Waardestelling station Dalfsen

of 86 /86
Dalfsen Cultuurhistorische waardestelling Station Monumenten Advies Bureau Dalfsen De Collectie Onderdeel van

Embed Size (px)

description

 

Transcript of Waardestelling station Dalfsen

  • DalfsenCultuurhistorische waardestelling

    Station

    Monumenten Advies Bureau

    Dalfsen

    De CollectieOnderdeel van

  • DalfsenCultuurhistorische waardestelling

    Station

    Redactie Miguel Loos - Bureau Spoorbouwmeester Noor Scheltema - NS Stations Roderick Jacobs - NS Stations

    MAB 30 mei 2014

    Dalfsen

    Onderdeel van

    De Collectie

  • Contact:[email protected]

    Stations in een wereld van verandering

    Stationserfgoed en De Collectie ProRail en NS Stations voelen zich als gezamenlijk eigenaar van alle stations in Nederland verantwoordelijk voor dit vastgoed met maatschappelijke waarde. Daarom is samen met Bureau Spoorbouwmeester door Crimson Architectural Historians, Urban Fabric en SteenhuisMeurs onderzoek gedaan naar de cultuurhistorische waarde van voor- en naoorlogse stations. Aan de hand van inventarisaties zijn vijftig stations geselecteerd met de hoogste cultuurhistorische waarde die zijn omgedoopt tot De Collectie. Daarbij is uit ieder cluster van gelijksoortige stations telkens het gaafste, beste exemplaar, qua interieur en exterieur, toegevoegd. NS Stations en ProRail hebben De Collectie sindsdien omarmd en de verantwoorde omgang met deze waardevolle stations als belangrijk thema aangemerkt.

    WaardestellingenNa vaststelling van De Collectie bleek diepgaand onderzoek nodig om bij het plannen van stationsverbouwingen gerichte aanpassingen te kunnen doen om de cultuurhistorische waarde te herstellen en te bewaken. In 2012 is besloten om voor alle stations uit De Collectie een Cultuurhistorisch Onderzoek en Waardestelling, kortweg Waardestelling, uit te laten voeren door gespecialiseerde onderzoeksbureaus. De mate waarin een stationsgebouw kan functioneren als station blijkt essentieel voor de cultuurhistorische waarde. Daarom zijn door Bureau SteenhuisMeurs speciale richtlijnen opgesteld, waardoor het functioneren van het station als rode draad door iedere Waardestelling loopt.

    De Waardestellingen geven waardevolle inzichten voor het ontwikkelen van een visie en ontwerp bij stationsverbouwingen en worden zodoende al vanaf de eerste fase van ieder project geraadpleegd. De meerwaarde van deze rapportages heeft ProRail en NS Stations doen besluiten om ook voor monumentale stations buiten De Collectie een waardestellend onderzoek op te laten stellen.

    ProRail, NS Stations en Bureau Spoorbouwmeester zijn trots op de reeks Waardestellingen die door jaren van succesvolle en nauwe samenwerking tot stand zijn gekomen. Met de kennis die door de Waardestellingen aanwezig is zal de cultuurhistorische waarde van deNederlandse stations de aandacht krijgen die het verdient.

    Veel leesplezier met de beschrijving van de rijke cultuurhistorie en architectonische kwaliteiten van de stations.

    April 2016

    NS StationsProRailBureau Spoorbouwmeester

    Kaders van aanbevelingen

    ProRail en NS Stations zijn zich bewust van de kracht en waarde van het stationserfgoed. Vanuit dit perspectief zijn onafhankelijk experts gevraagd om de Waardestellingen op te stellen. Vooropgesteld, NS Stations en ProRail hebben de intentie om de conclusies en aanbevelingen uit de Waardestellingen te volgen. Echter, functionele eisen of financile en juridische kaders kunnen maken dat sommige aanbevelingen niet, niet geheel of niet direct haalbaar zijn. Desondanks nemen NS Stations en ProRail alle aanbevelingen serieus omdat hiermee de juiste discussies gevoerd kunnen worden. We willen graag met de belanghebbenden in gesprek gaan over hoe we gezamenlijk de cultuurhistorische waarde van het stationserfgoed kunnen borgen. Met als doel om de reizigers goed functionerende en aangename stations te bieden.

    Het is meer dan 175 jaar geleden dat de eerste trein ging rijden in Nederland. In al die jaren is een unieke verzameling van stationsgebouwen ontstaan met een veelheid aan afmetingen, stijlen en materialen. De historische ontwikkeling van de spoorwegen en stationsgebouwen is in deze diversiteit terug te zien. De stations zijn ongeacht hun bouwperiode continu aan veranderingen onderhevig: Van het verdwijnen van aparte bagage afhandeling tot het inpassen van OV-chipkaart poortjes. Het is bijzonder dat ondanks deze grote veranderingen, de stationsgebouwen uit de 19e eeuw dagelijks nog tienduizenden mensen bedienen met uiteenlopende voorzieningen. Dit oude en jongere stationserfgoed verdient dan ook speciale aandacht. Het stationserfgoed is een enorme kans om reizigers en betrokkenen mee te nemen in het verhaal van de spoorwegen in Nederland door de tijd heen. Door het bewaken, herstellen en oppoetsen van de unieke kwaliteiten van het stationserfgoed blijven stations bijzondere en aansprekende plekken.

  • CULTUURHISTORISCHONDERZOEK&WAARDESTELLINGNSStationDalfsen

    Onderzoeki.o.v.NSStationsB.V.30mei2014

  • CHONSSTATIONDALFSENII30mei2014IIblad2

    COLOFON ProjectgegevensNSStationDalfsenStationsweg47722HADALFSENOpdrachtgeverNSStationsB.V.ExploitatiebedrijfRapportageIng.G.Korenberg

    DitiseenuitgavevanhetMonumentenAdviesBureau,Nijmegen, mei2014,copyrightMABNijmegen2014

    MONUMENTENADVIESBUREAUdrs.C.J.B.P.Frankdrs.F.A.C.Haans

    mw.drs.C.H.J.M.vandenBroeking.G.Korenberg

    mw.drs.M.Lemmens

    Bredestraat16542SNNIJMEGEN

    tel:0243786742fax:0243792477

    [email protected]/www.monumentenadviesbureau.nl

  • CHONSSTATIONDALFSENII30mei2014IIblad3

    CULTUURHISTORISCHONDERZOEK&WAARDESTELLINGNSSTATIONDALFSEN

    INHOUD0INLEIDING 5

    1HISTORISCHECONTEXT:debouwengebruiksgeschiedenis 7

    1.1DeeerstespoorlijneninNederland 71.2HalteDalfsenaanStaatslijnA 81.3OprichtingvandeNoordoosterLocaalspoorwergMaatschappij 81.4AanlegvandespoorlijnendoordeNOLS 101.5LatereOntwikkelingenNOLS 111.6TransformatievanhetstationsgebiedinDalfsen 121.7Opzetvanhetstation 131.8OeuvreEduardCuypers 15

    2STEDENBOUWKUNDIGECONTEXT:hetgroteverband 21

    2.1Stedenbouwkundigegebiedsontwikkeling 212.2Nieuwestedenbouwkundigesituatierondhetstation 232.3Laterewijzigingen 242.4Huidigesituatie 292.5Toekomst 29

    3EMPLACEMENTCONTEXT:opzet,routingenreizigersbeleving 33

    3.1Opzetemplacement 333.2Routingenvoorzieningen 343.3Laterewijzigingen 353.4Huidigesituatie 38

    4ARCHITECTONISCHECONTEXT:degebouwentotindedetails 47

    4.1Stationsgebouw 474.2Fietsenstalling 60

    5WAARDESTELLING:degebouwdeerfenis 63

    5.1Waarderingstationscomplex 635.2Waarderingstationsgebouw 655.3Toelichtingenomschrijvingwaarden 68

    6HOENUVERDER 69

    6.1Aanbevelingenvooreigenaar,opdrachtgeverenontwikkelaar 706.2Aanbevelingenvoorbeheer 716.3AanbevelingenvoorArchitectenstedenbouwkundige 716.4Aanbevelingenvoorplantoetsers 716.5Potentiesenaanbevelingenvanuitcultuurhistorie 726.6Relevanteontwerpthemas 72

    7LITERATUURENARCHIEFSTUKKEN 76

    8WOORDENLIJST 77

    9NOTEN 81

  • CHONSSTATIONDALFSENII30mei2014IIblad4

  • CHONSSTATIONDALFSENII30mei2014IIblad5

    0INLEIDINGIn2012werddoorNSStationshetinitiatiefgenomentothetaanwijzenvan De Collectie, een selectie van stationsgebouwen uit het rijkebestand van de Nederlandse Spoorwegen die in de toekomst hetboegbeeldzullenvormenvooreenzorgvuldigeomgangmethetcultureelerfgoedvanhetspoor.Naast de publicatie van het boek De Collectie BijzonderestationsgebouweninNederlandisdeintentieombijdezegebouwenhetcultuurhistorischeaspect leidendte latenzijnbijdeplanvormingvoortoekomstigeingrepen.Omechterdeaanwezigewaardeneenduidigvasttestellen ishetvanbelang dat er voor de gebouwen uit De Collectie een opcultuurhistorischonderzoekgebaseerdewaardestellingbeschikbaaris.HiervoorheeftNSStationsBVdiverseonderzoeksbureausbenaderdvoorhetuitvoerenvandezeonderzoeken,waarbijdeverschillendestationsopbasisvaneenuniformerapportagewordenbeschrevenengewaardeerd.Het Monumenten Advies Bureau heeft opdracht gekregen voor hetuitvoerenvaneenCultuurhistorischonderzoekvanNSStationDalfsen.Voorderapportagesbinnendezeopdracht isvooreenvasteopbouwgekozen,waarbijnadeweergavevandehistorischecontextvervolgenssteedsverderwordtingezoomdvandeomgevingvanhetstationnaardegebouwenopdetailniveau.Voordezerapportageheeftop1mei2013veldwerkplaatsgevonden.DitrapportvangtdanookaanmetdehistorischecontextvanstationDalfsen. In hoofdstuk 2 wordt vervolgens ingegaan op destedenbouwkundige context,waarnavervolgensopdeemplacementcontext wordt ingegaan in hoofdstuk 3. Hoofdstuk 4 gaat in op de

    architectonischecontext,waarbijnaasthetgrotegeheelookdedetailsaandeordekomen.Nadattotopdetailniveau is ingezoomdwordt inhoofdstuk5dewaardestellingweergegeven.Hierbijwordtookweeropdeverschillendeschaalniveausnaarhetstationgekeken.Totslotwordtinhoofdstuk 6 de waardestelling vertaald naar de praktijk van eenfunctionerendstation.Daarbijdienendesterkepuntenbewaardteblijvenen inspiratie tebiedenvoor toekomstige ingrepen, terwijldezwakkepunten als mogelijkheden voor verbeteringen kunnen wordenbeschouwd.MonumentenAdviesBureau,30mei2014

  • CHONSSTATIONDALFSENII30mei2014IIblad6

  • CHONSSTATIONDALFSENII30mei2014IIblad7

    1HISTORISCHECONTEXT:debouwengebruiksgeschiedenis1.1DeeerstespoorlijneninNederlandOp20september1839werdtussenAmsterdamenHaarlemdeeersteNederlandse spoorlijn geopend. De lijn werd tussen 1842 en 1847doorgetrokkentotaanRotterdam.Naastdeaanzienlijkeconcurrentievandebestaandevervoersmiddelenoverhetwaterenoverdewegleverdeookde aankoop vande voorde spooraanlegbenodigdegrondendenodigemoeilijkhedenop.Het spoorwegennet breidde zich tot ca. 1860 dan ook slechts zeerlangzaamuit.In1843werddetweedeNederlandsespoorlijngeopend,deRhijnspoorwegvanAmsterdamnaarUtrecht,diein1845werdverlengdnaarArnhem.InhetzuidenvanNederlandwerdenenkelebuitenlandselijnentotoverde Nederlandse grens doorgetrokken,maar van een aaneengeslotennetwerk was tot ca. 1860 nog geen sprake. Nederland liep daarmeeduidelijkachtertenopzichtevandeonsomringendelanden.In 1860 besloot de regering dan ook tot de uitbreiding van hetspoorwegennet met de aanleg en exploitatie van de Noorder enZuiderspoorweg.Bijwetwerddeaanlegvanintotaaltienlijnenbepaald,dietussen1863en1973werdenaangelegd(1eStaatsaanleg).Daarmeeontstondeengrotendeelslandelijke,zijhetvrijgrofmazigedekking.Ookdein1866geopendeStaatslijnAvanArnhem,viaDeventerenZwollenaarLeeuwarden,waaraanDalfseneenhaltekreeg,behoordetotdezeeersteaanleg.Doortewerkenmetstandaardbestekkenenstandaardstations in verschillende klassen kon de aanleg van de infrastructuurbetrekkelijksnelplaatsvinden.Links:StationDalfsenomstreeks1915.Bron:Stationsweb.nl

    De spoorwegkaart van 1868, na de aanleg van de eerste staatslijnen, laat eenspoorwegennetmetvrijwellandelijkedekkingzienBron:wikimedia.org;VandenHeuvell&VanSanten'sofficieelereisgids1868.

  • CHONSSTATIONDALFSENII30mei2014IIblad8

    ParticuliereinitiatievenNaastdevanstaatswegeaangelegdelijnenontstondenookdenodigeparticuliereinitiatieven.Dein1860opgerichteNederlandscheCentraalSpoorwegMaatschappij(NCS)legdetussen1863en1865delijnUtrechtZwolleKampenaanenin1869UtrechtEindhoven.Metdeaanleg,in1872,vande lijnLageZwaluweDordrecht werdenvoorheteerstdegroterivierenoverbrugdenwasereenvolledigenoordzuidverbindingontstaan.Hiermee was in een periode van slechts 15 jaar eenhoofdspoorwegennetwerkmetlandelijkedekkingontstaan.Nederlandmaakte zo de eerdere achterstand ruimschoots goed. In de hieropvolgendejarenzoudendoordeverschillendeparticulieremaatschappijennogdiverse (locaalspoor) lijnenwordenaangelegd,waaronderde lijnZwolleMarinberg,waaraanhethuidigestationDalfsenkwamteliggen.1.2HalteDalfsenaanStaatslijnAIn 1872werddehalteDalfsen aangelegd aanhet in 1867 ingebruikgenomendeelvanStaatslijnAtussenZwolleenMeppel.Deze,opruim10kilometervanDalfsengelegenhaltebeschikteovereenwachterswoningmet(later)aangebouwdewachtkamermetbureau.1Hetin1903geopendestation,datveeldichterbijDalfsen lag,kreegdaaromaanvankelijkdenaamDalfsendorp.Alop1november1904werddenaamvandehalteDalfsenaanStaatslijnAgewijzigdinhalteBerkum.Tegelijkertijdwerddenaam van het in 1903 gebouwde station Dalfsendorp veranderd instationDalfsen.Op1juli1923werddehalteBerkumgesloten.2

    DewachterswoningbijdevoormaligehalteDalfsenaandespoorlijntussenZwolleenMeppelomstreeks1970.Op1 januari1904kreegdezehaltedenaam Berkum.Bron:Stationsweb.nl.

