Wat is een circulaire economie? is de definitie van een circulaire economie? In de literatuur zijn...

Click here to load reader

  • date post

    26-Feb-2019
  • Category

    Documents

  • view

    213
  • download

    0

Embed Size (px)

Transcript of Wat is een circulaire economie? is de definitie van een circulaire economie? In de literatuur zijn...

Wat zijn barrires voor een circulaire economie?... met betrekking tot bedrijfsmodellen?

... met betrekking tot financiering?

... met betrekking tot beleid, wet- en regelgeving?

... met betrekking tot technologie?

... met betrekking tot de maatschappij?

Wat is een circulaire economie?Waarom is er noodzaak tot een circulaire economie?

Wat is de definitie van een circulaire economie?

Wat zijn de cirkels van circulariteit?

Wat zijn de principes achter een circulaire economie?

Wat zijn theoretische perspectieven op transities naar

een circulaire economie?

Wat is het verschil tussen een circulaire economie en

een lineaire economie met kringlopen?

Wat zijn andere, gerelateerde gedachtestromingen?

Wat zijn voordelen van een circulaire economie?Wat zijn de grondstofbesparingen in een circulaire economie?

Wat is de potentie van een circulaire economie in Europa?

Wat is de potentie van een circulaire economie in Nederland?

Wat is de potentie van specifieke sectoren?

Welke soorten materiaal hebben een hoge potentie in de

circulaire economie?

Waarom zou ik circulaire economie binnen mijn bedrijf toepassen?

Wie zijn voorlopers in circulaire economie?Wat zijn voorlopende regio's die werken aan circulaire economie?

Wat zijn voorlopende kennisnetwerken die werken aan

circulaire economie?

Wie zijn voorlopers in circulair inkopen?

Wat zijn vooroplopende landen in de ondersteuning van

circulaire economie?

Circulaireeconomie

Hoe bereiken we een circulaire economie?Welk beleid ondersteunt een circulaire economie nu al?

Welke elementen komen terug in een routekaart naar

een circulaire economie?

Hoe kan circulaire economie mainstream worden?

Welk beleid is er nog nodig om een circulaire economie verder

te ondersteunen?

Hoe kunnen financile instellingen een circulaire economie

stimuleren?

Het doel van deze Kenniskaart Circulaire Economie is om een overzicht te geven van de op dit moment beschik-bare kennis over circulaire economie. Hierin zijn publicaties tot en met december 2014 opgenomen. Is er een rapport of studie die ontbreekt in de huidige beantwoording van de vragen, of zijn er andere onderzoeksvragen aangaande een circulaire economie beantwoord? Neem in dat geval contact op met Het Groene Brein.

Per vraag is een korte samenvatting opgenomen, met daaronder uitgewerkte antwoorden uit verschillende publicaties. Via de klikbare literatuurlijst is er direct toegang tot de betreffende publicaties.

Nederlands

LiteratuurlijstEnglish

Hoe werk ik in een circulaire economie?Hoe creer ik een businessmodel voor een circulaire economie?

Hoe implementeer ik circulaire economie in mijn bedrijf?

Hoe creer ik waarde in een circulaire economie?

Hoe ontwerp ik in een circulaire economie?

Hoe produceer ik in een circulaire economie?

Hoe verzamel ik afval in een circulaire economie?

Hoe financier ik, als MKB'er, de transitie naar een

circulair bedrijfsmodel?

Hoe realiseer ik circulaire inkoopprocessen?

Hoe toets ik circulariteit?

Hoe internaliseer ik interne kosten?

Hoe leid ik op voor een circulaire economie?

Waarom is er noodzaak tot een circulaire economie?Er zijn meerdere redenen voor een transitie naar een circulaire economie: er is een grote groei in de hoeveelheid consumenten in de middenklasse, en de flexibiliteit lineaire systeem staat onder druk door groeiende materiaalvraag. Winstwaarschuwingen zijn in toenemende mate gerelateerd aan de beschikbaar-heid van grondstoffen, en de vraag naar kritische materialen neemt toe.

Timing - Het idee achter een circulaire waardeketen is niet nieuw. Veel onderliggende concepten - denk aan cradle to cradle, industrile ecologie, biomimicry - bestaan al jaren. Wat de circulaire economie zo geschikt maakt voor grootschalige implementatie nu, zijn de technologische ontwikkelingen die grootschalige en snelle verandering mogelijk maken. Het belangrijkste voorbeeld is de opkomst van digitale communicatie over de hele wereld.Accenture (2014), Circular Advantage: Innovative Business Models and Technologies to Create Value in a World without Limits to Growth, p.10-11

Veerkracht systeem - In een circulaire economie neemt hergebruik van grondstoffen toe ten opzichte van een lineaire economie. Een veerkrachtig systeem kan schokken en verandering omzetten in het denken naar innovatieve oplossingen. Deze oplossingen zullen vooral liggen op het snijvlak van het sociale en het ecologische domein.Stockholm Resilience Centre (2014),What is resilience? P.12-16

Consumenten - Het aantal consumenten in de middenklasse, met een hogere vraag naar materile consumptie, zal toenemen met drie miljard tot 2030. Alle trends lijken aan te tonen dat de relatieve ontkoppeling van groei en materiaalgebruik slechts het tempo van grondstofuitputting verlaagt, en dat scherpe stijgingen in materiaalkosten door zullen zetten.Tim Jackson (2010), Prosperity without Growth

Toekomstige materiaalvraag - De toekomstige vraag naar materialen is moeilijk te voorspellen, en daarom bestaat er een risico in de aanvoer van grondst-offen. Deze aanvoer van grondstoffen is een combinatie van fysieke risico's (kwaliteit, tijdsverschil tussen vraag/aanbod) en geopolitieke risico's (toegankelijkheid). Het grondstofgebruik is verdubbeld in de periode 1980-2020, en zal verdrievoudigen in de periode tot 2050 wanneer business-as-usual modellen worden gevolgd. DEFRA (2012), Resource Security Action Plan, p.12-13UNEP (2011), Decoupling natural resource use and environmental impacts from economic growth, p.7-11Ellen MacArthur (2013), Towards the Circular Economy 1, p.14-17

Kritische materialen - Er is een aantal industrien dat intensief gebruik maakt van kritische materialen voor hun productieprocessen. Dit zijn de metaalindus-trie, de computer- en elektronica-industrie, de elektrische apparatenindustrie en de auto- en voertuigenindustrie. In Nederland vormen deze sectoren een significant percentage van de economie. Een economie met gesloten grondstofkringlopen kan de afhankelijkheid sterk reduceren. CBS (2013) - Monitor Materiaalstromen, p.21-22

Winstwaarschuwing - Bijna een derde van de winstwaarschuwingen in 2011, gedaan door de FTSE (Financial Times Stock Exchange) aan bedrijven, was het gevolg van stijgende grondstofprijzen. Als gevolg daarvan zal grondstofefficintie een van de kernelementen zijn van economisch succes in de 21e eeuw.

Ernst & Young (2011) Analysis of profit warnings issued by UK quoted companies, in Aldersgate (2012), Beyond Carbon

Afnemende levensduur producten - De afgelopen jaren is de levensduur van producten drastisch afgenomen. Dit is een van de drijfveren achter de toene-mende materiaalconsumptie in de Westerse wereld. De levensduur van producten neemt nog steeds af, door een proces van positieve feedback: consumenten willen sneller nieuwe producten, gebruiken hun "oude" producten dus korter, waardoor er minder kwaliteit nodig is voor lange-termijn gebruik van een product, wat er weer toe leidt dat consumenten ng sneller nieuwe producten hebben willen.Bakker, C., e.a. (2014), Products that Last

Risico's voor MKB - Ieder systeem dat gebaseerd is op consumptie in plaats van op herstel, creert waardeverlies en negatieve effecten door de hele materiaalketen. Recentelijk beginnen veel bedrijven zich te realiseren dat het lineaire systeem hen blootstelt aan risico's, vooral hogere grondstofprijzen en onderbrekingen in de grondstofaanvoer. In 2012 had 32% van het MKB in Nederland problemen met de aanvoer van grondstoffen, wat leidde tot hogere prijzen en lagere winst. Op de lange termijn voorziet 40% van het MKB grondstofschaarste als een belangrijk probleem.Ellen MacArthur (2013), Towards the Circular Economy 1, p.14-20Panteia (2013), Grondstoffenschaarste? p.3, 6-7, 10

http://www.accenture.com/SiteCollectionDocuments/PDF/Accenture-Circular-Advantage-Innovative-Business-Models-Technologies-Value-Growth.pdfwww.stockholmresilience.org/https://www.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/69511/pb13719-resource-security-action-plan.pdfhttp://www.unep.org/resourcepanel/decoupling/files/pdf/decoupling_report_english.pdfhttp://www.ellenmacarthurfoundation.org/business/reports/ce2012#http://www.cbs.nl/NR/rdonlyres/F0325ADE-2F98-4B63-9931-D85A43574007/0/2013Monitormateriaalstromenpub.pdfhttp://www.trucost.com/_uploads/publishedResearch/green_events_brochure_final_v2_D.pdfhttp://www.ellenmacarthurfoundation.org/business/reports/ce2012http://www.ondernemerschap.nl/pdf-ez/A201305.pdfhttp://productsthatlast.nl/

Wat is de definitie van een circulaire economie?In de literatuur zijn ermeerdere definities van een circulaire economie; deze worden hieronder genoemd.

Een circulaire economie is een levend systeem waarin waarde-ontwikkeling plaats vindt op basis van gebruik in plaats van verbruik. Dat betekent dat herbruikbaarheid van producten en grondstoffen ontstaat en dat waardevernietiging voorkomen wordt. Essentiele elementen hierbij zijn het gebruik van zuivere en niet toxische materialen, ontwerp voor demontage en het volledig gebruiken van duurzame energie.Ellen MacArthur (2013), Towards the Circular Economy 1

Een circulaire economie is een industrile economie die herstellend is, en waarin er twee soorten mate-riaalstromen zijn: biologische materialen, ontworpen om veilig terug te stromen naar de biosfeer, en technische (niet-biologische) materialen, waar product(onderdelen) zo zijn ontworpen en vermarkt dat deze op kwalitatief hoogwaardig niveau opnieuw gebruikt kunnen worden.Aldersgate (2012), Resilience in the Round, p.5

Een circulaire economie is een industrile economie die veerkracht als intentie heeft en verbruik waar mogelijk verruilt voor gebruik. De circulaire economie is gebaseerd op het sluiten van ketens en het (waar mogelijk oneindig) verlengen van cycli.OPAi & MVO Nederland (2014), Ondernemen in de Circulaire Economie, p.11

Een circulaire economie is een economisch systeem dat de herbruikbaarheid van producten en grondstoffen en het behoud van natuurlijke hulpbronnen als uitgangspunt neemt en waardecreatie voor mens, natuur en economie in iedere schakel van het systeem nastreeft.

Het idealiter oneindig kunnen laten circuleren van grondstoffenstromen maakt een economie circulair. Dat houdt in dat de inrichting van het economisch systeem functioneert via ecologische principes, waarbij:Alle grondstoffen ergens anders in het economische systeem kunnen worden ingezet op een duurzamemanier (schoon, veilig, sociaal) en alle afval als grondstof wordt ingezet;Hernieuwbare natuurlijke hulpbronnen en het slim benutten van bestaande fysische processen de basisworden van de economie;De onttrekking van biologische en geologische hulpbronnen duurzaam plaatsvindt;Er duurzame energie gebruikt wordt, en;Er nieuwe organisatievormen en businessmodellen ontstaan om dit mogelijk te makenKamerstuk Tweede Kamer 35 750 XIII

http://www.ellenmacarthurfoundation.org/business/reports/ce2012http://www.aldersgategroup.org.uk/asset/download/764/Report%20-%20Resilience%20in%20the%20Round.pdfhttp://www.opai.eu/uploads/ondernemen-in-de-circulaire-economie.pdfhttps://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-33750-XIII-9.html

Wat zijn de cirkels van circulariteit? In een circulaire economie zijn er vijf technische cycli van circulariteit. De kleinste cyclus heeft de hoogste restwaarde; de grootste cyclus de laagste.

