hc ca k thut l g?

    ch khng th cho nng sut 80 t/ha v kiu gen quy nh.

    HS c th tr li:

    + Mun tng nng sut ca ging ng VN2 hay ca cc ging khc cn phi lm thay i vt liu di truyn.

    + S dng cc tc nhn l ho lm bin i gen, NST...

    GV nhn xt, nh gi v ging gii mc trn v nng sut ca kiu gen c th.

    GV hi: Th no l to ging bng phng php gy t bin?

    GV nhn xt v b sung kin thc.

    HS vn dng kin thc sinh hc 9 tr li lp nhn xt

    Gy t bin to ging mi l phng php s dng cc tc nhn vt l v ho hc nhm lm thay i vt liu di truyn ca sinh vt phc v cho li ch ca con ngi.

    GV gii thiu khi qut qu trnh to ging mi bng phng php gy t bin gm 3 bc, sau HS i su tm hiu

    2. Chu trnh to ging mi bng phng php gy t bin

  • 16

    Hot ng ca GV Hot ng ca HS Ni dung

    tng bc. GV nu vn : + C nhng tc nhn l ho no dng gy t bin?

    + Ti sao li phi la chn tc nhn, liu lng v thi gian x l ca tc nhn gy t bin?

    a) X l mu bng tc nhn gy t bin

    GV nhn xt, nh gi v yu cu HS khi qut kin thc.

    HS vn dng kin thc sinh hc 9 v bi 4 SGK sinh hc 12 nng cao nhn bit kin thc.

    HS nu c: + Cc loi tia phng x, tia t ngoi...

    + Ho cht: NMU, cnsixin...

    + Phi la chn tc nhn v nu s dng sai c th gy cht hoc nh hng xu n sinh vt.

    i din HS tr li lp nhn xt.

    GV b sung kin thc: + Tia phng x: Kch thch v ion ho cc nguyn t khi chng i xuyn qua cc m sng.

    + Tia t ngoi: Ch c tc

    Tc nhn gy t bin bao gm: Tia phng x, tia t ngoi, xc nhit, cnsixin, EMS, NMU...

    La chn tc nhn gy t bin thch hp, tm

  • 17

    Hot ng ca GV Hot ng ca HS Ni dung

    dng kch thch nn ch dng x l bo t, ht phn, vi sinh vt.

    + Sc nhit: Tng gim nhit t ngt gy chn thng b my di truyn.

    + Cnsixin cn tr hnh thnh thoi v sc.

    + EMS lm thay G bng T hoc X hu qu l cp G X b thay bng T A hoc X G.

    hiu liu lng, xc nh thi gian x l ti u.

    GV nu vn : + Ti sao sau khi gy t bin phi chn lc?

    + Da vo u chn c th t bin mong mun?

    HS hot ng nhm. + C nhn nghin cu SGK trang 92 mc 1(b) nhn bit kin thc.

    + HS vn dng kin thc chng I b sung kin thc v th t bin c li, c hi, trung tnh...

    Tho lun nhm thng nht kin tr li.

    Yu cu nu c: + t bin thng v hng.

    b) Chn lc cc th t bin c kiu hnh mong mun

    + chn c ging mong mun phi chn lc cc t bin c li trong cc t bin c to ra.

    + Da vo c im nhn bit tch t bin ra

  • 18

    Hot ng ca GV Hot ng ca HS Ni dung

    khi c th khc, nh i vi vi khun mi trng khuyt dng.

    i din HS tr li lp nhn xt.

    GV nhn xt, nh gi v gip HS hon thin kin thc.

    GV nu vn : + Ti sao phi to dng thun chng theo gen t bin va gy c?

    + To dng thun chng ny bng cch no?

    HS vn dng kin thc tr li:

    + Cng c t bin mi.

    + Cho sinh sn.

    Chn lc nhng th t bin mong mun l da vo nhng c im c th nhn bit c tch ra khi cc c th khc.

    c) To dng thun chng

    GV nhn xt, nh gi v gip HS hon thin

    kin thc.

    Nhn bit c th t bin mong mun cho

    chng sinh sn nhn

    ln thnh dng thun

    chng theo t bin to

    c

    Cng c th t bin c li ny.

    GV hi:

    3. Mt s thnh tu to ging bng gy t bin Vit Nam

    a) Gy t bin bng tc nhn vt l

  • 19

    Hot ng ca GV Hot ng ca HS Ni dung

    gy t bin thc vt bng tc nhn vt l ngi ta tin hnh nh th no? Cho v d.

    HS kt hp SGK v kin thc sinh hc 9 tr li lp b sung. V d: + Ging lc D332 c to ra do x l t bin ging Sen lai, c php khu vc ho nm 1995.

    + Cy cao 60 cm, cy cng, l to, thi gian sinh trng 126 130 ngy. + Nng sut: 18 t/ha ht u, v nhn, t l nhn 72%, cy chu rt tt.

    GV nhn xt, nh gi v gip HS hon thin

    kin thc.

    Chiu x vi liu lng thch hp vo ht ny

    mm, nh sinh trng gy nn t bin gen, t

    bin NST, to ra cc th

    t bin.

    Chn lc th t bin c li nhn lm ging

    mi hoc dng lm b

    m lai ging.

    VD: Ging la Mc

    tuyn x l bng tia

    gama.

    GV nu yu cu: + Quan st hnh 4.1 v 4.2 phng to

    + Trnh by c ch gy

    HS hot ng c nhn. + Vn dng kin thc nhn bit c ch.

    + Trao i v trnh by

    b) Gy t bin bng cc tc nhn ho hc

  • 20

    Hot ng ca GV Hot ng ca HS Ni dung

    t bin do cht 5BU. + Trnh by c ch gy a bi th thc vt ca cht cnsixin.

    t bin thay th cp AT bng GX v a bi chn, l, do thoi v sc khng c hnh thnh NST khng phn li.

    i din HS trnh by lp nhn xt.

    GV nhn xt, nh gi v b sung hon thin kin thc.

    * C ch:

    Ho cht 5BU, EMS thm vo t bo gy sao chp nhm ln hoc lm bin i cu trc gen.

    Cnsixin thm vo m ang phn bo cn tr hnh thnh thoi v sc lm cho NST nhn i nhng khng phn li nn to t bo c b t bi 4n.

    GV yu cu HS k bng "Thnh tu gy t bin bng tc nhn ho hc" nh SGV trang 141 v hon thnh cc ni dung.

    GV thng bo p n HS so snh kt qu.

    HS vn dng kin thc thc t kt hp vi cc t liu su tm ghi thm mt s ging nh la, rau, du tm, lc...

    Cc nhm theo di v sa cha nu cn.

    Tn ging Ging ban u Tc nhn dng x l

    c im thnh phn

    To m hng To Gia Lc NMU 2 v qu/nm, qu ngt, thm, ci dy.

    Du tm tam bi s 12. Du t bi lai du lng bi.

    Cnsixin L to, bn dy, nng sut cao.

    La xun 10 NN8/xun/pelital DMS 0,02% Nng sut tng 61,8 t/ha.

  • 21

    Rau mung t bi. Rau mung lng bi. Ho cht Thn l to, nng sut gp i 300 t/ha.

    4. Kim tra nh gi

    GV yu cu HS tm tt kin thc bi hc.

    5. Dn d Hc bi, tr li cu hi SGK. Su tm t liu v cng ngh t bo.

    Bi 24

    To ging bng cng ngh t bo

    I. Mc tiu 1. Kin thc

    HS nu c cc ng dng cng ngh t bo trong chn ging cy trng vt nui. HS bit c t thnh tu ca cng ngh t bo trong chn to ging mi vt nui, cy trng, t

    xy dng c nim tin vo khoa hc v cng tc to ging mi. 2. K nng

    Phn tch x l thng tin pht hin kin thc. Vn dng l thuyt vo thc tin.

    II. Chun b Tranh: Cu to hoa lng tnh. Qu trnh gim phn. Qu trnh pht sinh giao t thc vt, ng vt. Nhn bn v tnh cu ly. Cy truyn phi b. Phiu hc tp

    Tm hiu k thut to ging thc vt

    Ni dung/KT Nui cy ht phn

    Nui cy TBTV in vitro to m so

    Chn dng t bo xma c bin d

    Dung hp t bo trn

  • 22

    Ngun nguyn liu ban u

    C s DT

    Tin hnh

    u im

    V d

    III. Hot ng dy hc 1. Kim tra

    Trnh by quy trnh to ging mi bng phng php gy t bin. Trinh by mt s thnh tu to ging bng gy t bin Vit Nam.

    2. Trng tm To ging thc vt, ch phng php nui cy ht phn, nui cy t bo. Cng ngh t bo ng vt: u im ni bt l nhanh chng cho sn phm vi s lng ln, cht

    lng cao. 3. Bi mi

    GV gi HS nh li hnh thc sinh sn v tnh thc vt v ng vt, gii thch c s khoa hc.

    HS c th nu c: L cy hoa ri xung t m sau mt thi gian mc ln nhiu cy hoa con hon chnh, nhn bn v tnh cu ly. C s khoa hc l tnh ton nng ca t bo.

    GV nhn xt v dn dt HS vo bi hc. Hot ng 1

    Tm hiu to ging thc vt

    Mc tiu:

    HS phn tch cc k thut to ging thc vt. HS nu c u im ca tng k thut. HS bit vn dng l thuyt vo thc tin.

    Hot ng ca GV Hot ng ca HS Ni dung

    GV hi: Cng ngh t bo l g?

    HS vn dng kin thc tr li:

    + Khi nim cng ngh t

  • 23

    Hot ng ca GV Hot ng ca HS Ni dung

    GV nhn xt v b sung kin thc.

    bo.

    + u th ca cng ngh t bo.

    * Cng ngh t bo:

    L ngnh sn xut theo quy m cng nghip, s dng cc i tng l vt cht sng sn xut ra cc thnh phm hng ho phc v li ch con ngi. Cng ngh t bo lm thay i nhanh chng cc ging vt nui, cy trng c v cht lng v s lng.

    GV dn dt: To ging thc vt gm cc k thut nh: Nui cy ht phn (bao phn), nui cy t bo thc vt in vitro to m so, to ging bng chn dng t bo xma c bin d, dung hp t bo trn.

    GV: tm hiu r cc k thut trn GV yu cu HS:

    + Quan st cc tranh hnh: Qu trnh gim phn, qu trnh pht sinh giao t... + Hon thnh ni dung phiu hc tp.

    HS hot ng c nhn, nghin cu SGK trang 95, 96 nhn bit kin thc

  • 24

    Hot ng ca GV Hot ng ca HS Ni dung

    theo cc ni dung phiu hc tp.

    HS hot ng nhm: Trao i v cc kin thc mi pht hin thng nht kin ghi phiu hc tp.

    GV c th cha bi bng cch:

    + K phiu hc tp ln bng HS ghi p n.

    + Chiu phiu hc tp ca mt s nhm.

    i din cc nhm ghi p n ln bng hoc theo di phiu hc tp ca nhm khc trn my chiu.

    Lp trao i b sung.

    GV nhn xt, nh gi v thng bo p n.

    Cc nhm theo di v t sa cha (nu cn).

    Ni dung/KT

    Nui cy ht, phi Nui cy TBTV in vitr to

    m so Chn dng TB

    xma c bin d Dung hp t bo trn

    Ngun nguyn liu ban u

    Ht phn (n) T bo (2n) T bo 2n 2 dng t bo c b NST 2n ca hai loi khc nhau.

    C s DT

    Ht phn ring l mc thnh dng t bo n bi. To dng thun lng bi t dng n bi.

    To dng thun lng bi. To mi trng nui cy chun c b sung Hoocmn

    Da vo t bin gen v bin d s lng NST to th lch bi khc nhau.

    Lai xa, lai khc loi to th song nh bi khng thng qua lai hu tnh, trnh hin tng bt th ca con lai.

    Tin hnh

    Nui ht phn trn mi trng nhn to

    Chn lc cc dng n bi biu hin tnh trng mong mun cho lng bi ho.

    Nui trn mi trng nhn to to m so, b sung Hoocmn kch thch sinh trng cho pht trin thnh cy trng thnh.

    Nui trn mi trng nui cy nhn to chn lc cc dng t bo c t bin gen v bin d s lng NST khc nhau.

    To t bo trn cho dung hp hai khi nhn v t bo cht thnh mt, nui trong mi trng nhn to cho pht trin thnh cy lai.

    u im Hiu qu cao khi chn cc cy c c tnh khng thuc dit

    Nhn nhanh cc ging cy trng c nng sut cao thch nghi vi iu kin sinh thi,

    To ging cy trng mi c cc kiu gen khc nhau ca

    Ging mi mang c im ca c hai loi m cch to

  • 25

    Ni dung/KT

    Nui cy ht, phi Nui cy TBTV in vitr to

    m so Chn dng TB

    xma c bin d Dung hp t bo trn

    c, chu lnh, khng bnh...