    1.3OprichtingvandeNoordoosterLocaalspoorwergMaatschappijNadeaanlegvandestaatslijnenbleefeengrootgebiedinhetoostenennoordenvanhetlandverstokenvanspoorlijnen.Geleidelijkontstondenhierdenodigeparticuliere initiatieven,waarondereennietuitgevoerdplanuit1880vooreenstoomtramwegvanZwolle,viaDalfsen,Ommen,HardenbergenGramsbergennaarCoevorden.

  • CHONSSTATIONDALFSENII30mei2014IIblad9

    DoorHSMuitgegevenspoorkaartuit1889.Opdezekaartisduidelijkteziendatinhetnoordoostennogweinigspoorlijnenzijnaangelegd.Bron:www.nicospilt.com EenbelangrijkvoorvechtervandeaanlegvanspoorlijneninhetnoordenenoostenvanNederlandmetverbindingennaarhavensenDuitslandwasde uit Winterswijk afkomstige textielfabrikant Jan Willink. Hij wasbetrokkenbijdeoprichtingvandeNederlandschWestfaalscheSpoorwegMaatschappij (NWS) in 1870 en de N.V. GelderschOverijsselsche

    LokaalspoorwegMaatschappij (GOLS) in 1881. Deze maatschappijenhaddenlijnenindeAchterhoekenTwente.Het belangrijkste plan van Willink behelsde een doorgaande lijn vanWinterswijknaardehavenvanHarlingen.DitplanslootaanbijFrieseideenvoordeaanlegvaneenspoorlijnvanHarlingenenLeeuwardennaarDokkum.In1888meldtWillinkhetMinisterievanVerkeerenHandelzijnvoornemenomeenconcessieaantevragenvooreenspoorlijnvanZwollenaarGroningen viaDalfsen,Ommen,Hardenberg,Coevorden,Dalen, Emmen, Borger, Gasselte, Gieten, Wildervank, Veendam,Muntendam,ZuidbroekenSlochtereneneen zijlijnVanOmmennaarNeede,dieaansluitopdebestaandelijnenvandeGOLS.HoeweldelijnOmmenNeedevoordedoorWillinkgewensteontsluitingvandeAchterhoeknaardeNoordzeezorgde,werddeze lijnalszijlijnontworpenomdatZwollehetnutvandeaansluitingopeenzijlijnnietinzag.DeaanvankelijkbeoogdeaansluitingopdelijnHarlingenDokkumvan de NFLS door middel van een lijn tussen Dokkum en Groningenstranddedoordatdebeoogdeexploitant(SS)geentweedeaansluitingopGroningenwilde.Hieropwerdin1890concessieverkregenvooreenzijtakvanNoordbroeknaarDelfzijl.In1890werdalactieondernomenvoorhetverkrijgenvaneenleningt.b.v.devoorbereidendewerkzaamheden.IndatzelfdejaarwerddoorWillinkeenprospectusopgesteldmetdetitel:NoordOosterLokaalspoorwegontwerpGroningenZwollemetzijtakOmmenNeede.VoordeexploitatiewerdsamenwerkinggezochtmetdeSSomdatdezealstationsgebouwenhadindeverschillendegrotereplaatsendiedoordenieuwgeplandespoorlijnwerdenaangedaan.OmdateensamenwerkingmetdeHSMdaardoorzekertothogerekostenzouleidenvondengeenonderhandelingenmetdezemaatschappijplaats.Ditwerdechterdoorderegeringgezienalsoneerlijkeconcurrentie.Bovendienkreegmen dedoorderegeringverplichtgesteldeeigenfinancieringvan20%vande

  • CHONSSTATIONDALFSENII30mei2014IIblad10

    aanlegkostennietbijeen,zodatgeenconcessieverleendwerd.Bijeenvolgendepogingin1894werddoordedeelnemersaanhetprojecteenvoorlopigeleningverstrekt.NadatookderegeringinstemdemethetplanwerddoorWillinkinapril1895eenprospectusgepresenteerdoverdenieuwaan te leggenspoorlijn.Hieropstarttede inschrijvingvooreennieuwopterichtenN.V.metalsdoeldeaanlegvaneenlokaalspoorwegvan Zwolle naar Delfzijl met een zijtak naar Almelo en eenstroomtramwegvanAssennaarGasselternijeveen.Alinseptember1895hadWillink1.900.000guldenvandebenodigde2miljoen gulden bijeen vergaard bij gemeenten, provincies en overigebelanghebbenden. Voor de resterende 100.000 gulden stond hij zelfgarantenhieropzegdeookderegeringhaarfinancilesteunvoor2/3deelvandetotalekostentoe.Injanuari1896overleedWillink,waarnahetwerkdoorzijnzoonA.Willinkwerdvoortgezet.Nadatop14april1897eenherzieneprospectuswasopgesteldwerddoorderegeringeenvoorlopigeconcessieverleend.Op14april1898diendederegeringeenwetsvoorstelindatop14juni1898werdgoedgekeurd,waarmeedeaanlegvandeNOLSlijnop15juli1898totwetwerdverheven.Nadatalledeelnemershuntoegezegdebijdragenhaddengestortwerdhetbedragomgezetin24.000aandelen(gedateerdop1maart1905)van250guldenenwerdop8mei1899deNOLSofficieelopgerichtinZwolle.Op 29mei 1899werddeoprichtingsakteofficieelgoedgekeurddoorKoninginWilhelmina.Op6november1899werddedefinitieveconcessievoor de spoorlijn door de Nederlandse regering afgegeven ondervoorwaarde dat de lijn binnen vijf jaar geheel in gebruik moest zijngenomen.

    1.4AanlegvandespoorlijnendoordeNOLSHettracvoordeNOLSlijnwerdzoefficintmogelijkbepaaldaandehandvaneenverkenningvanhetgebied,waarbijdelijnsteedsdichtlangsdezuidoostzijdevandeOverijsselseVechtlooptenderivierpastussenGramsbergen en Coevorden kruist. Daarbij kregen veel aanliggendeplaatsen en diverse gehuchten stations en halteplaatsen. Gezien deligging van verschillende stations ver buiten de bebouwde komprevaleerdeeengunstige routingvanhet tracbovendeplaatselijkebelangen.Afhankelijkvanhetteverwachtenaantalreizigerskregendeplaatseneenhalte of station toebedeeld. De gemeentes stelden hierop het teverwachten reizigersaantal zo hoog mogelijk om voor een zo grootmogelijkstationinaanmerkingtekomen.Eenbelangrijkonderdeelvandeaanlegprocedurevormdedeverkrijgingvan de benodigde gronden. Hiervoor moest een groot aantalgrondeigenarenwordenonteigend,wattotlangdurigeproceduresleidde.Daarnaast kreeg men op delen van het traject ook te maken metondergronden die veel slapper waren dan verwacht en daardooruitgebreideregrondverbeteringenvereisten.Deaanvankelijkgesteldetermijnvan5jaarvoordetotaleingebruiknamebleekdanook,verrevanreel.Uiteindelijkkonpasop22augustus1912dedefinitieveopleveringvanallespoorlijnenaandeSSplaatsvinden.HettrajectZwolleOmmenwerdechteralop15 januari1903officieelgeopend.Despoorlijnwastoentotmarinberggereed.Vanafhierwerdverdergeleidelijkinnoordelijkeenzuidelijkerichtingverdergewerkt.Hetzuidelijketraject,richtingAlmelowerdop1oktober1906geopend.Pasop5januari1910werdhetmeestnoordelijkedeelvandespoorlijn(ZuidbroekDelfzijl)geopend.Op1september1910werdnogeenspoorlijnvandeNOLStussenCoevordenenNeuenhaus(D)geopend.DeexploitatievandezelijnvondplaatsdoordeBentheimerKreisbahn(BK).

  • CHONSSTATIONDALFSENII30mei2014IIblad11

    DeuiteindelijkekostenvoordeaanlegbedroegenFl.9.768.208,315enlagendaarmeeruimbovendegeraamde6miljoen.Belangrijksteoorzaakwaren problemen bij onteigeningen en daaruit voortkomendevertragingen.DeNOLSvoerdeeenactiefbeleidtenaanzienvandeaanlegvannieuwelijnen.NaastdelijnZwolleMarinbergwerdenooknogdespoorlijnenMarinbergAlmelo,GasselternijeveenAssen,StadskanaalZuidbroek,Zuidbroek Delfszijl, Coevorden Grens en NieuwAmsterdam SchoonebeekdoordeNOLSaangelegd.HiermeewasdeNOLSomstreeks1905nvandegrootsteLocaalspoorwegmaatschappijen.Deexploitatie

    van alle spoorlijnen van de NOLS werd in concessie gegeven bij deMaatschappijtotexploitatievandeStaatsspoorwegen(SS).OverzichtvanhetgebiedtussenZwolle(rodecirkel)enDalfsen(blauwecirkel).Dein1867ingebruikgenomenhalteDalfsenaanstaatslijnAbevondzichongeveerbijderodepijl,ten noorden van de Overijsselse Vecht.De blauwe pijlmarkeert het huidige stationDalfsen.Bron:maps.google.nl

    1.5LatereOntwikkelingenNOLSDeNOLSkendedooreengestagegroeivanhetvervoereengoedestart.Welwarenerplaatselijkproblemenmetverzakkingenvandespoorbaan(TrajectZuidbroekDelfzijl).Ookblekenverschillendegebouwenlastvanverzakkingenenvochtproblementehebben. Inde jaren1913t/m1915worden van diverse gebouwen gevels gepleisterd om vochtdoorslagtegentegaan.StationDalfsenbleefhiervoorgespaard.De exploitatie van de spoorlijnen levert de NOLS gestaag groeiendeinkomstenop.BehoudenseenbeperkteterugvalaanhetbeginvandeEersteWereldoorlogisertot1921sprakevangroeiendeinkomstendiedeaandeelhouders.Vanafdatmomentzorgtdegroeiendeconcurrentievanhet vracht en personenvervoer over de weg voor teruglopendeinkomsten.Alvanaf1923liggendekostenvoordeexploitatiehogerdande opbrengsten van de lijnen. Met name bij de diverse kleinehalteplaatsenneemthetaantalreizigerssterkaf.Hieropwordentussen1927en1934diversehalteplaatsengesloten. In1934wordthettrajectZuidbroekDelfzijlgesloten.Op 14 februari 1938 besluitend de aandeelhouders van de NOLS deeigendommen van de NOLS te verkopen aan de NederlandscheSpoorwegen.Op22maart1938wordtdeoprichtingsovereenkomstvannovember1899ontbondenenhoudtdeNOLSoptebestaan.DeNSgaatdirectverdermetdeingezettesaneringenenwilin1938allepersonenvervoeropdeNOLSlijnenbeindigen.

    N

  • CHONSSTATIONDALFSENII30mei2014IIblad12

    Voorbeeld van het opvallend gekleurde Arriva materieel dat sinds 2010 op deVechtdallijnenwordtingezet.Bron:DeStentor.

    Zover komthetniet enopde lijnenZwolleEmmen (Emmerlijn)enMarinbergAlmeloblijvenookreizigerstreinenrijden.In1970werdhetgoederenvervoeroverdeEmmerlijnbeindigd.De Emmerlijn wordt tussen 1985 en 1987 gemoderniseerd, wat ookgevolgenheeftvoordelangsdelijnliggendestations.Hetenkelespoorwordtdeelsuitgebreidtoteendubbelspooreenhalfuursdienstregelingmogelijktemaken.Ookwordtdelijnvollediggelektrificeerd.Nadezemodernisering en de automatisering van de kaartverkoop kwam deoorspronkelijkefunctievanhetstationsgebouwvanDalfsengeleidelijktevervallen. Sinds 1997 is inhet stationsgebouwGrandCaf HetOudeStationgevestigd.Sinds 2007 vallende lijnenZwolle EmmenenMarinbergAlmeloonderdeprovinciesOverijsselenDrentheenwordtvoorbeidelijnendenaamVechtdallijnengehanteerd.NaeenEuropeseaanbestedingin2010rijdentussenZwolleenEmmentreinenvanvervoerderArriva.Vanafeind2013zalArrivaooktussenMarinbergenAlmelogaanrijden.3

    HiermeeisdeoorspronkelijkefunctievanhetstationsgebouwkomentevervallenenwordtdelijngexploiteerddooreenvervoerderdiegeenrelatiemeerheeftmetdeNS.1.6TransformatievanhetstationsgebiedinDalfsenDelocatievanhetstationwerdinbelangrijkematebepaalddoorhettracvandespoorlijn,waardoorhetstationopruimeafstandvandedorpskernaandeoverzijdevandeOverijsselseVechtkwamteliggen.Totdebouwvanhethuidigestationliepterplaatsedeomstreeks1839aangelegdeHeinoseweg.Dezewegwerdmetdeaanlegvandespoorlijnin1902onderbrokendoordespoorlijn.Hiervoorwaseeningreepindewegenstructuurnodig.Tenoostenvanhetstationwerdeenoverwegaangelegd,waarvoordeweg terplaatsevanhet station inoostelijkerichtingparallelaanhetspoorwerdomgeleid.

  • CHONSSTATIONDALFSENII30mei2014IIblad13

    Uitsnedetopografischemilitairekaart1908.Aandebovenrandvandekaartisnogjuistdebrug over de Overijsselse Vecht zichtbaar. Voor de aanleg van het station werd deHeinoseweg langs de oostzijde van het station omgeleid (gele markering). Hetoorspronkelijketracisgestippeldweergegeven.