1. Reparatie product2. Hergebruik / herdistributie product3. Opknappen product4. Recyclen va onderdelen van het product5. Hergebruik van technische grondstoffen uit het product

Ellen MacArthur (2013), Towards the Circular Economy 1, p.24

http://www.ellenmacarthurfoundation.org/business/reports/ce2012

Wat zijn de principes achter een circulaire economie?Een circulaire economie is gebouwd op enkele basisprincipes. Ook systeemdenken is van belang bij het nadenken over een circulaire economie. Kantelpunten zijn plaatsen om in te grijpen in een systeem.

Vijf principes - Circulaire economie is gebaseerd op vijf principes: 1. Ontwerpen om afval te vermijden2. Bouwen aan veerkracht door diversiteit3. Gebruik maken van hernieuwbare bronnen4. Denken in systemen5. Gebruiken van afval als grondstof

Ellen MacArthur (2013), Towards the Circular Economy 1

Systeemdenken - Systeemdenken is het belangrijkste principe achter circulaire economie. Systeemden-ken is "het begrijpen hoe onderdelen elkaar benvloeden binnen het grotere geheel, en de relatie tussen onderdelen binnen een systeem." Dit geldt niet alleen in plaats, maar ook in tijd.IMSA, Unleashing the power of the Circular Economy, p.16,45Meadows (1999), Leverage points: places to intervene in a system

http://www.ellenmacarthurfoundation.org/business/reports/ce2012http://www.circle-economy.com/sites/default/files/full%20report_Unleashing%20the%20Power%20of%20the%20Circular%20Economy_Circle%20Economy_IMSA.pdfhttp://www.donellameadows.org/wp-content/userfiles/Leverage_Points.pdf

Wat zijn theoretische perspectieven op transities naar een circulaire economie?Er zijn theoretische perspectieven op het maken van een transitie naar een circu-laire economie. Kantelpunten zijn plekken om in te grijpen in een systeem; Transitiemanagement beschrijft transities in sociaal-technische systemen; het Multi-Level Perspectief beschrijft interactie tussen levels in zulke sociaal-technische systemen; Strategic Niche Management kijkt naar de ontwikkeling van nieuwe technologien in niches en Innovatiesystemen geven inzicht in wanneer innovatie optimaal plaats kan vinden.

Kantelpunten - Kantelpunten zijn plaatsen om in te grijpen in een bepaald systeem. Er zijn twaalf kantelpunten gedentificeerd: in toenemende mate zijn deze moeilijk om te implementeren, maar hebben ze ook een groter effect op systematische verandering.

1. Constanten, parameters en getallen2. Het formaat van buffers en andere voorraden3. De structuur van materiaalstromen4. De duur van vertragingen in het systeem5. De sterkte van negatieve feedback loops6. De sterkte van groei door positieve feedback loops7. De structuur van informatiestromen8. De regels van het systeem9. De kracht om structuren in het systeem aan te passen10. De doelen van het systeem11. De mindset of het paradigma waaruit het systeem voortkomt12. De kracht om paradigma's te overstijgen

Meadows (1999), Leverage points: places to intervene in a system

Transitiemanagement - Duurzame ontwikkeling vraagt om veranderingen in socio-technische systemen en in de maatschappij als geheel - in geloof, waarden en sturing die mee-evolueert met technologische veranderingen. Transitiemanage-ment biedt een multi-level raamwerk dat processen van co-evolutie stuurt gebruik makend van visie, transitie-experimenten en cycli van leren en adaptatie. Transitie-management helpt hiermee maatschappijen om geleidelijk te veranderen, gebruik makend van de voordelen van incrementele verandering (gebaseerd op gemeen-schappelijke aanpassing) met de voordelen van planning (gebaseerd op lange-ter-mijn doelen).Rotmans, J. (2012), In het Oog van de Orkaan

Multi-level perspectief - Het multi-level perspectief geeft een methode waarop er gekeken kan worden naar hoe innovaties vanuit niches de stap kunnen maken naar het bestaande sociaal-technische regime, gebaseerd op de gezamenlijke ontwikkeling van technologien, instituties en sociale en economische subsyste-men. In een MLP wordt onderscheid gemaakt tussen niches, regimes en land-schappen. Niches zijn veilige plekken op micro-niveau, waar technologien zich kunnen ontwikkelen, zo lang zij zich nog niet competitief op de markt kunnen begeven. Regimes zijn de structuren op meso-niveau, die innovatie- en transitie-processen benvloeden - dit zijn vooral bestaande instituties en technologien. Het landschap bestaat uit de invloeden op macro-niveau, die de diffusie van technolo-gien benvloeden.Geels, F. (2010), Ontologies, socio-technical transitions (to sustainability), and the multi-level perspective, Research Policy 39 (2010) 495-510

Strategisch Niche Management - Strategisch Niche Management geeft een perspectief op hoe veranderingen kunnen worden doorlopen zonder transitieproble-men te creren. In een niche, een tijdelijke, veilige plaats, kunnen nieuwe technolo-gien ontwikkeld worden met als doel om te leren over zowel de wenselijkheid van de nieuwe technologie als de mate waarin de ontwikkeling van de technologie versneld kan worden. Niches zijn belangrijk in transities, omdat volwassen technologien schaal- en lock-in voordelen hebben.Kemp, J., e.a. (1998), Regime shifts to sustainability through processes of niche formation: The approach of strategic niche management.

Innovatiesystemen - Om voortgang te bereiken door innovatie, is het nodig dat een innovatiesysteem goed functioneert. Een innovatiesysteem bestaat uit partijen, ofwel uit een bepaald kennisveld, ofwel uit een geografisch afgebakend gebied. Om een innovatiesysteem optimaal te laten functioneren, is het van belang dat er zeven functies aanwezig zijn.

1. Ondernemende activiteiten2. Kennisontwikkeling3. Kennisuitwisseling door netwerken4. Sturing van zoeken naar vraag5. Creren van een markt6. Verzamelen van middelen7. Creren van legitimiteit / het tegengaan van weerstand tegen

verandering Hekkert, M. (2007), Functions of innovation systems: A new approach for analysing technological change, p.421-425

http://community.eldis.org/.5ad501d7/Geels%202010%20RP%20ontologies.pdfhttp://www.tue.nl/en/publication/ep/p/d/ep-uid/238779/http://www.donellameadows.org/wp-content/userfiles/Leverage_Points.pdfhttp://www.transitiepraktijk.nl/files/Hekkert_et_al_2007_%20functions_of_%20innovation_systems.pdfwww.biobasedeconomy.nl/

Wat is het verschil tussen een circulaire economie en een lineaire economie met kringlopen?

Het belangrijkste verschil tussen een circulaire economie en een lineaire economie met feedback cycli is het formaat van de grondstofstromen die het systeem in en uit gaan. Dit heeft te maken met de intensiteit van de cycli, maar ook met businessmodellen en grondstofefficintie.

Intensiteit van kringloop - In een lineaire economie is het hebben van recyclingstromen ook mogelijk. Het verschil tussen een lineaire en een circulaire economie is de intensiteit van die stromen. In een lineaire economie zijn er grenzen aan deze intensiteit; een circulaire economie is de integrale aanpak waarbij ook over ontwerp en levenseinde wordt nagedacht, om volledig gesloten cirkels mogelijk te maken.European Comission (2014): Scoping study to identify potential circular economy actions, priority sectors, material flows and value chains, p.iv-vi

Lineaire economie met feedback - Een lineaire economie met kringlopen is de transitiestaat tussen een volledig lineaire economie en een volledig circulaire economie. In ons huidige lineaire economische model kunnen veel elementen al circulair gemaakt worden. Denk hierbij aan gereduceerde grondstoffen-winning, toenemende recycling, veranderende businessmodellen van product naar dienst en andere methoden van financiering. Hoewel veel kringlopen relatief eenvoudig kunnen worden gemplementeerd, is een volledig circulaire economie nog niet binnen bereik.Ellen MacArthur (2013), Towards the Circular Economy 1

http://www.ieep.eu/assets/1410/Circular_economy_scoping_study_-_Final_report.pdfhttp://www.ellenmacarthurfoundation.org/business/reports/ce2012

Wat zijn andere, gerelateerde gedachtestromingen?Door de jaren heen zijn er veel denkrichtingen geweest over grondstofefficintie, het reduceren van afvalstromen en het sluiten van kringlopen. Deze denkrichtingen, die gerelateerd zijn aan een circulaire economie, worden hieronder benoemd.

Herstellend ontwerp - Het idee achter herstellend ontwerp, ontwikkeld door de Amerikaanse professor John T. Lyle in de jaren '70, is dat processen binnen alle systemen hun eigen energie en materialen opnieuw kunnen gebruiken. De vraag vanuit de maatschappij wordt geleverd binnen de limieten van de natuur.Meer informatie op de Regenerative Design website

Prestatie-economie - Walter Stahel ontwikkelde de visie van een gesloten-cirkel-economie, inclusief de principes van levensduurverleng-ing en het herstellen van producten, en het voorkomen van afval. Het verkopen van diensten in plaats van producten is een belangrijk onderdeel van zijn denken: iedereen betaalt voor de prestatie dat een product levert. Dit leidt tot het concept prestatie-economie.Meer informatie op de Performance Economy-website; Stahel (2010), Performance Economy, p.1-8

Cradle to cradle - In het cradle-to-cradle model, ontwikkeld door Michael Braungart, worden materialen in industrile en commercile processen beschouwd als grondstoffen voor technologisch en biologisch hergebruik. Ontwerp is letterlijk van wieg tot wieg - in het ontwerpproces wordt de hele levenscyclus van het product en de gebruikte grondstoffen beschouwd. Technische grondstoffen bevatten geen componenten die schadelijk zijn voor het milieu; biologische grondstoffen zijn volledig afbreekbaar.Meer informatie op de Cradle-to-Cradle website

Industrile ecologie - Industrile ecologie is de studie van materiaal- en energiestromen, waar afval binnen industrile cycli dient als grondstof. Productieprocessen zijn op zo'n manier ingericht dat ze lijken op ecologische processen.Meer informatie op de Industrial Ecology website

Biomimicry - Biomimicry is een aanpak, ontwikkeld door Janine Benyus, waarin inspiratie voortkomt uit de natuur. Biomimicry imiteert ontwerpen uit de natuur en past deze toe voor oplossingen in de menselijke maatschappij.Meer informatie op de Biomimicry website

Groene Economie - De Groene Economie, gedefinieerd door het UNEP (United Nations Environmental Platform), is een economie die resulteert in toenemend welzijn en toenemende sociale gelijkheid, terwijl hij tegelijkertijd de milieurisico's en ecologische schaarsten sterk vermindert.Meer informatie op de UNEP Green Economy website

Blauwe Economie - De Blauwe Economie, ontwikkeld door Gnter Pauli, is een economische filosofie die zijn kennis haalt uit de manier waarop natuurlijke systemen zich vormen, produceren en consumeren. Deze kennis wordt toegepast op uitdagingen waar wij voor staan, en wordt omgezet in oplossingen voor lokale omgevingen met specifieke fysieke en ecologische eigenschappen.Meer informatie op de Blue Economy website

Biobased Economie - Een biobased economie is een economie die niet draait op fossiele brandstoffen, maar een economie die draait op biomassa als grondstof. In een biobased economie gaat het over het gebruik van biomassa voor niet-voedsel toepassingen.Meer informatie op de bio-based economy website

www.regenerative.com/regenerative-designwww.product-life.org/en/major-publications/performance-economywww.mbdc.com/http://emnie.weebly.com/emnie.htmlwww.biomimicrynl.orgwww.unep.org/greeneconomy/www.theblueeconomy.org/blue/Home.htmlwww.biobasedeconomy.nl/

Wat zijn de grondstofbesparingen in een circulaire economie?Een circulaire economie kan tot 70% besparen op materiaalgebruik. Deze besparingen kunnen het meest eenvoudig bereikt worden door het beprijzen van grondstoffen. Verder onderzoek is noodzakelijk om met specifiekere getallen en randvoorwaarden te komen.

