Van meningsverschil tot hyperconflict - Gids ... Organisatiepsychologie van de Universiteit van Luik...

Click here to load reader

  • date post

    04-Jul-2020
  • Category

    Documents

  • view

    0
  • download

    0

Embed Size (px)

Transcript of Van meningsverschil tot hyperconflict - Gids ... Organisatiepsychologie van de Universiteit van Luik...

  • Gids voor wie beroepsmatig tussenkomt en geconfronteerd wordt met conflicten en grensoverschrijdend gedrag op het werk

    F O

    D W

    er kg

    el eg

    en he

    id ,

    A rb

    ei d

    en S

    o ci

    aa l O

    ve rl

    eg Van meningsverschil tot hyperconflict

  • Van meningsverschil tot hyperconflict

    Gids voor wie beroepsmatig tussenkomt en geconfronteerd wordt met conflicten en grensoverschrijdend gedrag op het werk

    September 2009

    Algemene Directie Humanisering van de Arbeid van de FOD Werkgelegenheid,Arbeid en Sociaal Overleg

  • IINNLLEE IIDDIINNGG22

    • Deze publicatie werd opgesteld op vraag van de Algemene Directie Humanisering van de Arbeid van de FOD Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg.

    Redactie: Université de Liège en ISW Limits Omslag: Serge Dehaes Lay-out: Boone-Roosens Druk: Poot Wettelijk depot: D/2009/1205/36

    Cette publication peut être également obtenue en français.

    ©FOD Werkgelegenheid,Arbeid en Sociaal Overleg Alle rechten voorbehouden voor alle landen. Niets uit deze uitgave mag geheel of gedeeltelijk worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of enige wijze, zonder de voorafgaande schriftelijke toestemming van de Directie van de communicatie van de FOD Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg. Indien de verveelvoudiging van teksten uit deze brochure echter strikt niet-commercieel gebeurt, voor informatieve of pedagogische doelein- den, is dit toegestaan met bronvermelding en, in voor- komend geval, met vermelding van de auteurs van de brochure.

    • M/V Met de termen "preventieadviseur" en "vertrouwenspersoon" of "interveniënt" wordt in deze brochure verwezen naar personen van beide geslachten.

    • Verantwoordelijke uitgever: FOD Werkgelegenheid,Arbeid en Sociaal Overleg Ernest Blerotstraat 1 - 1070 Brussel http://www.werk.belgie.be

    Ter verfraaiing van de cover en de binnenpagina’s van dit hand- boek werd gekozen voor de gestileerde figuur van een Inukshuk: een ‘stenen man’ die men wel eens in het hoge Noorden van Canada aantreft, en die er volgens de overlevering zou gediend hebben als oriëntatiepunt in het landschap. Het symbool dient op die manier als gids voor de reizigers. De vorm doet denken aan een man, opgebouwd uit losse rotsblokken die, als verschillende lagen maar ook als verschillende werkelijkheden, een geheel vor- men waaraan de figuur zijn identiteit ontleent.

    Omwille van die dubbele betekenis werd de Inukshuk gekozen als poëtische verluchting van dit handboek.

    Deze publicatie is gratis te verkrijgen:

    • Telefonisch op het nummer 02 233 42 11 • Door rechtstreekse bestelling op de websi-

    te van de FOD: http://www.werk.belgie.be • Schriftelijk bij de Cel Publicaties van de

    FOD Werkgelegenheid,Arbeid en Sociaal Overleg Ernest Blerotstraat, 1 - 1070 Brussel Fax: 02 233 42 36 E-mail: publicaties@werk.belgie.be

    Deze publicatie is ook raadpleegbaar op de website: www.respectophetwerk.be

  • IINN LLEEIIDDIINNGG 33

    PROMOTOR VAN HET PROJECT "PREVENTIE GEWELD EN PESTEN OP HET WERK"

    FOD Werkgelegenheid,Arbeid en Sociaal Overleg Ernest Blerotstraat 1 1070 Brussel met de steun van het Europees Sociaal Fonds

    Université de Liège: Professeur Jean-François Leroy Daniel Faulx Faculté de Psychologie et des Sciences de l'Education Service de Psychologie Sociale des Groupes et des Organisations Boulevard du Rectorat 5 (B32) Sart Tilman, 4000 Liège Tel.: 04 366 46 75

    ISW-Limits Leuven: Ilse Devacht Dirk Antonissen Tiensevest 40, 3000 Leuven Tel.: 016 20 85 96