    Hetstationwerdaandenoordzijdevandenieuwespoorlijngebouwdenkwamdaarmeetussendespoorlijnenhetomgelegdeweggedeelteteliggen, waarmee het station de basis vormt van de nieuwestedenbouwkundigeopzet.

    1.7OpzetvanhetstationDestationsvandeNOLSwerdenontworpendoordebekendearchitectEduard(E.G.H.H.)Cuypers(18591927),neefenleerlingvandeberoemdearchitectP.J.H.Cuypers.OokdeNOLSmaaktevoorhaarstationsgebouwenonderscheidnaarhetbelangvanhetstation.VoordeverschillendestationsontwierpCuypersgebouwen ineenvoordestationsgebouwenuitdietijdvrijplastischevormgeving. Bij latere stations zou een wat vrijere architectonischevormgeving meer gebruikelijk worden, maar vooral de diverselocaalspoorwegmaatschappijen pasten tot dan toe vooral sobereenkellaags stationsgebouwen toe. Veelal werden de gebouwengentegreerdmetdeperronoverkappingen.Opvallend isdanookdatstation Dalfsen geen overdekt perron kreeg. De enige overdektewachtruimtebevondzichinhetstationsgebouw.De NOLSstations kregen allen een globaal rechthoekig tweelaagsgebouw,datmeteenlangezijdeparallelaanhetspoorwerdgeplaatst.Binnenhetgebouwbevondzichinhetmiddeneenentreemeteenloketen een ruimte voor de afgifte van bagage. Dit gebied vormde deverbindingtussendereizigers,dievanhieruitnaardewachtkameraannzijdevanhetgebouwdoorliepenenhetpersoneeldatwerkteinhetaandeanderevanhetgebouwgesitueerdekantoorengoederendepot.Opdeverdiepingbevondzicheendienstwoning.Degebouwenkregenbovenhetmiddendeeleenzadeldak,datbijdeeenvoudigergebouweneindigt met een wolfeind en bij de grotere gebouwen aansluit opdwarsgeplaatste zadeldaken met wolfeinden boven de risalerendezijdelen.Degebouwenkenmerkenzichdooreenasymmetrischeopzetmettoepassingvansiermetselwerk,speklagen,ruimedakoverstekkenenverzorgduitgevoerdeschoorstenenendakkapellen.

    N

  • CHONSSTATIONDALFSENII30mei2014IIblad14

    VoordeverschillendeNOLSstationswerdindegroottevandegebouwenenmetnamevandeaanbouwengevarieerd.Eenhelderonderscheidinklassen is nauwelijks herkenbaar4. Wel onderscheiden de kleineregebouwen zich door het ontbreken van risalerende gevels aan destraatzijde.Bijdegroteregebouwenwerdenmetnamedezerisalerendedelenbrederenstekendezemeerbuitenhetgebouw,zodatmeerruimteontstondvoordewachtruimtesendedienstruimtes.Ookwerdendeenkellaagsaanbouwendangroteruitgevoerdenineenenkelgevalwerdaan weerszijden van het tweelaags volume een enkellaags aanbouwgeplaatst.Zowerdpergebouwgevarieerdopdezebasisopzet,zodatelkstationuniekwas.

    GeveltekeningvanstationsgebouwDalfsen,behorendbijbestekNOLS10uit1902.Bron:HUA;92556.

    StationDalfsenbehoorttotdegroterestationsvandeNOLS.Hetgebouwkreegaandevanhetspoorafgekeerdezijdetweerisalerendedelenenaannzijdewerdeenenkellaagsgoederenloodsgeplaatst.HetnieuwestationDalfsendorpbestonduiteenstationsgebouwmetbovenwoningenaangebouwdegoederenbergplaats,eennevengebouwmetdaarineenmagazijnenprivaten,eenbuitenpompentweeperrons,waarvan n als eilandperron tussen het doorgaande spoor en eendoodlopend nevenspoor lag. Op deze perrons waren geen verderevoorzieningenaanwezig.AanvankelijkleiddehetontwerpvanCuyperstotveelkritiekvandeRaadvanToezichtopdeSpoorwegen.Hetontwerpwerdalstegrootennietpassendbijdeomgevinggezien.DoorgebrekaantijdengeldwashetvoordeNOLSnietmogelijkdegebouwenopnieuwtelatenontwerpenenwerden de gebouwen in Dalfsen, Vilsteren en Ommen volgens hetoorspronkelijkeplanvanCuypersgebouwd.LaterestationsvandeNOLSkregenweliswaareenvergelijkbarearchitectuur,maarwerdenduidelijksoberder uitgevoerd, waarbij het ontbreken van luifels engevelbeschietingen het meest in het oog springen.5 Station DalfsenonderscheidtzichwatbetrefthetexterieurdanookmetnamevanandereNOLSgebouwendoordetoepassingvaneenverticalebeschietingbijdebovenstegeveldeleneneenluifelbovendeentreeaandestraatzijde.Ookstation Ommen en haltegebouw Vilsteren kreeg nog eengevelbeschieting. De luifel werd hierna alleen nog toegepast bij degrootstestations(Emmen,StadskanaalenWildervank).HetmetDalfsenvergelijkbarestationHardenberguit1905kreeggeenluifel.Voor het nieuwe stationsgebouw van Dalfsen en de aangebouwdegoederenbergplaats werd een uitvoerig bestek geschreven.6 Naaststationsgebouw van Dalfsen werden in hetzelfde bestek ook hetstationsgebouwvanOmmen,nevengebouwenbijdestationsDalfsenenOmmen,haltegebouwVilsteren,deschuilplaatsenMarshoekEmmenen

  • CHONSSTATIONDALFSENII30mei2014IIblad15

    Rechteren, een reservoirgebouw op station Ommen, eenbrugwachterswoning en diverse privaten, putten en leidingenomschreven.De totale aanneemsomwerdgeraamdop Fl. 54.000,00guldenendeaanbestedingvondplaatsop4april1902.Kortdaarvoorwasde aanleg van de spoorlijn Zwolle Marinberg op 25 januari 1902aanbesteed.

    De begane grond van het grotere station Ommen. Hier is in het middendeel eenwachtkamer2eklassetoegevoegd.Geheellinksbevindtzichdewachtkamer3eklasse.Bron:HUA;92556. 1.8OeuvreEduardCuypersNazijnopleidingbinnenhetRoermondsearchitectenbureauvanzijnoomP.J.H.CuypersrichtteEduardCuypers in1881 inAmsterdamzijneigenarchitectenbureauop.Hetbureauwerdeengrootsuccesenontwierpvele kantoren, winkelpanden woonhuizen, villas en enkele kerken.Aanvankelijkontwierphetbureau vanCuypers inneorenaissancestijl,maar inhetoeuvre iseenduidelijkeontwikkelingherkenbaar,waarbijtegen het einde van de 19de eeuw duidelijke Jugendstilinvloedenherkenbaarzijn.AlsnelechtergaatvooraldenieuwhistoriserendestijlhetwerkvanCuypersbepalen.HetbureauvanCuypersontwierpnaastgebouwenookmeubels,lampenenglasserviezen.Cuypersgafvan1905tot1927hettijdschriftHetHuis,Oud & Nieuw, maandelijksch prentenboek gewijd aan huisinrichiting,

    bouwensierkunstmeubelenuit.DaarnaastwasCuypersoprichtervanhettijdschriftNederlandschIndiOud&Nieuw.

    Links:PortretvanEduardCuypers,uit1917.Bron:HetgeheugenvanNederland.nl Rechts:Voorkant van hetdoor EduardCuypers uitgegeven HetHuis,maandelijkschprentenboek gewijd aan huisinrichting bouw en sierkunst meubelen Bron:wolfsonian.org. BekendemedewerkersvanhetbureauvanEduardCuyperswarenMichelde Klerk, Joan van der Mey en Piet Kramer, die tot de bekendstearchitectenvandeAmsterdamseSchoolkunnenwordengerekend.OokCharlesEstourgieisbegonnenophetbureauvanCuypers.NahetoverlijdenvanCuypers in1927werdzijnbureauvoortgezethetbureauisnogaltijdactiefonderdenaama/damstelarchitecten.

  • CHONSSTATIONDALFSENII30mei2014IIblad16

    StationDenBosch,omstreeks1896.DitzeerrijkgedetailleerdegebouwisdeeerstegroteopdrachtvanCuypers.Hetgebouwwerdin1944verwoest.Bron:Stationsweb.nl

    Winkel/warenhuis Spui 10 teAmsterdamwerd in 18911892 gebouwd alsmeubel entapijtmagazijnnaarontwerpvanEduardCuypers.Bron:wikipedia.org.

    HetlandhuisDeHoogeVuurscheinBaarn(19101911)iseengoedvoorbeeldvanhetlaterewerkinNieuwHistoriserendestijlvanEd.Cuypers.Bron:HUA;catalogusnr.7770.

  • CHONSSTATIONDALFSENII30mei2014IIblad17

    Hetin1903gereedgekomengebouwvanhetAlgemeenHandelsbladaandeNieuwezijdsVoorburgwal in Amsterdam heeft een uitgesproken Jugendstilontwerp. Bron:wikipedia.org

    StationsgebouwenvoordeNOLSEen substantieel deel van het kwalitatief hoogwaardige oeuvre vanEduardCuyperswordtgevormddoordevelestationsgebouwendiehijvoordeNOLSontwierp.Zijn eerste en tevens meest monumentale station was echter hetomstreeks 1895 inopdracht van SSgebouwde, inneorenaissancestijlontworpenstationsgebouwvanDenBosch(geslooptin1950).DegebouwenvoordeNOLSwerdenontworpenineenperiodewaarinhetwerkvanCuyperszichalontwikkelderichtingdenieuwhistoriserendestijl.DesondankswordendegebouwenvandeNOLSdoorhuneleganteasymmetrischehoofdvormentoepassingvanrisalieten,overstekkenenversierende gevelelementen vooral bepaald door invloeden van deJugendstil.Tussen1902en1909ontwierpCuypersdiversegebouwenvoordeNOLSinhetnoordenenoostenvanhetland.Deeersteontwerpen,waaronderookvoorstationDalfsen,kenmerkenzichdooreenduidelijkeuniciteit.Hoewelde verschillendegebouwenduidelijk aan elkaar verwant zijn,werd per locatie een op de specifieke omstandigheden aangepastontwerpgemaakt.Nadezeeersteserie,waarvanDalfsenenOmmendegrootstestationswaren,werdendeontwerpenenigszinsversoberd.Zokwamen bij het iets grotere station Marinberg uit 1903 degevelbeschietingentevervallen.Ditversoberdeontwerpwerdvervolgensnogdiversekerenmetenigeaanpassingentoegepast.Daarbijbleefdehoofdvormvanhettweelaagsgedeeltegrotendeelsongewijzigd,maarwerdergevarieerdindegrootteenfunctievandenevenbouwen.EentypedatinhoofdvormenopzetzeersterkopDalfsenenMarinberglijktwerdachtkeertoegepastenisnogaanweziginGramsbergen(1903),Rolde(1903)enVroomshoop(1905).

  • CHONSSTATIONDALFSENII30mei2014IIblad18

    Een gespiegelde variant werd toegepast in Hardenberg (1905). Eengroterevariantmetgrotereaanbouwenaanweerszijdenwerdtoegepastin Stadskanaal (1903), Emmen (1903) en Wildervank (1909). Dezegebouwenzijnallengesloopt.

    HetvrijweltegelijkertijdmetstationDalfsengebouwde,ietsgroterestationOmmenkreegooknogeengevelbetimmering.Bron:stationsweb.nl

    DitgroteretypestationsgebouwwerdtoegepastinEmmen,StadskanaalenWildervank.Dezegebouwenzijnallengesloopt.Bron:HUA,catalogusnr.164988

    HetnogbestaandestationMarinbergkwamin1903gereed.Ditstationheeftaanbeidezijdeneenaanbouw.Bron:stationsweb.nl

    Hetin1905gereedgekomen,nogbestaandestationHardenbergheefteentenopzichtevanstationDalfsengespiegeldeopzet.Betimmeringeneneen luifelontbreken.Bron:HUA,catalogusnr.162913

  • CHONSSTATIONDALFSENII30mei2014IIblad19

    OVERZICHTHISTORISCHECONTEXTStationDalfsenisvanwaardeals- Eenvandeeerste,doordeNOLSgebouwdestationsgebouwen- VerzorgdontwerpvandebekendearchitectEduardCuypers- Basisvandestedenbouwkundigetransformatievanditgebied- NieuweontsluitingsmogelijkheidvoorDalfsen- OpvallendesitueringaanoverzijdevandeOverijsselseVecht.ConceptvanStationDalfsen- Eenvoudigeopzetmeteenstationsgebouwenbijgebouwinhetgrotendeelsopen

    overgangsgebiedtussendeopenbarewegendeperrons- Stationwerdgeintegreerdinnieuwestedenbouwkundigeaanleg- Reizigersfunctieshoofdzakelijkinstationsgebouweninnevengebouwmetsanitair- Keuzevoorbekendearchitectengebouwmeteenvoornameuitstraling- Geen reizigersvoorzieningen (bankjes, overkapping, reisinformatie, etc.) op

    perrons- Aparteaanbouwvoorbagageeneenloswegt.b.v.goederenstroom

  • CHONSSTATIONDALFSENII30mei2014IIblad20

  • CHONSSTATIONDALFSENII30mei2014IIblad21

    2STEDENBOUWKUNDIGECONTEXT:hetgroteverband2.1StedenbouwkundigegebiedsontwikkelingAan het eind van de 19de eeuw was het direct ten noorden van deOverijsselseVechtgelegenDalfseneenvrij compactkernesdorp,metenkele straten direct rond het Kerkplein. Hoewel geleidelijk verdereverdichtingvandebebouwingplaatsvond,zouhetnogtothetmiddenvande20steeeuwdurenvoordatereeneersteechteuitbreidingplaatsvond.Ditbetrofeeninvullingvaneengebiedaandewestzijdevanhetdorp.PasnadeTweedeWereldoorlogontstondengrotereuitbreidingenrond deoude dorpskern,maar vooral in noordelijke richting.AandezuidzijdevormtdeOverijsselseVechttotophedendebegrenzingvandebebouwdekom.

    TopografischeMilitaireKaart(Nettekening)18301850.Hierisgoeddecompactevormvanhetdorpzichtbaar.Bron:Kadaster.

    Topografischekaart (1:25.000) 1954,kaartnr.21H.Dalfsenheeftdanalleennogmaarbeperkteuitbreidingondergaanaandewestzijde.Bron:Kadaster.