Tot wel 70% - Een circulaire economie kan leiden tot materiaalbesparingen van ruim 70% wanneer dit vergeleken wordt met grondstoffenwinning in business-as-usual-modellen. Rekening houdend met de groei van de wereldbevolking en vooral de middenklasse, zal de totale vraag naar materialen nog steeds toenemen, maar in een lager tempo dan zonder circulaire economie. Dit leidt tot een lagere totale mate-riaalbehoefte in een circulaire economie dan onder BAU, met wel nog steeds enige noodzaak tot afvalstorting.Ellen MacArthur (2013), Towards the Circular Economy 3, p.17-23

Besparing door beprijzen - Naast de potentile besparing van grondstoffen is het belangrijk na te denken over hoe deze grondstoffen bespaard kunnen worden. Een van de methoden hiervoor is het beprijzen van grondstoffen, ofwel door de directe kosten van de producent te meten, ofwel door een compleet inzicht in de totale kosten van grondstoffen te krijgen.PBL (2014), The share of raw materials in total production costs, p.22-25

http://www.ellenmacarthurfoundation.org/business/reports/ce2014http://www.pbl.nl/sites/default/files/cms/publicaties/pbl-2014-share-of-raw-material-costs-in-total-production-costs_01506.pdf

Wat is de potentie van een circulaire economie in Europa?Een circulaire economie kan tot $630 miljard genereren voor Europa, deels omdat reductie van de beno-digde hoeveelheid grondstoffen kan leiden tot groei van het BNP. Verder onderzoek is noodzakelijk om met specifiekere getallen en randvoorwaarden te komen.

$630 miljard - In Europa loopt de netto kostenbesparing in een transitiescenario op tot $380 miljard per jaar, en in een vergevorderd scenario zelfs tot $630 miljard per jaar. Hierbij wordt alleen gekeken naar productiesectoren binnen de Europese Unie.Ellen MacArthur (2013), Towards the Circular Economy 1, p.64-76

Impact per percentage - Een reductie van de totale hoeveelheid benodigd materiaal met 1% zal voor de EU27 een toename van 12-23 miljard in BNP betekenen, en een stijging van de werkgelegenheid met 0.04 tot 0.08% - wat vergelijkbaar is met 100.000 tot 200.000 banen.Meyer, B. (2011), Macroeconomic modelling of sustainable development and the links between the econo-my and the environment, p.12

http://www.ellenmacarthurfoundation.org/business/reports/ce2012http://ec.europa.eu/environment/enveco/studies_modelling/pdf/exec_sum_macroeconomic.pdf

Wat is de potentie van een circulaire economie in Nederland?Een circulaire economie kan voor Nederland 7.3 miljard opleveren, en leiden tot 54.000 extra banen. Daarnaast wordt de ecologische voetafdruk sterk verlaagd. Verder onderzoek is noodzakelijk om met specifiekere getallen en randvoorwaarden te komen.

7.3 miljard & 54.000 banen - In Nederland kan de totale marktwaarde van kansen binnen de circulaire economie oplopen tot 7.3 miljard per jaar, wat vergelijkbaar is met 54.000 banen. Om dit te bereiken, moeten meerdere stappen genomen worden, waarvan sommige lange-termijn onderzoek, grote gedragsveranderingen of wijzigingen in wet- en regelgeving nodig hebben, waar andere stappen relatief eenvoudig kunnen worden gemplementeerd.TNO (2013), Opportunities for a circular economy in the Netherlands, p.51-53

Verlaging van ecologische voetafdruk - Een circulaire economie kan leiden tot een CO2-reductie van 17,150 kt (8%), een reductie van landgebruik met 2180 km2, een reductie van het watergebruik met 700 miljoen m3 en het vermijden van 100,400 kt (meer dan 25%) van gemporteerde grondstoffen. Andere indirecte voordelen zijn de ontwikkeling van kennis, een meer constante aanvoer van grondstoffen, nieuwe mogelijkheden voor de recycling- en maakindustrie, innovatie in de logistieke sector, en de ontwikkeling van nieuwe economische activiteiten.TNO (2013), Opportunities for a circular economy in the Netherlands, p.55-57

http://www.government.nl/files/documents-and-publications/reports/2013/10/04/opportunities-for-a-circular-economy-in-the-netherlands/tno-circular-economy-for-ienm.pdfhttp://www.government.nl/files/documents-and-publications/reports/2013/10/04/opportunities-for-a-circular-economy-in-the-netherlands/tno-circular-economy-for-ienm.pdf

Wat is de potentie van specifieke sectoren?Voor sommige sectoren is de potentile opbrengst berekend. Niet alle potentile opbrengsten zijn van toepassing op Nederland; echter, omdat ze een idee kunnen geven van de orde van grootte, zijn ze wel genoemd. Het is onmogelijk te zeggen welke sectoren een hoger potentieel hebben voor het toevoegen van waarde, omdat vergelijking tussen sectoren op veel verschillende manieren gedaan kan worden.

Sectoren met prioriteit - Vanuit de Europese Unie zijn een aantal sectoren aangemerkt als "prioriteit", vanwege hun hoge potentile impact. Dit zijn de verpak-kings-, voedsel-, elektronica-, transport-, meubel- en bouwsector.European Comission (2014): Scoping study to identify potential circular economy actions, priority sectors, material flows and value chains, p. 25-26

Voedsel & drank - Het is mogelijk om circulaire business modellen te creren die gebruik maken van voedselresten. In Europa wordt het totale potentieel geschat op 64-118 miljard. Specifiek het verwerken van voedselafval in het Verenigd Koninkrijk kan een inkomensstroom van $1.5 miljard per jaar genereren.Ellen MacArthur (2013), Towards the Circular Economy 2, p.41-53European Commission (2014), The opportunities to business of improving resource efficiency, p. iv

Kleding - Er zijn winstgevende circulaire mogelijkheden om gebruikte kleding opnieuw te gebruiken, of door het opnieuw te dragen, maar ook door het te verwerken tot grondstoffen voor andere industrien als isolatie of opvulling. In het Verenigd Koninkrijk kan een ton verzamelde en gescheiden kleding $1295 winst opleveren. Ook zijn er mogelijkheden voor huur en lease van kleding.Ellen MacArthur (2013), Towards the Circular Economy 2, p.53-63

Verpakkingsmateriaal - Het verzamelen van verpakkingsmateriaal kan enorme besparingen en winst opleveren in vergelijking met het huidige, lineaire model. Aan het einde van de levensduur van verpakkingen kan het materiaal volledig worden gerecycled. Biologisch afbreekbare verpakkingen zijn ook een mogeli-jkheid.Ellen MacArthur (2013), Towards the Circular Economy 2, p.63-73

Afvalverwerking - De afvalverwerking in het Verenigd Koninkrijk heeft de mogelijkheid om zijn infrastructuur met 25-30 miljard uit te breiden, en daarmee 84.000 nieuwe banen te creren. Daarnaast levert het verbranden van niet-recyclebaar afval grote hoeveelheden elektriciteit op.SITA UK (2012), Driving Green Growth, p.14-25

Biotische afvalstromen - Biotische afvalstromen kunnen significant bijdragen aan een circulaire economie in Nederland door de toepassing van nieuwe technologien als bioraffinage, biogas en verbeterde methoden om huishoudelijk afval te scheiden. Dit kan 1 miljard bijdragen aan de Nederlandse economie, met een CO2-reductie van 150 kt in de energieproductie en een reductie van de ecologische voetafdruk van 2000 km2.TNO (2013), Opportunities for a circular economy in the Netherlands, p.42-47

Metaal- en elektronicasector - De totale toegevoegde marktwaarde van een circulaire economie voor de metaal- en elektronicasector in Nederland kan groeien tot 573 miljoen per jaar. Als de afname in verkoop van nieuwe producten wordt meegeteld, komt dit bedrag uit op 387 miljoen. De waarde van de feedbackloop neemt dan toe tot 960 miljoen. In Europa wordt de totale jaarlijkse winst in de metaalsector geschat op 44-82 miljard. De besparingen in Nederland worden geschat op 747 kt CO2 (9.7%), 37 miljoen m3 water (13%), 20 km2 landgebruik en 5.2 ton ruw materiaal (6.3%).TNO (2013), Opportunities for a circular economy in the Netherlands, p.31European Commission (2014), The opportunities to business of improving resource efficiency, p. 19-34

Conflictmaterialen - Conflictmaterialen zijn aanwezig in bijna alle consumentengoederen. Een circulaire economie reduceert de vraag naar deze materialen, en daarmee neemt ook de bron voor conflict af. Gebieden waar voortgang geboekt is zijn het traceren en certificeren; gebieden waar nog veel moet gebeuren zijn auditen, samenwerken binnen sectoren en het opzetten van een sluitend certificeringssysteem.CBS (2013) - Monitor Materiaalstromen, p.21-22

Logistiek - In de logistieke sector zijn er mogelijkheden door agrifood, high-tech en chemische industrie te clusteren. De Raad voor de Infrastructuur & Leefom-geving heeft specifieke aanbevelingen opgesteld voor zowel bedrijven als overheden.RLI (2013), Dutch Logistics 2040: Designed to last

http://www.ieep.eu/assets/1410/Circular_economy_scoping_study_-_Final_report.pdfhttp://www.ellenmacarthurfoundation.org/business/reports/ce2013http://ec.europa.eu/environment/enveco/resource_efficiency/pdf/report_opportunities.pdfhttp://www.ellenmacarthurfoundation.org/business/reports/ce2013http://www.ellenmacarthurfoundation.org/business/reports/ce2013http://www.sita.co.uk/downloads/DrivingGreenGrowth-SITAUK-120423.pdfhttp://www.government.nl/files/documents-and-publications/reports/2013/10/04/opportunities-for-a-circular-economy-in-the-netherlands/tno-circular-economy-for-ienm.pdfhttp://www.government.nl/files/documents-and-publications/reports/2013/10/04/opportunities-for-a-circular-economy-in-the-netherlands/tno-circular-economy-for-ienm.pdfhttp://ec.europa.eu/environment/enveco/resource_efficiency/pdf/report_opportunities.pdfhttp://www.cbs.nl/NR/rdonlyres/F0325ADE-2F98-4B63-9931-D85A43574007/0/2013Monitormateriaalstromenpub.pdfhttp://www.rli.nl/sites/default/files/dutch_logistics_2040_designed_to_last__uk_versie_0.pdf

Welke soorten materiaal hebben een hoge potentie in de circulaire economie?

Er zijn vier categorien materialen bepaald met een hoge potentie. Daarnaast heeft de Europese Unie bepaalde materialen tot prioriteit benoemd in de transitie naar een circulaire economie.

