Whitepaper de leermiddelenparadox

download Whitepaper de leermiddelenparadox

of 18

  • date post

    24-May-2015
  • Category

    Education

  • view

    411
  • download

    0

Embed Size (px)

description

Hoe om te gaan met flexibel lesmateriaal

Transcript of Whitepaper de leermiddelenparadox

  • De leermiddelenparadoxWaar blijft de synergie tussen betaalde en open leermiddelen?

  • Whitepaper De leermiddelenparadox

    2 | Januari 2011

    Inhoudsopgave

    Inleiding: Leermiddelen, een conventioneel speelveld in verandering 3

    Inspelen op de veranderingen 3

    - Wet gratis schoolboek 3

    - Markt blijft traditioneel 3

    - Branche- en overige initiatieven 4

    - Nieuwe mogelijkheden in een traditionele markt 4

    1. het leermiddel en de beleidsvraag 5

    - Flexibel methodegebruik met digitale leermiddelen 5

    - Ontwikkelen leermiddelenbeleid 6

    2. goed beleid vraagt tijd! 7

    - Waar te beginnen? 7

    - Aanpak 8

    3. de docent als arrangeur? 9

    - Diversiteit in docenten 9

    - Vier soorten docenten 9

    - Omgaan met verschillen 10

    - Met de docent synergie bereiken 10

    - Rele ambitie: de combinatie 10

    4. het ideaalplaatje 11

    - Wat wil de docent? 11

    - Aanvullende informatie die leraren waardevol vinden 11

    - Wensen en mogelijkheden op elkaar afstemmen 12

    - Structuur in arrangeren 12

    - Eisen aan oplossing 13

    Tot slot: hoe nu synergie bereiken? 14

    - Book2Fit 14

    - Synergie in leermiddelen 14

    Ricoh en de auteurs 15

    Over de auteurs 15

    geraadpleegde literatuur 16

  • Whitepaper De leermiddelenparadox

    Januari 2011 | 3

    InLeIdIng: LeeRmIddeLen, een convenTIoneeL speeLveLd In veRandeRIng

    Tien tot vijftien jaar geleden was de markt in leermiddelen volledig in handen van professionele auteurs die met

    steun van uitgeverijen leermiddelen ontwikkelden. Tegenwoordig kan het anders. Het is steeds eenvoudiger om

    zelf informatie te delen, te ontsluiten en aantrekkelijk vorm te geven voor zeer specifieke doelgroepen. Toch staat

    de markt niet op zijn kop, zo speelt het traditionele leerboek nog altijd een centrale rol. Hoe kan de markt zich

    ontwikkelen naar een rijk en meer gevarieerd aanbod van tekstuele, interactieve, open en betaalde leermiddelen?

    De leermiddelenmarkt is in beweging. Steeds meer docenten geven een eigen invulling aan leermiddelen.

    Uitgevers en distributeurs veranderen hun businessmodel. Tel daarbij de talrijke initiatieven op van de overheid,

    onderwijsorganisaties en het bedrijfsleven om digitaal leren te stimuleren. De boekenprijs staat onder druk en

    afrekenmodellen als lease, sale & lease back, huurkoop en afrekenen per module of pagina zijn in opmars. Ook

    kiezen scholen steeds vaker voor de inzet van tweedehandse boeken, al dan niet via (bestaande) boekenfondsen.

    InspeLen op de veRandeRIngenIn dit whitepaper wordt gezocht naar het antwoord op de vraag: hoe kan onderwijs inspelen op de veranderingen

    op het gebied van leermiddelen? Dit kunnen veranderingen zijn die al gaande zijn, veranderingen die gewenst zijn

    en veranderingen die gaan komen.

    Wet gratis schoolboeken

    In het voortgezet onderwijs (VO) lijken ontwikkelingen te worden versneld door de inwerkingtreding van de Wet

    Gratis Schoolboeken. Het zet schoolbesturen, docenten en beleidsmakers aan om extra kritisch te kijken naar de

    kwaliteit, toepasbaarheid en kosten van schoolboeken en lesmaterialen. De boekenprijs was een vast gegeven,

    maar met de nieuwe lumpsumregeling is er een prijsmechanisme ontstaan. Hierdoor ontstaat op steeds meer

    plekken een proces van visievorming op leermiddelen. Ook dit brengt weer nieuwe initiatieven voort, zoals het

    vastleggen van door docenten samengestelde leermiddelen en de ontsluiting hiervan voor de hele school of

    onderwijsinstelling.

    markt blijft traditioneel

    Uitgeverijen hebben de laatste jaren het aanbod uitgebreid met gedigitaliseerde uitgaven en e-learning of serious

    games. Deze middelen passen vaak in elektronische leeromgevingen. Toch is het belangrijkste product nog altijd:

    het traditionele schoolboek. Distributeurs zien de concurrentie flink toenemen: nieuwe en gebruikte schoolboeken

    worden steeds vaker via webwinkels verkocht. Aan de andere kant weten zowel uitgevers als distributeurs via

    aanbestedingsprocedures scholen aan zich te binden voor langlopende leveringscontracten. Dit geeft scholen

    zekerheid over beschikbaarheid en kosten van leermiddelen, maar draagt niet bij aan de gewenste innovatie.