    Cc dng nhn c u thun chng, tnh trng chn lc s rt n nh.

    chng chu su bnh. cng mt ging ban u.

    ging mi thng thng khng th to c.

    V d La chim chu lnh nhit 8 100C

    To thnh cng khoai ty, ma, da, c rt...

    Ging la DR2 chu hn, chu nng, nng sut cao, l ging c chn t dng t bo xma bin d ca ging la CR203.

    To c cy Pomato lai gia c chua v khoai ty.

    Hot ng ca GV Hot ng ca HS Ni dung

    GV nu cu hi tho lun:

    Ti sao mi giao t u c s lng NST l n nhng li khng ging nhau v kiu gen?

    C my cch lai to thnh cng th lng bi? Nhng loi t bo no ca thc vt c th nui cy c? Phn bit m so trong nui cy t bo vi vt so trn thn cy ngoi t nhin.

    HS quan st tranh qu trnh gim phn, qu trnh giao t c, ci.

    HS kt hp SGK v ni dung phiu hc tp.

    Trao i nhm tr li: + Giao t mang t hp gen ca b m khc nhau do bin d t hp, khi nui trn mi trng nhn to s mc thnh dng n bi c kiu hnh khc nhau.

    + C hai cch to thnh cy lng bi. + Bt k t bo hay m no ca c th thc vt u cha b gen quy nh kiu gen ca loi v u c kh nng sinh sn

  • 26

    Hot ng ca GV Hot ng ca HS Ni dung

    v tnh to thnh cy trng thnh. + M so gm nhiu t bo cha bit ho c kh nng sinh trng mnh, cn vt so trn thn cy l do m b tn thng ri cc t bo c sinh ra v hn gn m.

    i din HS tr li lp nhn xt.

    GV nhn xt, nh gi v b sung kin thc.

    GV nu cu hi: + Cc t bo 2n (t bo xma) sau mt thi gian nui cy to thnh cc dng t bo khc nhau nh th no? + Ti sao trong vic dung hp t bo trn ngi ta phi bc lp thnh xenlulz ca t bo?

    + Kh nng dung hp khi sinh cht ca t bo c th xy ra gia cc t bo khc loi hay khng?

    + Dung hp t bo trn ging v khc lai hu tnh nh th no?

    GV c th dng s ging gii v dung hp t

    bo trn.

    HS tip tc tho lun tr li c:

    + Cc dng t bo 2n sau

    khi nui cy to cc dng

    #

    #

    A B

    Th d nhn A B

  • 27

    Hot ng ca GV Hot ng ca HS Ni dung

    t bo c b NST: 2n1, 2n2. + Phi bc b v xenlulz

    v lp v ny cng lm

    nhim v nh hnh t bo

    v bo v khi sinh cht.

    + C th dung hp t bo

    trn vi cc t bo khc

    xa nhau trong h thng

    phn loi.

    + c im ging nhau

    gia sinh sn hu tnh v

    dung hp t bo trn l

    to ra cy song nh bi.

    + c im khc nhau:

    khng c qu trnh kt

    hp giao t c v ci. B

    NST ca cy lai dng

    song nh bi m khng

    cn a bi ho.

    Hot ng 2 To ging ng vt

    Mc tiu:

    HS nm c cc bc trong k thut to ging vt nui bng cy truyn phi v nhn bn v tnh bng chuyn nhn.

    HS thy c u im ni bt ca cng ngh t bo ng vt v trin vng trong tng lai.

    Hot ng ca GV Hot ng ca HS Ni dung

    GV gii thiu 2 k thut to ging ng vt c

    1. Cy truyn phi

  • 28

    Hot ng ca GV Hot ng ca HS Ni dung

    cp trong bi hc.

    GV hi: Cng ngh cy truyn phi nhm mc ch g? Cho v d.

    GV nhn xt, b sung hon thin kin thc.

    HS vn dng kin thc sinh hc, cng ngh 10 tr li:

    + Mc ch to nhiu con ging.

    + Cy truyn phi b.

    * Cy truyn phi (hp t) nhm to ra nhiu c th con ging, c phm cht ging nhau t mt hp t ban u.

    GV nu yu cu: + Quan st tranh k thut cy truyn phi.

    + Trnh by cc bc tin hnh k thut cy truyn phi.

    + C s khoa hc ca k thut ny l g?

    HS nghin cu SGK trang 96 mc II(1) kt hp kin thc mn cng ngh 10 tr li:

    + K thut gm 3 bc. + C th con c kiu gen v kiu hnh ging nhau

    i din HS trnh by trn tranh hnh lp nhn xt.

    GV nhn xt, nh gi v b sung kin thc.

    HS xut vn : K thut cy truyn phi p dng i vi cc loi ng vt qu him c nguy c b tuyt chng nh: sao la, su u , voc trng...

    * Quy trnh cy truyn phi:

    Ly phi t ng vt cho, tch phi thnh hai hay nhiu phn, mi phn sau s pht trin thnh mt phi ring bit.

    Phi hp hai hay nhiu phi thnh mt th khm,

  • 29

    Hot ng ca GV Hot ng ca HS Ni dung

    to c th khm t hai hp t khc nhau.

    Lm bin i cc thnh phn trong t bo ca phi khi mi pht trin, cy phi vo ng vt nhn.

    * C s khoa hc

    Cc c th c nhn ln t hp t ban u nn c cng kiu gen.

    GV yu cu HS: + Quan st tranh nhn bn v tnh cu ly

    + Trnh by cc bc tin hnh ca phng php nhn bn v tnh.

    C nhn HS quan st tranh, vn dng kin thc pht hin kin thc

    i din HS trnh by trn tranh lp nhn xt.

    2. Nhn bn v tnh bng k thut chuyn nhn

    GV nhn xt v gip HS hon thin kin thc.

    Cc bc trong cng ngh to cu ly:

    Tch t bo tuyn v ca cu cho nhn v nui trong phng th nghim.

    Tch t bo trng ca cu khc ri loi b nhn ca t bo trng.

    Nui cy trn mi trng nhn to trng pht trin thnh phi.

    Chuyn phi vo t cung ca cu m, phi tip tc pht trin n khi cu con c sinh ra. (cu con ging cu cho nhn t bo).

  • 30

    Hot ng ca GV Hot ng ca HS Ni dung

    GV nu cu hi: + T thnh cng trong nhn bn v tnh bng k thut chuyn nhn m ra cho cng tc chn to ging ng vt kh nng g?

    + K thut nhn bn v tnh vt nui cn c nhng ng dng to ln nh th no cho con ngi?

    + Hy k thnh tu nhn bn v tnh ng vt.

    HS vn dng kin thc v hiu bit t thc t ri trao i trong nhm, tr li:

    + C th nhn bn t bo xma to c ng vt c v m khng cn c s tham gia ca nhn t bo sinh dc, ch cn c t bo cht ca mt non bo (trng).

    + To ng vt mang gen ngi cung cp c quan ni tng ca ngi trong vic thay ghp ni tng ngi bnh.

    + Ngy nay nhn bn v tnh c p dng thnh cng cc i tng ng vt nh chut, kh, b, d, ln...

    4. Kim tra nh gi GV yu cu HS tm tt kin thc ca bi hc.

    5. Dn d Hc bi, tr li cu hi SGK. n tp kin thc v gen, vi khun, vi rt.

    Bi 25 To ging bng cng ngh gen

    I. Mc tiu

  • 31

    1. Kin thc HS hiu c bn cht cc khi nim cng ngh gen, k thut chuyn gen. HS hiu v trnh by c quy trnh chuyn gen. HS bit c cc thnh tu ca cng ngh gen trong chn to ging mi, t c c nim tin,

    say m khoa hc.

    2. K nng Quan st, phn tch tranh hnh, thng tin nm bt kin thc. Trnh by quy trnh k thut c th b mn. Vn dng l thuyt phn tch v d c th.

    II. Chun b Phim v quy trnh chuyn gen. Tranh hnh SGK phng to. Cun "Cng ngh sinh hc" ca tc gi Nguyn Nh Hin (tp 1). Phiu hc tp:

    Tm hiu quy trnh chuyn gen

    Ni dung To ADN ti t hp Chuyn ADN ti t hp vo

    t bo nhn Tch dng t bo cha ADN

    ti t hp

    Tin hnh

    Kt qu

    Thng tin b sung v ADN ti t hp: Cc enzim: Trong c th sng phn t ADN c th b phn gii, b ct ra thnh nhiu on bi cc enzim.

    Nm 1970 H.Smith v D.Mathur pht hin ra enzim gii hn (restrictase) vi khun. Cc enzim gii hn c c tnh ct phn t ADN nhng v tr nht nh trong phn t ADN (tc l nhng trnh t nucltit nht nh) thnh nhiu on ct. Ngoi ra cn tm thy enzim ligaza c vai tr gn, khu ni cc on ADN vi nhau. Trong hin tng t ti bn ca ADN cc enzim c vai tr ct b v khu ni cc nucltt sa cha cc sai st trong s lp rp cc nucltt vo mch ADN mi.

    ADN ti t hp:

  • 32

    + L sn phm ca hin tng ti t hp gen, nh hot ng ca h enzim endunucleaza v ligaza trong c th sng cc ADN ti t hp lun c to ra, t cc nh di truyn hc pht minh ra k thut ADN ti t hp.

    + Thng qua m hnh hot ng ca Jacop v Mn ngi ta bit rng s biu hin gen vi khun c iu khin bi h thng operon. Cc on ADN thu c do ct th nhim sc c th b thiu cc gen vn hnh v gen c ch tng ng. Khi ch c on promotor ghp vo plasmit ca vi khun, gen lun lun biu hin v khng c c ch ng n li v t bo ch lun tng hp mt s lng ln cc prtin mong mun.

    Thnh tu: + Bng cng ngh to ADN ti t hp t promotor ca gen metalothionein v cng ngh

    chuyn gen, ngi ta to c ging c hi c khi lng gp hng chc ln c hi bnh thng.

    + Bng cng ngh chuyn gen cc nh chn ging to c ging la mi cha n 6 gen ngoi lai cho nng sut cao,c mu vng nht, giu cht dinh dng (giu caren v tng hp th st...)

    + Nm 1983 sn phm u tin ca k thut ADN ti t hp l insulin v sn phm th hai l hoocmn sinh trng ngi HGH. Mt ngi M (em Kathy) b bnh ln lc 10 tui sau nhiu nm c tim HGH ln ln bnh thng nh nhng em b bnh thng khc.

    III. Hot ng dy hc 1. Kim tra

    Phn bit cc phng php chn ging thc vt bng k thut nui cy t bo? Cho v d. So snh phng php cy truyn phi v nhn bn v tnh bng k thut chuyn nhn ng vt.

    2. Trng tm Quy trnh chuyn gen:

    Ch trng enzim ct, enzim ni v vect chuyn gen. Cch thc chuyn gen vo t bo nhn. Phng php tch dng t bo cha ADN ti t hp.

    3. Bi mi M bi: GV c th bt u t vic gii thiu thuc cha bnh tiu ng cho con ngi c hiu qu v gi thnh h l nh thnh tu ca cng ngh gen, t dn dt vo bi hc.

    Hot ng 1 Tm hiu cng ngh gen.

    Mc tiu:

    HS hiu v trnh by c khi nim cng ngh gen v cc bc ca cng ngh gen.

  • 33

    HS bit vn dng l thuyt phn tch v d c th.

    Hot ng ca GV Hot ng ca HS Ni dung

    GV t vn : + C th lp gen ca loi ny vo h gen ca loi khc hay khng? V bng cch no?

    HS c th tr li da trn hiu bit v di truyn v kin thc thc t.

    + C th gn gen ca loi ny vo h gen ca loi khc.

    + Vic gn gen i hi k thut rt cao.

    1. Khi nim cng ngh gen

    GV nhn xt v b sung kin thc.

    + Hin nay cng ngh gen ang c thc hin ph bin l to ra phn t ADN ti t hp chuyn gen. + Th truyn l plasmit hoc th thc khun.

    Cng ngh gen: L quy trnh to ra nhng t bo hoc sinh vt c h gen b bin i, c thm gen mi, t to c th vi nhng c im mi.

    K thut chuyn gen l chuyn mt on ADN t t bo cho sang t bo nhn bng nhiu cch: Dng cc th truyn, vect chuyn gen, dng sng bn gen.

    tm hiu v quy trnh chuyn gen GV cn cung cp cc kin thc v plasmit th truyn, vect chuyn gen.

    GV c th nu cu hi: + Plasmit l g?

    + Th no l vect chuyn gen?

    GV ging gii b sung

    HS nghin cu SGK trang 99 tm tt kin thc v

    2. Quy trnh chuyn gen

  • 34

    Hot ng ca GV Hot ng ca HS Ni dung

    kin thc. tr li.

    Vect chuyn gen (vt chuyn gen, th truyn): + L phn t ADN c kh nng t nhn i tn ti c lp trong t bo v mang c gen cn chuyn. + Loi vect chuyn gen: plasmit, th thc khun lama (phag), l vi rt ly nhim vi khun. Plasmit: L ADN vng mch kp nm trong t bo cht ca vi khun, c kh nng nhn i c lp vi ADN nhim sc th.