Vier categorien - Er zijn vier materiaalcategorien die geschikt zijn voor het demonstreren van een circulaire economie. Dit zijn "Golden Oldies", herkenbare materialen met een groot volume die nu al gerecycled worden, zoals papier; "High potentials", materialen die nu in grote volumes worden gebruikt, maar nauwelijks gerecycled worden, zoals polymeren; "Rough Diamonds", bijproducten die in grote volumes worden geproduceerd, zoals CO2 en voedsel, en "Future Blockbusters", innovatieve materialen die herstellende eigenschappen hebben.Ellen MacArthur (2014), Towards the Circular Economy 3, p.54

Materialen met prioriteit - Vanuit de Europese Unie zijn een aantal materiaalsoorten en sectoren aange-merkt als "prioriteit", vanwege hun hoge potentile impact. Binnen materialen zijn dit landbouwproducten en -afval, hout en papier, plastic, metaal en fosfaat.European Comission (2014): Scoping study to identify potential circular economy actions, priority sectors, material flows and value chains, p. 19-24

http://www.ellenmacarthurfoundation.org/business/reports/ce2014http://www.ieep.eu/assets/1410/Circular_economy_scoping_study_-_Final_report.pdf

Waarom zou ik circulaire economie binnen mijn bedrijf toepassen?Er zijn meerdere redenen om een circulaire economie toe te passen: er is een toenemende noodzaak vanuit de beschikbaarheid van grondstoffen, er liggen economische kansen en er zijn risico's wanneer er door wordt gegaan met bestaande businessmodellen.

Noodzaak - Er zijn vier redenen om principes van circulaire economie in bedrijfsmodellen te implementeren. Allereerst bestaan er in huidige bedrijfsprocessen nog steeds mogelijkheden om de efficiency te vergroten, maar zijn de opbrengsten vooral incrementeel en onvoldoende om een echt competitief voordeel te behalen. Ten tweede wordt de marge van fabrikanten onder druk gezet door langzame groei van de vraag, toenemende kosten en hogere prijsfluctuaties van grondstoffen. Ten derde neemt de landbouwproductiviteit langzamer toe dan in het verleden, en neemt de vruchtbaarheid van de bodem af, net als de voedingswaarde van voedsel. Ten vierde nemen de risico's omrent voedselzekerheid en veiligheid toe.Ellen MacArthur (2013), Towards the Circular Economy 2, p.14-24

Creatieve destructie - Voor achterblijvers zal het concept creatieve destructie van toepassing zijn, wat betekent dat er nieuwe businessmodellen zullen ontstaan, ten koste van bestaande businessmodellen.OPAi & MVO Nederland (2014), Ondernemen in de Circulaire Economie, p.34

Kansen - Er zijn veel kansen voor circulaire businessmodellen binnen het bedrijfsleven. Dit zijn: 1. Een nieuwe waardepropositie 2. Intensievere relaties met de klant 3. Nieuwe businessmodellen 4. Toenemende efficintie 5. Marktinnovatie 6. Sterkere positie in waardeketen 7. RisicoreductieTBT (2014), De Circulaire economie: trends & ontwikkelingen bij het MKB, p.10

Voordelen - Het verschuiven naar een circulaire economie heeft veel voordelen voor bedrijven, waar-onder: 1. meer mogelijkheden voor groei en productiviteit 2. verzekeren van continuteit in aanvoer 3. het creren van nieuwe markten 4. het toevoegen van waarde voor consumenten 5. het optimaliseren van energieconsumptie en afvalreductieDit kan een groter competitief voordeel creren, innovatie versnellen en de relatie met andere partijen versterken. Een stappenplan om een bedrijf om te vormen naar circulariteit komt hier tevens terug.WBCSD (2011),Collaboration, innovation, transformation

http://www.ellenmacarthurfoundation.org/business/reports/ce2013http://www.opai.eu/uploads/ondernemen-in-de-circulaire-economie.pdfhttp://www.wbcsd.org/Pages/EDocument/EDocumentDetails.aspx?ID=14257

Wat zijn voorlopende regio's die werken aan circulaire economie?Regio's die voorlopen op het gebied van circulaire economie lijken vooral in Europa en Azi te vinden. Dit overzicht bevat enkele praktische voorbeelden van steden / gemeenten. Meer informatie over voorlopende gebieden is ook te vinden onder Landen. Er zijn nog meer voor-lopende regio's verspreid over de wereld.

Amsterdam - De gemeente Amsterdam werkt momenteel aan circulaire economie in een brede samenwerking tussen de Dienst Milieu en Bouwtoezicht, de Dienst Ruimtelijke Ordening, Waternet en het Afval Energiebedrijf. Amsterdam heeft haar huidige situatie en wenselijke toekomst omschreven voor voedsel, fosfaat, afval, water, elektriciteit en warmte. De gemeente Amsterdam heeft ook haar ambitie voor de periode 2014-2018 uitgewerkt op de domeinen Samenhang, Energie & Grondstoffen.City of Amsterdam (?): Towards the Amsterdam Circular EconomyCity of Amsterdam (2014), De Circulaire Metropool

Rotterdam - De Rotterdam/Delta-regio wil zich ontwikkelen tot een circulaire economie. Dit wordt gedaan in samenwerking tussen de gemeente en vele andere partijen. Paden naar een circulaire economie zijn omschreven voor de energiesector, de metaalsector, de chemie-sector en de voedsel- en landbouwsector. De haven van Rotterdam speelt een centrale rol in het geheel.Port of Rotterdam & Rabobank (2012), Pathways to a circular economy, p.29-60

Haarlemmermeer - De gemeente Haarlemmermeer werkt samen met de Arizona State University in het programma Global Sustainability Solutions. De gemeente heeft het programma Haarlemmermeer Beyond Sustainability ontwikkeld, met daarin onder andere het eerste volle-dig cradle-to-cradle bedrijventerrein en meer dan 100 duurzame initiatieven.Meer informatie op de Walton Global Sustainability Solutions website.

Guiyang (China) - De stad heeft zich er in 2002 aan gecommitteerd om de mogelijkheden voor een circulaire economie te verkennen, wat heeft geresulteerd in het aannemen van het Guiyang Circular Economy Development Plan. Dit plan heeft duurzame economische ontwikkeling als doel en heeft een routekaart ontwikkeld om deze doelen te behalen door op zes sectoren te focussen: de kolenindustrie; de fosfor-industrie; de aluminiumindustrie; de kruidenmedicinale industrie, het toerisme en organische landbouw. Om dit plan te implementeren is een belangrijke verschuiving nodig van overheidsbeleid en van het economische systeem.UNEP (2006), Circular Economy: An alternative model for economic development, p.6-7

Phoenix (Verenigde Staten) - In het gebied rond Phoenix (Verenigde Staten) werkt het Resource Innovation and Solution Network (RISN) programma aan gentegreerd grondstofmanagement. Genitieerd door Walton Sustainability Solution Services, in partnerschap met de stad Phoenix, werkt het project met een wereldwijd netwerk van publieke en private partners samen in onderzoek, innovatie en toepassing van technologien om economische waarde te creren en een circulaire economie te stimuleren.Meer informatie op de RISN website.

Kalundborg (Denemarken) - Kalundborg is een van de meest geciteerde voorbeelden geworden op het gebied van industrile symbiose. Volgens de deelnemers aan het industrile park zorgen open en goede relaties ervoor dat het afval van de ene partij eenvoudig de grondstof voor een andere partij kan worden. Voorbeelden zijn warmte, vliegas (waar gips van wordt gemaakt) en hooi (wat wordt geconverteerd tot ethanol).Meer informatie op de Kalundborg Symbiosis website.

Masdar (Verenigde Arabische Emiraten) - Masdar, onderdeel van Abu Dhabi, heeft tot doel de eerste klimaatneutrale "stad" ter wereld te worden. De stad zal een levend laboratorium zijn voor schone technologien. Hoewel de stad zich primair richt op energie, vormt ook grondstoffenefficintie een speerpunt van onderzoek dat zal worden gedaan en toegepast in Masdar.Meer informatie op de Masdar City website.

http://www.amsterdam.nl/publish/pages/580742/towards_the_amsterdam_circular_economy_web.pdfhttp://www.amsterdam.nl/gemeente/organisatie-diensten/dienst-ruimtelijke/duurzaam/circulaire-metropool/https://www.rabobank.com/en/images/Pathways-to-a-circular-economy.pdfsustainabilitysolutions.asu.edu/project-hbs/http://www.unep.org/chinese/documents/final_circulareconomy_wholedoc.pdfresourceinnovation.asu.edu/www.symbiosis.dk/enwww.masdar.ae/

Wat zijn voorlopende kennisnetwerken die werken aan circulaire economie?CE100 - De Ellen MacArthur Foundation heeft een netwerk genitieerd met als doel kennisuitwisseling over circulaire economie tussen de leden van het netwerk. Leden zijn vooral grote bedrijven, regio's en overheden.Meer informatie op de Ellen MacArthur Foundation CE 100 website.

Circle Economy - Circle Economy is een non-profit open platform dat tot doel heeft de circulaire economie te versnellen door kennis uit te wisselen tussen deelnemers aan het netwerk.Meer informatie op de Circle Economy website.

MVO Nederland - MVO Nederland verbindt en versterkt bedrijven en sectoren om steeds verdere stappen te zetten in hun MVO-beleid. Op het gebied van circulaire economie is MVO Nederland een belangrijk netwerk binnen het Nederlandse bedrijfsleven.Meer informatie op de MVO Nederland website.

Plan C - Het Belgische netwerk Plan C heeft een Business model innovation grid ontwikkeld, waar goede voorbeelden van circulaire businessactiviteiten zijn te vinden.Plan C (2013), Business Model Innovation Grid

SuMMA - Het Belgische SuMMA is het ondersteunende netwerk voor duurzaam materiaalbeheer, dat de rol van beleid in een transitie naar duurzaam materiaalbeheer onderzoekt. De missie kan in drie punten samengevat worden:

1. Verschaffen van wetenschappelijke inzichten over beleidsrelevante uitdagingen voor Duurzaam Materialenbeheer2. Vanuit een interdisciplinaire werking ondersteuning geven aan stakeholders zoals Vlaamse beleidsmakers, middenveldorganisatiesen industrie3. Bruggen bouwen tussen stakeholders zodat kennis beter doorstroomt en samenwerkingsverbanden tot stand kunnen komen

Meer informatie op de Steunpunt SuMMa website.

REBus - Rijkswaterstaat en WRAP (Waste & Resources Action Program, Verenigd Koninkrijk) werken samen in REBus, waar zij ruim 30 projecten over circulaire economie demonstreren.Meer informatie op de REBus website.

www.ellenmacarthurfoundation.org/business/ce100www.circle-economy.nlwww.mvonederland.nlhttp://www.plan-c.eu/bmix/www.steunpuntsumma.be/www.rebus.eu.com/

Wie zijn voorlopers in circulair inkopen?In Nederland is er een koplopersovereenkomst tussen de publieke en private sector - de Green Deal Circulair Inkopen. Deelnemers aan de Green Deal voeren twee pilots uit in 2014, delen hun kennis en integreren circulair inkopen structureel in hun strategie en beleid vanaf 2016.Rijksoverheid (2013), Green Deal Circulair Inkopen

http://www.mvonederland.nl/system/files/media/green_deal_circulair_inkopen.pdf

Wat zijn vooroplopende landen in de ondersteuning van circulaire economie?Het principe circulaire economie krijgt steeds meer aandacht over de hele wereld, zowel in gebruik van het concept als in implementatie. Vooral in Duitsland, Zwitserland, het Verenigd Koninkrijk, maar ook in China en Japan krijgt het onderwerp steeds meer aandacht.