  • Whitepaper De leermiddelenparadox

    4 | Januari 2011

    Branche- en overige initiatieven

    Het aantal initiatieven om leermiddelen digitaal aan te bieden is talrijk. Veel ICT- en online initiatieven zijn

    verbonden aan het door de overheid genitieerde Kennisnet. En daarvan is Wikiwijs, een online database voor

    het - al dan niet betaald - delen van zelfgeproduceerde leermiddelen. Een ander initiatief is Teleblik, hier gaat

    het vooral om het delen van audiovisueel materiaal. Andere aan Kennisnet gerelateerde initiatieven omvatten

    o.a. een onderwijsportal waar educatieve inhoud wordt aangeboden en mogelijkheden om zelf websites, online

    communities en werkgroepen te creren.

    Ook tal van branchepartijen hebben initiatieven ontwikkeld, zo is de VO-raad gestart met een open

    leermaterialenbank VO-content, waarvan de ontsluiting via Wikiwijs verloopt. Andere initiatieven omvatten o.a.

    het Leermiddelenplein, Digischool (voor het primair onderwijs), Wintoets en Dapter. Op het Leermiddelenplein

    kunnen docenten online een passend leermiddel zoeken. Wintoets en Digischool richten zich op het zelf

    ontwikkelen van leer-, oefen- en toetsprogrammas. Dapter is een online platform voor de ondersteuning van

    persoonlijke ontwikkeling van docenten. Het doel is docenten te ondersteunen in het houden van overzicht op

    groepen maar ook individuen.

    nieuwe mogelijkheden in een traditionele markt

    Veel scholen willen graag de nieuwe mogelijkheden en initiatieven benutten. Toch blijft de adaptatie van deze

    initiatieven achter, het traditionele schoolboek heeft nog altijd de overhand. De synergie tussen open en betaalde

    leermiddelen is nog niet bereikt.

    Binnen initiatieven rondom Kennisnet komen we alleen open content tegen want de overheid kan onmogelijk

    een platform bieden voor commercile leermiddelen. Traditionele uitgeverijen zijn juist gericht op professionele

    leermiddelen, in tekst of multimediaal.

    Bovenstaande omstandigheden hebben effect op uw onderwijsinstelling. Wanneer u bezig bent met het

    ontwikkelen van uw leermiddelenbeleid geeft de informatie in deze whitepaper u handvatten om te bepalen

    hoe u omgaat met veranderingen op het gebied van leermiddelen.

  • Whitepaper De leermiddelenparadox

    Januari 2011 | 5

    1. heT LeeRmIddeL en de BeLeIdsvRaag de wens om meer maatwerk

    Vrijwel alle leraren gebruiken een methode: het gebruik van alleen zelfgemaakte of elders gevonden leermiddelen

    komt nauwelijks voor. Het grootste deel van de leraren (84% in het PO en 83% in het VO) gebruikt de methode

    als basis en vult die aan met zelfgemaakte of gevonden leermiddelen. De overige leraren gebruiken voornamelijk

    zelfgemaakte of elders gevonden leermiddelen en vullen deze aan met onderdelen van een methode. Dit zijn

    enkele bevindingen uit de Leermiddelenmonitor1. Ondanks een sterke en breed gedragen behoefte aan meer

    maatwerk blijven traditionele leermiddelen en lesmethodes domineren. Omgaan met deze verschuivingen en

    veranderingen, daar is een beleid voor nodig.

    Ook is er behoefte aan een meer schooleigen curriculum en meer ICT. Het belang van het onderwerp wordt breed

    ingezien. Maar welke kant willen scholen op met het leermiddelenbeleid? Welke eisen gelden er voor nieuwe

    (digitale) leermiddelen?

    Flexibel methodegebruik met digitale leermiddelen

    Bijna de helft van de leraren herkent zich in de stelling: Ik ben op zoek naar materiaal dat werkt voor mijn

    leerlingen en daarom gebruik ik de ene keer de methode en de andere keer ander lesmateriaal.

    Uit het rapport ICT werkt in het VMBO! van Kennisnet2 blijkt dat leraren de voordelen van ICT-toepassingen en

    online leermiddelen zien. Ze verwachten dat het aandeel niet-methodegebonden leermiddelen zal stijgen. Leraren

    in het PO verwachten dat het gebruik tussen nu en 2014 zal toenemen met 7%. In het VO bedraagt de verwachte

    stijging 11%.

    Ook uit gesprekken met zowel leerlingen als docenten blijkt dat het onderwijs aantrekkelijker wordt door de inzet

    van ICT. Deze bijdrage is groter dan de opdrachten waarvoor ICT wordt ingezet aansluiten bij de belevingswereld

    van leerlingen of worden uitgevoerd voor echte opdrachtgevers.

    Veel scholen hebben al enige ervaring met het invoeren of zelf ontwikkelen van nieuwe, digitale leermiddelen.

    Deze ontwikkelingen vinden meestal plaats binnen secties, individuele vakken of projecten.

    Volgens de Leermiddelenmonitor 09/10 worden papieren tekstmethodes nog steeds veruit het meest gebruikt3.

    In dit aandeel heeft zich in de afgelopen tijd geen noemenswaardige stijging voorgedaan. Leraren verwachten een

    groei van 45%, wanneer dat zo is, zou er sprake zijn van een trendbreuk. Het enthousiasme wordt al enige jaren

    geuit, terwijl uit de cijfers weinig verandering blijkt.

    1 Blockhuis e.a. 2010, p.42 Oomens e.a. 2008, p.123 Blockhuis e.a. 2010, p.7

  • Whitepaper De leermiddelenparadox

    6 | Januari 2011

    ontwikkelen leermiddelenbeleid

    Uit de eindrapportage van het Programma Leermiddelenbeleid 2010 blijkt dat er voor scholen in het VO drie

    belangrijke redenen zijn om een leermiddelenbeleid te ontwikkelen4:

    1. Nieuwe onderwijsvormen, zoals activerende didactiek, compete