    Het gebied met weilanden en enkele landgoederen ten zuiden vanDalfsenaandeoverzijdevandeOverijsselseVechtwastot1836,vanuithet ten noorden van de Overijsselse Vecht gelegen Dalfsen, alleentoegankelijkviatweeveerdiensten.Binnenditgebiedliepenverschillendeonverhardewegeningrilligepatronentussendeakkersenlandgoederendoor.Terplaatsevandehuidigestationslocatiebevondzichindevroege19deeeuweenforsweiland,dateigendomwasvandeopdenabijgelegenhavezateDenBergwoonachtigeGodertWillembaronvanDedem(17911866).7LangsdeoostzijdevanhetperceelliepdewegvanDalfsennaarHeino.Dezewegisindehuidigesituatietennoordoostenvanhetstationnogherkenbaaraandehieraanwezigebomenrij.Langsdenoordzijdevanhetperceelliepeenplaatselijkeontsluitingsweg.

  • CHONSSTATIONDALFSENII30mei2014IIblad22

    UitsnedeKadastraleminuut1832.HieroplooptdeHeinosewegnoglangsdeoostzijdevanhetforseperceelvanBaronvanDedem,waarlaterhetstationgebouwdzouworden(pijl).DebrugoverdeOverijsselseVechtisdannognietgebouwd.Bron:watwaswaar.nl

    Uitsnedetopografischemilitairekaart1851.VanafdebrugoverdeOverijsselseVechtiseennieuwewegrichtinghavezateDenBerg.Bron:NationaalArchief.

    In 1836werd terhoogtevanDalfseneenhoutenbrugoverdeVechtaangelegd.Dezewerdin1939vervangendooreenijzerenbrug,dieechteral in 1945doorDuitse troepenwerdopgeblazen.Eenkorte tijdwerdgebruik gemaakt van een noodbrug, waarna een nieuwe ijzerenophaalbrugwerdgebouwd.Dezebrugwerdin1994vervangendoordehuidigebasculebrug.VanDedemzag indeaanlegvandeeerstebrugwaarschijnlijkeenmooiekansomzijnhuisenlandgoedbeterteontsluitenenlietdewegvanafdenieuwebruginvrijwelrechtelijnnaarDenBerglopenomvervolgensviadereedsaanwezigeoprijlaantegenoverhethuisweeraantesluitenopdeoorspronkelijkewegrichtingHeino.Denieuwewegisnogaltijdgrotendeelsaanwezig.HetbetreftdeStationswegtennoordenvanhetstationendeHeinosewegtenzuidenvandespoorlijn.

    Dein1939gesloopteeerstebrugbijDalfsen(bron:binnenvaartforum.nl)

    Indetweedehelftvande19deeeuwwerddelokaleweg,tennoordenvan de toekomstige stationslocatie opgewaardeerd en werd ditweggedeelte onderdeel van de doorgaande route van Zwolle naarOmmen,dehuidigeprovincialewegN757.MetdeaanlegvandespoorlijnZwolleOmmen in1902werdeenvrijrechte lijn ten zuiden van de sterk meanderende Overijsselse Vechtgevolgd.DekeuzevoordezezijdevandeVechtisgeziendeliggingvande

    N

  • CHONSSTATIONDALFSENII30mei2014IIblad23

    plaatsenZwolle,MarienbergenHardenbergendegewensteaftakkinginzuidelijkerichtinglogisch.NadeelwasechterdatdestationsvanOmmenenDalfsenaandeoverzijdevandeVechtkwamenteliggen.TerhoogtevanDalfsenkwamdespoorlijneventenzuidenvandewegvanZwollenaarOmmenteliggenenkruistedaarmeedewegrichtingHeino.

    Uitsnedeuiteenkaartuit1890,behorendbijeenaanvraagtotconcessie,waarophetontwerpvoordenoordooster locaalspoorweg inrood isweergegeven.Ingrote lijnenvolgthettracdezuidelijkeoevervandesterkmanderendeOverijsselseVecht.Bron:particulierecollectie,beschikbaargesteldviaWikimedia.org/noordoosterlocaalspoorwegMaatschappij.

    2.2NieuwestedenbouwkundigesituatierondhetstationMetdebouwvanstationDalfsenin1902ontstondeenvolledignieuwestedenbouwkundigesituatie.DeHeinoseweg,dierondhetmiddenvande19deeeuwverlegdwas,werdnudoordespoorlijnonderbrokenenmeteenforselusinoostelijkerichtingomgeleid.Hierdoorkwamhetnieuwestationtussendespoorlijnenhetnoordelijkedeelvandelusteliggen.

    Dewaarschijnlijknogonverhardeweg liepdaarbijzeerdicht langsdevoorgevel(noord)vanhetstationsgebouw.Langsdenoordzijdevanditweggedeeltewerdeenslootgegravendieookthansnogaanwezigis.Tenoosten van het stationsemplacement werd een overweg aangelegd,waarnadeHeinosewegdirecttenzuidenvanhetspoor,endaarparallelaan,weeraanslootophetoorspronkelijkewegtrac.Deredenomdeoorspronkelijkewegomhetstationteleiden,inplaatsvandewegrechtdoortelatenlopenenhetstationietsopteschuiven,isnietbekend.Doorvoordezeopzettekiezen,werdechtervoorkomendathetstationaaneendoodlopendezijwegkwamteliggen.Bovendienwerdhetemplacementopdezemaniernietdooreenoverwegdoorsneden.Hetstation kwam door de wegverlegging aan de, plaatselijk verbrede,doorgaandewegteliggenenwerddaardoorzeermakkelijkbereikbaar.BijkomendestedenbouwkundigebijzonderheidisdatmetdezeingreepdeoverwegweerophettracvandeoorspronkelijkeHeinosewegkwamteliggen.Vanafdedoorgaandewegwerdlangshetgoederengebiedvanhetemplacement(binnenhetstationsgebied)eenloswegaangelegd.Het weggedeelte ten noorden van de spoorlijn heet vanaf 1903Stationsweg.

    N

  • CHONSSTATIONDALFSENII30mei2014IIblad24

    Overzichtvandestedenbouwkundigesituatieomstreeks1908.DuidelijkisdeverleggingvandeHeinosewegzichtbaar.Bron:topgrafischemilitairekaart1908 2.3LaterewijzigingenAanvankelijklaghetnieuwestationineenvrijkaalgebiedmetalleenlangsdealaanwezigewegeenrijbomen.Na1915werdentenoostenvanhetstationsgebouw, inhetverlengdevanhetperron,bomenaangeplant.Dezewarenechterin1937nogaltijdvrijlaag.OoklangsdebeidedwarsedelenvandeHeinoseweg,tennoordenentenzuidenvanhetstationwerdenbomenaangeplant.Hetstationraaktehierdoorgeleidelijksteedsmeeringebedinhetgroen.HetdorpDalfsenbreiddezichalleeninnoordelijkerichtinguit,waardoorhetstationopenigeafstandvandebebouwdekombleefliggen.Ineenruimgebiedrondhetstationhebbentotophedengeenbouwactiviteitenplaatsgevondenenbleefhetlandelijkekarakterzeergoedbehouden.

    Topografischekaart(1:25.000)1995,kaartnr.21H.Dalfsenheeftzichsterkinnoordelijkerichtinguitgebreid.Hetgebiedrondhetstation(pijl)behieldeenlandelijkkarakter.Bron:Kadaster.

    Overzichtvanafheteilandperroninwestelijkerichtingin1937.LinkszijndebomenlangdeHeinosewegzichtbaar.Bron:HUA,nr.161277.

  • CHONSSTATIONDALFSENII30mei2014IIblad25

    Overzichtvanafhethoofdperroninoostelijkerichting,metlinksdenieuwaangeplantebomenrondhetnevengebouw.Bron:HUA,nr.161278.

    Overzichtvandevoorzijdevanhetstationomstreeks1970.Desmalledoorgaandeweglooptnogaltijdvlak langshetstationsgebouw.Bijhetstationsgebouwzijnnoggeenparkeerplaatsenaanwezig.Bron:stationsweb.nl

    Ookdewegenstructuurrondhetstationbleefgrotendeelsongewijzigd.Welwerdenlangshetweggedeeltetennoordenvanhetstationna1970parkeerplaatsenaangelegd.Tegenheteindevande20steeeuwwerdlangsde westzijde van de Stationsweg een fietspad aangelegd. Dit bredegeasfalteerdefietspadeindigdeterhoogtevanhetstation.Tussen1970en1995werddeStationswegverbreedengeasfalteerd.Doordeaanlegvandeparkeervakkenendewegverbredingraaktehetlandelijkebeeldronddevoorzijdevanhetstationwatverstoord.

    Overzichtvanhetstationsgebouwomstreeks1995.Opdevoorgrondishetbredefietspadzichtbaar.Terhoogtevanhetstationsgebouwzijnaanweerszijdenvandedoorgaandewegparkeerplaatsenaangelegd.Bron:stationsweb.nl

    Bijeenherinrichtingvanhetstationsgebiedinhetnajaarvan2006werddedoorgaandewegverlegd innoordelijkerichting.Terplaatsevandevroegerewegwerdhetfietspaddoorgetrokkenlangshetstation.Tussenhetnieuwefietspadendeverlegdewegwerdeengroenstrookmeteen

  • CHONSSTATIONDALFSENII30mei2014IIblad26

    slootaangelegd.IndezegroenstrookzijninhetkadervanhetToeristischOverstap Punt (TOP) verschillende panelen met informatie over deomgevingendediversetoeristischeroutesinhetgebiedgeplaatst.Tussenhetverlegdeweggedeelteenhetoorspronkelijkewegtracwerdeenforsverhardparkeerterreingerealiseerd.Opditparkeerterreinwerdeenbusstationaangelegd.De capaciteitvanhetparkeerterreinbleekechter nog onvoldoende en eind 2012 werd het parkeerterrein innoordelijke richting uitgebreid. Door deze uitbreiding ligt hetparkeerterrein thans aan weerszijden van de doorgaande weg tennoordenvanhetstation.

    Huidige situatie tennoorden vanhet station,gezienvanafde innoordelijke richtingverlegdedoorgaandeweg.

    Luchtfotometdestedenbouwkundigestructuurrondhetstation.Hetstationsgebouwisoranje gemarkeerd. Het in 2012 gerealiseerde parkeerterrein ten noorden van dedoorgaandewegwordthiernognietweergegeven.Bron:bagviewer.geodan.nl

    AansluitingopdestadTennoordenvanhetstationwerddewegenstructuurenigszinsgewijzigd.Hoeweldeliggingvandewegeningrotelijnengelijkbleefveranderdedeonderlinge aansluiting van de wegen sterk. Oorspronkelijk liep deStationswegdoornaardeVechtbrug.Tennoordenvanhetstationkruistedeze de doorgaande route van Zwolle naar Ommen via deRechterensedijk.Indejaren80wasdekruisingalwatgewijzigd,zodatereensprongindeStationswegontstond.

    N

  • CHONSSTATIONDALFSENII30mei2014IIblad27

    OORSPRONKELIJKESITUATIEA=StationsgebouwB=HoofdperronC=EilandperronD=NevengebouwmetbergplaatsensanitairevoorzieningenE=Loswegt.b.v.goederengedeelteemplacement

    (Nb. hoofdgroenstructuren zijn groen gemarkeerd en de tot deemplacementaanlegbehorendewaterloopisdonkerblauwgemarkeerd.)

  • CHONSSTATIONDALFSENII30mei2014IIblad28

    HUIDIGESITUATIE

    A=StationsgebouwB=NoordelijkperronC=ZuidelijkperronD=OverdektefietsenstallingE=ParkeerterreinautosF=BusstationG=Informatiezonetoeristischoverstappunt(TOP)H=PicknickplaatsI=SpeelplaatsJ=KunstwerkZwevendesteen

  • CHONSSTATIONDALFSENII30mei2014IIblad29

    Beginjaren90werdendeaansluitendewegenverbreed.DedoorgaanderoutevanuitZwolle(Poppenallee)werdnuviahetvroegerenoordelijkedeelvandeStationswegnaarDalfsengeleid(N575).DeRechterensedijkrichtingOmmenwerdeenafslagvandezewegendeStationsweg isvervolgensweereenafslagvandeRechterensedijkgeworden.DoordatvanafdeVechtbruglangsdeoostzijdevandePoppenalleeeendubbelfietspadwerdaangelegdiservoorfietsersenvoetgangersnogaltijdeenvrijgoedeaansluitingtussenhetstadscentrumenhetstation,metslechtsnoversteek.

    ZichtvanafdePoppenalleerichtinghetstation,metrechtsdein2000aangelegdeheuvelmethetkunstwerkZwevendesteenvanBasMaters.

    In2000werdinhetweilanddirecttenwestenvanhetstationeenlageheuvelopgerichtmetdaarophetkunstwerkZwevendesteenvanBasMaters(19492006).Hetkunstwerkwerdgeplaatstinhetkadervanhetdoor Dienst Landelijk Gebied ontwikkelde landinrichtingsprojectMarshoekHoonhorst,datin2010werdafgerond.8Metdeliggingopeenglooiend,doorschapenbegraasdterreinwordteenlinkgelegdnaarhetglooiendekaraktervanhetVechtdal.

    2.4Huidigesituatie

    Indehuidigesituatieisdedoorgaandewegwatverdervanhetstationkomenteliggen.Opdeplaatsvandeoorspronkelijkewegligtthanseenbreedfietspad.Dezeverwisselingisbeeldendvoordeveranderenderolvan het station. Daarbij is de oorspronkelijke functie van een locaalopstappuntvoorreizigersmeteenbeperktegoederenfunctieveranderdineenopstappunt voor locale reiziersmetdaarnaasteenbelangrijkespilfunctievoorhetregionale(fiets)toerisme.Debijhetstationingebeddetoeristische informatievoorzieningen en de aanwezigheid van eenpicknickplaats ten oosten van het station, alsmede ook dehorecabestemming van het stationsgebouw versterken deze functie.VoortsspeelthetopengebiedtenwestenvanhetstationmethierinhetkunstwerkvanMatersuit2000eenbelangrijkerolvoorhetbeeldvandestationsomgeving.2.5ToekomstThans beraad de gemeente Dalfsen zich op het verbeteren van deveiligheidopdeRechterensedijktenoostenvandeaansluitingmetdeStationsweg.Eenmogelijkeaanpak isdeaanlegvaneenextrarijbaan,waarvoordanechtermogelijkeendeelvandelangsdezewegaanwezigebomenzalmoetenverdwijnen.Voortswerdin2011eenonderzoekverrichtnaardeverkeersveiligheidvandefietsroutetussenDalfsenenhetstation9.Uitditonderzoekkwamnaarvorendateenverbeteringkanwordenbereiktdoordeaanlegvaneenrotonde bij de aansluiting van de Rechterensedijk op de Poppenalle(N757)enhetrealiserenvangescheidenfietspadenaanweerszijdenvandeN757tussendeRechterensedijkenDalfsen.Devisuele invloedvandezeingrepenophetstationsgebiedisbeperkt.EenverbeteringvandeverkeersveiligheidzouechterwelkunnenbijdragenineentoenamevanhetaantalreizigersvoorstationDalfsen.