Verspreid over de wereld - De term circulaire economie wordt momenteel het meeste gebruikt in China, dat een uitgebreid wet- en regelgevingskader aan het ontwikkelen is. Japan heeft al een wet om recycling te stimuleren, die vooral is gebaseerd op afvalreductie. Duitsland is het eerste land dat een circulair-economische wet aanneemt die zich richt op afvalmanagement. De gesloten grondstoffency-clus-wet in Duitsland is een voorbeeld voor grondstofbeleid, en leidt nu tot gehele uitfasering van het storten van onbehandeld afval.Ifas (2006), Circular Economy Related International Practices And Policy Trends, p.95-96

Duitsland - De Circulaire Economie en Afvalwet, gebaseerd op de afvalhirarchie "vermijden, reduceren, herbestemmen", is reeds gemple-menteerd in de jaren '90. Sindsdien heeft er in de afvalwereld een verschuiving in denken plaatsgevonden richting circulaire economie. Dit betekent dat producenten en verkopers nu verplicht zijn om hun producten op basis van de volgende criteria te ontwerpen:

1. Minimaliseren van de hoeveelheid afval uit productie- en gebruiksproces2. Bieden van de mogelijkheid tot hoge-kwaliteit hergebruik van het afval3. Haalbaarheid van milieuvriendelijke afvoer van onbruikbare afval

SATW (2014), Circular Economy: Improving the Management of Natural Resources, p.8-9

Zwitserland - In juni 2013 heeft de federale overheid een herziening aangevraagd van de Milieuwetgeving om een wetgevend raamwerk te ontwikkelen voor alle activiteiten die een circulaire of groene economie ondersteunen. Deze herziening is later gepresenteerd als een tegen-voorstel door het initiatief "Green Economy", dat door de Groenen werd voorgesteld in september 2012.SATW (2014), Circular Economy: Improving the Management of Natural Resources, p.10-11

Verenigd Koninkrijk - Het Verenigd Koninkrijk focust op de reductie van afval binnen het kader "Circulaire Economie". Het WRAP (Waste Research and Action Programme) is het overkoepelende overheidsprogramma om een toekomst met lage grondstoffenvraag te stimuleren. Meer informatie op de WRAP website.

China - De Ontwikkelingsstrategie Circulaire Economie, die zich richt op duurzame consumptie en productie, werd gemplementeerd in 2002. Sindsdien is deze verder ontwikkeld in een aantal pilotgebieden in China. Het concept circulaire economie is gentroduceerd als nationale ontwikkeling om China te transformeren naar een meer duurzame economische structuur. De focus van circulaire economiebeleid in China is verschoven van afval naar een bredere, efficintie-georinteerde controle in ieder stadium van productie, distributie en consumptie. Buiten grondstof- en afvalproblemen leidt de verbrede strategie ook tot economische groei en energie-efficintie, ruimtelijke ordening, grond-bescherming en watermanagement.UNEP (2006), Circular Economy: An alternative model for economic development, p.2-3 SATW (2014), Circular Economy: Improving the Management of Natural Resources, p.6-7

Japan - Ontworpen rondom het "bouwen van een materiaalarme samenleving", heeft Japan zich in de jaren 2000 gefocust op afvalmanage-ment en het voorkomen van grondstofuitputting. Een belangrijke wet in dit kader was de Wet voor de Promotie van Efficint Materiaalgebruik, in 2000 goedgekeurd en erop gericht om de hoeveelheid afval bij producenten en consumenten te minimaliseren. Deze wet was de eerste in de wereld die de volledige levensduur van het product omvatte.Ellen MacArthur (2014), Towards the Circular Economy 3, p.35

http://siteresources.worldbank.org/INTEAPREGTOPENVIRONMENT/Resources/CircularEconomy_Policy_FinalDraft_EN.pdfhttp://www.worldresourcesforum.org/files/publications/a%2B_CircularEconomy_English.pdfhttp://www.worldresourcesforum.org/files/publications/a%2B_CircularEconomy_English.pdfwww.wrap.org.uk/content/how-wrap-supports-circular-economyhttp://www.unep.org/chinese/documents/final_circulareconomy_wholedoc.pdfhttp://www.worldresourcesforum.org/files/publications/a%2B_CircularEconomy_English.pdfhttp://www.ellenmacarthurfoundation.org/business/reports/ce2014

Hoe creer ik een businessmodel voor een circulaire economie?Er zijn verschillende manieren om businessmodellen voor een circulaire economie te creren. Een aantal nieuwe businessmodellen is nodig; ook moet waardedefinitie herzien en circulair denken gestimuleerd worden.

Vijf soorten businessmodellen zijn noodzakelijk - In een circulaire economie ontstaan nieuwe businessmodellen. Er is behoefte aan volumehandelaren, die markten creren voor rest- en bijproducten; aan technologische bedrijven, die nieuwe technologien beschikbaar maken, aan micro-marketeers, die op lokaal niveau vraag en aanbod aan elkaar koppelen; aan circulaire dienstverleners, die circulaire stromen binnen steden creren, en aan product-naar-service vertalers, die zoeken naar structurele relaties met de klant in plaats van een eenmalige verkoop.Ellen MacArthur (2013), Towards the Circular Economy 2, p.94-101

Vijf soorten businessmodellen bieden kansen - Er zijn vijf soorten businessmodellen gedentificeerd die kansen bieden in een circulaire economie. Dit zijn: 1. Circulaire leveranciers, die duurzame energie, biologisch afbreekbaar of volledig recyclebaar materiaal leveren om eenmalig-te-gebruiken-materialen te voorkomen. 2. Grondstoffen-verzamelaars, die nuttige grondstoffen terughalen uit bijproducten of producten aan het einde van hun levenscyclus. 3. Levenscyclusverlenging, wat er door reparatie en doorverkoop voor zorgt dat producten langer in de markt blijven. 4. Deelplatforms, waar effectiever gebruik van producten mogelijk wordt door gedeeld gebruik mogelijk te maken. 5. Product-naar-dienst, waar het laten gebruiken van producten tot positieve waarde leidt voor de eigenaar.Accenture (2014), Circular Advantage: Innovative Business Models and Technologies to Create Value in a World without Limits to Growth, p.12-15

Verandering van product naar dienst - In de transitie naar een circulaire economie veranderen verkopen van product naar dienst. Business-modellen kunnen variren van een product tot een volledige dienst, met hybride product-dienst systemen daar tussen in. Deze prod-uct-dienst-systemen bieden een combinatie van producten en diensten, en kunnen product-gericht, gebruiks-gericht of resultaat-gericht zijn. In zo'n verandering van product naar dienst veranderen consumenten naar gebruikers.Plan C (2013), Product-Service Systems

Herdefinieer waardecreatie - Alhoewel het maken van winst een belangrijk doel is van bedrijven, slaat het geen acht op de kansen om duurzaamheid te omarmen. Conventionele businessmodellen vangen niet de waarde van sociale- en milieuwinst, noch stimuleren ze de ontwikkeling van businessmodellen die gefocust zijn op duurzaamheidsissues, terwijl dat wel kan leiden tot nieuwe kansen voor het bedri-jfsleven. Er zijn vijf principes voor businessmodellen naast het maken van winst: 1. Meervoudige waarde creren 2. Logica zoeken 3. Strategische keuzes maken 4. Netwerken gebruiken 5. Coperatief organiserenJonker, J. (2013), Business Modeling for Sustainability: Identifying Five Modeling Principles and Demonstrating Their Role and Function in an Explorative Case Study

Denk circulair - Wanneer een circulair businessmodel ontworpen moet worden, denk circulair. Om circulaire waarde te vangen, is het van belang om te denken over de waardepropositie (het product), over het management van de keten, over interactie met de gebruiker en over het verdienmodel. Kansen voor een circulaire business liggen in de bedreigingen van een lineaire economie (aanbod van grondstoffen, toenemende overheidsrichtlijnen) en in sociale trends (circulaire aanbesteding, meervoudige waarde-creatie, co-creatie van waardeproposi-ties).OPAi & MVO Nederland (2014), Ondernemen in de Circulaire Economie, p.31-33

http://www.ellenmacarthurfoundation.org/business/reports/ce2013http://www.accenture.com/SiteCollectionDocuments/PDF/Accenture-Circular-Advantage-Innovative-Business-Models-Technologies-Value-Growth.pdfhttp://www.plan-c.eu/wp-content/uploads/2013/03/Peter-Stouthuysen-Wat-zijn-product-dienst-systemen-plan-c.pnghttp://www.opai.eu/uploads/ondernemen-in-de-circulaire-economie.pdf

Hoe implementeer ik circulaire economie in mijn bedrijf?Meerdere rapporten spreken over de implementatie van circulaire principes in businessmodellen. De meeste rapporten geven een aantal elementen; anderen kijken naar waardebepaling of geven goede voorbeelden.

Vier elementen - Er zijn vier elementen die van belang zijn om circulaire economie in een bedrijf te integreren. 1. Circulair en innovatief ontwerp 2. Nieuwe, service-gerichte bedrijfsmodellen 3. Het versterken van kennis over circulariteit, inclusief inzameling en hergebruik van producten 4. Het verbeteren van de samenwerking tussen cycli en tussen sectoren, waarmee ook de onderlinge relaties binnen het systeem veranderenEMF 2, p.74-77; Aldersgate (2012), Resilience in the Round, p. 10

Negen elementen - Om een circulair businessmodel te ontwikkelen, is het van belang om na te denken over negen elementen: 1. Ontwerp 2. Logistiek & recycling 3. Financiering 4. Productie 5. Materiaalketen 6. Kosten 7. Beleid & regelgeving 8. De consument 9. Kennis- en informatievoorzieningThe Natural Step (2011), A hitchhikers guide to the Circular Economy, p.16-19

Negen principes - Voor het overstappen naar een circulair bedrijfsmodel zijn negen principes van toepassing. 1. Zie het potentieel 2. Benut circulaire kansen 3. Stem de strategische keuzes af op financin, mate van externe feedback en vaardigheden van uw organisatie 4. Hanteer heldere KPIs 5. Vermijd een focus op technische details 6. Bouw feedback en ruimte in voor verkenning strategie 7. Houd rekening met weerstand 8. Stel budgetruimte en capaciteit ter beschikking 9. Geef medewerkers de ruimte om te leren en om fouten te makenOPAi & MVO Nederland (2014), Ondernemen in de Circulaire Economie, p.66

Bepalen van waarde - Nieuwe businessmodellen kunnen gebalanceerde sociale, ecologische en economische waarde creren door duurzaamheid meer in de kern van hun bedrijf te integreren. Een waardebepalend instrument ondersteunt het opzetten van een duurzaam businessmodel, daarbij gebruik makend van drie soorten waarde: waarde die al benut wordt, waarde die gemist of verspild wordt, en waarde die nog benut kan gaan worden. Ook wordt onderscheid gemaakt tussen waarde voor het milieu, de maatschappij, de klant of partijen in het netwerk.Bocken, N. (2014), A value mapping tool for sustainable business modelling, p.482

Succesvolle voorlopers - Kijkend naar succesvolle leiders in de circulaire econo-mie, zijn er vijf capaciteiten die opvallen. 1. Strategie: van focus op kernactiviteiten naar het managen van complexe netwerken met meerdere partijen 2. Innovatie & productontwikkeling: van ontwerp voor eenmalig gebruik naar ontwerp voor vele cycli en gebruikers 3. Productie: van een heterogene keten naar een efficint grondstofgebruik 4. Verkoop & gebruik: van het nooit meer zien van je product naar vermogensbeheer 5. Recyclingketens: van verplichting tot economische kansen voor productinnameAccenture (2014); Circular Advantage: Innovative Business Models and Technolo-gies to Create Value in a World without Limits to Growth, p.18-19

Voedselsector - 1. Leg structurele nadruk op het reduceren van voedselafval door vrijwillige overeenkomsten met retail, hospitality en catering 2. Verplicht gescheiden inzameling van voedsel voor huishoudens en bedrijven die zich met voedselproductie bezig houden 3. Introduceer eenvoudiger en gestandaardiseerde labels op verpakkingen om consumenten te stimuleren geen eten weg te gooien wanneer het nog geschikt is voor consumptie 4. Leg meer nadruk op communicatie om specifieke onderwerpen aangaande voedselverspilling aan te pakken (denk aan vreemd gevormd fruit en groenten) 5. Pas de hirarchie binnen voedselafval toe als principe voor vermindering van afval 6. Verspreid voedselafval voor zover mogelijk aan hen die het nodig hebben 7. Herzie de benodigdheden van de ABPR om ervoor te zorgen dat voedsel, niet meer geschikt voor menselijke consumptie, voor dierlijke consumptie beschikbaar wordtRWM (2014), Ever decreasing circles- closing in on the circular economy, p.20-21

http://www.emeraldinsight.com/doi/pdfplus/10.1108/CG-06-2013-0078http://www.aldersgategroup.org.uk/asset/download/764/Report%20-%20Resilience%20in%20the%20Round.pdfhttp://www.accenture.com/SiteCollectionDocuments/PDF/Accenture-Circular-Advantage-Innovative-Business-Models-Technologies-Value-Growth.pdfhttp://www.sustainability-congres.nl/wordpress/wp-content/uploads/2011/12/The-Hitchhikers-Guide-to-the-Circular-Economy.pdfhttp://www.opai.eu/uploads/ondernemen-in-de-circulaire-economie.pdfhttp://www.rwmexhibition.com/files/rwm14_ambassadors_doc.pdf

Hoe creer ik waarde in een circulaire economie?Er zijn meerdere manieren om waarde te creren met een circulair businessmodel: enerzijds door het gebruik van de kracht van cycli, anderzijds door circulaire waarde te creren.