  • IINNLLEE IIDDIINNGG44

  • IINN LLEEIIDDIINNGG 55

    INHOUD Gids voor wie beroepsmatig tussenkomt en geconfronteerd wordt met conflicten en grensoverschrijdend gedrag op het werk

    Wetenschappelijke uitgevers: Jean-François Leroy, Ilse Devacht, Daniel Faulx, Dirk Antonissen

    HOOFDSTUK 1 INLEIDING

    1. Voorwoord (Daniel Faulx, Dirk Antonissen) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 9

    2. Wat komt in deze gids aan bod? (Daniel Faulx, Dirk Antonissen) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 9

    3. Concepten en fenomenen (Sophie Delvaux, Ilse Devacht, Maai Vandepoel, Sien Schraepen, Daniel Faulx) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 10

    4. De processen die een rol spelen in interpersoonlijke spanningen op het werk (Ilse Devacht, Maai Vandepoel, Sien Schraepen) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 19

    HOOFDSTUK 2 PREVENTIE EN VOORZIENING VAN STRUCTUREN

    1 Preventie van grensoverschrijdend gedrag op het werk (Ilse Devacht, Maai Vandepoel, Sien Schraepen) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 25

    2. De aanpak van grensoverschrijdend gedrag via de structuren van de organisatie (Ilse Devacht, Maai Vandepoel, Sien Schraepen) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 31

    HOOFDSTUK 3 INTERVENTIEMETHODES VOOR CRISISSITUATIES

    1. Het hulpgesprek (Daniel Faulx) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 44

    2. De bemiddeling (Daniel Faulx, Sophie Delvaux) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 67

    3. Interventies bij groepen en werkteams (Daniel Faulx, Sophie Delvaux, Emmanuelle Horion) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 88

    4. Coaching (Tiber Manfredini, Daniel Faulx) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 116

    5. Tertiaire preventie: interventies gericht op herstel na grensoverschrijdend gedrag op het werk (Ilse Devacht, Maai Vandepoel, Sien Schraepen) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 123

    HOOFDSTUK 4 GOEDE PRAKTIJKEN

    1. Goede praktijken (Daniel Faulx, Emmanuelle Horion, Sophie Delvaux) . . . . . . . . . . . . . . . . . . 129

    HOOFDSTUK 5 BIBLIOGRAFIE

    HOOFDSTUK 6 BIJLAGEN

  • IINNLLEE IIDDIINNGG66

  • Hoofdstuk 1 Inleiding

    IINN LLEEIIDDIINNGG 77

  • IINNLLEE IIDDIINNGG88

    INHOUDSTAFEL 1. Voorwoord . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 9

    2. Wat komt in deze gids aan bod? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 9

    3. Concepten en fenomenen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 10 3.1. Situaties van ernstige interpersoonlijke spanningen op het werk . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 10 3.2. Symmetrische situaties van ernstige interpersoonlijke spanningen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 11 3.2.1. Conflict en hyperconflict . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 11 3.2.2. De fasen in de evolutie van een conflict . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 12 3.3. Complementaire situaties van ernstige interpersoonlijke spanningen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 14 3.3.1. Pesterijen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 14 3.3.2. Psychologisch overwicht . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 17 3.3.3. Ongewenst seksueel gedrag op het werk . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 18 3.3.4. Geweld op het werk . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 19

    4. De processen die een rol spelen in interpersoonlijke spanningen op het werk . . . . . . . . . . . . . . . . 19 4.1. Individuele factoren . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 19 4.2. Psychologische processen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 19 4.3. Groepsdynamische processen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 20 4.4. Sociaal-psychologische processen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 21

  • IINN LLEEIIDDIINNGG 99

    1. Voorwoord Daniel Faulx, Dirk Antonissen

    De thematiek van ernstige interpersoonlijke spanningen op het werk houdt de arbeidswereld en wetenschap- pers al jarenlang bezig. Ook de media, het grote publiek en de politieke beleidsmakers uiten regelmatig hun ongerustheid over extreme conflicten, pesterijen, ongewenste intimiteiten en geweld op het werk. Die feno- menen eisen immers een zeer hoge tol. Ze bedreigen het welzijn van de werknemers, hun geestelijke en fysie- ke gezondheid, de kwaliteit van het werk en de efficiëntie van de organisatie. Maar om ze te kunnen voorko- men en bestrijden is een beter inzicht nodig in deze problematiek.

    Het Euro