  • CHONSSTATIONDALFSENII30mei2014IIblad30

    OVERZICHTSTEDENBOUWKUNDIGECONTEXTConcept- Tracspoorlijnbepalendvoorsitueringstation- Verleggingdoorgaandewegt.b.v.ontsluitingvanhetstation- Nauwelijkssprakevaneenpleinvoorhetstationsgebouw- Speciaalaangelegdeloswegvoorgoederenspoor- Ooknogeenlaad/losperronbijdeoverwegvandewegnaarZwolle(huidigePoppenallee).Ruimtelijkeuitvoering- VerleggingonverhardeHeinosewegviaoverwegtenoostenvanstation- OpvallendeliggingbuitenbebouwdekomaanoverzijdevandeOverijsselseVecht- Liggingaan(omgelegde)doorgaandewegrichtingHeino- LandelijkesitueringdoorliggingopruimeafstandvanbebouwdekomBelangrijkeingrepen- Omvormingbestaandewegtotfietspadenverleggingdoorgaandeweginnoordelijkerichting(2006)- Aanlegenuitbreidingparkeerterrein- Aanlegfietsenstallingen- Buitengebruiknamevandeloswegnabeindiginggoederenvervoerin1970- HerinrichtinggebiedtennoordwestenvanstationmetinweilandgeplaatstezwevendesteenHuidigesituatieIn functioneel opzicht is de stedenbouwkundige situatie, zoals deze ontstond bij de bouw van het stationgrotendeelsbewaardgebleven.Daarbijisechterderolvanhetfietsverkeertoegenomenenhetgemotoriseerdeverkeerwatverdervanhetstationgesitueerd.Deuitgebreidevoorzieningenvoorautos,openbaarvervoerenfietsersmakendathetstationfungeertalseenspilineentoeristischeenrecreatiefknooppunt.Daarbijbiedthetstationsgebiedgoedevoorzieningenvoorlokalereizigers.Ondanksdevelewijzigingenbleefhetlandelijkekaraktervanhetstationsgebiedgoedbehouden.

  • CHONSSTATIONDALFSENII30mei2014IIblad31

  • CHONSSTATIONDALFSENII30mei2014IIblad32

    Overzichtstekening emplacement bij bestek 1156 uit 1908. Aanvankelijk was hetemplacementuitgevoerdmeteenlosenlaadspooreneenpasseerspoor,datvanafnzijdetoegankelijkwasvanafhetverderalsenkelspooruitgevoerdehoofdspoor.In1908werdhetpasseerspooromgevormdtoteenkruisspoor,waarbijtreineninbeiderichtingenbeide sporen konden bereiken. Dit maakte het passeren van treinen makkelijk. Tenopzichtevandehuidigesituatielagendeperronsbeduidendmeerinoostelijkerichting.Hetwestelijkegebiedwasbestemdvoordeoverslagvangoederen,meteenaparteLosweg. Op deze tekening worden de nieuw aan te leggen wissels donkerderweergegeven.Bron:HUA9161156

  • CHONSSTATIONDALFSENII30mei2014IIblad33

    3EMPLACEMENTCONTEXT:opzet,routingenreizigersbelevingMet de aanleg van de spoorlijn tussen Zwolle enOmmen en stationDalfsenontstondeengeheelnieuweinvullingvanditgebied.Ditmaakteookdaterwaarschijnlijkweinigbelemmeringenwarenvoordeopzetvanhet nieuwe emplacement. Station Dalfsen kreeg een vrij eenvoudigeopzet met een stationsgebouw en bijgebouw, twee perrons enlosplaatsenvoorgoederen.3.1OpzetemplacementDe spoorlijn tussen Zwolle enOmmen was aanvankelijk alsenkelspooruitgevoerd.BijstationDalfsenwaseen(vanafnzijdetoegankelijk) passeerspooraanwezig. Hiermee kondentreinen elkaar plaatselijkpasseren. Daarnaast lag directten westen van hetstationsgebouwnogeen losenlaadspoordatvanuitderichtingvanZwolletoegankelijkwas.Tenwesten van het emplacementeindigdehetpasseerspoorbijdespoorwegovergang van deEmmerwegrichtingZwolle.Dezeopzetvanhetemplacementwasaanvankelijk de meestuitgebreidevariant10.Door de verlegging van dedoorgaande weg rond het

    emplacementkwamhetstationsgebouwvrijweldirectnaastdezewegteliggen.Terhoogtevanhetstationsgebouwwerddeweg,vooralrichtinghetstation,verbreed,zodateenkleinstationsvoorpleinontstond.Vanafde bocht in de doorgaande weg liep een als Losweg aangeduide,doodlopende,enmethekkenafsluitbare,weginwestelijkerichting,directlangshetaandezezijdevanhetemplacementgelegenkopspoor.AanvankelijkhadstationDalfsentweeonverhardeperrons,zoalsopdezeprentbriefkaartuit omstreeks 1915 zichtbaar is. Geheel rechts is het schaarhekwerk tussen hetstationsgebouwenhetnevengebouwzichtbaar.Bron:stationsweb.nl

  • CHONSSTATIONDALFSENII30mei2014IIblad34

    Direct langsdeachterzijdevanhetstationsgebouw laghetmetgrindverharde hoofdperron. Ten oosten van het stationsgebouw liep hetperronbeduidendverderdoordanindehuidigesituatie.Tennoordenvanditperronbevondzichnogeenkleinbijgebouwmetdaarin toiletten,urinoirseneenmagazijn.Tussenbeidegebouwenbevondzicheenpompenwaterput.Tenwestenvanhetstationsgebouwliephethoofdperronslechtsoverkorteafstandlangshethieraanwezigekopspoor.Terhoogtevanhetstationsgebouwlagtussenhetdubbelspooreensmal,metgrindafgewerkt,eilandperrondatviaeenoversteekvanafhethoofdperrontoegankelijkwas.Naast de overweg in de Emmerweg lag nog een vanaf deze wegtoegankelijkeverhoogdelosplaats.3.2RoutingenvoorzieningenBijaankomstvanuitDalfsenkondenreizigersvanafdedoorgaandeweglangsdeoostzijdevanhetstationsgebouwhethoofdperronbereiken.Ookkonmendoorhetstationsgebouw,viaeenvestibulemetloketenbagagebalieendewachtkamernaarhethoofdperron.Hoewelhetperronook ten westen aan de openbare weg grensde, was hier, gezien debeperkteruimte,waarschijnlijkgeendoorgangvoorreizigers.Tussendezuidoosthoekvanhetstationsgebouwenhetbijgebouwstondlangsderandvanhethoofdperroneenhoutenschaarhekwerkmetdirectnaasthetstationsgebouweendubbeldraaihektussenhogereposten.Naasthetpadlangshetstationsgebouwstondentweelantaarns.Tussenhetschaarhekwerkendedoorgaandeweglageentuinofgroenstrook.Op de kop van het kopspoor ten westen van het station was eenstootblokgeplaatstmetdaarnaastenkelestruiken.

    Plattegrondenperrongevelnevengebouwtenoostenvanhetstationsgebouw.Bron:HUA,92556blad11.

  • CHONSSTATIONDALFSENII30mei2014IIblad35

    De perrons waren aanvankelijk met grind verhard en kenden geenperronranden.Deoversteekvanhethoofdperronnaarheteilandperronbestonddanookuiteengrindpadoverhetnoordelijkespoor.Behoudensdeinhetbijgebouwondergebrachtetoilettenenurinoirswarenbuitenhetstationsgebouwgeenvoorzieningenvoordereizigersaanwezig.Voorhetladenenlossenvangoederenwaslangsdenoordzijdevanhetemplacement, ten westen van het stationsgebouw een loswegaangelegd. Deze werd door een dubbel draaihek gescheiden van deopenbareweg.Aandewestzijdeeindigdedeloswegmeteenverbredingomkerenmogelijktemaken.VandeverhoogdelosplaatsnaastdespoorwegovergangindeEmmerwegisalleenbekenddatdeze(evenalsdeperronsbijhetstationsgebouw)metgrindwasverhard.

    Detailuithetemplacementsoverzicht,behorendbijbestek1156uit1908.DezeverhoogdelosplaatsbevondzicheventenwestenvanhetstationbijdespoorwegovergangindewegrichtingZwolle.Bron:HUA9161156

    3.3LaterewijzigingenAl innovember1903vindtaanbestedingplaatsvoordebouwvaneenkleinebergplaatsvoorploeggereedschappen.Dezewerdtenwestenvandelosweggebouwdenisna1980gesloopt.

    Opdezeop24februari1980doorF.J.Hoevenagelgemaaktefotoisdebergplaatsvoorploeggereedschappennogzichtbaar.Tevens iszichtbaardathet tweedeperronnogtussendebeidesporenligt.(bron:www.nolsmaatschappij.info

    In1908wordthetemplacementopgewaardeerdenkrijgtstationDalfseneen volwaardig kruisspoor, zodat treinen elkaar in beide richtingenkunnenpasseren.11(bestekss1156)Ditwasnodigomdatindepraktijkwas gebleken dat alleen een als kopspoor uitgevoerd passeerspooronvoldoende voldeed. Bij het later aangelegde traject Stadskanaal Zuidbroekwerdendeemplacementendanookaldirectuitgevoerdmetkruissporen.Deaangebouwdegoederenbergplaatsbleekalomstreeks1910tekleinenwerdaanzienlijkvergroot.12

  • CHONSSTATIONDALFSENII30mei2014IIblad36

    Op deze foto uit 1937 is zichtbaar dat de perrons dan inmiddels zijn voorzien vangemetselderandeneneenbestrating.Bron:HUA,nr.161278

    Tussen1915en1937werdhethoofdperronvoorzienvaneengemetseldeperronrandeneenklinkerbestrating.Heteilandperronbleefmogelijknogkortetijdmetgrindverhardmaarisvervolgenseveneensvoorzienvaneengemetseldeperronrandeneenbestrating.In1961werdaandezuidzijdevanhetstationsgebouweenuitbouwt.b.v.bedieningvanseinenenwisselsgerealiseerd.Kortetijdlaterwerdtussenhetstationsgebouwenhettenoostenhiervangesitueerdenevengebouweenommuurdefietsenstallingaangelegd.Dezestallingwerdechteralvoor 1970 vervangen door een grotere overdekte stalling. Hetnevengebouwwerdhiervoorgesloopt.13Dehuidigefietsenstallingwerdin2003ingebruikgenomen.

    Situatie omstreeks 2000. Ten westen van het stationsgebouw is dan nog eenparkeerterreinaanwezigopdeplaatsvandevroegeregoederensporenenlosweg.Bron:maps.google.nl.

    Op31augustus1970werdhetgoederenvervoerophettrajectZwolleOmmenbeindigd.Enkele jaren later (1975en 1979/1980)werdendegoederensporenopgebroken.Hiermeeontstondaandewestzijdevanhetstationsgebouwruimtevoordeaanlegvaneenkleinparkeerterrein.Omstreeks 1980 vond een spoorverdubbeling op het traject plaats.HoewelbijstationDalfsenaleendubbelspooraanwezigwas,werdendeperronsvernieuwdenverhoogd.Hierbijschovendeperrons ietsop inwestelijkerichting.Hettweedeperronbleefnunogeeneilandperron.(ziefoto1980opvorigepagina).Ditveranderdeechtermetdeelektrificatievanhettrajectrond1985.Hettweedeperronkwamnutenzuidenvanhetdubbelespoorteliggen.Ookwerdenbeideperronsinwestelijkerichtingverlengd.

  • CHONSSTATIONDALFSENII30mei2014IIblad37

    Tekeningbehorendbijbouwaanvraaguitdecember 1960 t.b.v.deaanbouwvaneenruimtevoorbedieningvanseinenenwissels.Opdeplattegrondiszichtbaardatdebalievoorafgiftevanbagagedanalisopgeheven.Bron:ArchiefBWTgemeenteDalfsen

  • CHONSSTATIONDALFSENII30mei2014IIblad38

    Als gevolg van een steeds verdere automatisering van dereizigersafhandeling kwam de functie van het stationsgebouw in dejaren90tevervallen.Sinds1997heeftdebeganegrondvanhetgebouweenhorecafunctieenishierGrandCafHetoudeStationgevestigd.Dezolder is in gebruik als opslag van het grand caf. In de vroegeregoederenbergplaatsbevindenzichdekeukenensanitairevoorzieningen.Debovenwoningwordtafzonderlijkvanhetgrandcafverhuurd.Metdekomstvandehorecaiseendeelvanhethoofdperron,tenzuidenvanhetstationsgebouwalsterrasingericht.Inseptember2004werddoordegemeentebeslotentotdeaanlegvaneenparkeerterreintennoordenvanhetstation.Nadeaankoopvanhethiervoorbenodigdeterreinvondinhetnajaarvan2006eenherinrichtingvan het gebied plaats,waarbij de huidige stedenbouwkundigeopzetontstond.Het eerder tenwesten vanhet stationsgebouw aangelegdparkeerterreinkwamdaarbijtevervallen.

    Tekeningbetreffendeaanlegeerstefietsenstallingin1961.Dezeommuurdefietsenstallingwerdalvoor1970vervangen.Bron:HUA,9599837.