Kracht van cycli - Er zijn vier manieren van circulaire waardecreatie. Dit zijn: 1. De kracht van de korte cyclus. Onderhoud, reparatie en aanpassing van bestaande producten en diensten. 2. De kracht van de lange cyclus. Het verlengen van de gebruiks- en levensduur van bestaande producten en processen. 3. De kracht van cascades. Het creren van nieuwe combinaties van grondstoffen en materiaal componenten en de ver- en inkoop van opgewaardeerde reststromen. 4. De kracht van pure cirkels. Het 100% gebruik van zuivere grondstoffen en materialen.Ellen MacArthur (2013), Towards the Circular Economy 2, p.33-36

Circular value - Circulaire waarde wordt gecreerd op vier gebieden. 1. Grondstoffen worden blijvend opnieuw gebruikt, en worden dus niet efficinter, maar oneindig (voorbeeld: hernieuwbare energie). 2. Vloeibare markten ontstaan, waarin producten optimaal gebruikt worden door uitwisseling tussen gebruikers (voorbeeld: deeleconomie). 3. Producten worden ontworpen om een lange levenscyclus te hebben (voorbeeld: overstappen van product naar prestatie). 4. Waardeketens zijn verbonden, waardoor er geen afval wordt geproduceerd in productieprocessen (voorbeeld: recycling, nieuwe materiaalstromen).Accenture (2014), Circular Advantage: Innovative Business Models and Technologies to Create Value in a World without Limits to Growth, p.6

http://www.ellenmacarthurfoundation.org/business/reports/ce2013http://www.accenture.com/SiteCollectionDocuments/PDF/Accenture-Circular-Advantage-Innovative-Business-Models-Technologies-Value-Growth.pdf

Hoe ontwerp ik in een circulaire economie?Ontwerpen voor een circulaire economie kan op verschillende manieren. Ontwerp-methoden, ontwerpstrategien en belangrijke principes worden hieronder samen-gevat.

Vier ontwerpmethoden - Er zijn vier ontwerpmethoden in een circulaire economie: 1. Ontwerp voor lange levensduur2. Ontwerp voor lease of dienstverlening3. Ontwerp voor hergebruik in fabricageproces4. Ontwerp voor materiaalterugwinning

RSA (2013), The Great Recovery: investigating the role of design in a circular economy, p.4

Ontwerpstrategien - Ontwerpen voor een circulaire economie kan gedaan worden door zes strategien toe te passen.

1. Ontwerp voor gehechtheid en vertrouwen door gebruikers2. Ontwerp voor langdurig gebruik3. Ontwerp voor standaardisatie & compatibiliteit met andere producten4. Ontwerp voor eenvoudig onderhoud en reparatie5. Ontwerp voor toekomstige aanpassingen6. Ontwerp voor demontage

Bakker, C., e.a. (2014), Products that Last

Ontwerp in systemen & nieuwe businessmodellen - Ontwerpen in een circulaire economie draait om vijf principes:

1. Til ontwerp naar een systeemniveau.2. Streef naar integriteit van het product.3. Sluit grondstoffencycli in hoog tempo.4. Ontdek nieuwe relaties en ervaringen met producten.5. Genereer je inkomen met een nieuw soort businessmodel.

Bakker, C., e.a. (2014), Products that Last

Ontwerp voor recycling - Ontwerp voor recycling is mogelijk door waar dat kan, materialen te gebruiken die eenvoudig te recyclen zijn. Ook het ontwerpen van subcomponenten, die apart gerecycled kunnen worden, en het reduceren van de diversiteit in materialen kan bijdragen aan eenvoudige recycling.Kennisplatform Duurzaam Grondstofbeheer, Duurzaam grondstoffenbeheer en productontwerp, p.14-20

Ontwerp voor demontage - Ontwerp voor demontage is ook een mogelijkheid in de circulaire economie. Dit kan door verschillende modulaire onderdelen te gebrui-ken, die eenvoudig gescheiden kunnen worden, daarbij rekening houdend met de complexiteit (gereedschap, tijd, mankracht) van demontage.Kennisplatform Duurzaam Grondstofbeheer, Duurzaam grondstoffenbeheer en productontwerp, p.21-26

Werk samen met afvalsector - De afval- en grondstoffensector kan helpen ervoor te zorgen dat alle producten en hun verpakking ontworpen worden om eenvoudig te worden hergebruikt, uit elkaar gehaald en gerecycled. Environmental Services Association (2013), Going for Growth, p.4

Circulariteit in producten op alle tijdsschalen - Circulariteit moet in producten van alle tijdsschalen worden gentegreerd om het mainstream te maken. Dit zijn korte-tijdsschaal-producten, vooral bulkgoederen, gemiddelde-tijdsschaal-pro-ducten, veelal technische apparatuur, en lange-tijdsschaal-producten, vooral gebouwen en infrastructuur. Bij de lange-tijdsschaal-producten heeft nadenken over circulariteit een hogere prioriteit, vanwege de levensduur van het product.Aldersgate (2012), Resilience in the Round, p.15-16

Circulair ontwerp mobiele toestellen - Voor het circulair ontwerpen van een mobiel toestel, zijn de principes samengevat tot:

1. Produceren voor lange levensduur2. Eenvoudig uit elkaar te halen3. Bouw in modulaire gedeelten4. Gebruik van standaard-componenten5. Gebruik van componenten die onafhankelijk van elkaar aangepastkunnen worden6. Gebruik van onvervuilde materiaalstromen7. Materialen volgen door de verschillende cycli van circulariteit (waarbijafval een grondstof is)8. Geef de voorkeur aan kleinere cycli van circulariteit tijdens de levensduurvan het product

Poppelaars, F. (2013), Developing a mobile device for a circular economy

http://www.esauk.org/esa_reports/Circular_Economy_Report_FINAL_High_Res_For_Release.pdfhttp://www.thersa.org/__data/assets/pdf_file/0020/1524017/RSA-Great-Recovery-Executive-Summary-June-2013.pdfhttp://www.aldersgategroup.org.uk/asset/download/764/Report%20-%20Resilience%20in%20the%20Round.pdfhttp://productsthatlast.nl/site/app/index2.html#/page/0/6http://www.ellenmacarthurfoundation.org/higher_education/global_campus/schmidt/smf-alumni-2013-flora-poppelaarshttp://productsthatlast.nl/site/app/index2.html#/page/0/3www.duurzaamgrondstoffenbeheer.nl/www.duurzaamgrondstoffenbeheer.nl/

Hoe produceer ik in een circulaire economie?Produceren in een circulaire economie heeft verbanden met ontwerp, verkoop en afvalinzameling, maar elementen die specifiek van toepassing zijn op fabricage zijn de rol van fabrikanten, materiaalterugwin-ning en het berekenen van de levenscyclus.

Rol van fabrikanten - Fabrikanten kunnen ervoor zorgen dat producten ontworpen en gefabriceerd worden met een minimale impact op de omgeving door de hele levenscyclus van het product. Fabrikant-en hebben ook de mogelijkheid om waarde toe te voegen, door producten te repareren, her te gebruiken, op te knappen en als dienst te verkopen.Meer informatie op de Circular Economy Toolkit website

Materiaalterugwinning & restafval - In een circulaire economie levert de afvalindustrie grondstoffen aan productieprocessen, waardoor de noodzaak om materiaal te importeren afneemt. Terwijl de terugwinning van materialen maximaal is, wordt restafval gebruikt als brandstof om energie te leveren aan producenten. Environmental Services Association (2013), Going for Growth, p.5

Bereken een LCA - Een van de belangrijke elementen in het productieproces is het maken van de LCA van een product. De resultaten van de LCA kunnen het ontwerpproces vervolgens weer benvloeden. Een website die een instrument geeft om de LCA te bepalen voor elektrische, elektronische, verwarmings- en koelproducten, is PEP Ecopassport. Meer informatie op de RIVM & PEP Ecopassport websites

www.circulareconomytoolkit.org/Toolkit.htmlhttp://www.esauk.org/esa_reports/Circular_Economy_Report_FINAL_High_Res_For_Release.pdfhttp://www.pep-ecopassport.org/www.rivm.nl/Onderwerpen/L/Life_Cycle_Assessment_LCA/LCA

Hoe verzamel ik afval in een circulaire economie?Bij het ophalen van afval in een circulaire economie is samenwerking essentieel; het scheiden van afvalstromen is een ander belangrijk element.

Samenwerking - Lokale autoriteiten werken in een circulaire economie samen met afvalverwerkers. Huishoudelijk afval wordt optimaal gescheiden om grondstoffen maximaal te kunnen hergebruiken. Afvalverwerkers investeren in nieuwe technologie en ophaalsystemen om nieuwe materiaalstromen van huishoudens en industrie te kunnen verwerken.Environmental Services Association (2013), Going for Growth, p.7

Retailers staan centraal - Grote retailers werken samen met de afvalindustrie. Afvalstromen van retailers worden geminimaliseerd, en vervolgens opnieuw verwerkt. Organisch materiaal wordt gescheiden ingezameld en verwerkt, waardoor waardevolle voedingsstoffen kunnen worden gewonnen en energie kan worden geproduceerd. De afvalindustrie levert de recyclinginfrastructuur aan de retailers, waarmee zij aan hun klanten de mogelijkheid bieden om materialen binnen het economisch systeem te houden.Environmental Services Association (2013), Going for Growth, p.6

Recycling - De recycling van alle afvalstromen is maximaal. Dit vindt plaats op een daarvoor ingerichte materiaalrecyclingfaciliteit (in het Engels: Material Recovery Facility, MRF), die innovatieve technieken gebruikt om materialen te scheiden in diverse stromen van hoge kwaliteit, of op kleinere faciliteiten die n afvalstroom kunnen verwerken.Environmental Services Association (2013), Going for Growth, p.8

Beleid & kansen zien - Het Chartered Institute of Wastes Management (CIWM) heeft een vierstappenplan opgesteld. 1. Ontwikkel een beleidsdocument aangaande Circulaire Economie, dat signalen aan andere partijen in de grondstoffenketen verstuurt om hen hun rol te laten nemen 2. Identificeer kansen om circulaire economie in huidige activiteiten, structuren, strategien en planning mee te nemen 3. Gebruik alle communicatiekanalen om de potentile rol van het bedrijf als katalysator en facilitator van een circulaire economie uit te dragen 4. Investeer tijd en ondersteuning in externe initiatieven, zoals het bij elkaar brengen van ontwerpers met afval- en grondstofmanagersCIWM (2014), The Circular Economy: what does it mean for the waste and resource management sector? p.27

http://www.esauk.org/esa_reports/Circular_Economy_Report_FINAL_High_Res_For_Release.pdfhttp://www.esauk.org/esa_reports/Circular_Economy_Report_FINAL_High_Res_For_Release.pdfhttp://www.esauk.org/esa_reports/Circular_Economy_Report_FINAL_High_Res_For_Release.pdfhttp://www.ciwm-journal.co.uk/downloads/CIWM_Circular_Economy_Report-FULL_FINAL_Oct_2014.pdf

Hoe financier ik, als MKB'er, de transitie naar een circulair bedrijfsmodel?