    GV nu yu cu: + HS gp ton b SGK

    + Quan st tranh hnh 25.1 SGK phng to.

    + Hon thnh cc ni dung phiu hc tp " Tm hiu quy trnh chuyn gen".

    HS hot ng nhm + C nhn quan st v nghin cu k cc ch thch hnh nhn bit kin thc.

    + HS nm bt c trn tranh hnh t 1 4 l to ADN ti t hp

    HS hiu r vai tr ca cc enzim gii hn, v

  • 35

    Hot ng ca GV Hot ng ca HS Ni dung

    cc v tr ct, ni tng ng gia ADN plasmit v gen cn chuyn.

    + Trao i trong nhm thng nht kin, ghi phiu hc tp, cn lu ti kt qu t c mi khu trong quy trnh.

    GV c th cha bi bng nhiu cch:

    + GV chiu phiu hc tp ca mt vi nhm lp theo di.

    + GV c th cho HS xem phim v quy trnh chuyn gen v SGK HS i chiu vi kt qu ca nhm.

    + GV thng bo p n ng trn my lp t sa cha.

    Cc nhm theo di nhn bit, trao i b sung v sa cha nu cn.

    i din nhm trnh by trn tranh hnh lp theo di nhn xt.

    p n phiu hc tp "Tm hiu quy trnh chuyn gen"

    Ni dung To ADN ti t hp Chuyn ADN ti t hp

    vo t bo nhn Tch dng t bo cha

    ADN ti t hp

    Tin hnh ADN ti t hp l mt phn t ADN nh c lp rp t cc on ADN ly t cc ngun khc nhau (gm th truyn v gen cn chuyn).

    Tch ADN t vi khun, gen cn chuyn t t bo cho (ca ngi).

    Ct ADN ca t bo cho v ADN ca plasmit nh enzim ct gii hn to cc u dnh c trnh t ging nhau.

    Trn 2 loi ADN vi nhau, nh enzim

    Hai phng php chuyn ADN ti t hp

    + Bin np: Dng mui CaCl2 hoc dng xung in lm gin mng sinh cht ca t bo phn t ADN ti t hp chui qua mng vo trong t bo.

    + Ti np: Vi rt mang gen cn chuyn xm nhp vo

    Chn th truyn c cc du chun hoc cc gen nh du, nh nhn bit c s c mt ca ADN ti t hp.

  • 36

    ni to lin kt phtpho disste lm lin mch ADN

    t bo ch (vi khun).

    Kt qu To c ADN ti t hp mang gen cn chuyn.

    a c th truyn vo t bo vt ch

    Nhn bit c vi khun c mang ADN ti t hp v tch c dng t bo cha ADN ti t hp sn xut sn phm mong mun.

    Hot ng ca GV Hot ng ca HS Ni dung

    GV nu cu hi tho lun:

    + Cy gen bng plasmit ging v khc s cy gen bng thc khun th lama nh th no? + Phn bit hai cch chuyn ADN ti t hp vo t bo nhn.

    HS tho lun, vn dng kin thc trong phiu hc tp tr li:

    + S ging nhau: u tin hnh gm 3 khu.

    + S khc nhau: cch to u dnh.

    i vi plasmit c u dnh so le trn 2 mch n ca ADN.

    i vi thc khun th lama c u dnh bng v gen l gn trc tip vo vt liu di truyn ca vi rt.

    + Phn bit cch chuyn ADN ti t hp vo t bo nhn.

    ADN ti t hp phi to iu kin thun li cho n xm nhp c vo t bo nhn.

    Vi rt n c th ch ng xm nhp vo vi khun.

    GV nhn xt, b sung i din cc nhm trnh

  • 37

    Hot ng ca GV Hot ng ca HS Ni dung

    kin thc.

    GV nu yu cu: Hy trnh by v phn tch mt s v d c th v quy trnh chuyn gen.

    by lp nhn xt. Cc nhm tho lun, da vo kin thc phiu hc tp v SGK, c th trnh by quy trnh chuyn gen tng hp insulin sn xut thuc cha bnh tiu ng.

    + Chuyn gen m ho hoocmn insulin ca ngi vo vi khun E.Coli.

    + Tch dng t bo cha ADN ti t hp (mang gen m ho hoocmn insulin) ri nui cy sn xut ra thuc.

    Hot ng 2 Tm hiu thnh tu ng dng cng ngh gen

    Mc tiu:

    HS nu c thnh tu ca cng ngh gen trong thc tin.

    Hot ng ca GV Hot ng ca HS Ni dung

    GV nu cu hi: ng dng cng ngh gen mang li nhng thnh tu g?

    HS hot ng c nhn: + Nghin cu thng tin SGK mc III trang 100.

    + Quan st tranh hnh 25.3 pht hin kin thc.

    + Kt hp vi cc t liu su tm c tr li cu hi.

    Yu cu nu c:

  • 38

    Hot ng ca GV Hot ng ca HS Ni dung

    + Thnh tu ni bt trong ng dng cng ngh gen.

    + To sinh vt bin i gen.

    + S dng sinh vt bin i gen.

    i din HS tr li lp tho lun, nhn xt.

    GV nhn xt, nh gi v gip HS hon thin kin thc.

    GV s dng thng tin b sung gii thiu thnh tu v cng ngh chuyn gen la, cng ngh to ADN ti t hp sn xut insulin v hoocmn sinh trng ngi.

    + Chut chuyn gen c th c s dng nh cc h thng m hnh xc nh c s sinh hc ca cc bnh ngi v phc iu tr. S chuyn gen chut l mt h thng th nghim v tnh kh thi ca vic sn xut cc tc nhn tr liu.

    Cng ngh gen c kh nng cho ti t hp thng tin di truyn gia cc loi ng xa nhau trong bc thang phn loi m lai hu tnh khng thc hin c. To ra cc sinh vt cha cc gen khng c trong t nhin nh cc ging, cc chng vi khun c kh nng sn xut trn quy m cng nghip vi nhiu loi sn phm sinh hc (a xit amin, vitamin, enzim...) vn khng phi l sn phm ca chng.

    Cng ngh gen to ra cc sinh vt chuyn gen.

    + Sinh vt chuyn gen l cc c th c b sung vo b gen ca mnh nhng gen c ti t hp hoc nhng gen c sa cha gi l sinh vt bin i gen.

  • 39

    Hot ng ca GV Hot ng ca HS Ni dung

    + Sn phm ca sinh vt bin i gen phc v cho cuc sng con ngi c v s lng v cht lng.

    4. Kim tra nh gi

    GV yu cu HS tm tt kin thc bi hc.

    5. Dn d Hc bi, tr li cu hi SGK. c mc "Em c bit?". Su tm t liu thnh tu v to ging vi sinh vt, to ging thc vt, to ging ng vt.

    Bi 26 To ging bng cng ngh gen (tip theo)

    I. Mc tiu 1. Kin thc

    HS trnh by c ng dng cng ngh gen trong to ging vi sinh vt, cy trng, vt nui. Xy dng nim tin vo khoa hc k thut HS trong vic to ra cc ging mi cho sn phm

    khng c trong t nhin, nng cao i sng ca con ngi. 2. K nng

    Quan st tranh hnh pht hin kin thc. Vn dng kin thc cc bi hc vo thc t. Phn tch t liu khi qut kin thc.

    II. Chun b Tranh hnh bi 25 v hnh 26.1, 26.2, 26.3, 26.4 SGK phng to. T liu nh, phim ca HS v GV. Cun "Cng ngh sinh hc" ca tc gi V Vn V, Nguyn Mng Hng, L Hng ip. Thng tin b sung:

    Chuyn gen bng xung in:

  • 40

    Xung in cao to ra cc l tm thi trn mng t bo, qua cc phn t ln bao gm c ADN c th i vo t bo. Chuyn gen bng xung in c s dng trong chuyn gen thc vt 1 l mm nh la, ng.

    Chuyn gen bng vi tim: + Phng php ny dng t bo trn lm i tng thao tc cho chuyn gen vo t bo thc vt + T bo c gi trong ng thu tinh bng mt lc ht yu v ADN c tim trc tip vo

    nhn t bo qua pipt thu tinh nh.

    + Qu trnh vi tim cn thit b c chnh xc cao v k nng phc tp.

    Chuyn gen qua ng phn (Ray Wu v ng nghip cng b nm 1988) ADN cn chuyn theo ng ng phn chui vo bu nhu ci. Qu trnh chuyn gen xy ra ngay sau khi ng phn mc qua vi nhu v a tinh t vo th tinh cho t bo trng.

    Chuyn gen bng sng bn gen (Sanferd a ra nm 1987) + Dng vin n c kch thc nh mang ADN bn vo t bo thc vt.

    + n l cc ht vng rt nh c bc plasmit ti t hp mang gen cn chuyn. + Vin n c bn vo khi m nh p lc cao ca lung kh hlium do mt thit b cung

    cp. Nh tip xc vi t bo qu trnh chuyn gen xy ra.

    III. Hot ng dy hc 1. Kim tra

    Cng ngh gen l g? Th no l k thut chuyn gen? Trnh by quy trnh to ADN ti t hp, chuyn ADN ti t hp vo t bo nhn, lm th no nhn

    bit c dng t bo nhn c ADN ti t hp? 2. Trng tm

    Chn ging vi sinh vt: Ch trng to chng vi khun sn xut insulin, somatestatin ca ngi sn xut thuc cha bnh cho ngi.

    Chn ging thc vt: Ch trng cch a gen vo trong t bo, to ging c chua, la c c tnh hon ton mi l p ng nhu cu ca con ngi.

    3. Bi mi GV nu vn : nguyn l cng ngh gen c tm hiu k bi 25. Vn l cng ngh gen

    c p dng cho cc i tng sinh vt nh th no v mang li nhng li ch g?

    Hot ng 1 Tm hiu to ging vi sinh vt

    Mc tiu:

    HS hiu v trnh by cng ngh gen to ging vi sinh vt.

  • 41

    HS nu c cc thnh tu to cc chng vi khun sn xut thuc.

    Hot ng ca GV Hot ng ca HS Ni dung

    GV yu cu HS: + Trnh by cc thnh tu ng dng cng ngh gen, c bit l k thut chuyn gen.

    + ngha ca vic to ra ging mi nh cng ngh gen.

    GV nu vn v HS nhn xt:

    Vic cy mt gen ca loi khc (ngi, ng vt, thc vt) vo vi sinh vt ph v ranh gii "loi" sinh hc, nhng c li cho con ngi nh th no?

    HS vn dng kin thc bi 25 tr li.

    HS nhn mnh: To chng vi khun c kh nng sn xut trn quy m cng nghip vi nhiu loi sn phm khc nhau vn khng phi l sn phm ca chng.

    HS vn dng kin thc v sinh trng pht trin sinh sn ca vi khun kt hp bi 25 tr li c: + Vi sinh vt (vi khun) 20, pht chia mt ln s lng c th tng nhanh. + Trong t bo cht ca vi khun c plasmit c kh nng nhn i c lp vi ADN ca NST. + Ngun vi khun d kim, nhn ging nhanh. i din HS trnh by

  • 42

    Hot ng ca GV Hot ng ca HS Ni dung

    GV nhn xt, nh gi.

    lp nhn xt. HS tm tt kin thc, khi qut v to ging vi sinh vt.

    To chng vi khun cho sn phm mong mun khng c trong t nhin bng cch chuyn mt hay mt nhm gen t t bo ca ngi hay i tng khc vo t bo ca vi khun.

    i tng la chn: E.Coli, nm men bnh m.

    Sn phm to thnh: insulin, hoocmn tng trng ca ngi (hGH), vacxin vim gan B...

    GV dn dt kin thc to cc chng vi khun.

    GV nu cu hi: + Insulin l g? C vai tr nh th no?

    + Khi hoocmn ny b thay i th hu qu s nh th no?

    + Chuyn gen tng hp insulin ca ngi vo vi khun c tin hnh nh th no?

    + Somatestatin l g? C vai tr nh th no trong

    HS vn dng kin thc sinh hc 8, 9 v bi 25 trao i nhm thng nht kin tr li.

    Yu cu nu c: + Insulin do tuyn tu tit ra.

    + Chuyn gluc thnh dng d tr glycgen.

    1. To chng vi khun E.Coli sn xut insulin ca ngi

  • 43

    Hot ng ca GV Hot ng ca HS Ni dung

    c th?

    + Vic sn xut Somatostatin c thc hin nh th no v c li ch g?

    + Insulin tit ra khng th gluc khng chuyn thnh glycgen v b thi ra ngoi qua nc tiu dn n b tiu ng (i tho ng).

    GV nhn xt v b sung kin thc.

    + Cy gen sn xut

    insulin t ngi vo vi khun tch chit ly sn phm. i din HS trnh by lp nhn xt.

    To ging vi sinh vt

    bng cch chuyn mt

    hay mt s nhm gen t

    t bo ca ngi hay sinh vt khc vo t bo ca vi

    khun, to chng vi

    khun cho sn phm

    mong mun.