    Devoorzijdevanhetstationomstreeks1995.Pasmetdewegverleggingenaanlegvanhetparkeerterreinomstreeks2006isditgebiedingrijpendveranderd.Bron:RCE,nr.20350730

    3.4HuidigesituatieVan de oorspronkelijke opzet van station Dalfsen resteren nog hetstationsgebouw, een deel van de perronopzet en een deel van destedenbouwkundigestructuur.Doordevelewijzigingeniseenvolledignieuwbeeldontstaan,waarinhethistorischestationsgebouwondankshet verlies van de oorspronkelijke functie, nog altijd een spilfunctievervult.Naasthetstationsgebouwuit1903bestaathetemplacementuittwee

  • CHONSSTATIONDALFSENII30mei2014IIblad39

    perrons(huidigeopzet1980/1985)eenoverdekterijwielstalling(2003)eneen parkeerterrein en busstation uit 2006. Voorts zijn diversevoorzieningen, gericht op het toerisme aanwezig, zoals eenpicknickplaats,eenspeelplaatseninformatievoorzieningen.Behoudenshetstationsgebouwzijnalleelementen ineeneigentijdsevormgevinguitgevoerd.Indehuidigesituatieneemtdeinhetstationsgebouwgevestigdehorecaeenbelangrijkeplaatsinophetemplacement.Hetfunctionerenvanhetgrand caf staat echter geheel los van de stationsfunctie. T.b.v. dehorecafunctie is direct ten zuiden van het stationsgebouw (op hetperron!)eenruimterrasingericht.Hetterrastennoordenvanhetgebouwiszeerbeperktenzalinderegelweiniggebruiktworden.Hetnoordelijkeperronheefteenuitbetonelementen samengesteldeperronwandeneentegelbestrating.Hetoostelijkedeelvanhetperronsluitaanophetstationsgebouwenditdeelisingebruikalsterrasbijhetgrandcaf.Tenwestenvanhetstationsgebouwloopthetperronzonderonderbrekingoverindebestratingenvanhetopenbaregebied.Verderinwestelijkerichtingloopthetterreinlangshetperronietsaf,zodatdehieraanwezige toegang isuitgevoerdmet eenbetonnen trapje.Ronddehiernaastgesitueerdeabriiseenkeerwandvanspoorbielzenaanwezig.Op het perron bevinden zich twee eigentijdse abris, waarvan dewestelijkeonderdakbiedtaandekaartverkoopautomaat.Naastdezeabribevindtzicheendoorhekkenafgescheidencontaineropstelplaatst.b.v.hetgrandcaf.Hetzuidelijkperronisovereenkomstighetnoordelijkeperronuitgevoerdmeteenbetonnenperronwandeneenbestratingvanbetontegels.Langsdezuidzijdevanhetperronstaateenlagehegmetdaarlangseenmetgrasbegroeidtalud.Ophetzuidelijkeperronbevindtzichnabriineeneigentijdsevormgeving.

    HetterrasvanhetinhetstationsgebouwgevestigdeGrandCafneemteenprominenteplaatsinophetnoordelijkeperron.

    Vanafhetparkeerterreinenhethiernaastgesitueerdebusstationishetstationbereikbaarviaeenbrugoverdehieralvanafdebouwvanhetstationaanwezigesloot.Vervolgensdienthetfietspad,datzichopdeplaats vandeoorspronkelijkewegbevindt, tewordenovergestoken.Fietserskunnenvanafditfietspaddetenoostenvanhetstationsgebouwgesitueerdeoverdektefietsenstallingbetreden.

  • CHONSSTATIONDALFSENII30mei2014IIblad40

    Ontsluitingvanafhetparkeerterreinendebushalteviaeenin2006aangelegdebrug.

    Ten noordwesten van de vroegere goederenbergplaats is nog eendoodlopendovaalpleintjeaanwezig,datvoorhetophalenenafzettenkan worden gebruikt. Dit pleintje bevindt zich op het trac van deoorspronkelijkedoorgaandeweglangshetstation.Reizigers kunnen zowel langs de oostzijde als de westzijde van hetstationsgebouwdeperronsnaderen.Daarbijzullenvastereizigersinderegelvoorhetnoordelijkeperronlangsdewestzijdelopenenvoorhetzuidelijkeperronlangsdeoostzijdelopen.Ditmedeomdathettenzuidenvanhetstationsgebouwophetperronaanwezige terrasdedoorloopenigszinsbeperkt.

    O Ovaalpleintjetennoordwestenvandevoormaligegoederenbergplaats.

    Hetzuidelijkeperronisviaeenmetslagbomenbeveiligdeoverweg,directtenoostenvanhetstationsgebouwbereikbaar.Debrededoorganglangsdeoostzijdevanhetstationsgebouwvormthiervooreenlogischeroute.Hetnoordelijkeperronisookvanafdeoostzijdetoegankelijk,maarheefttevens toegangen direct ten westen van de voormaligegoederenbergplaatsenverderinwestelijkerichting.

  • CHONSSTATIONDALFSENII30mei2014IIblad41

    Deenigekaartverkoopautomaatstaattenzuidwestenvandevoormaligegoederenbergplaats, bij de toegang tot het noordelijke perron. OVincheckzuilen(Arriva)bevindenzichbijalletoegangentotdeperrons.Beide perrons zijn voorzien van een eigentijds vormgegeven Abri enenkele stalen bankjes, evenals diverse elementen t.b.v.informatievoorziening.Linksboven:toegangtotdeperronslangsdeoostzijdevanhetstationsgebouw.Linksonder:Viahetpleintenwestenvanhetstationsgebouwishetnoordelijkeperrontoegankelijk.Boven: Zicht vanaf het zuidelijke perron in westelijke richting.

  • CHONSSTATIONDALFSENII30mei2014IIblad42

    Beeldvandeoorspronkelijkeopzet

    Eilandperron ter hoogte vanstationsgebouw

    Onverharde en nauwelijksverhoogdeperrons

    Geenvoorzieningenopperrons Treinenkunnenelkaaralleenbijstationpasseren

    Stationligtdirectaandoorgaandeweg

    Nevengebouwmetsanitairevoorzieningen

  • CHONSSTATIONDALFSENII30mei2014IIblad43

    Belangrijksteveranderingen

    Uitbreidinggoederenberplaats Uitbouwvoorbedieningseinenenwissels Spoorverdubbelingenopheffingeilandperron Verleggingwegenaanlegfietspadlangsstation

    Aanlegrecreatievetoeristischevoorzieningen Aansluitingenregionaalvervoersnetwerk Aanlegfietsenstalling Horecainstationsgebouw

    Perronwordttevensrecreatiezone Verleggingperronsinwestelijkerichting Herinrichtingterreintenwestenvanstation Plaatsing kaartverkoopautomaat en eigentijdse

    voorzieningen

  • CHONSSTATIONDALFSENII30mei2014IIblad44

    HuidigereizigersbelevingstationDalfsen

    Aankomstbijbushalte Autoparkeren Looproutenaarstation Fietsstallen ReisbewijsviaTVM IncheckenbijOVpoortje

    Wachtenopperron AankomstopstationDalfsen Bezoekhoreca Informatieinwinnen Recreren Vervolgroute

  • CHONSSTATIONDALFSENII30mei2014IIblad45

    OVERZICHTEMPLACEMENTCONTEXTConcept- Belangrijkstevoorzieningenondergebrachtinstationsgebouw- Toegangtotperronsdooroflangshetstationsgebouw- Grotendeelsscheidingtussenreizigersengoederen- Stationlagvrijcentraalbinnenhetemplacement- Onverharde,nauwelijksverhoogdeperrons,waarbijzuidelijkeperronalseilandperronwasuitgevoerdRuimtelijkeuitvoeringBijdeaanlegvanhetstationwerddebestaandeHeinosewegmeteenluslangsdeoostzijdevanhetstationomgeleid.Doordezeomleggingkwamhetemplacementlangsde,totStationswegomgedooptewegteliggenenwarenzowelhetreizigersgedeeltealshetgoederengedeeltevanafdeopenbarewegtebereiken,zonderdathetemplacementdoordedoorgaandewegwerddoorsneden.Hetstationsgebouwvormtdekernvanhetemplacement,maarvormtgeenafsluiting.Deperronszijnlangsweerszijdenvanhetgebouwtoegankelijk.Binnenhetstationsgebouwkonmenviadekaartverkoopbalieenafgiftebalievoorbagagestukkendeeveneensinditgebouwondergebrachteverwarmdewachtkamerbereiken.Desanitairevoorzieningenwarenineenbijgebouwtenoostenvanhetstationsgebouwondergebracht.RuimtelijkeerfenisStationDalfsenheeftindeloopdertijdgroteveranderingenondergaan,waarbijvrijwelhetgeheleemplacementonherkenbaarisgewijzigd.Kernvanhetemplacementvormtechternogaltijdhetmarkante,prominentindelandelijkeomgevinggesitueerdestationsgebouw.Hoewelookditgebouwnietongeschondenisgeblevenenhaaroorspronkelijkefunctieheeftverloren,isdekarakteristiekgoedbewaardgebleven.Metdenieuwehorecafunctieheefthetgebouwzichweerduidelijkfunctioneelverankerd inhetemplacementenmetdefocusverleggingrichtinghetregionaletoerismevormtdehuidigefunctieeen logischeschakeltussenhetreizenendetoeristischevervolgetappe.ConclusieT.b.v.defunctionaliteithebbenbelangrijkewijzigingenaanhetemplacementplaatsgevonden.Daarbijzijndeoorspronkelijkinhetstationsgebouwennevengebouwondergebrachtereizigersfunctiesnaardesterkgewijzigde,eninwestelijkerichtingverlengdeperronsverplaatst.Degoederenfunctieisgeheelkomentevervallen.Ondankshetwegvallenvandeoorspronkelijkefunctionaliteitspeelthetstationsgebouwmetdehuidigehorecabestemmingnogaltijdeenrolindereizigersbeleving.Nieuwe functionaliteiten, zoals parkeerplaatsen, busstation, fietsenstalling en toeristische informatievoorzieningen liggen vooral aan de noordzijde van hetstationsgebouw,waardoorhetgebouwondanksaanpassingenenfunctiewijzigingennogaltijdcentraalbinnenhetemplacementligt.

  • CHONSSTATIONDALFSENII30mei2014IIblad46

  • CHONSSTATIONDALFSENII30mei2014IIblad47

    4ARCHITECTONISCHECONTEXT:degebouwentotindedetailsIndithoofdstukvolgteenbeschrijvingvandegebouwenvan stationDalfsen.Hierbijkomenookspecifiekebijzonderhedenendetailsaandeorde. In de beschrijving worden tevens de belangrijkste wijzigingenvermeld.4.1StationsgebouwHetstationsgebouwwerd in1902gebouwdnaarontwerpvanEduardCuypers in een betrekkelijk sobere, maar verzorgdeovergangsarchitectuurmetJugendstilinvloeden,dievooralherkenbaarzijnindedetailleringvanhethoutwerkendelateien,hetmateriaalgebruikvandegevelbandenenvensterdorpelsenhetindezuidgevelgeplaatstetegeltableau.Hetgebouwbestaatuiteentweelaagshoofdgebouwmetgemetseldegevelsenpannengedektezadeldakenmetoverstekkeneneendaaraandewestzijdetegengebouwdevoormalige,grotendeelsinhoutuitgevoerdegoederenbergplaatsmeteveneenseenpannengedektzadeldak.

    Fotovorigepagina:StationDalfsentijdensdebouwin1902.Bron:Stationsweb.nlOverzichtvanhetstationsgebouwvanuithetnoorden Hiernavolgende tekeningenbehorenbijbestekNOLS10uit 1902, t.b.v.debouwvanstationDalfsen.Bron:HUA,92556,bladen1en4.

  • CHONSSTATIONDALFSENII30mei2014IIblad48

  • CHONSSTATIONDALFSENII30mei2014IIblad49

  • CHONSSTATIONDALFSENII30mei2014IIblad50

    ExterieurhoofdgebouwHetdeelsonderkelderdehoofdgebouwheefteenglobaalrechthoekigeplattegrondmetaandenoordzijdetweerisalerendedelen.Hetgebouwtelttweebouwlagenondermetrodebetonpannengedektezadeldakenmetwolfeinden.Dedakenhebbenbakgotenenoverstekkenopbewerkteklossen. Boven de oost en westgevel zijn schoorstenen met een inafwijkende detaillering vernieuwde bovenzijde aanwezig. Op hetzuidelijkeennoordelijkedakschildbevindenzichvernieuwdedakkapellenmetzinkenzadeldaken.De in belangrijke mate ongewijzigde gevels zijn uitgevoerd in rodemachinale baksteen in kruisverband met speklagen van geleverblendsteen.De ietsuitspringendeplintzone sluitafmet roodbruingeglazuurdeprofielstenen.Debovenzijdevandegevelsisvoorzienvanoorspronkelijkeverticalehoutendelenmeteenvoudigeprofileringen.Dehuidigewittekleurstellingvandezedelenisnietoorspronkelijkendoetafbreukaanhetgevelbeeld.Deverschillendegevelshebbendiverse, invormenafmetingen sterkwisselendegevelopeningenondergeprofileerdehoutenlateienmeteenafdekkingvaninprofieluitgesnedenzinkstroken.Bovendelateienzijnhalfsteens segmentboogjes toegepast. Onder de vensters zijngeglazuurdeprofielstenen toegepast.Bijdebeganegrond zijn veelalsamengesteldeopeningenmetverdeelstijlen toegepast, terwijlopdeverdiepingdeopeningenoverwegendwatsmallerzijn.Alleopeningenhebbennogdeoorspronkelijkekozijnenmetrandprofileringen.Bijeengrootdeelvandeopeningenzijndeinvullingeninverschillendeperiodesvervangen,waarbijechterdehoofdkarakteristiek isaangehouden.Devoorhetbeeldbelangrijkstewijzigingisdeintegraleverwijderingvandevroegereroedenverdelingvandebovenlichtenenkleineredraairamen.

    OverzichtoostgevelmethiertegenbevestigdkunstwerkvanGerhardMerzuit1992.

  • CHONSSTATIONDALFSENII30mei2014IIblad51

    Geheelboven:overzichtstationsgebouwvanuithetzuidwesten,metopdevoorgronddeuit1961daterendeaanbouw.Boven:detailvanhetindezuidgevelopgenomentegeltableau.Rechtsboveneendetailvandegevelbetimmeringen.Rechtsondereenoverzichtvanuithetzuidoosten.

  • CHONSSTATIONDALFSENII30mei2014IIblad52

    Luifel tegen de noordgevel met hieronder de oorspronkelijke toegang tot destationsvestibule(links)endetoegangtotdebovenwoning(rechts)

    Overzichtvanhetvenster,linksindenoordgevel.Ookhierisderoedenverdelingvandebovenlichtenverdwenen.Rechtsboveneendetailvanhetindezelfdegevelaanwezigekelderlicht.

