Universiteit Utrecht - VS lijden nu zelf onder patent g_beta0295/krant/krant3 · Web view...

Click here to load reader

  • date post

    19-Aug-2020
  • Category

    Documents

  • view

    0
  • download

    0

Embed Size (px)

Transcript of Universiteit Utrecht - VS lijden nu zelf onder patent g_beta0295/krant/krant3 · Web view...

VS lijden nu zelf onder patent op duur medicijn

Natuurwetenschap

in het Nieuws

nummer 37, mei 2008

Alle artikelen zijn ingekort. De volledige artikelen zijn, net

als de digitale versie van deze krant te vinden op:

www.natunieuws.nl

Wetenschap & Onderzoek

Baby’s wiskundeknobbel

Noorderlicht.vpro.nl, april 2008

Kinderen van acht maanden hebben al gevoel voor wiskunde, ontdekken Canadese psychologen.

Wie zonder te kijken vier rode en een witte pingpongbal uit een doos haalt, weet dat de kans groot is dat er meer rode dan witte balletjes in de doos zitten. Dat hebben we immers in de wiskundeles geleerd. Toch?

Eerst zagen de kinderen hoe iemand vijf ballen uit een gesloten doos vol witte en rode ballen viste. Daarna kregen ze de inhoud van de doos te zien.

De baby’s bleven zes tot zeven seconden kijken als de verhouding van witte en rode ballen in de doos was zoals ze verwacht hadden, op basis van de ballen die ze eerder uit de doos hadden zien komen. Als de inhoud anders was dan ze verwacht hadden, keken ze een seconde of twee langer. De kijktijd wordt in deze proef gebruikt als een maat voor verbazing.

En daar blijft het niet bij. Ook andersom kunnen baby’s voorspellen welke kleur de ballen zouden moeten hebben die uit de doos komen, nadat ze de inhoud gezien hebben. Als de kleur van de ballen niet klopte met wat ze verwachtten, keken de kinderen weer langer.

Bier schaadt wetenschappelijke carrière

Noorderlicht.vpro.nl, maart 2008

Hoe meer bier een onderzoeker drinkt, hoe minder wetenschappelijk succes hij heeft, becijfert de Tsjechische vogeldeskundige Tomas Grim.

Na statistische correctie voor leeftijd bleek dat zware bierdrinkers beduidend minder publiceerden. Wat ze wel schreven, leek van mindere kwaliteit te zijn. Het werd in ieder geval minder vaak geciteerd dan de teksten van matige drinkers. Nu maar kijken hoeveel citaties dit artikel Grim oplevert. In de populaire pers is het een hit, maar dat telt in de wetenschap niet mee.

De gemiddelde Tsjech klokt jaarlijks 156,9 liter bier weg. Met een laag alcoholpercentage, dat wel.

Botox in het brein

Noorderlicht.vpro.nl, april 2008

Antirimpelmiddel en zenuwgif botox blijft niet altijd hangen rond de plek waar het geïnjecteerd is. Via de zenuwcellen die het tegenwerkt, reist het naar andere plaatsen in het lichaam, zoals het brein, ontdekten Italiaanse neurowetenschappers.

De Italianen spoten ratten in met het van oorsprong bacteriële zenuwgif, officieel botulinetoxine genoemd. En jawel hoor. Van de snorharen bleek het gif naar de hersenstam te zijn gereisd. En van de hippocampus in de ene hersenhelft, naar zijn tweeling in de andere hemisfeer.

De kapotgemaakte eiwitten op andere plekken dan die van injectie bewezen dat het gif ook daar had huisgehouden. De ratten hadden er evenwel geen last van. Slechts een klein deel van het ingespoten botulinetoxine was gaan zwerven.

Natuurlijk is het niet zo fijn te weten dat voor een rimpel bedoelde botox misschien naar het brein reist. En de boel daar lam kan leggen. Maar gelukkig wordt er in geval van groeven maar heel weinig ingespoten, zeggen de onderzoekers.

De geur van gevaar

Noorderlicht.vpro.nl, april 2008

Mensen kunnen bijzonder goed ruiken, als het moet. Na een trainingssessie met elektrische schokken kan zelfs het verschil tussen twee vrijwel identieke moleculen door neus en hersenen worden opgepikt.

In hun proef kregen twaalf proefpersonen flesjes voor de neus met daarin de geurende moleculen. Die roken in eerste instantie precies hetzelfde, naar gras. Dat was ook niet gek, want het enige waarin de moleculen verschilden was hun spiegelbeeld. In de scheikunde worden dergelijke molecuulparen enantiomeren genoemd.

In sessie twee moesten de twaalf wederom ruiken, maar dit keer kregen ze tijdens het snuiven aan één van de flessen elektrische schokken toegediend. Als ze hun neus in de andere fles - met het spiegelbeeld - staken, gebeurde er niks.

Wat de onderzoekers zo eigenlijk deden, was een nare herinnering – de schokken – koppelen aan een luchtje – van één van de spiegelbeeldmoleculen. Dat heet conditioneren. Mensen leren zo dat bij een bepaald luchtje een ‘gevaar’ hoort. Net zoals mensen of dieren die ooit een nare ervaring hebben gehad met een hongerige leeuw, zich bij een vleugje leeuw al uit de voeten maken. Terwijl mensen of beesten die nooit met een leeuw te maken hebben gehad, misschien alleen de ‘geur van wild beest’ ruiken. Leeuw, giraffe, gnoe, dat ruikt immers allemaal hetzelfde: naar dierentuin.

