Veranderingen: loslaten, rouwen, eren en opnieuw vanuit de invalshoek: loslaten, rouwen en opnieuw...

Veranderingen: loslaten, rouwen, eren en opnieuw vanuit de invalshoek: loslaten, rouwen en opnieuw hechten.Aanvankelijk
Veranderingen: loslaten, rouwen, eren en opnieuw vanuit de invalshoek: loslaten, rouwen en opnieuw hechten.Aanvankelijk
Veranderingen: loslaten, rouwen, eren en opnieuw vanuit de invalshoek: loslaten, rouwen en opnieuw hechten.Aanvankelijk
download Veranderingen: loslaten, rouwen, eren en opnieuw vanuit de invalshoek: loslaten, rouwen en opnieuw hechten.Aanvankelijk

of 3

  • date post

    09-Aug-2020
  • Category

    Documents

  • view

    0
  • download

    0

Embed Size (px)

Transcript of Veranderingen: loslaten, rouwen, eren en opnieuw vanuit de invalshoek: loslaten, rouwen en opnieuw...

  • Rouwen is het proces dat volgt op een betekenisvol verlies. Wat als je verliest waaraan je gehecht bent? Wat als die hechting zo sterk is dat je jezelf met hart en ziel verbonden weet, zodat die verbinding zich heeft vermengd met wie je bent? Je hebt je hart, je liefde, je trouw en je loyaliteit gegeven. Wat als je dat verliest? Wat dan?

    Ik vind het moeilijk om lang bij die vraag stil te blijven staan. Het vervult me met zo’n naar gevoel, dat ik ervan weg wil. Ik wil daar niet naar toe. Wat ik liefheb wil ik bij me houden… Dat geldt voor mensen, situaties en gewoontes waaraan ik me gehecht heb en waarmee ik mij verbonden weet.

    Ik wil dat ‘het’ blijft zoals het is. Dit is niet alleen een persoonlijke reac-

    tie. Mensen willen behouden waaraan ze gehecht zijn. De intensiteit van die behoefte om te behouden verschilt van mens tot mens. Het is afhankelijk van de mate van hechting maar ook van wat iemand in zijn persoonlijke geschiedenis heeft meegemaakt.

    De intensiteit van de behoefte om te behouden wordt – naast de mate van de hechting en persoonlijke geschiedenis – ook gekleurd door de situatie. Is er een aantrek-

    kelijk perspectief of is er alleen maar verlies? Niemand ontkomt er aan. Elk mens lijdt

    verlies. Rouwen is de natuurlijke reactie op verlies. De term rouw wordt veelal in ver- band gebracht met het verlies door overlij- den, maar omvat eigenlijk alle vormen van verlies.

    Rouwen als cyclisch proces

    George Kohlrieser heeft het proces van hech- ten, afscheid nemen, rouwen en opnieuw hechten in bovenstaand model weergegeven. Hij noemt het ‘De cirkel van het leven’.

    Door te rouwen wordt de confrontatie met het verlies aangegaan. De gevoelens,

    gedachten en gedragingen die ermee gepaard gaan, worden beleefd. Soms lopen mensen ervan weg, maar op enig moment dienen ze zich toch aan.

    Rouwen doen mensen met hun gevoel (verdriet, pijn, boosheid, angst), met hun gedrag (slecht slapen, slechte concentra- tie, moe, fysieke klachten) en in gedach- ten (wat als…? hoe kon het? waarom? vergeetachtigheid).

    Het verlies raakt aan de identiteit: wie ben ik zonder die ander, zonder deze baan, zon- der deze positie, enzovoort.

    De onderdelen die George Kohlrieser rou- wen toekent – ontkenning, verdriet, angst, boosheid, vergeving, acceptatie en dank- baarheid – zijn gebaseerd op het model van Elisabeth Kübler-Ross. De beleving van deze onderdelen hoeft niet in deze volgorde op te treden. Kenmerkend aan rouwen is dat het een proces is dat bij ieder mens een eigen route gaat.