  • CHONSSTATIONDALFSENII30mei2014IIblad53

    Tegen de westelijke travee van de zuidgevel werd in 1961 een forseenkellaagsaanbouwondereenplatdakgerealiseerd.Doordevrijforseafmetingenendebeduidendsoberderdetailleringdoetdezeaanbouwenigszinsafbreukaanhettotaleexterieurbeeld.BovendedeuropeningindemiddelstetraveevandezuidgevelbevindtzicheentegeltableaumethetopschriftDALFSEN,vervaardigddoorJ.ThooftenLabouchreuitDelft14.Tussendebeiderisalerendedelenvandenoordgeveliseenoorspronkelijkpannengedektafdakaanwezig.Tegende oostgevel werd in 1992 een glassculptuur van de uit DuitslandafkomstigekunstenaarGerhardMerz(1947)geplaatst.Hetkunstwerkbestaatuittweevierkantepanelenvangezandstraaldgehardglas.Beidepanelen zijn aan de boven en onderzijde gevat in twee edelstalenhouders. De installaties van Merz vormen veelal een verwijzing naarliteratuur,kunstgeschiedenisenpolitiekegeschiedenis15.

    Hettegeltableauindezuidgevelenhetin1992aangebrachteglassculptuurvanGerhardMerz.

    InterieurhoofdgebouwIn het hoofdgebouw waren oorspronkelijk op de begane grond defunctioneleruimtesgehuisvest.Opdeverdiepingbevondzichdewoningvoordestationschefmeteenapartebuitentoegang.Debeganegrondhadachterdeentreeindenoordgeveleenvestibule,met in de rechter (west) wand loketten. Het achterste deel van devestibulevormdedebagageafdeling.Ditgedeeltewasdoormiddelvaneenbalie vanhetpubliekedeelgescheiden. Inde linker (oost)wandbevondzichdetoegangtotdewachtkamer.Indezuidwesthoekbevondzich het bureau. Deze ruimte stond in verbinding met zowel debagageafdeling als de in de westelijke aanbouw gesitueerdegoederenbergplaats.De routevoorde reizigers liepviadevestibulelangshetplaatskaartenloketendebagagebalienaardewachtkamer.Vanuitdewachtkamerkonmendirecthetperronbetreden.ReizigersdieopstationDalfsenaankwamenkondeneventueelhunbagagebijdetreinafhalenenhetperronlangshetstationsgebouwverlaten.

    PlanBeganegrondbijbestekNOLS10uit1902,t.b.v.debouwvanstationDalfsen.Degelelijngeeftderoutingvoordereizigersaan.Bron:HUA,92556,blad1(uitsnede).

  • CHONSSTATIONDALFSENII30mei2014IIblad54

    Inverschillenderuimteszijnnogoorspronkelijkeonderdelenaanwezigenook een deel van de oorspronkelijke indeling is behouden gebleven.Desondanksisdeoorspronkelijkeruimtewerkingenkarakteristiek,metnameopdebeganegrond,sterkaangetastdoorverlaagdeplafondsenlatereafwerkingen.Opdeverdiepingheeftweliswaarenigeversoberingplaatsgevonden,maarhier isdeoorspronkelijkeopzetbeterbewaardgebleven.Metuitzonderingvandeentreetotdebovenwoningisdebeganegrondvolledig in gebruik bij het grand caf. Hier is de naast de oostgevelgelegenvoormaligewachtkameralsruimtenogaanwezig.Indezeruimtezijnnogdelenvandebetimmerde lambriseringeneenrestantvandeoorspronkelijkeschouwaanwezig.Deoverigeruimtes,welkedooreenlateraangebrachte schuifwandvandevroegerewachtkamerwordengescheiden,zijnallensamengevoegd.Hoewelhiernogenkeledelenvande oorspronkelijke lambriseringen aanwezig zijn, wordt dezesamengestelde ruimte gedomineerd door de forse bar en het laterebrandwerende plafond, waardoor de oorspronkelijke functie enkarakteristiekhierbeperktherkenbaaris.Dehuidigevestibuleisslechtseen restant van de oorspronkelijke vestibule. In het naastgelegenvroegeretoilet(thanskast)endeentreevandebovenwoningenhieropaansluitende trappenhuis is een groot deel van de oorspronkelijkebetegeldeafwerkingenenonderdelenbewaardgebleven.

    Deopdezetekeninguit1996weergegevengewijzigdesituatiekomtovereenmetdehuidige indelingvandebeganegrond.Bron:verbouwingstekening 1996dossierBWTgemeenteDalfen(uitsnede).

    Bijdeopdezetekeninguit1957weergegevenverbouwingontstonddenogaltijdactueleindeling vande verdieping.Bron:Verbouwingstekening 1957dossierBWTgemeenteDalfsen(uitsnede).

  • CHONSSTATIONDALFSENII30mei2014IIblad55

    Restantvandevroegereschouwtegendeoostwandvandewachtkamer.

    Linksboven: overzicht interieur begane grond, vanuit de vroegere wachtkamer inwestelijkerichting.Linksonder:zichtdoordevroegerewachtkamerinnoordelijkerichting.

  • CHONSSTATIONDALFSENII30mei2014IIblad56

    Detailaansluitinglambriseringopvensteromlijstingen.

    Detailtegelvloerenlambriseringbijentreebovenwoning

    Opdeverdiepingbleefdewoonfunctiebehoudenenishetgrootstedeelvandeoorspronkelijkeindelingbewaardgebleven.Aansluitendophetindenoordwesthoekgesitueerdetrappenhuisloopthierlangsdenoorgeveleengangdiedeverschillenderuimtesontsluit.Langsdezuidgevelliggendriekamers.Detweewestelijkeruimteszijnthansdooreengetoogdedoorgangmetelkaarverbonden,maarwarenoorspronkelijkvolledigvanelkaargescheiden.Tenoostenvandeganglagoorspronkelijkalleeneenkeukenruimte,maarhierbevindtzichthansaansluitendopdegangeenportaaldattoegangbiedttoteenbadruimteeneenkeukenruimte.Intweekamersliggendeoorspronkelijkehoutenvloereninhetzicht.Alledriedezuidelijkekamershebbenoorspronkelijkevlakkestucplafondsmetrandlijsten.Daarnaast hebbendeoostelijke enwestelijke kamer eenoorspronkelijke kastenwand, waarbij in de westelijke kamer eeneenvoudigehardstenenschouw isopgenomen.Hetmerendeelvandebinnendeurenenomlijstingen isnogoorspronkelijkenuitgevoerdmetglasopeningen met roedenverdeling. De gang, badkamer en keukenhebben soberevernieuwdeafwerkingen.Devoordenieuwe indelingtoegevoegdedeurenzijnbeduidendsoberderuitgevoerd.De zolderruimte wordt bepaald door de in het zich liggendedakconstructie.Binnende zolderruimte zijnnaastdeoostgevel tweekamersafgescheiden.Het resterendedeelvandezolderwordt thansgrotendeelsinbeslaggenomendoordehieringebrachtekoelingt.b.v.hetgrandcaf.

  • CHONSSTATIONDALFSENII30mei2014IIblad57

    Links:zichtdoordegangopdeverdiepinginoostelijkerichting.Rechtsboven:dekwastenwandmetschouwtegendeoostwandvandewoonkamer.Rechtsonder:zichtdoordetotwoonkamersamengevoegdekamerseneendetailvandeoorspronkelijkebinnendeur.

  • CHONSSTATIONDALFSENII30mei2014IIblad58

    Devastekastentegendewestwandvandezuidoostelijkeslaapkamer.Detailsvandebovenbeindigingvandetrapbalustereneenmessingdeurkruk.

    Zicht langshetnoordelijkedakvlak inwestelijke richting.Links isdeopstalen liggersgeplaatstekoelingzichtbaar.

  • CHONSSTATIONDALFSENII30mei2014IIblad59

    ConstructiehoofdgebouwHethoofdgebouwheefteenopzetmetdragendebakstenengevelsenenkelvoudigegrenenbalklagen.Indekelder,devestibule,deentreevande bovenwoning en de bagageruimte werden steenachtige vloerenaangelegd.Bovendekelderbestaatdevloeruitgemetseldegewelfjestussenstalenliggers.Deaardvandeoverigesteenachtigevloerenisnietbekend.Opvallendisdatdegevelsalmeteenluchtspouwzijnuitgevoerd,watvoordebouwtijdvrijuitzonderlijkwas.Dedakconstructiebestaatuiteenreeksgrenenspantenmetkreupelestijlen en een tussenbalkmet daarop geplaatstenokstijl.De spantenondersteunen de gordingen, waarover het verticale dakbeschot isaangebracht.

    DetailuitdebestektekeningNOLS10uit1902,blad13.Hieropisgoeddeconstructieveopbouwvanhetstationsgebouwtezien.Bron:HUA,92556.

    VoormaligegoederenbergplaatsDit kleinere, tegen de westgevel van het hoofdgebouw geplaatstebouwdeelheeftnbouwlaagopeen rechthoekigeplattegrond.Hetgebouw heeft een met rode betonpannen gedekt zadeldak metoverstekkenenbakgotenopbewerkteklossen.Degevelshebbeneenlageplintvanrodebaksteen.Deelsspringtdezeplintverderuitenheeftdezeeenafdekkingmetroodbruingeglazuurdeprofielstenen.Bovendeplint zijn de wanden uitgevoerd met groen geschilderde brederabbatdelen.Debovenstestrookligtietsterugeniswitgeschilderd.Dewestelijketopgevelisuitgevoerdmetverticalewittedelen.Inditdeelziteen brede vensteropening met een eenvoudig kozijn met tweeverdeelstijlen. De lage noordgevel heeft n venster met eenoorspronkelijk kozijn en afgeplate ramen. In de zuidgevel zittenvernieuwde vlakke dubbele deuren (1997). Als gevolg van een forseuitbreiding (XXc), het vernieuwen van gevelbeschietingen (XXd) enwijzigingvandegevelopeningen (1997) ishetsoberekaraktervanditaanvankelijk met dubbele schuifdeuren en gepotdekselde wandenuitgevoerdebouwdeelingrijpendgewijzigd.Inhetinterieurvanditbouwdeelbevindenzichinhetoostelijkedeeleenberging en sanitaire ruimtes. Ten oosten hiervan bevinden zich eenkeukenenopslagruimte.Alle ruimteshebbeneenvoudigeeigentijdseafwerkingen.De dakconstructie is niet zichtbaar, maar waarschijnlijk is deoorspronkelijkedakconstructiemeteenvoudigespantenmeteennokstijlnogaanwezig,alzijndeonderstedelenvandewandschoren(delenonderhuidigeplafonds)weggezaagd.

  • CHONSSTATIONDALFSENII30mei2014IIblad60

    Overzichtvandevoormaligegoederenbergplaats,bovenvanuithetzuidwestenenondervanuithetnoorden.

    4.2FietsenstallingTenoostenvanhetstationsgebouwbevindtzicheenuit2003daterendeoverdekte fietsenstalling. De stalling bestaat uit drie paden in oostwestelijkerichtingmetterweerszijdenstallingenondergetoogde,deelsruggelingsgekoppeldeoverkappingen.Aandeoostenwestzijdezijnonder de overkappingen deels afsluitbare fietsboxen aanwezig. Defietsenstalling sluit aan op het pad langs de oostgevel van hetstationsgebouwenheefttevenstweetoegangenvanafhetdoorgaandefietspad.

  • CHONSSTATIONDALFSENII30mei2014IIblad61

    Oostzijde van de beide perrons. Boven het langs het stationsgebouw lopendenoordperronenonderhetzuidelijkeperron.

    Boveneenoverzichtoverdeperronsinwestelijkerichting.Onderdetenoostenvanhetstationsgebouwgelegenfietsenstallingen.

  • CHONSSTATIONDALFSENII30mei2014IIblad62

  • CHONSSTATIONDALFSENII30mei2014IIblad63

    5WAARDESTELLING:degebouwdeerfenis5.1Waarderingstationscomplex

    BouwenArchitectuurhistorischewaardenBuitenhetuit1903daterendestationsgebouwzijnophetemplacementgeengebouwdeonderdelenmetbouwofarchitectuurhistorischewaardeaanwezig.StedenbouwkundigHoewel station Dalfsen door de jaren ingrijpende wijzigingen heeftondergaan ligt in de huidige opzet van het station nog altijd deoorspronkelijkeopzetuit1902/1903besloten.Zeerbepalendisderondhet emplacement omgeleide doorgaande weg met deels historischebomen en het direct langs het stationsgebouw lopende noordelijkeperron.Zeerkenmerkendisdeliggingopruimeafstandvandebebouwdekom,en hiervan zelfs gescheiden door de Overijsselse Vecht, in een zeerlandelijkeomgeving.Delandelijkeliggingwordtsinds2000nogversterktdoordeaanlegvanhetkunstwerkZwevendeSteen,welkezichopeenheuvelineendoorschapenbegraasd(voorpubliektoegankelijk)weilandbevindt.Hoewel het in 2006 ten noorden van het station aangelegdeparkeerterrein op zichzelf geen stedenbouwkundige waarde heeft,betekendedeaanlegvanditterreineenduidelijkeverbeteringvandeontsluitingsmogelijkhedenvanhetstation.Daarbijbleefbovendiendehistorischewegenstructuurherkenbaarinhetdoorgaandefietspad,wattevens het belang aangeeft voor het station binnen het regionalefietstoerisme.