Deeltjesversneller voor de rechter

Noorderlicht.vpro.nl, april 2008

Het Europese centrum voor Deeltjesfysica CERN is door twee activisten voor de rechter gedaagd.

De twee, Walter Wagner en Luis Sancho, vinden dat de veiligheid van de nieuwe LHC-deeltjesverneller niet afdoende is aangetoond. Ze vrezen dat er allesvernietigende zwarte gaten of gevaarlijke exotische deeltjes zullen ontstaan als de versneller later dit jaar in werking zal treden.

In de LHC-versneller zullen protonen met duizelingwekkende energieën op elkaar botsen. In de oersoep die daarbij ontstaat, hopen natuurkundigen het antwoord te vinden op vele prangende vragen. Waarom deeltjes massa hebben, bijvoorbeeld. En ook: bestaan er wellicht verborgen dimensies in ons heelal?

Wagner en Sancho maken zich onder meer zorgen over de theoretische mogelijkheid dat in de deeltjesversneller zogeheten ‘killer strangelets’ ontstaan, hypothetische deeltjes die in potentie de hele aarde kunnen verzwelgen.

In juni 2008 buigt de rechter zich over de zaak.

Kijkje in de LHC-tunnel, een 27 kilometer lange ondergrondse ring.

Drie weken luieren maakt al ongezond

NRC, april 2008

Gezonde twintigers die drie weken minder gaan bewegen, hebben daarna veranderde bloedwaarden die al duidelijk wijzen op een hoger risico op ouderdomsdiabetes, chronische ziekten en vroege sterfte.

De 18 mannen die aan het experiment van Deense onderzoekers meededen, moesten van de ene op de andere dag de de fiets laten staan en trappen negeren. Ze namen de lift en reden auto.

Het lichaamsgewicht daalde een paar ons, maar de hoeveelheid buikvet nam toe, met gemiddeld 50 milliliter, ongeveer een borrelglaasje vet. De onderzoekers concluderen dat er sneller spierweefsel verloren ging dan er vet bij kwam. Uit de andere tests rolde een veranderd stofwisselingspatroon dat ‘past bij de progressie van chronische ziekten en voortijdige sterfte’, besluiten de onderzoekers hun korte artikel in het gisteren verschenen Journal of the American Medical Association.

Een op de vijf wetenschappers aan de breindoping

Kennislink.nl, april 2008

Twintig procent van de wetenschappers gebruikt breindoping, de helft van hen dagelijks of wekelijks. Vooral Ritalin is favoriet.

Maar liefst 20% van de wetenschappers gebruikt een of andere vorm van breindoping. En de helft van hen doet dat dagelijks of wekelijks. Dat meldt het vakblad Nature op basis van een poll die zij hielden onder 1.400 academici in 60 landen.

Ritalin is favoriet. Dit medicijn is op de markt als ADHD-medicijn maar staat er ook om bekend de concentratie te verhogen. Op de tweede plaats komt het pepmiddel Provigil, gevolgd door zogenaamde bètablokkers: normaal gesproken voorgeschreven bij hartklachten maar maakt de gebruiker ook minder angstig. Wetenschappers slikken deze medicijnen voornamelijk om aan concentratie en focus te winnen.

De meeste onderzoekers die breindoping gebruikten, namen Ritalin (61,7%), Provigil (44,4%) of een bètablokker (15,4%)

Maar is er eigenlijk iets op tegen dat 1 op de 5 onderzoekers – al dan niet met regelmaat – kunstmatig geconcentreerd is? Een van de deelnemers aan de poll van Nature vindt van niet: “Als een professional is het mijn plicht om mijn hulpmiddelen in te zetten ten bate van de mensheid. Indien ‘verbeteraars’ hieraan kunnen bijdragen, dan is het mijn plicht om dat ook te doen.” Een andere deelnemer ziet wel een onethische kant aan het gebruik van breindoping. Hij of zij wijst erop dat wetenschappers die geen toegang hebben tot deze middelen benadeeld worden.

Extreme resistentie tegen ioniserende straling

Kennislink.nl, april 2008

Enkele microscopisch kleine, waterdiertjes zijn extreem resistent tegen de effecten van ioniserende straling. Zij kunnen doses gammastraling aan die veel hoger liggen dan de tolerantiegrens die bij honderden andere diersoorten gevonden werd.

Bij het gebruik van ioniserende straling (zoals röntgen) komen vrije radicalen in het lichaam terecht. Deze vrije radicalen veroorzaken DNA-schade in lichaamscellen en weefsel. Wanneer de stralingsdoses te hoog worden of de blootstelling langdurig plaatsvindt, is er geen mogelijkheid meer om de schade te repareren. Vrije radicalen kunnen in dat geval leiden tot het proces van veroudering, of zorgen voor nare ontstekingen en op den duur zelfs kanker veroorzaken.

Vrije radicalen veroorzaken DNA-schade. De pijltjes wijzen breuken aan in de chromosmen van een aangetaste lichaamscel.

De resistente waterdiertjes zijn raderdiertjes die behoren tot het geslacht van de bdelloidea. Zij leven op de oppervlakten van mossen en korstmossen in zoetwatermeertjes. Anthony van Leeuwenhoek was in 1702 de eerste die de diertjes bestudeerde. Van Leeuwenhoek voegde water bij het stof dat afkomstig was uit zijn regenpijp en ontdekte dat hierin nog leven aanwezig was. De raderdiertjes waren geboren. Het vermogen om uitdroging te overleven, hebben de raderdiertjes in elke fase van hun levenscyclus. Andere dieren die erom bekend staan dat zij uitdr