Om financieringsproblemen te voorkomen, wordt MKB-bedrijven aangeraden om hun circulaire business-model te financieren door: 1. te starten met en hybride model 2. de samenwerking met andere partijen in de keten op te zoeken 3. risico's te spreiden over meerdere producten 4. subsidies aan te vragen TBT (2014), De Circulaire economie: trends & ontwikkelingen bij het MKB, p.9

Hoe realiseer ik circulaire inkoopprocessen?Om circulaire inkoopprocessen te bereiden, zijn de totale kosten van eigendom belangrijk om te weten. Ook wordt een tien-stappenplan om C2C-inkopen te bereiden gepresenteerd, is er een Raamwerk circu-lair inkopen en een Wegwijzer circulair inkopen beschikbaar.

Totale kosten van eigendom - Duurzaam inkopen kan alleen succesvol zijn als niet alleen rekening wordt gehouden met de laagste prijs van een product of dienst. Het perspectief "totale kosten van eigen-dom" (in het Engels: Total cost of ownership), dat ecologische en sociale kosten meeneemt en negatieve externaliteiten integreert, geeft een hoger rendement op de lange termijn, zowel financieel als op duur-zaamheidsgebied.The Terrace (2011), C2C loont, p.12-16

Tien-stappenplan - Een tien-stappenplan voor cradle-to-cradle inkopen kan ook worden toegepast op circulair inkopen. Deze stappen zijn: 1. Bepaal de thema's waarop de organisatie waarde wil toevoegen. 2. Zorg voor voldoende inhoudelijke kennis intern. 3. Betrek de juiste collega's bij de inkoop. 4. Organiseer een creatieve sessie over hoe de inkoop waarde kan toevoegen en formuleer globale ambities. 5. Werk dit nader uit en onderbouw met cijfers. 6. Onderzoek wat de markt te bieden heeft. 7. Bepaal de meest geschikte inkoopstrategie. 8. Bepaal wat in ieder geval moet, en wat optioneel is. 9. Start de aanbesteding. 10. Blijf aandacht besteden aan contractbeheer.PIANOo (2012), Stappenplan C2C inkopen, p.2

Raamwerk - Een raamwerk voor het succesvol bepalen van de impact van circulair inkopen bestaat uit vier elementen: 1. Een instrument om de vraag en het aanbod te bepalen. 2. Een raamwerk om de circulariteit van aanbieders te toetsen. 3. Een raamwerk om impact claims te kunnen bepalen. 4. Een beleids-evaluerend raamwerk om de voortgang te bewaken.Copernicus Institute (2014), Advies over een Raamwerk voor Impactmeting voor Circulair Inkopen, p.13-14

Instrument - Er is een Wegwijzer Circulair Inkopen ontwikkeld door MVO Nederland, met vragen als Wat? Waarom? Hoe?, met gebruikelijke routes en praktijkvoorbeelden van circulair inkopen.MVO Nederland (2014), Wegwijzer Circulair Inkopen

http://www.veldhoven.nl/web/file?uuid=5eb745e5-b2ab-43e0-b8f9-ff95f65974f3&owner=cae1ec4a-95a6-4a77-b72b-f1aa04a58641&contentid=22728http://www.pianoo.nl/sites/default/files/documents/documents/stappenplanc2cinkopen.pdfhttp://www.usi.nl/files/2014/10/Advies-Raamwerk-Impactmeting-Circulair-Inkopen-Eindversie-17-10-14-2.pdfhttp://retro.mvonederland.nl/wegwijzer-circulair-inkopen

Hoe toets ik circulariteit?Momenteel zijn er nog geen professionele evaluatie-instrumenten beschikbaar om te bepalen of een bedrijf, regio of land circulair is. Zowel de Ellen MacArthur Foundation als Circle Economy werken hier momenteel aan. Het is wel mogelijk om verbeteringen te bepalen ten opzichte van prestatie in het verleden.

Bepalen van verbeterpunten - Een goede evaluatie kijkt naar het ontwerp, de fabricage en distributie van een product, en naar het gebruik door de consument, het benodigde onderhoud, het hergebruik, het opknappen, de product/dienst verhouding en de recycling van het product aan het einde van de levenscy-clus. Met een eenvoudig evaluatie-instrument is het mogelijk om verbeterpotentieel te vinden in een organisatie.Meer informatie op de Circular Economy Toolkit website

http://www.circulareconomytoolkit.org/Assessmenttool.html

Hoe internaliseer ik interne kosten?Externe kosten kunnen alleen worden genternaliseerd door overheden. Dit kan gedaan worden door een Belasting Ontnomen Waarde, of via toenemende milieubelastingen. Als voorbeeld worden de externe kosten van emissies weergeven.

Belasting Ontnomen Waarde - In plaats van een Belasting Toegevoegde Waarde, die zowel op producten als diensten wordt geheven, wordt een Belasting Ontnomen Waarde voorgesteld: als er waarde wordt onttrokken aan een grondstof, moet er belasting betaald worden. Op deze manier is het altijd economisch aantrekkelijk om producten en materialen te recyclen op hun hoogste restwaarde. Dit systeem reduceert ook de kosten van arbeid, en zal daardoor leiden tot verschuivende prikkels. Het internaliseren van externe kosten is eenvoudiger, omdat externe kosten vaak gerelateerd zijn aan waarde-onttrekking. Bedrijven bereiden zich al voor op zo'n scenario, en er is wereldwijde ondersteuning.The Ex'tax Project (2014), New era. New plan. Fiscal reforms for an inclusive, circular economy, p.59-57

Milieubelastingen - Wanneer realistische schattingen van externaliteiten bekend zijn, zou het mogelijk moeten zijn om deze in markttransacties te internaliseren door milieubelastingen en -toeslagen te intro-duceren. Uit economisch oogpunt zou dit werken, omdat:

1. Marktpartijen verantwoordelijkheid nemen voor hun producten2. Marktpartijen de meest efficinte maatregelen zullen nemen - wanneer de kosten voorbelastingen hoger zijn, zullen zij hun efficintie verhogen3. Er een continue incentive is om schonere technologien en producten te blijven ontwikkelen4. Iedere partij voor zichzelf een flexibele oplossing kan bepalen

Andersen (2006), An introductory note on the environmental economics of the circular economy, p.137

Externe kosten van emissies - Het ExternE-project van de EU heeft de externe kosten van energiepro-ductie en transport berekend, en heeft daarbij vooral gekeken naar het effect van luchtvervuiling in de omgeving. Er is voortgang op het bepalen van de impact van luchtvervuiling op landbouw, op bossen, op bouwmaterialen en op menselijke gezondheid. Externe kosten voor Nederland zijn 7000/ton voor SO2, 4000/ton voor NOx, 18000/ton voor fijnstof kleiner dan 2,5 micrometer en 2400/ton voor agressieve koolwaterstoffen.Andersen (2006), An introductory note on the environmental economics of the circular economy, p.138.

Meer informatie op de website van ExternE

http://ex-tax.com/files/4314/1693/7138/The_Extax_Project_New_Era_New_Plan_report.pdfhttp://www.environmental-expert.com/Files%5C6063%5Carticles%5C15091%5Cart12.pdfhttp://www.environmental-expert.com/Files%5C6063%5Carticles%5C15091%5Cart12.pdfhttp://www.externe.info/externe_d7/

Hoe leid ik op voor een circulaire economie?Onderwijs is essentieel in de transitie naar een circulaire economie. Onderwijs moet gericht zijn op de behoeften van de toekomst, en zou duurzaam burgerschap en basale wetenschappelijke kennis voor iedereen moeten omvatten.

Toekomstgericht - De context van educatie over circulaire economie moet toekomstgericht zijn. Productontwerp, economische systemen en kwaliteit van leven zijn heironderdelen van. Het heroverwe-gen van huidige aannames kan leiden tot een ontwerp voor de samenleving van de toekomst. Vooral de associaties met het begrip binnen het onderwijs zijn van belang: circulaire economie heeft een nieuw, positief imago, in vergelijking met bijvoorbeeld "Leren van de natuur". OPAi (2012), Leren van de natuur: de weg naar de circulaire economie, p.21

Duurzaam burgerschap - Circulaire economie is een nieuwe manier van denken, en wordt gezien als kwaliteit voor duurzaam burgerschap. Acht competenties die horen bij dat duurzame burgerschap, en die gentegreerd zouden moeten worden in educatie, zijn: 1. ondernemend denken 2. vakmanschap 3. systeemdenken 4. toekomstgericht denken 5. waarderen van diversiteit 6. omgaan met onzekerheden 7. ontwerpen voor circulariteit 8. creatief en innovatief zijnOPAi (2013), Ecologie van de economie, p.14-15

Basale wetenschappelijke kennis - Een van de voorwaarden voor het begrijpen van een circulaire economie, is het hebben van basale wetenschappelijke kennis. Kennisdomeinen, die in al het onderwijs terug zouden moeten komen, zijn ecologie, thermodynamica, biologie en systeemdenken. Deze kennis zou dan op een toepassingsgerichte manier moeten worden onderwezen.OPAi (2013), Ecologie van de economie, p.16-24

http://www.opai.eu/uploads/rapport-LvdN-defin.pdfhttp://www.opai.eu/uploads/Ecologie-van-de-economie.pdfhttp://www.opai.eu/uploads/Ecologie-van-de-economie.pdf

Welk beleid ondersteunt een circulaire economie nu al?Er zijn verschillende beleidsmaatregelen die een circulaire economie stimuleren, zowel op Europees als op Nederlands niveau. Op Europees niveau zijn er verschillende beleidspakketten; op Nederlands niveau is het programma Van Afval Naar Grondstof (VANG) leidend.

Europees niveau - Er is een serie aan beleid en maatregelen van toepassing op EU-niveau die de transitie naar een circulaire economie versnellen. Door hervormingen is voor sommige van deze beleidspakketten de toekomst onduidelijk. 1. Het Circulaire Economie Pakket, wat een communicatiestrategie en een voorstel om onderdelen van zes EU-afvalrichtlijnen te wijzigen bevat 2. De Roadmap to a Resource Efficient Europe, het zevende Environmental Action Program en de aanbevelingen uit het European Resource Efficiency Platform 3. Ambities om een groene economie te realiseren binnen en buiten de EU, daarbij de post-2015 development goals meenemend 4. De bio-economie in de EU verder ontwikkelen 5. Implementatie van de Europese 2020 Strategy, inclusief relevante stappenplannen en initiatieven rondom grondstofefficintie 6. Het doorlopende European Semester Process, dat jaarlijks economisch beleid 7. Het Zero-Waste-programma van de Europese UnieEuropean Commission (2014), Scoping study to identify potential circular economy actions, priority sectors, material flows and value chains, p.29-45 European Commission (2014), Towards A Circular Economy: A Zero Waste Programme For Europe, p.4-14

Nationaal niveau - In Nederland geeft het document "Van afval naar grondstof" acht beleidsdoelstellingen om een circulaire economie te bereiken. Deze beleidsdoelstellingen zijn uitgewerkt met voorstellen voor beleidsimplementaties. Dit zijn: 1. Verduurzaming aan de voorkant van de keten 2. Verduurzaming consumptiepatronen 3. Verbetering afvalscheiding en -inzameling 4. Bestaand afvalbeleid richten op circulaire economie 5. Aanpak specifieke ketens en afvalstromen 6. Het ontwikkelen van financile en marktprikkels 7. Kennis en onderwijs verbinden aan de circulaire economie 8. Vereenvoudigen van meetmethoden, indicatoren en keurmerken.Rijksoverheid (2014), Van afval naar grondstof, p.4-22

De Groene Zaak, een nationaal netwerk van wetenschappers, werkt momenteel aan een Global Scan omtrent succesvol beleid op het gebied van circulaire economie. De resultaten zullen in de eerste helft van 2015 beschikbaar zijn.

http://www.ieep.eu/assets/1410/Circular_economy_scoping_study_-_Final_report.pdfhttp://ec.europa.eu/environment/circular-economy/pdf/circular-economy-communication.pdfhttp://www.rijksoverheid.nl/documenten-en-publicaties/rapporten/2014/01/28/van-afval-naar-grondstof-uitwerking-van-acht-operationele-doelstellingen.html

Welke elementen komen terug in een routekaart naar een circulaire economie?Verschillende partijen hebben routekaarten ontwikkeld om een circulaire economie te bereiken. Hieronder staan de meest prominente routekaarten benoemd.

