ZOEKTOCHT NAAR GRENSVERLEGGENDE ... xBragt en Opdam (ABAB accountants) xBuursma en Nicolai (Skets...

Click here to load reader

download ZOEKTOCHT NAAR GRENSVERLEGGENDE ... xBragt en Opdam (ABAB accountants) xBuursma en Nicolai (Skets architectenbureau)

of 204

  • date post

    24-Sep-2020
  • Category

    Documents

  • view

    0
  • download

    0

Embed Size (px)

Transcript of ZOEKTOCHT NAAR GRENSVERLEGGENDE ... xBragt en Opdam (ABAB accountants) xBuursma en Nicolai (Skets...

  • ZOEKTOCHT NAAR GRENSVERLEGGENDE MELKVEEHOUDERIJ IN NEDERLAND

    Courage is een initiatief van LTO en NZO en heeft een alliantie met InnovatieNetwerk

    INNOVATIE IN DE MELKVEEHOUDERIJ Bezoek: Louis Braillelaan 80, 2719 EK Zoetermeer, tel. 079-343 03 06 Post: Postbus 165, 2700 AD Zoetermeer E-mail: info@courage2025.nl Internet: www.courage2025.nl

  • Cowmunity

  • 2 Cowmunity – Zoektocht naar grensverleggende melkveehouderij in Nederland

  • Cowmunity

    Zoektocht naar grensverleggende melkveehouderij in Nederland

    Auteurs: Rienks, W.A. (red), C. de Vries, F. Keurentjes, N. Spaans en A. van Velde

    Met bijdragen van: Galama en Van Dooren (ASG) De Jong Bragt en Opdam (ABAB accountants) Buursma en Nicolai (Skets architectenbureau) Eide (Daad architectenbureau) Van Kasteren (journalist) Van Dellen (AVM)

    Cowmunity is een initiatief van stichting Courage en Alterra, Wageningen UR. Het project is financieel mogelijk gemaakt door: Courage/Innovatienetwerk, Samenwerkingsverband Noord- Nederland, Noordelijke Ontwikkelings Maatschappij, Provincie Groningen, Provincie Friesland en de EU via de kaderverordening Plattelandsontwikkeling.

  • 4 Cowmunity – Zoektocht naar grensverleggende melkveehouderij in Nederland

    REFERAAT

    Rienks, W.A. (red), C. de Vries, F. Keurentjes, N. Spaans en A. van Velde, 2006. Cowmunity; Zoektocht naar grensverleggende melkveehouderij in Nederland. Alterra, Wageningen; Courage, Zoetermeer. 202 blz.; 24 fig.; 31 tab.; 49 ref.

    Schaalvergroting is voor melkveehouders in Nederland een belangrijke strategie voor bedrijfs- ontwikkeling. Schaalvergroting vindt overal in de Westerse wereld plaats waarbij circa elke 15 jaar het aantal bedrijven halveert. Bij doorgaande schaalvergroting lopen melkveehouders tegen grenzen van de duurzaamheid aan; bijvoorbeeld rondom arbeid, financiering en dierenwelzijn. De schaalvergroting biedt echter ook kansen door inzet van arbeidsbesparende en milieuvriendelijke technologie. In deze studie is een schaalsprong gemaakt waarbij vier concepten voor een grootschalig melkveebedrijf van 1000 koeien zijn uitgewerkt. Voor ieder van de concepten is gekeken naar de duurzaamheid van de bedrijfssystemen. Op basis daarvan zijn dilemma’s – weidegang en milieu en management van grote koppels – en innovatieopgaven – creëren van meerwaarde, verankering in de maatschappij – afgeleid.

    Trefwoorden: melkveehouderij, landbouw, schaalvergroting, maatschappij, duurzaam, kostprijs, concepten, toekomst, ondernemen, arbeid, strategie, samenwerking, ontwerpen, Veenkoloniën.

    © 2006 Alterra Postbus 47; 6700 AA Wageningen; Nederland

    Tel.: (0317) 474700; fax: (0317) 419000; e-mail: info.alterra@wur.nl

    Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke andere wijze ook zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van Alterra.

    Alterra aanvaardt geen aansprakelijkheid voor eventuele schade voortvloeiend uit het gebruik van de resultaten van dit onderzoek of de toepassing van de adviezen.

  • Cowmunity – Zoektocht naar grensverleggende melkveehouderij in Nederland 5

    Inhoud

    Woord vooraf.......................................................................................................................... 9

    Summary ................................................................................................................................11

    1 Melkveehouderij waarheen?...................................................................................23

    1.1 Uitdaging 23

    1.2 Probleemstelling 23

    1.3 Doelstelling 24

    1.4 Werkwijze 24

    1.5 Leeswijzer 25

    2 Schaalvergroting als strategie.................................................................................29

    2.1 Drijvende krachten – waarom schaalvergroten? 29

    2.2 Schaalvergroting per land 29

    2.3 Economie en schaal 33 2.3.1 Schaalvoordelen 33 2.3.2 Schaalnadelen 35 2.3.3 Cijfers schaalvoordeel praktijk en modellen 35