    Gen tng hp insulin ngi c tch v chuyn vo vi khun

    E.Coli bng vect l

    plasmit.

    Vi khun c sn xut quy m cng nghip

    tng hp ra insulin vi s

    lng ln.

    GV gii thiu v vic sn xut hoocmn

    Somatostatin v so snh

    gi tr ca cng ngh gen

    v vn gi thnh i

    vi cc loi sn phm

    c sn xut nh cng

    HS nu v d: + Chuyn gen t x

    khun vo vi khun

    E.Coli nng cao hiu

    qu sn xut cht khng

    sinh.

    + Chuyn gen khng

    2. To chng vi khun E.Coli sn xut somatostatin

    Hoocmn somatestatin iu ho hoocmn sinh

    trng v insulin.

    Gen m ho somatestatin c tng

  • 44

    Hot ng ca GV Hot ng ca HS Ni dung

    ngh gen. thuc dit c t thuc l

    vo cy bng, u.

    + To dng vi sinh vt c

    th phn hu rc thi,

    du loang lm sch mi

    trng.

    hp trong invitr.

    Nh cng ngh gen, gn gen ny vo ADN

    plasmit v a vo vi khun.

    Hot ng 2 To ging thc vt

    Mc tiu:

    HS ch ra c cc thnh tu ca vic to ging cy trng bng cng ngh gen. HS bit vn dng kin thc vo thc t.

    Hot ng ca GV Hot ng ca HS Ni dung

    GV nu vn : + To ging cy trng bng cng ngh gen thu hoch c nhng thnh tu g?

    + Vic chuyn gen vo t bo thc vt gp kh khn nh th no? Con ngi s dng phng php no a gen vo t bo thc vt?

    HS ngin cu SGK trang 102, 103 mc V.

    HS vn dng kin thc sinh hc 8,9 v thc vt... pht hin kin thc.

    Yu cu nu c: + Nng cao nng sut, cht lng cy trng. + To ging nhanh hn.

    + Chuyn gen vo t bo thc vt gp kh khn v thnh t bo cu to bng xenlulz cng.

    + Phng php thng

  • 45

    Hot ng ca GV Hot ng ca HS Ni dung

    dng: Chuyn gen trc tip qua ng phn, sng bn gen.

    i din HS trnh by lp nhn xt.

    GV nhn xt, nh gi v yu cu HS khi qut kin thc.

    Thnh tu to ging cy trng bng cng ngh gen:

    + Sn xut cht bt ng vi nng sut cao. + Sn xut cc loi prtin tr liu, khng th v cht do.

    + Rt ngn thi gian to ging mi.

    GV yu cu HS: + Phn tch v d v c chua v la chuyn gen.

    + Li ch ca vic chuyn gen hai loi cy ny l g?

    HS vn dng kin thc thc t, kin thc sinh hc 9, kt hp nghin cu SGK trang 103 phn tch c: + C chua sau khi thu hoch bo qun c lu hn nn d vn chuyn, trnh dng ho cht.

    + Cy c chua c kh nng chng bnh.

    + Ging la vng c cha carten, b sung cht dinh dngvo lng thc.

    i din HS trnh by lp b sung.

    GV nhn xt, nh gi * C chua chuyn gen:

  • 46

    Hot ng ca GV Hot ng ca HS Ni dung

    v gip HS hon thin kin thc.

    GV s dng thng tin b sung ging gii thm v cc phng php chuyn gen thc vt. Phn tch li ch v hn ch ca phng php.

    HS c th xut tng: Chuyn gen tng hp cc vitamin C, D... vo la hoc cy h u.

    Qu trnh chn ca qu b chm li bo qun c lu, khng b hng. C kh nng khng vi rt gim s dng thuc dit cn trng gy bnh cho cy hn ch gy nhim mi trng. * La chuyn gen tng hp carten: Go ca ging la ny c cha carten Carten chuyn ho thnh vitamin A trong qu trnh tiu ho ngi. Lm gim s bnh nhn b ri lon do thiu vitamin A.

    Hot ng 3 To ging ng vt

    Mc tiu:

    HS bit v trnh by cng ngh gen trong to ging ng vt. HS bit vn dng l thuyt phn tch thc tin, ch ra ng dng ca cc ging ng vt chuyn gen.

    Hot ng ca GV Hot ng ca HS Ni dung

    GV yu cu HS: + Nghin cu SGK.

    + Trnh by cc phng php to ging ng vt bng cng ngh gen.

    HS hot ng c nhn. Quan st tranh kt hp vi thng tin SGK trang 104 mc VI.

    Yu cu trnh by

    1. Phng php to ging ng vt

  • 47

    Hot ng ca GV Hot ng ca HS Ni dung

    phng php vi tim, s dng t bo gc, dng tinh trng nh vect mang gen.

    GV nhn xt, nh gi v b sung kin thc.

    i din HS trnh by lp nhn xt b sung.

    Phng php vi tim: on ADN c bm thng vo hp t giai on nhn non ( giai on nhn ca tinh trng v trng cha ho hp). Phng php s dng t bo gc:

    Cc t bo gc (phn chia mnh) c ly ra, c chuyn gen ri li cy tr li vo phi.

    Dng tinh trng nh vect mang gen: Bm on ADN vo tinh trng, tinh trng s mang on ADN ny vo t bo trng khi th tinh.

    GV nu vn : ng dng cng ngh gen trong vic chn to ging vt nui mang li li ch nh th no?

    HS nghin cu SGK kt hp tranh hnh 26.4 nm bt kin thc.

    HS trnh by c cc thnh tu:

    + To ging cu sn xut prtin ca ngi. + To ging b chuyn gen.

    + im khc nhau c bn

    2. ng dng to ging ng vt

  • 48

    Hot ng ca GV Hot ng ca HS Ni dung

    ca 2 phng php l to b chuyn gen.

    GV nhn xt, nh gi v b sung kin thc:

    + D c bin i gen c cha gen quy nh tng hp prtin t nhn.

    + Con ngi ko t nhn t sa d sn xut o gip chng n.

    i din HS trnh by lp nhn xt.

    a) To ging cu sn xut prtin ca ngi

    Chuyn gen tng hp prtin huyt thanh ca ngi vo cu.

    Prtin huyt tng ngi c cu sn xut v tit vo sa.

    Tch prtin t sa, ch bin thnh thuc chng u x t cung v mt s bnh h hp ngi. b) To ging b chuyn gen

    * Phng php vi tim:

    Trng c th tinh trong ng nghim.

    Tim dung dch cha ADN vo nhn non hnh thnh phi.

    Cy li phi vo b m. * Phng php chuyn gen ci bin:

    Nui cy t bo, ci bin gen.

    Gen ci bin thnh ti t hp trong t bo nui.

    Chn lc t bo ci bin.

    Dung hp vi t bo

  • 49

    Hot ng ca GV Hot ng ca HS Ni dung

    trng b nhn v cy vo b m.

    GV nu cu hi: + Ch ra im khc nhau c bn trong 2 phng php chuyn gen to ging b?

    + Cho bit u th ca vic to ging b bng k thut gen so vi to ging b bng phng php thng thng? + Hy nu cc thnh tu v ng vt chuyn gen.

    HS vn dng kin thc trao i trong nhm tr li c: + im khc nhau ca phng php chuyn gen: Phng php vi tim l cy gen cn thit vo phi (thm gen).

    Phng php chuyn gen ci bin: a gen cn thit vo phi bng ci bin gen da trn s ti bn ca phn t ADN (sa cha gen) sau thay khi nhn ny cho nhn ca t bo trng.

    + u th: nhanh c hiu qu, thay gen ng mc tiu.

    + Chut chuyn gen l m hnh xc nh c s sinh hc ca cc bnh ngi v phc iu tr. V d bnh Alzeimer, vim khp, thoi ho c xng, ung th... + B, cu, d, ln, g chuyn gen tng sn lng sa, tht nc, trng. Chuyn gen c: Chuyn gen m ho prtin chng rt ca c

  • 50

    Hot ng ca GV Hot ng ca HS Ni dung

    i dng vo c hi v mt s loi c khc.

    GV b sung kin thc: + Trong chn nui p dng ln nht l s dng tuyn v sn xut prtin dc liu trong sa ( b, cu, d).

    + Chuyn gen g c s dng ci thin cc ging nui, trng g l kho cha cht ti t hp do g chuyn gen tng hp nn.

    4. Kim tra nh gi

    GV yu cu HS tm tt kin thc bi hc.

    5. Dn d Hc bi, tr li cu hi SGK. Tm hiu v thnh tu cng ngh sinh hc. c mc "Em c bit?" n tp kin thc v t bin NST.

  • 51

    Chng V Di truyn hc ngi

    Bi 27 Phng php nghin cu di truyn ngi

    I. Mc tiu 1. Kin thc

    HS trnh by c cc phng php nghin cu di truyn hc ngi. HS bit c, xc nh c s ph h, kiu nhn ca mt s bnh tt di truyn c th. Pht trin t duy khoa hc trong vic tm hiu c ch di truyn cc c tnh ngi.

    2. K nng Phn tch knh hnh pht hin kin thc. Vn dng kin thc c, khai thc kin thc mi. Khi qut, tng hp.

    II. Chun b Tranh hnh SGK phng to. Mt s ph h bnh di truyn: Bch tng, mu kh ng, dnh ngn tay... Tranh s tr ng sinh cng trng v khc trng. Cun "Di truyn hc" ca tc gi Phan C Nhn. Bng so snh c im tr ng sinh.

    Ni dung/ Loi

    ng sinh Cng trng Khc trng

    Gii tnh

    Kiu gen

    Kiu hnh

    Phiu hc tp:

  • 52

    Tm hiu nhng phng php nghin cu di truyn ngi

    Ni dung/ phng php Ph h Tr ng sinh T bo hc

    a) Mc ch

    b) Ni dung

    c) Kt qu

    III. Hot ng dy hc 1. Kim tra

    Phn tch v d v thnh tu to ging mi vi sinh vt bng cng ngh gen. Trnh by phng php chuyn gen ng vt. u im ca cng ngh gen trong to ging cy

    trng mi l g?

    2. Trng tm Cc phng php nghin cu di truyn ngi.

    3. Bi mi M bi: GV c th dn dt vo bi hc nh hng dn SGK.

    Hot ng 1 Tm hiu kh khn, thun li trong nghin cu

    di truyn ngi

    Mc tiu:

    HS hiu v phn tch c nhng kh khn, thun li khi nghin cu di truyn ngi. HS bit vn dng thc t lin h c cc nghin cu di truyn ngi.

    Hot ng ca GV Hot ng ca HS Ni dung

    GV nu vn : S sng ca con ngi c tun theo cc quy lut di truyn nh nhng sinh vt khc hay khng?

    HS trao i, tho lun v thng nht kin.

    + Con ngi c biu hin sng ( l trao i cht, sinh trng pht trin, sinh sn...) nh cc sinh vt khc.

    Di truyn ngi cng tun theo cc quy lut di

  • 53

    Hot ng ca GV Hot ng ca HS Ni dung

    truyn nh cc quy lut sinh hc khc ging mi sinh vt.

    GV nu cu hi: + Nghin cu di truyn ngi gp nhng kh khn, thun li g?

    + Con ngi tm ra phng php no nghin cu di truyn ngi?

    GV nhn xt, nh gi v gip HS hon thin kin thc.

    HS vn dng kin thc sinh hc 9.

    HS vn dng hiu bit t thc t.

    HS nghin cu SGK mc I trang 107 pht hin kin thc.

    HS phn tch nhng kh khn v thun li, nu 3 phng php nghin cu.

    i din HS trnh by lp nhn xt.

    GV b sung kin thc: + Con ngi c cuc sng x hi.

    + Con ngi b nghim cm lm vt th nghim.

    + Mi thnh tu khoa hc cui cng nhm phc v cho con ngi. + Cc thnh tu ca y hc lm sng v y hc l thuyt l c s phn tch nguyn nhn v nh hng ca gen n 4 s biu hin tnh trng ngi.

    HS nu v d: Con ngi ngy nay bit c: + 200 bnh di truyn v c quan thnh gic.

    + 250 bnh di truyn trn da.

    * Kh khn:

    ngi s chn sinh dc mun, t con.

    i sng mt th h ko di khng th p dng phng php phn tch di truyn nh cc sinh vt khc.

    Khng th s dng phng php gy t bin bng cc tc nhn l ho v l do x hi.

    * Thun li:

    Nhng c im sinh l,

  • 54

    Hot ng ca GV Hot ng ca HS Ni dung

    v hnh thi ngi c nghin cu ton din nht so vi bt k mt sinh vt no.

    GV dn dt: Mc d gp rt nhiu kh khn khi nghin cu di truyn ngi, song khoa hc cng tm ra c phng php nghin cu ph hp l nghin cu ph h, tr ng sinh...

    Hot ng 2 Tm hiu cc phng php nghin cu di truyn ngi

    Mc tiu:

    HS hiu v trnh by c mc ch, ni dung v kt qu cc phng php nghin cu di truyn ngi.