    Kohlrieser benadrukt het belang van het beleven en doorleven van de rouw om veran- deringen en nieuwe elementen in het leven welkom te kunnen heten. Om weer opnieuw te kunnen hechten en verbinden.

    In songteksten, tv-drama’s, fi lms en boe-

    In dit artikel wordt aandacht gevraagd voor het begrip rouwen en het rouwproces bij veranderingen. Na enige theorie beschrijft Esther Cohen een situatie uit haar werkpraktijk met betrekking tot loslaten en rouwen om weer opnieuw te hechten.

    ROUWEN

    HECHTEN(opnieuw)

    VERBINDEN

    LOSLATEN

    ontkenning verdriet

    angst boosheid vergeving acceptatie

    dankbaarheid

    DE C IR K E L V A N H E T LE

    VE N

    Heel is inclusief kapot

    Veranderingen: loslaten, rouwen, eren en opnieuw hechten

    u

    20 21

  • ‘Wat zijn de voor- en nadelen van de oude situatie?’

    Het antwoord van de medewerkers over de nieuwe situatie was dat het openheid, alertheid, kwetsbaarheid en onzekerheid bracht. De oude situatie met de tafel bracht gemak en bekendheid. Je kon er makkelijk op schrijven, je kopje koffie en je agenda erop kwijt. Ook kon je gemakkelijker weg- suffen en je verschuilen.

    Het expliciteren en daarmee erkennen van deze feiten was belangrijk. Vaak zijn of lijken de feiten zo vanzelfsprekend dat eraan voor- bijgegaan wordt. Wanneer dat gebeurt, is het niet mogelijk om stil te staan bij dat verlies.

    3. Het eren van het oude

    De nieuwe situatie was dat de tafel nooit meer tijdens de vergadering gebruikt zou

    worden. Er werd gelachen, gefronst en gemopperd. Het idee werd hier en daar niet helemaal serieus genomen. De weerstand tegen ‘nooit meer de tafel’ liet zich voelen, evenals als de onzekerheid van ‘hoe moet dat dan’ en de nieuwsgierigheid.

    Deze reacties tonen wat verliezen respec- tievelijk veranderingen oproepen en zijn te herkennen in eerder genoemde stadia van rouw, bijvoorbeeld: ff Ontkennen: het niet serieus nemen. ff Boosheid, angst, verdriet: agitatie en onzekerheid spiegelen een onderliggend gevoel. ff Acceptatie: nieuwsgierigheid, het om- draaien naar wat komt.

    Het eren van dat wat losgelaten moet wor- den, is nu heel belangrijk. Niet stilstaan bij de waarde die het verlorene heeft, grijpt de

    persoon die eraan gehecht was aan. Alsof daarmee zijn loyaliteit, inzet, liefde, gevoe- lens en zelfs zijn identiteit niets voorstelden. Door het verlorene te eren wordt ook de persoon die verliest geëerd.

    ‘Hebben we de tafel bedankt?’, vroeg ik. ‘Hoe

    zouden we dat kunnen doen? Met wat voor ritueel?’ In deze werksituatie zijn er

    verschillende vormen gekozen om aandacht te geven aan wat er

    bij iedereen leeft. Het voorbeeld van de tafel is doorgetrokken naar de actuele

    veranderingen en thema’s op de werkvloer.

    Eren en waarderen wat er was

    Ik vroeg alle medewerkers, inclusief de directie, in een U-vorm te gaan staan in volgorde van het aantal dienstjaren. Van wie er het langst tot wie het kortst werkte. Dit varieerde van vijfentwintig jaar tot vier maanden. Iedereen zijn plaats laten zoeken, uitvinden hoe lang de anderen er werken en je eigen positie innemen, kunnen gezien worden als een symbolisch welkom heten. Kijken, je laten bekijken. Waar sta jij? Waar sta ik? Dit is je plek! Dit is mijn plek!