    2.4 Doorgroeien of vastgroeien? 41

    2.5 Maatschappelijk debat 44

    3 Integrale ontwerpen op hoofdlijnen.....................................................................49

    3.1 Inleiding 49

    3.2 Concept 1 – Indoor & Menskracht 51

    3.3 Concept 2 – Indoor & Hightech 55

    3.4 Concept 3 – Weidegang & Melkrobots 60

    3.5 Concept 4 – Weidegang & Menskracht 65

  • 6 Cowmunity – Zoektocht naar grensverleggende melkveehouderij in Nederland

    4 Welke ruimte biedt de omgeving?.........................................................................71

    4.1 Locatiekeuze 71

    4.2 Landschappelijke inpassing, erf en bedrijfsgebouwen 76

    4.3 Architectuur van gebouw en landschap 80

    4.4 Innovatie opgaven 91

    5 Voer en mest: gesloten kringloop op regioniveau..............................................95

    5.1 Uitgangspunten 95

    5.2 Vertaling naar concrete hoeveelheden 96

    5.3 Meerwaarde samenwerking akkerbouw en Cowmunity? 99

    5.4 Bedreigingen 100

    5.5 Jongvee en vleesvee 101

    5.6 Conclusies en innovatieopgaven 102

    6 Meerwaarde uit melk en omgeving.....................................................................107

    6.1 Meer waarde uit melk 107 6.1.1 Alternatieven voor reguliere afzet 108 6.1.2 Kansen in de markt 109

    6.2 Meer waarde uit energie 112 6.2.1 Energieverbruik 112 6.2.2 Mogelijkheden voor energieproductie 113 6.2.3 Spil in een regionaal energieweb 115

    6.3 Meer waarde uit dienstverlening 115 6.3.1 Onderwijs 115 6.3.2 Trainingen 116 6.3.3 Praktijkonderzoek 116 6.3.4 Testen van fokmateriaal 116 6.3.5 Bezoekers 117

    6.4 Innovatieopgave 117

    7 Omgeving en milieu..............................................................................................121

    7.1 Inleiding 121

    7.2 Betekenis voor de omgeving 121

  • Cowmunity – Zoektocht naar grensverleggende melkveehouderij in Nederland 7

    7.3 Milieu 122 7.3.1 Mineralenbalans 123 7.3.2 Nitraatuitspoeling 124 7.3.3 Broeikasgassen en emissie van ammoniak 125 7.3.4 Transport 127 7.3.5 Milieuregels 129

    7.4 Natuur en landschap 130

    7.5 Conclusies en dilemma’s 133

    7.6 Innovatie opgaven 134

    8 Diergezondheid en dierwelzijn............................................................................137

    8.1 Vier risicofactoren 137

    8.2 De vijf vrijheden van de koe 137

    8.3 De ‘vrije koe’ 139

    8.4 Aandacht: de belangrijkste managementfactor 139

    8.5 Verbetering diergezondheid 140

    8.6 Weidegang en koppelgrootte 141

    8.7 Koegericht stalontwerp 142

    8.8 Innovatie opgaven 142

    9 Financiering & ondernemingsvorm....................................................................147

    9.1 Inleiding 147

    9.2 Rechtsvorm 149

    9.3 Fiscale aspecten 150 9.3.1 Inleiding 150 9.3.2 Geruisloze doorschuiving 150 9.3.3 Geruisloze inbreng 153

    9.4 Conclusie 155

    10 Investerings- en financieringsplan ......................................................................159

    10.1 Investeringsplan immateriële vaste activa 159

    10.2 Investeringsplan materiële vaste activa 161

    10.3 Overige investeringen 162

    10.4 Financieringsplan 162

    10.5 Zekerheden 163

    10.6 Openingsbalans per 1 januari 2007 163

  • 8 Cowmunity – Zoektocht naar grensverleggende melkveehouderij in Nederland

    10.7 Financiële prognose 164 10.7.1 Saldobegroting 164 10.7.2 Personeelskosten 164 10.7.3 Kosten melkquotum 165 10.7.4 Overige kosten vaste activa en overige bedrijfskosten 165 10.7.5 Aanloopverliezen 166

    10.8 Gevoeligheidsanalyse en conclusie 166 10.8.1 Gevoeligheidsanalyse 166 10.8.2 Conclusies plan 1 167

    10.9 Plan 2 168 10.9.1 Wijzigingen ten opzichte van plan 1 168 10.9.2 Conclusies plan 2 169

    10.10 Constructies met stoppers 169

    10.11 Conclusies 170

    10.12 Innovatie opgaven 171

    11 Arbeid en organisatie ............................................................................................175

    11.1 Inleiding 175

    11.2 Strategisch 175

    11.3 Tactisch en operationeel 176

    11.4 Conclusies 179

    11.5 Innovatieopgaven 180

    12 Perspectief en dilemma’s......................................................................................185

    12.1 Perspectief voor het concept Cowmunity 185

    12.2 Dilemma’s en innovatieopgaven 189

    12.3 Hoe wil de projectgroep verder? 192

    Verantwoording en literatuur............................................................................................195

    Geraadpleegde deskundigen .............................................................................................199

    Achtergrondstudies ............................................................................................................201

  • Cowmunity – Zoektocht naar grensverleggende melkveehouderij in Nederland 9

    Woord vooraf

    Op zoek naar een grote sprong voorwaarts

    Melkveehouderij, Goudse kaas, zwartbonte koeien in groen polderland; ze zijn traditioneel een belangrijk visitekaartje van de Lage Landen. Neerlands kaas, koeien en veehouders veroverden de wereld. In vrijwel alle melkveeregio’s in de wereld spelen 1e, 2e of 3e generatie Nederlanders een hoofdrol. Meer recent werd Nederland de bakermat van innovaties als melkrobot en em