Rijksoverheid (Nederland) - In het plan "Van Afval naar Grondstof" worden acht stappen gedentificeerd om een circulaire economie te bereiken. 1. Verduurzaming aan de voorkant van de keten 2. Verduurzaming van consumptiepatronen 3. Verbetering van de afvalscheiding en inzameling 4. Bestaand afvalbeleid richten op circulaire economie 5. Aanpak specifieke ketens en afvalstromen 6. Het ontwikkelen van financile en andere marktprikkels 7. Kennis en onderwijs verbinden aan een circulaire economie 8. Vereenvoudigen van meetmethoden, indicatoren en keurmerkenRijksoverheid (2014), Van afval naar grondstof, p.4-22

IMSA (Nederland) - Om een circulaire economie te bereiken, is er een 14-stappenplan opgesteld met daarin zowel acties voor het bedrijfsleven als voor de overhead. De eerste negen stappen zijn niche-stappen door individuele partijen; de laatste vijf stappen zijn mainstream-stappen. 1. Ontwikkel een eenvoudige index voor circulaire prestatie 2. Stimuleer experimenteren, innovatie en vernieuwing 3. Verzamel en verspreid succesvolle businesscases 4. Integreer principes van circulaire economie in onderwijs en trainingen 5. Ontwikkel een lange-termijn bedrijfsvisie 6. Zoek naar nuttige materiaalstromen 7. Promoot circulaire producten 8. Ontwikkel stappenplannen voor gevestigde economische sectoren 9. Initieer en stimuleer overleg tussen alle betrokkenen 10. Vervang traditionele financile verantwoording door een gentegreerde rapportage met het True Value-concept 11. Creer een verschuiving van belastingen van arbeid naar grondstoffen 12. Implementeer een nieuwe economische indicator naast het BNP 13. Ontwikkel internationale onafhankelijke systemen om materiaalstromen te organiseren 14. Pas nationaal en internationaal beleid aan zodat deze een circulaire economie stimulerenIMSA (2013), Unleashing the power of the Circular Economy, p.19-28

Aldersgate Groep (Verenigd Koninkrijk) - Er zijn zeven stappen in de transitie naar een circu-laire economie, die niet noodzakelijk elkaar in deze volgorde opvolgen. 1. het creren van businessmodellen voor een circulaire economie 2. het creren van consumptie voor een circulaire economie 3. het ontwerpen van producten voor een circulaire economie 4. het creren van een infrastructuur voor een circulaire economie 5. het creren van beleidsraamwerken voor een circulaire economie 6. het creren van aanbestedingen voor een circulaire economie 7. het creren van vaardigheden voor een circulaire economieAldersgate (2012), Resilience in the Round, p.17-19

Green Alliance (Verenigd Koninkrijk) - Om een circulaire economie te realiseren, zijn drie stappen noodzakelijk, waarin zowel bedrijven, investeerders als de overheid een rol spelen. Eerst moet duidelijk worden wat het risico is van de huidige, lineaire economie. Vervolgens is het van belang om in alle sectoren ketensamenwerking op gang te brengen. Tot slot moet systeemontwikkeling mogelijk gemaakt worden, ter vervanging van de productontwikkeling die op dit moment overheerst.Green Alliance (2013), Resource resilient UK, p.34-38

ESA (Verenigd Koninkrijk) - Actie op vijf gebieden is noodzakelijk om de circulaire economie te helpen van de grond te komen. 1. Ontwerp voor demontage 2. Optimaliseer ophaalsystemen van afval 3. Stimuleer het gebruik van gerecycled materiaal door producenten 4. Creer veerkrachtige markten voor gerecycled materiaal 5. Biedt een stabiel beleidsraamwerk.Environmental Services Association (2013), Going for Growth, p.9

MVO Nederland - Een routekaart naar de circulaire economie bestaat uit vier stappen: eco-effi-cintie, het kiezen van de juiste richting, het transformeren van de manier van denken, en samenwerking binnen de keten.MVO Nederland (2012), De circulaire economie: laat u zich verrassen, of plukt u de vruchten? Een routekaart voor transformatie van de maakindustrie, p.10-21

China - In China zijn er zeven stappen bepaald om een circulaire economie dichterbij te brengen. Dit zijn: 1. Het ontwikkelen van een rechtssysteem dat circulaire economie promoot 2. Het aanpassen van de industrile structuur om de economische lay-out te optimaliseren 3. Het sturen van de ontwikkeling van circulaire economie door stimulerend beleid 4. Het gebruiken van economische middelen om een prikkel te ontwikkelen die de circulaire economie stimuleert 5. Het ontwikkelen van een gezamenlijke en toepasbare technologie om de circulaire economie te ondersteunen 6. Het versnellen van demonstratieprojecten 7. Het integreren van circulaire economie in onderwijs en publiekscampagnes om een geschikte houding te crerenHongchun, Z. (2006), Circular economy in China and recommendations, p.110-114

http://www.green-alliance.org.uk/resources/Resource%20resilient%20UK.pdfhttp://www.rijksoverheid.nl/documenten-en-publicaties/rapporten/2014/01/28/van-afval-naar-grondstof-uitwerking-van-acht-operationele-doelstellingen.htmlhttp://www.esauk.org/esa_reports/Circular_Economy_Report_FINAL_High_Res_For_Release.pdfhttp://www.mvonederland.nl/system/files/media/de_circulaire_economie__essay_michelschuurman_mvo_nederland_10122012.pdfhttp://www.circle-economy.com/sites/default/files/full%20report_Unleashing%20the%20Power%20of%20the%20Circular%20Economy_Circle%20Economy_IMSA.pdfhttp://euroecolecon.org/pdf/EE2006-2.pdfhttp://www.aldersgategroup.org.uk/asset/download/764/Report%20-%20Resilience%20in%20the%20Round.pdf

Hoe kan circulaire economie mainstream worden?Een circulaire economie kan mainstream worden door belastingsystemen en gedrag aan te passen, en zo fundamentele verandering op diverse vlakken te bewerkstelligen.

Verander belastingen - Het mainstreamen van een circulaire economie wordt eenvoudiger wanneer belastingen andere prikkels geven. Het is daarom van belang om belastingen te verschuiven van arbeid naar grondstoffen. Belasting op grondstoffen leidt tot toenemende recycling en een vermindering van grondstoffendelving, waardoor ook gerelateerde milieuproblemen verminderd worden. Lagere belasting op arbeid maakt het mogelijk om meer gebruik te maken van de diversiteit aan capaciteiten van mensen. Hoewel een belastingverschuiving budgettair neutraal is voor een overheid, verandert het de prikkels van bedrijven, consumenten en overheden structureel. The Ex'tax Project (2014), New era. New plan. Fiscal reforms for an inclusive, circular economy, p.9RWM, Ever decreasing circles- closing in on the circular economy, p. 9Greyson, J. (2006), An economic instument for zero waste, p.1385-1388

Reduceren van schadelijke subsidies - Bijna alle landen geven direct en indirect subsidies (denk aan belastingverlagingen) voor activiteiten die schade veroorzaken aan het milieu. Het reduceren van deze subsidies leidt tot gelijkwaardige competitie met schone technologien. The Ex'tax Project (2014), New era. New plan. Fiscal reforms for an inclusive, circular economy, p.45

Bewustzijn, tracking en gedrag - Om een circulaire economie van marge naar mainstream te krijgen, zijn drie zaken van belang. Allereerst moet het besef ontwikkeld worden dat grondstofschaarste serieus is, en dat strengere milieurichtlijnen zullen blijven. Daarnaast moet informatietechnologie ontwikkeld worden om materialen te kunnen blijven volgen. Tot slot is een verschuiving in consumentgedrag van belang.Ellen MacArthur (2013), Towards the Circular Economy 1, ch. 5

Fundamentele verandering - Fundamentele verandering op vijf thema's is noodzakelijk om de circulaire economie te bewerkstelligen: wonen, eten, transport, productie en energie. Urgenda heeft een actieplan voor de periode tot 2030 gepubliceerd, met als doel om een "100% duurzame economie" te creren.Urgenda (2014), 100% Duurzaam in 2030: het kan, als we het willen

http://ex-tax.com/files/4314/1693/7138/The_Extax_Project_New_Era_New_Plan_report.pdfhttp://www.rwmexhibition.com/files/rwm14_ambassadors_doc.pdfhttp://rshanthini.com/tmp/CP551/SamplePaper.PDFhttp://ex-tax.com/files/4314/1693/7138/The_Extax_Project_New_Era_New_Plan_report.pdfhttp://www.ellenmacarthurfoundation.org/business/reports/ce2012http://www.urgenda.nl/documents/rapport-nederland-100procent-duurzaam2030.pdf

Welke elementen komen terug in een routekaart naar een circulaire economie?Er zijn nog een aantal beleidsstappen die genomen kunnen worden om de ontwikkeling van een circulaire economie verder te stimuleren. Verschillende partijen hebben gedentificeerd op welke gebieden actie noodzakelijk is. Het herzien van het belastingsysteem en toenemende verantwoordelijkheid van producenten zijn hier onderdeel van.

Negen beleidsstappen - Om een circulaire economie te bereiken, zijn de volgende stappen aan te bevelen aan de overheid: 1. creer een heldere, interdepartementale en consistente strategie voor het bouwen aan een circulaire economie 2. ontwikkel een coherent onderwijs- en onderzoeksplan voor een circulaire economie 3. maak een analyse van de bestaande wet- en regelgeving omtrent afval 4. vergroot kennis en bewustzijn over grondstoffen in iedere waardeketen 5. verzeker dat voorlopers een permanent voordeel ontvangen 6. herzie de effectiviteit van fiscale en financile incentives om circulariteit te stimuleren 7. bepaal de impact van afvalverbrandingsinstallaties op de levensvatbaarheid van circulaire businessmodellen 8. ontwikkel de rol van de overheid als actieve launching customer 9. gebruik kennis in het internationale speelveld om de circulaire economie verder te ontwikkelenTNO (2013), Opportunities for a circular economy in the Netherlands, p.83-92

Herzie, ondersteun & prikkel - Er is noodzaak voor beleid: 1. dat bestaande activiteiten en kansen kan stimuleren (door bestaand beleid te herzien en barrires te verwijderen) 2. dat op huidige inspanningen in afvalmanagement en recycling verder kan bouwen om gesloten stromen te stimuleren (bijvoorbeeld hergebruik, herstel en herfabricage) 3. dat ondersteuning biedt aan huidige initiatieven vanuit de maatschappij, en vaardigheden en prikkels ontwikkelt om innovatie en ketensamenwerking te stimulerenEuropean Commissi