    HS bit lp s ph h, nhn bit kiu nhn ca mt s bnh tt di truyn. HS bit lin h v gii thch c cc hin tng bng c s khoa hc, t ph quan nim duy

    tm v cc bnh, tt di truyn.

    Hot ng ca GV Hot ng ca HS Ni dung

    GV c th cho HS tho lun v mt s ni dung lin quan n cc phng php nghin cu di truyn ngi. GV cho HS quan st hnh 27.1 v mt s ph h bnh di truyn khc.

    GV nu yu cu: + Nhn bit cc k hiu dng trong ph h.

    + Gen gy bnh l gen tri hay ln, lin quan n

  • 55

    Hot ng ca GV Hot ng ca HS Ni dung

    gii tnh hay khng?

    + Phn tch vit kiu gen. HS hot ng nhm:

    + C nhn quan st tranh hnh nhn bit kin thc.

    + HS vn dng kin thc sinh hc 9 v bi 14, 15 nhn bit kin thc mi trao i nhm. HS c th nu c: + Gen gy bnh l gen ln hoc tri, lin quan n NST gii tnh hay NST thng (bnh mu kh ng, bnh dnh ngn 2,3, bnh tit niu...)

    + Kiu gen ca c th 4,8 l: (gi a l gen bnh, A l gen khng bnh)

    Ch c nam b bnh v di truyn cch i.

    C th 10 v 14 b bnh u c b m bnh thng. Gen gy bnh l gen ln, ch cn 1 gen ln nm trn NST X l nam b bnh.

    C th 4 v 8 l n khng b bnh nhng mang gen bnh.

    Kiu gen l XA Xa.

    GV nhn xt v nh gi.

    i din HS trnh by trn tranh hnh v khi

  • 56

    Hot ng ca GV Hot ng ca HS Ni dung

    GV nu yu cu: + Quan st tranh hnh s hnh thnh tr ng sinh, nh tr ng sinh.

    + Hon thnh bng "So snh c im tr ng sinh".

    qut kin thc.

    HS vn dng kin thc v quan st thc t nhn bit kin thc v hon thnh cc ni dung c im tr ng sinh.

    GV k bng so snh ln bng en HS ghi p n.

    GV nhn xt v thng bo p n.

    HS ghi kt qu trn bng lp nhn xt.

    Ni dung / Loi ng sinh Cng trng. Khc trng.

    Gii tnh Cng gii. Cng gii hoc khc gii. Kiu gen Ging nhau. Khc nhau. Kiu hnh Ging nhau. Khc nhau.

    Hot ng ca GV Hot ng ca HS Ni dung

    GV a vn : + Tr ng sinh cng trng nui hai mi trng khc nhau hoc cng mi trng.

    HS vn dng kin thc thc t v suy lun, trao i nhm tr li:

    + Tr ng sinh khc trng nui cng mi

    + Tr ng sinh cng trng nui cng mi

  • 57

    Hot ng ca GV Hot ng ca HS Ni dung

    trng. + Biu hin tnh trng nh th no?

    trng s biu hin ging nhau, nhng nui mi trng khc nhau cng s biu hin tnh trng nh nhau v c cng kiu gen.

    + Tr ng sinh khc trng nui trong cng mi trng vn c biu hin khc nhau do c kiu gen khc nhau.

    HS nu v d: + Tr ng sinh cng trng i hc c hc lc nh nhau v mc li ging nhau.

    + Hai ch em ng sinh cng trng mc bnh lao phi ging nhau mc d h sng vng kh hu khc nhau hon ton.

    GV nu yu cu HS hon thnh cc ni dung ca phiu hc tp:" Tm hiu nhng phng php nghin cu di truyn ngi" GV chiu phiu hc tp ca mt s nhm.

    GV nhn xt, nh gi v thng bo p n ng.

    HS tip tc nghin cu thng tin SGK trang 107, 108, 109, trao i nhm thng nht kin ghi phiu hc tp.

    i din HS trnh by cc ni dung ca phiu hc tp lp nhn xt b sung. Cc nhm theo di t sa cha.

    Ni dung / Ph h Tr ng sinh T bo hc

  • 58

    phng php

    a) Mc ch Xc nh gen quy nh tnh trng l tri hay ln.

    Gen nm trn NST thng hay NST gii tnh.

    Di truyn theo quy lut no?

    Xc nh tnh trng ch yu do kiu gen quyt nh hay ph thuc nhiu vo iu kin mi trng sng.

    Tm ra khuyt tt v kiu gen ca cc bnh di truyn chun on v iu tr kp thi.

    b) Ni dung Nghin cu di truyn ca mt tnh trng nht nh trn nhng ngi c quan h h hng qua nhiu th h.

    So snh im ging v khc nhau ca cng mt tnh trng cc trng hp ng sinh sng trong cng mt mi trng hoc khc mi trng.

    Quan st, so snh cu trc hin vi v s lng ca b NST trong t bo ca nhng ngi mc bnh di truyn vi b NST trong t bo ca nhng ngi bnh thng.

    c) Kt qu Xc nh c cc gen quy nh tnh trng tri nh: Mt en, tc qun, da en, lng mi di, gen quy nh tnh trng ln nh da trng, tc thng...

    Tnh trng di truyn lin kt vi gii tnh nh: tt dnh ngn tay s 2, 3 do gen nm trn NST Y

    Tnh trng ph thuc vo kiu gen: nhm mu, mu kh ng, dng tc, mu mt.

    Khi lng c th, thng minh, tui th ph thuc nhiu vo hon cnh sng.

    Pht hin nguyn nhn ca mt s bnh di truyn lin quan ti bin i NST.

    VD: + Mt on cp 21, 22 gy bnh bch cu c tnh.

    + Cp NST 13, 15 c 3 chic: st mi, tha ngn, cht yu.

    + Hi chng tcn ngi c mt NST X.

    Hot ng ca GV Hot ng ca HS Ni dung

    GV nu yu cu: + Nghin cu SGK mc 4 trang 110.

    + Trnh by cc phng php khc nghin cu di truyn ngi.

    C nhn nghin cu SGK, kt hp kin thc sinh hc 9 v bi 4, 5, 6, 7 nhn bit kin thc.

    HS nu c:

    d) Cc phng php nghin cu khc

    + 2 phng php nghin cu.

    + Kt qu v trin vng ca phng php ny.

  • 59

    Hot ng ca GV Hot ng ca HS Ni dung

    i din HS trnh by lp nhn xt.

    GV nhn xt, nh gi v b sung kin thc.

    GV a bi tp mc V trang 73 SGK sinh hc 12 cng c kin thc.

    HS p dng cng thc c th tnh c: a = 0,01 A = 0,99. Xc sut con u lng b bnh l 0,00495.

    HS c th nu v d v bnh hng cu hnh lim ngi do thay i cp TA bng cp A)T codon s 6 ca gen hmglobin dn n thay th axit amin glutamic bng valin trn prtin.

    * Phng php nghin cu di truyn qun th:

    Da vo cng thc Haci Vanbec p2AA + 2pq Aa + q2aa = 1

    Xc nh tn s cc kiu hnh tnh tn s

    cc gen trong qun th

    lin quan n cc bnh di

    truyn hu qu ca kt

    hn gn.

    Nghin cu cc nhm tc ngi.

    * Phng php di truyn hc phn t:

    Cc phng php nghin cu khc nhau

    mc phn t bit chnh

    xc v tr ca tng

    nucltt trn phn t

    ADN.

    Xc nh c cu trc tng gen tng ng vi mi tnh trng nht nh.

    GV c th tm tt nt chnh trong vic nghin cu di truyn ngi.

    Kt lun: Nghin cu di truyn ngi c nhng nt c th.

    Nghin cu v t bin

  • 60

    Hot ng ca GV Hot ng ca HS Ni dung

    (ADN v NST) hoc hot ng gen ca ngi u da trn s biu hin ca kiu hnh (Th t bin).

    T hiu bit v sai st trong cu trc v hot ng ca b gen ngi c th d bo kh nng xut hin nhng d hnh th h con chu. T c s gip cho y hc lm sng c phng php cha tr hoc gim nh hu qu di truyn xu cho con ngi.

    4. Kim tra nh gi GV yu cu HS tm tt kin thc bi hc. HS tr li cu hi trc nghim: Cu 1: Nghin cu di truyn ngi gp kh khn: a) Ngi chn sinh dc mun, c con t. b) i sng ca mt th h ko di, khng phn tch di truyn.

    c) Khng th gy t bin nhn to v l do x hi.

    d) C a, b, c.

    Cu 2: Mc ch ca phng php nghin cu ph h:

    a) Xc nh gen quy nh tnh trng l tri hay ln.

    b) Gen nm trn NST thng hay NST gii tnh.

    c) Di truyn theo nhng quy lut di truyn no?

    d) C a, b, c. Cu 3: Tt dnh ngn tay s 2 v s 3 ngi di truyn theo quy lut no? a) Quy lut di truyn thng. c) Quy lut phn li ca Menen b) Quy lut di truyn cho d) Quy lut phn li ca Moocgan.

    5. Dn d

  • 61

    Hc bi, tr li cu hi SGK. Tm hiu, su tm t liu v bnh, tt di truyn ngi.

    Bi 28 Di truyn y hc

    I. Mc tiu 1. Kin thc

    HS gii thch c khi nim bnh, tt di truyn l g? Phn loi v nguyn nhn gy bnh, tt di truyn.

    HS c nhn thc v mi trng sng trong sch, gim thiu tc nhn gy t bin gen, t bin NST.

    HS c nim tin vo kh nng di truyn y hc hin i c th iu tr v lm gim hu qu ca mt s bnh di truyn ngi.

    2. K nng Quan st, phn tch tranh hnh pht hin kin thc. Vn dng kin thc cc bi hc gii thch cc hin tng thc t.

    II. Chun b Tranh hnh SGK phng to. Tranh hnh 27.2, 27.3 v tranh nh t liu v cc dng d tt nh st mi, x vm hng... GV c k thng tin b sung SGV trang 162, 163. Phiu hc tp

    Tm hiu bnh tt di truyn

    Ni dung/ loi bnh tt Bnh tt do t bin gen Bnh tt do bin i s lng cu

    trc NST

    Nguyn nhn

    Hu qu

    V d

    III. Hot ng dy hc 1. Kim tra

    Ti sao trong nghin cu di truyn ngi li phi s dng cc phng php vi nghin cu di truyn ng vt?

  • 62

    HS cha bi 4, 5. 2. Trng tm

    Khi nim v di truyn y hc. Bnh, tt di truyn ngi: Ch trng ti bnh di truyn d dng bm sinh.

    3. Bi mi M bi: GV cho HS quan st tranh nh v bnh, tt di truyn v yu cu HS nhn xt, nhn bit v bnh, tt di truyn. GV ging gii v dn dt vo bi hc.

    Hot ng 1 Khi nim v di truyn y hc

    Mc tiu:

    HS hiu v trnh by khi nim di truyn y hc. HS bit lin h thc t v di truyn y hc.

    Hot ng ca GV Hot ng ca HS Ni dung

    GV nu vn : + Di truyn y hc l g?

    + Ni dung ca di truyn y hc l g?

    HS nghin cu SGK trang 112 mc I tr li:

    + Khi nim di truyn y hc.

    + Ni dung l nhng ng dng ca di truyn y hc.

    GV hi: Di hc y truyn c c lp vi di truyn hc v di truyn hc ngi c khng? V sao? Cho v d minh ho.

    HS tho lun nhm thng nht kin.

    + Di truyn y hc khng th c lp vi cc ngnh khoa hc trn.

    + Nhng thnh tu t nghin cu di truyn hc v di truyn ngi c vn dng gii quyt cc vn ca y

  • 63

    Hot ng ca GV Hot ng ca HS Ni dung

    hc.

    + V d: Xt nghim t bo bit cp NST s 21 mt on gy bnh ung th mu cn iu tr kp thi.

    HS khi qut kin thc. Di truyn y hc l ngnh khoa hc vn dng nhng hiu bit v di truyn hc ngi vo y hc gip cho vic gii thch, chn on, phng nga, hn ch cc bnh, tt di truyn.

    Di truyn y hc pht trin nh thnh tu ca t bo hc v sinh hc phn t, tm ra nguyn nhn v c ch pht sinh nhiu bnh ca b my di truyn.

    Hot ng 2 Tm hiu v bnh, tt di truyn ngi

    Mc tiu:

    HS hiu v trnh by c khi nim bnh, tt di truyn. HS phn tch c cc nguyn nhn gy bnh, tt di truyn. HS nu c hu qu ca cc tt, bnh di truyn, bit vn dng kin thc gii thch cc hin

    tng thc t.

    Hot ng ca GV Hot ng ca HS Ni dung

    GV nu vn : Trc y v hin nay hiu bit

    1. Khi nim

  • 64

    Hot ng ca GV Hot ng ca HS Ni dung

    v bnh, tt di truyn nh th no?