    EnsembleensitueringswaardeHoewel de verschillende gebouwde onderdelen van het station eenfunctioneleeenheidvormen,daterendezeallenuitverschillendeperiodesenisinhetverledenookgeenduidelijkepoginggedaantotafstemminginstijlenvormgeving.Enigeensemblewaardeishierindanooknauwelijksaanwezig. Deze is echter wel aanwezig in het ensemble dat hetstationsgebouwvormtmetdehieromheengesitueerdegroenstructurenendanmetnamedeforserebomen,waarvaneendeelterugvoerttotdeoorspronkelijkeaanlegvandewegenstructuur.Hoewelbijdeperronseenverschuivingvandefunctionaliteitinwestelijkerichtingplaatsheeftgevonden,wordtdoordehuidigesitueringvanderijwielstallingendereizigersfunctionaliteitterplaatsevanhetvroegerenevengebouwtjetenoostenvanhetstationsgebouwgecontinueerd.CultuurhistorischewaardeStation Dalfsen markeert een tweede belangrijke verbetering in debereikbaarheidvanDalfsen.NadeaanlegvaneenbrugoverdeVechtin1839kreegDalfsenin1872eenhalteaanStaatslijnA.Dezehaltebevondzichechterruimtienkilometervandestadenwasderhalvemeerinnaamdan in functionaliteit een echte verbetering. Met de aanleg van delocaalspoorlijnZwolleOmmenmetdaaraaneenvolwaardig station,dicht bij Dalfsen kwam hierin een grote verbetering. Hoewel hetgoederenvervoer kwam te vervallen ishet reizigersvervoer (met eenkleineonderbrekingindeoorlogsjaren)totophedenactueelgebleven.Hoewelhetstationsgebouwhaaroorspronkelijkefunctieheeftverloren,geeft dit markante gebouw nog een beeld van de allure welke deNoordoosterlocaalspoorwegmaatschappijhaargebouwenmeegaf.

  • CHONSSTATIONDALFSENII30mei2014IIblad64

    WAARDERINGEMPLACEMENTOPONDERDELEN

    HogeWaarde

    Vrijeligginginlandelijkgebied Openheidvandezuidzijdevanhetemplacement Behoudvanspoorgerelateerdefunctionaliteitemplacement HoofdvormenkarakteristiekStationsgebouw Toegangentotemplacementlangsweerszijdenvanstationsgebouw Functionaliteitstationsgebouwsluitondanksfunctiewijzigingnogaanbijfunctionaliteitemplacement Aanwezigheidvanouderegroenstructuren(bomen)rondhetemplacement Herkenbaarheidvanhettracvandeouderewegenstructuurrondhetemplacement

    Positievewaarde

    Hoofdvormperronvoorwatbetreftgedeelteterhoogtevanstationsgebouw Locatiefietsenstallingenalscontinueringvanreizigersfunctionaliteitterplaatsevanvoormalignevengebouwtjetenoostenvanstationsgebouw Dooraanwezigheidterrasopperron,ondanksfunctiewijzigingstationsgebouwtochsterkefunctioneleinteractietussenstationsgebouwenreizigers

    Indifferentewaarde

    Hoofdvormperrons,metuitzonderingvangedeelteterhoogtevanstationsgebouw Materialiseringperrons Opdeperronsaanwezigereizigersvoorzieningen Bestratingenrondstationsgebouw Fietsenstallingen

    Storend

    Nadrukkelijkeaanwezigheidvancontaineropstelplaats

  • CHONSSTATIONDALFSENII30mei2014IIblad65

    5.2Waarderingstationsgebouw

    BouwenarchitectuurhistorischewaardeHetstationsgebouwheeftarchitectuurhistorischewaardevanwegedebetrekkelijksobere,maarzeerverzorgdeovergangsarchitectuur,waarininvloedenvandeJugendstileenrolspelen.Voorts ishetgebouwvanbelangalsonderdeelvanhetoeuvrevandebekendearchitectEduardCuypers.Het stationsgebouw van Dalfsen is n van de eerste door deNoordoosterlocaalspoorwegmaatschappijgebouwdestationsnahaaroprichtingin1899.Alsgevolghiervanheeftditstationsgebouwbinnendegroep van de door de NOLS gebouwde stations een duidelijk eigenkarakteristiekomdatbijdelaterestationssprakewasenversoberingvanhet, overigens per stations op de specifieke situatie aangepaste,basisontwerp.HetstationsgebouwgeldtbinnendeNederlandsestationsarchitectuurnietalsnvandemeesthoogwaardigeofbijzonderegebouwen.Alsbetrekkelijkgaafbewaardgebleven voorbeeld vandedoordeNOLSgehanteerde stationopzet en vanwege de keuze voor een vrij forsstationsgebouwinhetlandelijkebuitengebiedvandebetrekkelijkkleinestadDalfseniserwelsprakevanarchitectuurhistorischewaarde.Indenogtendeleherkenbarekarakteristiekeopzetmetopdebeganegrondreizigersvoorzieningenendienstruimtesenopdeverdiepingeenwoning isarchitecuurhistorischewaardegelegen.Vanbelangzijnmetnamedenogherkenbarehoofdstructuur,constructieveenruimtelijkeopbouweninhetinterieurbewaardgeblevenhistorischeonderdelen.Indeconstructieveopbouwmetvoordietijdvrijuitzonderlijketoepassingvanspouwmurenisbouwhistorischewaardegelegen.

    Situeringsenensemblewaarde

    In de ligging, direct naast het hoofdperron en aansluitend op deverschillendeverkeersstructuren,waarvandeoorsprongterugvoerttotdeeerstehelftvande19deeeuwissitueringswaardegelegen.Voortsisensemblewaardegelegen indevisueleen functionele relatiemethetomliggende emplacement en de direct omliggende ouderegroenelementen.Cultuurhistorischewaarde

    Hetstationsgebouwheeftcultuurhistorischewaardevanwegedenogaandeindelingenopzetafleesbareoorspronkelijkefunctiealshoofdgebouwvan het in 1903 geopende station Dalfsen. Met de opening van despoorlijnZwolleOmmenendebouwvanStationDalfsenkreegDalfsenaansluiting op het spoorwegennet en daarmee een aanzienlijkeverbeterdeontsluiting.Hetstationsgebouwgeeft,ondankshetverliesvanhaaroorspronkelijkefunctievoorhetemplacementnogeenbeeldvandefunctionele,maarzeerverzorgdeuitvoeringvandedoordeNOLSgenitieerdespoorlijnenendaaraangelegenstations.Bijzonder isdatdewoonfunctievoordeverdiepingbehoudenbleef.

  • CHONSSTATIONDALFSENII30mei2014IIblad66

    WAARDERINGSTATIONSGEBOUWOPONDERDELEN

    HogeWaarde

    Hoofdvormmeteentweelaagshoofdvolume.metaangebouwdenkellaagsgoederengedeelte(voorzoverdithetoorspronkelijkevolumebetreft) Gevels,inclusiefmateriaalendetailleringenhierinopgenomenoorspronkelijkevenstersendeuren(metuitzonderingvangevelsvoormaliggoederengedeelte) Detailleringdakenmetbetimmeringenendenogoorspronkelijke(onderste)delenvandeschoorstenen Plaatsenbeperkteafmetingenvandeaanwezigedakkapellen Indezuidgevelaangebrachttegeltableau Detegendenoordgevelaanwezigeluifel,inclusiefdetailleringenmaterialisering Oorspronkelijkeconstructies(kelderplafond,balklagenenkapconstructie) Totdehoofdstructuurbehorendebinnenwandenendaarinaanwezigebinnendeuren,afwerkingenenomlijstingenvanzoweldebeganegrondalsdeverdiepingen Historischehoutenlambriseringeninvroegerewachtkamerenchefsruimteopdebeganegrond Historischetegelvloerenbetegeldelambriseringeninentreebovenwoning Trappenhuismethierinaanwezigeafwerkingen Authentiekeschouw,kastenwanden,binnendeurenenstucplafondsverdieping

    Positievewaarde

    Dewanden,metinafwijkendedetailleringvernieuwdegevelbekleding,vanhetoorspronkelijkevolumevandegoederenloods,inclusiefdeverplaatstekopgevel Niettotdehoofdstructuurbehorendebinnenwandenmetdaarinaanwezigebinnendeuren,afwerkingenenomlijstingenvanzowelbeganegrondalsverdiepingen Keldertrap Restantvandeoorspronkelijkeschouwvandewachtkamer

    Indifferentewaarde

    Materialiseringhuidigepannendekkingvanzowelhethoofdgebouwalsdeaangebouwdegoederenloods Opbouwenconstructievandeverlengingvanhetvoormaligegoederengedeelte,metuitzonderingvandeverplaatstekopgevel. Dein1961,inafwijkendedetailleringgerealiseerdeaanbouwt.b.v.bedieningvanseinenenwissels Delateraangebrachteindelingmeteenportaalendoucheruimteopdeverdieping Latervernieuwdeafwerkingen,voorzetwandenenverlaagdeplafonds T.b.v.dehuidigehorecabestemmingaangebrachteinterieuronderdelen,waaronderdebarendevouwwandterafscheidingvandevroegerewachtkamer

  • CHONSSTATIONDALFSENII30mei2014IIblad67

  • CHONSSTATIONDALFSENII30mei2014IIblad68

    5.3ToelichtingenomschrijvingwaardenDevolgendewaardengradatie(getraptewaardenstelling),toegesnedenop het toegepast bouwhistorisch onderzoek, wordt in dewaardenbepalinggehanteerd(debijbehorendekleurencorresponderenmetdegebruiktegradatiesindewaardenkaarten).Achteriederewaardevolgt een korte toelichting ten behoeve van het toegepastbouwhistorischonderzoek,zoalsditinhetherontwikkelingsproceskanwordeningezet. Hogemonumentwaarde(blauw)Allebeschermenswaardigeonderdelendievanwezenlijkenonlosmakelijkbelangzijnvoorhetmonumentenzijnbouwhistorischeontwikkelingenderhalveonverkortgerespecteerdmoetenworden. Positievemonumentwaarde(groen) Allebeschermenswaardigeonderdelendievoordeinstandhoudingvandeontwikkelingsgeschiedenis van het monument veel waarde bezitten.Behoudisgewenst,maardewaardeisnietdusdanighoog,dataanpassingof verandering onmogelijk is. Voorwaarde is dat het onderdeel alsdusdanigherkenbaarblijft. Indifferentemonumentwaarde(geel) Onderdelen, die niets of weinig aan de waarde van het gebouwtoevoegen en ook geen wezenlijke onderdelen van deontwikkelingsgeschiedenis zijn. Behoud is mogelijk, maar nietnoodzakelijk.

    Storend(rood) Betreft meestal vrij recente toevoegingen, die een sterke aantastingvormen van het oorspronkelijke concept, de ruimtewerking of dedetaillering.

  • CHONSSTATIONDALFSENII30mei2014IIblad69

    6HOENUVERDER

    KWALITEITEN

    Zeerkarakteristiekeligginginlandelijkgebied Markantstationsgebouw Goedeontsluitingsmogelijkheden

    Spilinlocaalenregionaaltoeristischnetwerk Ondanksfunctiewijzigingvormtstationsgebouwspilvan

    emplacementOndanksaanpassingengeheeleigenkarakterbehouden

  • CHONSSTATIONDALFSENII30mei2014IIblad70

    Met de bouw van stationDalfsen kreeg het tot dan toebetrekkelijkgesoleerdgelegenDalfseneengoedeaansluitingophetspoornetwerk.Hetstationkwamniet,zoalsvaakhetgeval,dichttegendestadskernteliggen,maarwerdaandeoverzijdevandeOverijsselseVecht,enkelehonderdenmetersvanDalfsengesitueerd.Hierdoorbevondhetstationzichineengeheellandelijkeomgevingmeteenwegenstructuurwelkeophetstationwerdaangepast.Doorde jarenheenheeftstationDalfsenvelewijzigingenondergaan,waardoor de oorspronkelijke opzet van het emplacement volledig isveranderd.Delandelijke liggingenhetkarakteristiekestationsgebouwzijnechternogaanwezigengevenditmarkantestationhaarbijzonderekarakter.Belangrijkeelementenzijndaarbijookdeverzorgdeopzetvanhetemplacement,degoedevoorzieningenvoorautos,busreizigersenfietsersenverwevenheidvanhetstationmethetlocalesocialelevenenhetregionaletoerismedoordeinhetstationsgebouwgevestigdehorecaendediversetoeristischeinformatievoorzieningen.6.1Aanbevelingenvooreigenaar,opdrachtgeverenontwikkelaarGrotekrachtvanstationDalfsenisdelandelijkeliggingenhetvrijgoedbewaardgeblevenstationsgebouw,datondanksdefunctiewijziging,nogaltijdeenspilfunctieheeftbinnenhetemplacement.Hoewel het karakter van de omgeving door de verlegging van dedoorgaandewegendeaanlegvanhetparkeerterreinwatisveranderd,isvoldoenderekeninggehoudenmethetlandelijkekarakter,waardoordenieuwevoorzieningenliggeningebedtussenkrachtigegroenelementen.Metnamehetgebieddirecttenwestenvanhetstationsgebouwwijktdoorhetvrijgroteverhardeoppervlakenhetontbrekenvangrotere,richtinggevende groenelementen wat af van de hoofdkarakteristiek.Toepassingvanenkelebomeneneenmeergestructureerdeinrichtingvandit pleintje kunnen hier duidelijk verbetering brengen. Daarbij zoueventueel aansluiting gezocht kunnen worden bij het tot de oudere

    stedenbouwkundigestructuurbehorendetracvandeStationswegdoorlangsdezewegdeoorspronkelijkaanwezigehogebomenrij terug teplaatsen en zode, vroegerdoorlopende lijnmetdeHeinoseweg tenzuidenvanhetstationvisueeltebenadrukken.Bijeenherinrichtingvanditgebiedzoutevensaandachtmoetenwordengeschonken aan de langs het pleintje gesitueerde omheindecontaineropslagvanhetgrandcaf.Dedirectnaastdetoegangtothetnoordelijkeperrongeplaatstecontainersdoenafbreukaandeverderzoverzorgdeuitstraling.Doordecontainerswatmeerintebeddenineengroenstructuurkaneenaanzienlijkeverbeteringbereiktworden.Watbetrefthetstationsgebouwishetvanbelangomhetgoedbehoudengeblevenexterieurtekoesterenenbijhet interieurdenogaanwezigehistorische structuur enop verschillendeplaatsenbewaard geblevenhistorische interieuronderdelen als uitgangspunt te nemen vooreventueleaanpassingen.Eenversterkingvanhetmonumentalekaraktervanhetstationsgebouwisaan tebevelen.Puntenwelkehiervoor inaanmerkingkomenzijnhetterugbrengen van de oorspronkelijke dekking met keramischedakpannen, reconstructie van roedenverdelingen in de bovenlichten,reconstructievanschoorsteenbekroningeneneenreconstructievandeoorspronkelijke kleurstelling. Met name de reconstructie van hetoorspronkelijkekleurbeeldzaldearchitectuurvanhetgebouwversterkenendethanssterkafstekende(witgeschilderde)hogeredelenmeerbijdearchitectuurdoenaansluiten.Deaandegevelsaanwezigezonneschermendoenweliswaarenigszi