    Staand in de U-vorm maakten we een indeling van de ‘langste’ groep, de ‘middel- ste’ groep en de ‘kortste’ groep. Vervolgens vertelden de kortste en middelste groep aan de langste groep waarvoor zij waardering ontvingen. Dit ritualiseerden we afsluitend met applaus.

    Op de vraag aan de langste groep hoe het is om de waardering te horen en te accepte-

    ken gaat het veelal over de liefde: de liefde vinden of zoeken. Het verbinden met een geliefde of deze verliezen. Zowel de vreugde als het leed wordt beschreven en bezongen. Niet verwonderlijk, want aandacht voor ver- lies is onontbeerlijk. Net als aandacht voor alle daarbij behorende gevoelens en gedach- ten en de verkenning van de nieuwe situatie. Het gaat allemaal over rouw.

    Rouwen is een voorwaarde om opnieuw te

    kunnen hechten

    Dat rouwen een voorwaardelijk proces is om opnieuw te kunnen hechten, krijgt te weinig expliciete aandacht. Gevoelens, gedachten en gedragingen die horen bij het rouwproces hebben we allemaal, maar we (h)erkennen ze vaak niet als zodanig. We vallen onszelf of anderen lastig met allerlei meningen over hoe we ons behoren te gedragen. Of over wat we zouden moeten voelen en denken. We verdragen het niet gemakkelijk wan- neer we zelf lijden of als iemand anders lijdt. We moeten gelukkig en tevreden zijn of de ander gelukkig maken.

    Als we ons zouden realiseren dat deze gevoelens en gedragingen horen bij rouwen en dat dit een natuurlijk en noodzakelijk proces is om weer te kunnen hechten aan het nieuwe, dan zouden we er naar mijn overtui- ging expliciet kwalitatieve tijd en aandacht voor vrijmaken.

    Kortom: rouwen spiegelt de hechting (de liefde) en het verlies en rouwen is eervol naar het verleden en noodzakelijk voor de toe- komst.

    Eren betekent dat we hem, haar of wat we verloren hebben in het licht van onze aan- dacht zetten. De wijze waarop is van belang voor degene die het verlies betreurt. Klein

    en ingetogen of groot en explosief, passend bij de persoon. Het belangrijkste is dat het aandacht krijgt. Aan het verlorene kan dan betekenis gegeven worden. Hij, zij of het kan dan als het ware in jezelf mee. Je wordt inclusief het verlies een nieuw geheel. Dit is noodzakelijk om ons op een dag te kun- nen wenden naar en open te staan voor het nieuwe. Het nieuwe kan dan pas echt ver- welkomd worden.

    De theorie in de praktijk: loslaten, rouwen,

    eren en opnieuw hechten in een werksituatie

    Onlangs werd mij gevraagd een bijdrage te leveren aan een veranderingsproces binnen een afdeling in de gezondheidszorg. Diverse door fusie en bezuiniging opgelegde werk- methodes moesten worden geïmplemen- teerd. De oude gang van zaken moest veran- deren of verdwijnen.

    Op inhoudelijk niveau begrepen veel medewerkers de noodzaak van de verande- ringen wel. Maar het van de grond krijgen van de nieuwe werkwijzen of een actieve atti- tude ontbrak vaak bij de medewerkers.

    Dat veranderingsproces begeleidde ik vanuit de invalshoek: loslaten, rouwen en opnieuw hechten.Aanvankelijk was de lei- ding daar huiverig voor. Men vreesde dat er te veel geklaagd en gehuild zou worden, ter- wijl er juist voorwaarts gegaan en aangepakt moest worden! De gewenste veranderingen behoefden aandacht, niet dat wat er achter- gelaten moest worden.

    Toch begreep en voelde de directie aan dat de beoogde veranderingen ook verlies bete- kenden voor de medewerkers. Als je verlies met een wond vergelijkt, dan kun je zeggen dat voor de heling van de wond verzorging en aandacht onontbeerlijk zijn. Ook al doet

    de verzorging soms pijn, je weet dat infec- tie een reëel gevaar is als een wond niet ver- zorgd wordt. Het is onzeker wat