    HS nghin cu SGK mc II(1) trang 112, kt hp vi kin thc bi 4, 5, 6, 7 pht hin kin thc.

    HS c th nu c: + Trc y cho rng bnh, tt di truyn l c di truyn t th h ny sang th h khc.

    + Ngy nay bnh, tt di truyn lin quan n sai khc trong gen, NST, sai st trong hot ng ca gen.

    GV hi: + Th no l bnh di truyn, tt di truyn?

    + Phn bit bnh di truyn vi bnh mc phi.

    HS tip tc nghin cu SGK nhn bit kin thc.

    Yu cu nu c: + Khi nim bnh, tt di truyn.

    + Phn bit bnh di truyn.

    V d: Mu kh ng, ung th mu, bnh mc phi: nhim trng mu, tt dnh ngn tay 2 v 3 do di truyn, tt cong ngn tay do ng gy xng.

    HS khi qut kin thc. Bnh, tt di truyn l bnh ca b my di truyn ngi pht sinh do sai khc trong cu trc

  • 65

    Hot ng ca GV Hot ng ca HS Ni dung

    hoc s lng NST, b gen hoc sai st trong qu trnh hot ng ca gen.

    + Bnh di truyn: bao gm bnh ri lon chuyn ho bm sinh, min dch bm sinh...

    + Tt di truyn: Nhng bt thng hnh thi ln hoc nh, biu hin ngay trong qu trnh pht trin phi thai, ngay t khi mi sinh ra hay biu hin giai on mun hn, nhng c nguyn nhn t trc khi sinh ra.

    GV cho HS quan st tranh hnh, nh hoc phim v cc bnh, tt di truyn ngi. GV nu yu cu: + Quan st nhn bit cc bnh, tt di truyn.

    + Hon thnh cc ni dung phiu hc tp.

    HS hot ng nhm. + C nhn nhn bit kin thc t vic quan st tranh, nh... v thng tin SGK trang 112, 113 Mc II(2,3).

    Trao i nhm thng nht kin ghi phiu hc tp.

    2. Tm hiu nguyn nhn, hu qu ca cc bnh, tt di truyn

    GV cha bi bng cch chiu phiu hc tp ca mt vi nhm lp theo di, nhn xt.

    Cc nhm trnh by kt qu lp cng tho lun thng nht cc ni dung.

  • 66

    Hot ng ca GV Hot ng ca HS Ni dung

    GV c th k phiu hctp trn bng HS ghi kt qu v nhn xt.

    GV nhn xt, nh gi v thng bo p n.

    Cc nhm theo di, so snh v t sa cha (nu cn).

    p n phiu hc tp:" Tm hiu bnh, tt di truyn"

    Ni dung/loi

    bnh tt Bnh, tt do t bin gen Bnh, tt do bin i s lng, cu trc NST

    * Nguyn nhn Bnh, tt di truyn do mt gen chi phi: Gen ny b thay th, mt, thm mt hoc mt s cp nucltt trong gen. Bnh, tt di truyn do nhiu gen chi phi: Cc gen tng tc vi nhau, trong mt gen c vai tr quyt nh.

    Do thm bt ton b hoc mt phn ca NST.

    * Hu qu. Lm nhm ngha, hoc dch khung dn n lm thay i tnh cht ca prtin.

    Chm ln, chm pht trin tr tu. Pht sinh nhiu d tt bm sinh.

    * V d. Bnh hng cu hnh lim. + Do gen t bin tri Hbs gy nn (HbA HbS) + Trng thi ng hp t v alen t bin (HbS/HbS) t vong. Bnh tm thn phn lit.

    Bin i cu trc NST thng, NST s 21 b mt on gy ung th mu. Bin i s slng: + NST thng: Hi chng Patau: 3 NST s 13, u nh, st mi, tai thp... Hi chng Etut: 3 NST s 18, trn b, khe mt hp, cng tay gp vo cnh tay.

    + NST gii tnh: Hi chng claiphent (XXY): nam c chn tay di, tinh hon nh, si n, v sinh. Hi chng 3X (XXX): N c bung trng, d con khng pht trin, ri lon kinh nguyt, kh c con. Hi chng tn (XO): N ln, c ngn, khng c kinh nguyt, tr lc km.

    Hot ng ca GV Hot ng ca HS Ni dung

    GV nu cu hi tho lun: + Ti sao ngi b bnh

    HS hot ng nhm. + C nhn vn dng kin thc bi hc tho lun

  • 67

    hng cu hnh lim. Khi kiu gen HbA/HbS biu hin bnh nh, cn khi kiu gen HbS/HbS biu hin bnh nng? + Bnh, tt di truyn do nhiu gen chi phi c di truyn theo quy lut Menen hay khng?

    trong nhm. + Trao i nhm thng nht kin tr li. HS c th nu c: + Bnh hng cu hnh lim do gen HbA t bin thnh gen tri HbS, nn khi kiu gen ng tri s biu hin kiu hnh theo kiu ng hp t ln. + Bnh, tt di truyn do nhiu gen chi phi khng tun theo quy lut Menen m y l bnh, tt di truyn do tng tc ca gen hoc do tng tc ca gen vi mI trng.

    GV yu cu HS gii thch c ch hnh thnh th t bin s lng NST thng v NST gii tnh bng s .

    HS vit s c ch ca cc th t bin trn bng

    * Hi chng ao P Gp

    Hi chng ao

    * Hi chng Claiphent, Tcn P XX XY Gp X X X Y O F1 X X Y , XO Claiphent Tcn

    * Hi chng 3X P XX XY Gp XX, O X, Y F XXX , OXO (Hi chng 3X) (Cht sm)

    Hot ng 3 Tm hiu mt vi hng nghin cu ng dng

    Mc tiu:

    HS ch ra cc hng nghin cu ng dng bnh, tt di truyn ngi.

    II II

    I II

    III

  • 68

    HS thy c li ch ca nghin cu ng dng.

    Hot ng ca GV Hot ng ca HS Ni dung

    GV nu cu hi: + Da trn c s no di truyn y hc nghin cu ng dng? + Cc hng nghin cu ng dng ca di truyn y hc l g?

    HS nghin cu SGK trang 114 mc III pht hin kin thc.

    HS c th kt hp vi kin thc t thc t v cc thng tin mi tr li cu hi lp nhn xt.

    GV nhn xt, nh gi v b sung kin thc.

    HS khi qut kin thc. * C s: Hiu bit v c ch hot ng ca b gen t bo ngi v c ch gy bnh ca cc vi sinh vt mc phn t.

    C cc phng tin v cng c nghin cu c hiu qu. * Hng nghin cu: Chun on sm v tin ti d bo sm bnh di truyn.

    iu chnh trao i cht ca t bo ngi bng cch sa cha cc nguyn nhn sai hng.

    Km hm vi sinh vt gy bnh mc phn t.

    Ch phm mi s a dng hn, c ch tc ng chnh xc hn, t gy phn ng ph.

    4. Kim tra nh gi HS tm tt kin thc bi hc.

    5. Dn d Hc bi, tr li cu hi SGK.

  • 69

    c mc "Em c bit?" trang 115 SGK. Tm hiu thng tin v t vn di truyn.

    Bi 29 Di truyn y hc (tip theo)

    I. Mc tiu 1. Kin thc

    HS nu c khi nim v di truyn y hc t vn v c s ca di truyn y hc t vn. Nu c khi nim liu php gen v ng dng. HS nu c khi nim ch s ADN v ng dng. HS bit tin tng vo kh nng di truyn y hc hin i iu tr v lm gim hu qu ca mt s

    bnh, tt di truyn ngi. 2. K nng

    Phn tch, x l thng tin nhn bit kin thc... Vn dng kin thc gii thch cc hin tng thc t.

    II. Chun b S ph h bnh mu kh ng phng to. T liu v liu php gen nh: Cc vect chuyn gen ngi, v tr ca mt s gen gy bnh trn

    tng NST hay cc bnh di truyn c quan tm trong liu php gen. S mt on ADN c trnh t lp li cao: 18 ln GV c k thng tin SGV trang 166. Thng tin b sung:

    Liu php gen chun on v cha cc bnh di truyn. + Mt s bnh di truyn nh bnh min dch do khim khuyt ca gen tng hp enzim ADN.

    Tr em thiu ht ADN ny phi nui cch li trong lng knh, trnh tt c cc tc nhn gy bnh.

    + Dng liu php gen cha thiu ht ADN hi phc c kh nng min dch ca bnh nhn.

    + Bnh hng cu hnh lim do gen globin b t bin. Dng liu php gen thay th t bo tu xng mang gen t bin bng t bo tu xng mang gen bnh thng iu tr c bnh thiu mu hng cu hnh lim. Cc bc c bn ca liu php gen cha bnh hng cu hnh lim l:

  • 70

    Tch t bo tu xng ca ngi b bnh, sau chuyn gen globin bnh thng vo cc t bo tu xng ngi bnh ny. Chn lc cc t bo tu xng mang t hp gen globin bnh thng.

    Nui cy cc t bo tu xng ti t hp mang gen globin bnh thng to chng qun t bo.

    Chiu tia x X liu cao cho bnh nhn git cc t bo tu xng mang gen t bin. Cy cc t bo tu xng ti t hp mang gen globin bnh thng vo c th ngi bnh.

    T bo ny pht trin v bnh thiu mu c khc phc dn.

    + Chun on cng ngh chp ADN: Da trn nguyn tc b sung ca cc cp nucltt v lai ADN, cc nh khoa hc ch to chp ADN. S dng chp ADN xc nh mc hot ng ca gen trong cc t bo, m v c th lnh, c th bnh, pht hin cc gen sai lch, gen vi rt, gen vi khun k sinh gip cho cng tc phng v cha tr kp thi.

    Ch s ADN: Ch s ADN c tnh c th cao, c th nhn dng tng con ngi c th xc nh mi quan h di truyn, gia nh.

    + Dng ch s cc b bng ADN xc nh th phm trong v hip dm.

    + C 2 ngi n ng A v B thuc din nghi phm ti ly mu phn tch v i chiu vi mu ca ngi ph n b hip. Cho thy gii bng 1.5 v 9 l ADN ch th. Gii bng 3 l ADN tch t mu tinh dch cn dnh li trn qun ngi ph n. Gii 4 l ca ADN mu ngi b tnh nghi B. Gii 6 l ca ADN tch t vt lau trong m o ngi ph n. Gii 7 l ADN mu ngi ph n, gii 8 l ca ADN chng. Gii 10 l chng khng c ADN.

    + Qua phn tch thc nghim, hin r trn kt qu khch quan, r rng gii bng s 4 c cc bng ging ht gii bng s 3 tinh dch cn dnh trn qun ngi ph n v gii bng s 6 trong vt lau m o ngi ph m. Xt nghim ny khng nh B l th phm.

    III. Hot ng dy hc 1. Kim tra:

    Trnh by quan nim mi v bnh, tt di truyn. Phn bit cc bnh, tt di truyn.

    2. Trng tm Di truyn y hc t vn: D bo c cc loi bnh, tt di truyn phng nga sm.

    3. Bi mi M bi: GV c th m bi nh SGV trang 168

    Hot ng 1 Di truyn y hc t vn

    Mc tiu:

  • 71

    HS hiu v trnh by c khi nim Di truyn Y hc t vn. HS bit c c s khoa hc ca Di truyn Y hc t vn. HS bit vn dng kin thc xy dng phng php t vn c hiu qu. HS lin h v vn t vn

    di truyn trong giai on hin nay.

    Hot ng ca GV Hot ng ca HS Ni dung

    GV nu cu hi: + Di truyn Y hc t vn l g?

    + Di truyn Y hc t vn c nhim v g?

    + V sao t vn Di truyn Y hc l rt cn thit?

    + Lin h thc tin v t vn di truyn y hc.

    HS nghin cu thng tin SGK trang 116 v kt hp vi kin thc t thc t v trao i nhm thng nht cu tr li.

    Yu cu nu: + Khi nim.

    + Nhim v.

    + T vn di truyn l cn thit v trnh c vic sinh ra nhng con ngi c khuyt tt di truyn.

    + V d: Ngi ph n khng nn sinh con tui trn 35 v c bit sinh con u trn 40 tui v nguy c con sinh ra mc hi chng ao rt

    1. Khi nim

  • 72

    Hot ng ca GV Hot ng ca HS Ni dung

    GV nhn xt, nh gi v gip HS hon thin kin thc.

    cao.

    i din HS tr li lp nhn xt.

    Di truyn Y hc t vn l mt lnh vc chun on di truyn y hc c hnh thnh trn c s nhng thnh tu v di truyn ngi v di truyn y hc.

    Nhim v + Chun on, cung cp thng tin v kh nng mc cc loi bnh di truyn i con ca cc gia nh c bnh ny.

    + Cho c li khuyn trong vic kt hn, sinh , phng v hn ch hu qu xu i sau.

    GV nu cu hi: + Ti sao li phi cn xc minh ng bnh di truyn t vn c kt qu? + Bng cch no xc minh c bnh di truyn?

    + Phn tch v d minh ho.

    HS nghin cu thng tin SGK mc IV(2) trang 116 trao i nhanh trong nhm tr li cu hi:

    + Xc minh ng bnh di truyn th c chng trnh t vn ph hp, trnh ri ro cho bnh nhn.

    + C nhiu phng php xc minh bnh di truyn, l ph h, xt nghim mu, t bo...

    2. C s khoa hc ca Di truyn Y hc t vn

  • 73

    Hot ng ca GV Hot ng ca HS Ni dung

    GV nhn xt, nh gi v b sung kin thc:

    + T vn di truyn c kt qu cn chun on ng bnh v xy dng c ph h ca ngi bnh. + Bnh di truyn l tri hay ln, lin kt vi gii tnh hay khng.

    + Chun on xc sut xut hin tr mc bnh i sau.

    + S dng bin php sng lc trc sinh l k thut chc d dch i v sinh thit tim nhau thai.

    + V d: Phn tch ph h ca bnh mu kh ng ri bng xt nghim t bo c th bit kh nng mc bnh, t t vn sinh con nhng cp v chng c kiu gen mc khc nhau v kim tra tr s sinh t c hng iu tr.

    GV b sung: + Thnh cng trong vic xc nh trnh t nucltt

    HS khi qut kin thc. Cung cp thng tin v kh nng mc cc loi bnh di truyn i con.

    Phng php chn on bnh nh: Nghin cu ph h, phn tch sinh ho, xt nghim...Kt hp phng php phn tch hin i c th cho li khuyn trong kt hn, sinh trnh nhim bnh di truyn.

  • 74

    Hot ng ca GV Hot ng ca HS Ni dung

    ca b gen ngi a Di truyn Y hc t vn ln mt tm cao mi.

    + Y hc ca tng lai l y hc d phng.

    + C th: Chng trnh kim tra tr s sinh pht hin sm cc khuyt tt di truyn c bin php n king, bin php k thut thch hp hn ch ti a hu qu xu ca khuyt tt di truyn i vi tr b bnh.

    GV nu yu cu: Vn dng kin thc hc hy xy dng phng php t vn trong trng hp: Mt cp v chng c kiu hnh bnh thng v bnh mu kh ng, con ca h sinh ra c kh nng b bnh l bao nhiu phn trm (%)?

    HS vn dng kin thc v trao i trong nhm phn tch c: + Bnh mu kh ng l bnh di truyn lin kt gii tnh.

    + Gi a l gen gy bnh th A l gen khng gy bnh c th vit: Xa, XA.

    +Ngi con trai ch cn mang 1 gen ln (a) biu hin ra kiu hnh.

    + Theo u bi, kiu gen ca ngi chng l XAY v ngi v c 2 kh nng v kiu gen l XAXA, XAYa.

    Trng hp 1:

    3. Phng php t vn

  • 75

    Hot ng ca GV Hot ng ca HS Ni dung

    P: XAXA XAY Gp: XA XA, Y

    F: XAXA , XAY

    0% b bnh

    Trng hp 2: p: XAXa XAY Gp: XA, Xa XA, Y

    F: XAXA, XAY, XAXa, XaY

    75% khng b bnh, 25% b bnh (tt c con trai)

    i din HS trnh by lp nhn xt.

    GV nhn xt, nh gi v khi qut kin thc.

    Phn tch hot ng ca gen gy bnh di truyn.

    + Trng hp 1: Ngi v khng mang gen bnh th chc chn con ca h khng b bnh, khng mang gen bnh.

    + Trng hp 2: 25% b bnh nhng l con trai, 25% con gi mang gen bnh cn c bin php cha tr kp thi.

    Lm xt nghim, phn tch ph h...trc khi kt hn hoc sinh con khi c nghi ng v bnh di truyn.

    M rng: GV nu vn : Di truyn y hc i vi hn nhn

    HS vn dng kin thc tr li c:

    + Di truyn y hc ch r

  • 76

    Hot ng ca GV Hot ng ca HS Ni dung

    gia nh c quan h nh th no?

    hu qu ca vic kt hn gn t bin ln c hi c biu hin c th ng hp.

    + 30% s con ca cp v chng kt hn gn b cht non hoc mang tt di truyn bm sinh.

    Hot ng 2 Tm hiu liu php gen

    Mc tiu:

    HS hiu v trnh by c khi nim v liu php gen. HS trnh by c bin php, mc ch ca liu php gen. HS ch ra c thun li v kh khn ca liu php gen v nu ng dng bc u ca liu php

    gen.

    Hot ng ca GV Hot ng ca HS Ni dung

    GV nu cu hi: + Liu php gen l g? C my cch thc hin liu php gen?

    + Liu php gen nhm mc ch g?

    + Thc cht ca bin php thc hin liu php gen l g?

    HS nghin cu SGK trang 116 mcV(1) trao i nhm, suy lun v thng nht kin.

    HS c th nu c: + Khi nim liu php gen.

    + 2 bin php thc hin liu php gen.

    + Mc ch: Khc phc sai st ca t bo...

    + Thc cht: K thut chuyn gen.

    1. Tm hiu liu php gen

    GV nhn xt, nh gi v gip HS hon thin

    i din HS trnh by lp nhn xt.

    Khi nim: Liu php gen l vic

  • 77

    Hot ng ca GV Hot ng ca HS Ni dung

    kin thc. cha tr cc bnh di truyn bng cch phc hi chc nng ca cc gen b t bin.

    Bin php: + a b sung gen lnh vo c th ngi bnh.

    + Thay th gen bnh bng gen lnh.

    Mc ch: + Phc hi chc nng bnh thng ca t bo hay m.

    + Khc phc sai hng di truyn.

    + Thm chc nng mi cho t bo.

    Kh khn ca liu php gen

    + Hot ng sinh l ca con ngi phc tp + Khng c dng ngi lm vt th nghim. Thun li ca liu php gen: Hiu bit kh y v h gen ngi thng qua vic gii m h gen.

    GV nu vn : Liu php gen c ng dng trong cha tr bnh nh th no? c bit i vi bnh ung th ngi.

    HS nghin cu SGK trang 116, 117 mc V(2) tm tt vn .

    + Liu php gen cha

    2. Mt s ng dng bc u

  • 78

    Hot ng ca GV Hot ng ca HS Ni dung

    bnh di truyn.

    + Liu php gen c th cy chuyn t bo tiu dit khi u.

    HS vn dng hiu bit thc t b sung bng v d nh: Hi phc kh nng min dch ngi, bnh bch cu hnh lim.

    GV nhn xt, nh gi, s dng thng tin b sung b sung kin thc v ng dng liu php trong cha bnh.

    Th nghim lm sng m da b ung th M, cy chuyn gen tiu dit khi u.

    M ra trin vng cha nhiu bnh nh: Min dch do khim khuyt ca gen tng hp enzim ADN, bnh hng cu hnh lim.

    Hot ng 3

    S dng ch s ADN

    Mc tiu:

    HS hiu v trnh by khi nim ch s ADN. HS bit c nhng ng dng ca ch sADN. HS bit lin h thc t, c bit trong cng tc hnh s.

    Hot ng ca GV Hot ng ca HS Ni dung

    GV nu cu hi: + Ch s ADN l g?

    + Ch s ADN c c im no?

    + Ch s ADN c ng

    HS nghin cu SGK, vn dng kin thc thc t pht hin kin thc.

    Yu cu nu c:

  • 79

    Hot ng ca GV Hot ng ca HS Ni dung

    dng nh th no? + Khi nim. + 4 c im ca ch s ADN.

    + S dng trong cng tc iu tra ti phm, cng nhn huyt thng (cha, m con ci)

    i din HS tr li lp cng trao i nhn xt.

    GV nhn xt, nh gi, s dng thng tin b sung gip HS hon thin kin thc.

    HS c th nu v d: + Dng ch s ADN xc nh nn nhn trong cc

    * Khi nim:

    Ch s ADN l trnh t lp li ca mt on nucltit trn ADN khng cha m di truyn, on nucltit ny thay i theo tng c th.

    * c im:

    Tnh chuyn ho cao. u th hn cc ch tiu hnh thi sinh l, sinh ho thng dng xc nh s khc nhau gia hai c th.

    ADN thu c t vt mu, chn tc.

    Gii trnh trnh t nucltit s xc nh c ch s ADN ca tng c th.

    * ng dng:

    Ch s ADN l phng php chnh xc xc nh c th, mi quan h

  • 80

    Hot ng ca GV Hot ng ca HS Ni dung

    v tai nn chy... c th khng cn nguyn vn, trong v thm ho sng thn thi th b hoi t nhiu khng xc nh c danh tnh. + Cc v n nghim trng m th phm c tnh xo du vt, ch cn vt mu nh, t da...c th dng ch s ADN.

    + Cha con b lu lc nhiu nm gng mt thay i nhiu khng nhn dng c cn ch s ADN (chng trnh Nh cha h c cuc chia li.

    huyt thng, chun on phn tch bnh di truyn.

    S dng ch s ADN trong khoa hc hnh s xc nh ti phm, tm ra cc th phm trong cc v n.

    4. Kim tra nh gi

    GV yu cu HS tm tt kim thc bi hc. HS vn dng kin thc tr li cu hi 2 SGK trang 118.

    5. Dn d Hc bi, tr li cu hi SGK c mc:"Em c bit?" n tp kin thc v AIDS. Su tm t liu v ch s IQ ngi. n tp phn nm: Di truyn hc.

    Bi 30 Bo v vn gen di truyn ca loi ngi

  • 81

    I. Mc tiu 1. Kin thc

    HS nu c c s di truyn hc ca bnh ung th, AIDS. HS nu c c s di truyn ca s di truyn tr nng ca loi ngi. HS hiu c ti sao phi bo v vn gen di truyn ca loi ngi. Nng cao c nhn thc v ti sn di truyn ca loi ngi, t tch cc u tranh v ho bnh,

    chng thm ho do chin tranh ht nhn gy nn v nhng hnh thc chin tranh khc lm tn thng n mi trng sng ca con ngi ni ring v sinh vt ni chung.

    2. K nng Phn tch thng tin, nhn bit kin thc. Lin h thc tin. Vn dng kin thc gii thch hin tng thc t.

    II. Chun b Tranh hnh lin quan ti bnh ung th, HIV/ AIDS. T liu v vn nhim mi trng, v kh ht nhn. Hu qu ca cht ho hc trong vn bo v vn gen ca loi ngi.

    III. Hot ng dy hc 1. Kim tra

    Di truyn Y hc t vn l g? Nhim v ca Di truyn Y hc t vn, kt qu nh th no? Ch s ADN l g? ng dng ca ch s ADN.

    2. Trng tm Di truyn y hc vi bnh ung th, AIDS: phng nga bo v tng lai di truyn ca loi ngi. S di truyn tr nng cn ch trng: Bo v tim nng di truyn v iu kin biu hin tr nng ca

    con ngi. 3. Bi mi

    GV nu vn + Ti sao phi bo v vn gen ca loi ngi? + V sao trong vic bo v vn gen ca loi ngi th vai tr hng u l Di truyn hc, Di truyn

    Y hc v Di truyn hc c t

    HS c th tr li + Vn gen ca loi ngi b bin i xut hin nhiu gen t bit gy hi. + Di truyn Y hc pht hin nhiu bnh tt lin quan n s thay i gen (t bin gen).

  • 82

    Da vo kin ca HS GV dn dt vo bi hc. Hot ng 1

    Tm hiu v gnh nng di truyn

    Mc tiu:

    HS trnh by c khi nim gnh nng di truyn. HS phn tch c nhng vi phm v nh hng ca gnh nng di truyn.

    Hot ng ca GV Hot ng ca HS Ni dung

    GV nu yu cu:

    Nghin cu SGK. Tr li cu hi. + Th no l gnh nng di truyn?

    + nh hng ca mi trng i vi vic gy nn di tt?

    nh hng ca gnh nng di truyn nh th no?

    GV nhn xt, nh gi v gip HS khi qut kin thc.

    HS hot ng c nhn vi SGK pht hin kin thc.

    HS kt hp cc thng tin t thc t tr li.

    + Khi nim gnh nng di truyn.

    + Cc cht c ho hc s dng trong ngnh nng nghip, cng nghip.

    + V kh ht nhn, bom nguyn t...

    + Gy cht hay gim sc sng;

    + S bnh do t bin gen v NST tng nhiu

    nh hng n cht lng cuc sng v th h sau.

    i din HS trnh by lp nhn xt.

    Kt lun:

    Gnh nng di truyn l s tn ti trong vn gen ca qun th ngi cc t bin gen gy cht hoc na gy cht.

    Khi cc t bin gen trng thi ng hp s lm cht cc c th hay

  • 83

    Hot ng ca GV Hot ng ca HS Ni dung

    gim sc sng.

    V d:

    + Tr s sinh t bin gen c hi l 1%, t bin NST gy hi l 1/125.

    + Hn 6000 bnh do t bin gen, 100 hi chng do t bin NST gy nn.

    Hot ng 2 Tm hiu di truyn y hc vi bnh ung th v AIDS

    Mc tiu:

    HS trnh by c c s khoa hc ca bnh ung th v AIDS. HS bit vn dng kin thc gii thch thc t.

    Hot ng ca GV Hot ng ca HS Ni dung

    GV yu cu HS trnh by hiu bit ca mnh v bnh ung th. Da vo nhng kin ca HS GV nu cu hi: + Ung th l g? Nguyn nhn gy ung th? + Thc trng ung th Vit Nam hin nay. + Phng nga ung th cho con ngi cn phi lm g?

    HS nghin cu SGK trang 119 mc II(1) nhn bit kin thc.

    HS vn dng kin thc t vic su tm cc t liu v ung th. Trao i trong nhm thng nht kin.

    HS nu c: + Khi nim v ung th. + Nguyn nhn: t mi trng v cu trc ca t bo. + Thc trng v ung th:

    Vit Nam mi nm c khong 150.000 ca mc bnh v c 100.000 ngi t vong. Ti Nht Bn ung th l cn bnh gy t vong

    1. Di truyn Y hc vi bnh ung th

  • 84

    Hot ng ca GV Hot ng ca HS Ni dung

    GV nhn xt, nh gi v s dng t liu thng tin SGV ging gii, b sung kin thc v ung th.

    ng v tr s 1.

    Trn th gii: S ngi cht v ung th chim 50% s ngi cht trong mt nm. + Phng nga ung th bng cch:

    Ci to mi trng sng, Qun l vic s dng ho cht bo v thc vt,

    Trnh kt hn gn v gen ln t bin th ng hp s biu hin tnh trng xu,

    Mi ngi cn kim tra sc kho nh k.

    i din HS tr li, lp nhn xt.

    GV yu cu HS tr li cu hi mc V SGK trang 119.

    GV nhn xt, nh gi v b sung hon thin

    HS vn dng kin thc kt hp vi hiu bit t thc t tr li.

    + Cc tc nhn t mi trng gy nn t bin gen, t bin NST.

    + Bom nguyn t do M nm xung Nht Bn nm 1945 li nhiu di chng n ngy nay.

    + Cht c mu da cam trong chin tranh do M xung Vit Nam hu qu rt nng n.

    i din HS tr li.

  • 85

    Hot ng ca GV Hot ng ca HS Ni dung

    kin thc

    GV yu cu HS phn bit u lnh v u c tnh.

    Khi nim: Ung th l hin tng t bo phn chia v t chc thnh khi u v sau o di cn. * Nguyn nhn:

    Do t bin gen, t bin NST.

    Yu t mi trng. T bo b t bin khc nhau gy ung th. * Bin php phng nga ung th:

    Bo v mi trng sng trong sch.

    Hn ch cc tc nhn gy ung th.

    GV nu yu cu HS trnh by hiu bit ca mnh v AIDS. Lu : Phn tch con ng ly nhim ca vi rt HIV trong qun th ngi. GV nhn xt, nh gi. GV hi: + Hin nay chng ta c hiu bit v vt cht di truyn ca virut HIV nh th no?

    + S hiu bit su sc v cu to v sinh hc virut HIV gip cho vic ngn chn v iu tr bnh

    HS vn dng kin thc sinh hc kt hp vi hiu bit t thc t tr li

    + Khi nim:

    + AIDS l him ho vi loi ngi v khng c thuc cha v vacxin phng.

    + Tc ly lan nhanh.

    + Thi gian bnh di.

    + Con ng ly nhim t m sang con, qua tim chch, qua quan h tnh dc.

    i din HS tr li lp nhn xt.

    2. Di truyn y hc vi bnh AIDS

  • 86

    Hot ng ca GV Hot ng ca HS Ni dung

    AIDS nh th no?

    GV nhn xt, nh gi v gip HS hon chnh kin thc.

    HS quan st tranh hnh v virt v c ch phin m ngc nhn bit kin thc.

    HS trao i trong nhm thng nht kin tr li.

    i din nhm trnh by lp nhn xt b sung.

    HS nu c: + Khi nim.

    + Cu trc di truyn.

    + C ch lm chm s pht trin ca bnh AIDS.

    HS khi qut kin thc.

    * Khi nim

    Hi chng suy gim min dch mc phi (AIDS) l bnh suy gim kh nng khng ca c th do virt gy ra.

    * Cu trc di truyn:

    Vi rt HIV c cha 2 phn t ARN c s lng n phn rt t.

    * C ch lm chm s pht trin ca bnh AIDS: Do cc trnh t i b sung s c ch s sao chp ca virut HIV, ngn cn n nhn i.

  • 87

    Hot ng ca GV Hot ng ca HS Ni dung

    GV b sung kin thc: + Trong qu trnh ly nhim s tng tc gia virt HIV v t bo b ly nhim rt phc tp v virt c hot ng khc nhau tu thuc bn cht v hot tnh ca tng loi t bo m chng ly nhim.

    + Hot tnh ca virt HIV ph thuc vo hot ng ca thng tin di truyn iu khin chu k sinh sn ca virt.

    + HIV hot ng rt c th khng ging loi no trong gii virt.

    Hot ng 3 Tm hiu s di truyn tr nng

    Mc tiu:

    HS nu c c s khoa hc ca s di truyn tr nng ca loi ngi. HS hiu v trnh by c vai tr ca vn bo v tim nng di truyn v biu hin tr tu loi

    ngi. HS bit lin h thc tin.

    Hot ng ca GV Hot ng ca HS Ni dung

    GV nu yu cu: + Nghin cu SGK trang 120 mc III kt hp vi thng tin su tp c. + Tr li cu hi:

    Tr nng l g?

    HS hot ng c nhn vi SGK v t liu pht hin kin thc.

    HS nu c: + Khi nim v tr nng

    + Gen iu ho c vai tr

  • 88

    Hot ng ca GV Hot ng ca HS Ni dung

    Vai tr ca cc gen trong s di truyn ny nh th no?

    nh gi v s di truyn tr nng bng tiu ch no? Cho v d c th.

    GV nhn xt, nh gi GV nu cu hi: + Phn chia ch s IQ trong qun th ngi nh th no nh gi s di truyn tr nng ca ngi? + Nguyn nhn v mt di truyn ca cc nhm c ch s IQ thp di 70 l g?

    + Nhn t no lin quan n vic bo v tim nng di truyn v kh nng biu hin tr tu ca loi ngi?

    GV nhn xt, nh gi s dng thng tin SGV b sung kin thc.

    GV yu cu HS khi qut kin thc.

    GV hng dn cch tnh ch s IQ

    quan trng hn.

    + Dng ch s IQ nh gi tr nng.

    + Ch s IQ c tnh trong qun th ngi. HS trao i trong nhm thng nht kin.

    i din nhm tr li lp nhn xt. HS tip tc nghin cu SGK v trao i trong nhm thng nht cu tr li.

    + Phn chia IQ theo 3 nhm: thng minh, bnh thng, tr tu km. + Nguyn nhn tr tu km do nhm gen di truyn theo gia nh, do gen hoc NST b t bin.

    + Mi trng chi phi n ch s IQ.

    + Nhn t bo v tim nng di truyn l:

    Vn gen ca loi ngi. Yu t mi trng, ch dinh dng, lao ng, c bit tr em.

    i din HS tr li lp nhn xt.

  • 89

    Hot ng ca GV Hot ng ca HS Ni dung

    MAIQ x100

    CA=

    MA: tui tr tu.

    CA: tui thc t.

    GV thng bo: + IQ t 130 145 tr tu thng minh (c ti) chim 2,14% t l % trong dn s.

    + IQ t 145 160 thin ti chim 0,13% t l % trong dn s.

    * Khi nim tr nng

    Tr nng l kh nng tr tu ca con ngi, c di truyn.

    Gen iu ho c vai tr quan trng trong s biu hin kh nng tr tu.

    * nh gi s di truyn tr nng: Bng ch s IQ (l tnh trng s lng). IQ trn 130 nhm ngi thng minh. IQ t 70 130 nhm ngi bnh thng. IQ di 70, nhm ngi c tr tu km pht trin.

    * Nhn t chi phi ch s IQ:

    Ch dinh dng. Tm l ngi m lc mang thai.

    S gio dc v quan h tnh cm trong gia nh.

    * Bo v tim nng di truyn:

    Trnh tc nhn gy t bin.

    m bo cuc sng y v vt cht, tinh thn.

  • 90

    Hot ng 4 Bo v di truyn ca loi ngi v ca ngi Vit Nam

    Mc tiu: HS nu c gi tr ca vic bo v di truyn ca loi ngi.

    Hot ng ca GV Hot ng ca HS Ni dung

    GV ging gii: + Di truyn hc pht trin nhiu lnh vc mi nhm nghin cu bo v vn gen ca loi ngi. + Di truyn hc phng x khng nh tt c cc loi bc x ion ho u c kh nng gy t bin.

    GV nu cu hi: + Ngy nay c nhng lnh vc khoa hc no chuyn nghin cu cc nguyn nhn gy t bin vt cht di truyn v hu qu ca n i vi loi ngi? + Cc cht ho hc, cht thi nh hng nh th no n di truyn?

    + Cng ng quc t lm g trc vn v kh ht nhn?

    HS nghin cu SGK kt hp t liu v hiu bit thc t ri trao i nhm thng nht kin tr li.

    + Lnh vc khoa hc l: Di truyn hc c t, Di truyn hc dc l, Di truyn hc phng x.

    + Cht ho hc gy cht thc vt hng lot gy t bin gen, t bin NST ngi, c bit l cht ixin gy d dng bo thai.

    + Cng ng quc t ra cng b "Chin lc bo v ton cu", ngn chn cc v th v kh ht nhn, ku gi cc quc gia gii quyt mu thun bng m phn.

    + Vit Nam c "Lut bo v mi trng", nghim cm thi cht ra mi trng nu khng qua s l pht trin.

    i din HS trnh by lp nhn xt.

    Di truyn hc pht trin nhiu lnh vc chuyn mn nh Di truyn hc c t, Di truyn hc dc lnhm nghin

  • 91

    Hot ng ca GV Hot ng ca HS Ni dung

    cu bo v vn gen di truyn ca loi ngi. T chc mi trng quc t v Vit Nam a ra cng b v Bo v mi trng v pht trin bn vng, v an ton ht nhn.

    4. Kim tra nh gi

    GV yu cu HS tm tt kin thc bi hc.

    5. Dn d Hc bi, tr li cu hi SGK c mc:"Em c bit?" n tp kin thc v AIDS. Su tm t liu v ch s IQ ngi. n tp phn nm: Di truyn hc.

    Bi 31 n tp phn nm: Di truyn hc

    I. Mc tiu 1. Kin thc

    H thng ho cc kin thc c bn v Di truyn hc.

    2. K nng Pht trin nng lc t duy l lun, so snh tng hp, h thng ho kin thc. Vn dng l thuyt gii thch v gii quyt cc vn trong thc tin v sn xut.

    II. Chun b HS chun b ni dung nh, c th trnh by trn giy A0, phim trong hoc cc Slide:

    T 1: Cu 1, 2 SGK trang 123. T 2: Cu 3, 4 SGK trang 123, 124.

  • 92

    T 3: Cu 5, 6 SGK trang 124. T 4: Cu 7, 8 SGK trang 125.

    III. Hot ng dy hc 1. Kim tra

    C ch di truyn v bin d cp phn t v t bo. Cc quy lut di truyn.

    3. Bi mi M bi: GV nu yu cu bi hc: Ch yu HS h thng ho kin thc v Di truyn hc thng qua hot ng nhm.

    Hot ng 1 H thng ho kin thc.

    Mc tiu:

    HS bit h thng ho kin thc di dng s , bng phn tch.

    Hot ng ca GV v HS Ni dung

    GV yu cu HS t 1 trnh by phn chun b nh.

    i din t 1 trnh by cu hi 1 trn giy A0 v cu 2 vit trn bng.

    Lp theo di gp v b sung kin thc. GV nhn xt, nh gi v b sung thng nht kin HS t sa cha (nu cn) HS trnh by li kin thc ch yu ca c ch di truyn cp phn t.

    Cu 1: p n bng " Nhng din bin c bn ca cc c ch di truyn cp phn t".

    Cc c ch Nhng din bin c bn

    Nhn i ADN ADN tho xon v tch 2 mch n khi bt u ti bn Cc mch mi c tng hp theo chiu 5, > 3,.Mt mch c tng hp lin tc, mch cn li tng hp gin on.

    C s tham gia ca cc enzim: Tho xon, ko di mch, ni lin mch...

  • 93

    Din ra theo cc nguyn tc b sung, na bo tn v khun mu.

    Phin m Enzim tip cn im khi u v enzim (gen) tho xon. Enzim dch chuyn trn mch khun theo chiu 3, 5, v si ADN ko di theo chiu 5, 3,, cc n phn kt hp theo NTBS. n im kt thc, ARN tch khi mch khun.

    Dch m Cc axit amin h