Tumormarkers - Oncologie in perspectief .Tumormarkers “Oncologie in...

download Tumormarkers - Oncologie in perspectief .Tumormarkers “Oncologie in perspectiefâ€‌ 16 juni 2016

of 32

  • date post

    15-Jul-2019
  • Category

    Documents

  • view

    217
  • download

    0

Embed Size (px)

Transcript of Tumormarkers - Oncologie in perspectief .Tumormarkers “Oncologie in...

  • Tumormarkers

    Oncologie in perspectief 16 juni 2016

    Cynthia Holterhues AIOS interne geneeskunde

  • Inhoudsopgave

    Wat zijn tumormarkers? Welke tumormarkers horen bij welke kanker? Wanneer is het bepalen van tumormarkers van waarde? Wanneer niet? Andere oorzaken dan kanker voor verhoging van tumormarkers?

  • Wat is een tumormarker?

    Enzymen of co-enzymen Hormonen (calcitonine) Oncofoetale antigenen (AFP, CEA) Carbonhydrate epitopes herkent door bij monoklonale

    antilichamen (Ca 15.3, Ca 19.9, Ca 125) Receptoren (oesotrogeen en progestogeen) Genetische mutaties (BRCA)

  • Waar moet een marker aan voldoen?

    Het moet aanwezig zijn in of gemaakt worden door de tumor Niet aanwezig zijn in gezond weefsel Plasmawaarde moet representatief zijn voor de grootte/activiteit

    van de tumor Korte halfwaarde tijd Makkelijk te detecteren

  • Welke tumormarkers horen bij welke kanker?

  • PSA Prostaat Specifiek Antigeen Wordt gemaakt in de prostaat Zorgt voor vervloeiing van het zaad Opsporen + follow-up prostaatcarcinoom 1% ook gemaakt in speeksel- en

    melkklieren

    Hoe ouder, hoe hoger Ook verhoogd bij:

    Prostatitis Rectaal toucher BPH

  • CEA

    Carcino-Embryonaal-Antigeen Glycoproteine dat betrokken is bij celadhesie Wordt geproduceerd gedurende de foetale ontwikkeling Colorectaal-, maag-, pancreas-, long-, mamma carcinoom en

    medullair schildkliercarcinoom Vals verhoogd bij:

    Roken Hepatitis Cirrose Colitis

  • Casus

  • Ca 19.9

    Cancer antigen 19-9 (glycoproteine) Aanwezig op epitheel van pancreas, maag en galblaas Ook bij blaascarcinoom

    Follow-up Lage sensitiviteit, dus niet geschikt voor screening

    Ook verhoogd bij:

    Pancreatitis Galstenen CF Hepatitis

  • Ca 125 (MUC 16)

    Antigen, mucine glucoproteine in embryonaal weefsel Ovarium-, mamma-, long- en coloncarcinoom Respons behandeling, prognose, follow-up

    Ook verhoogd bij;

    Pneumonitis Pericarditis Peritonitis Cirrose Endometriose Zwangerschap Menstruatie

  • Ca 15.3 Mucine glycoprotene ookwel mucin 1 Melkklierweefsel Mamma-, ovarium-, maag-, colon- en longcarcinoom T : 5-7 dg Ook verhoogd bij:

    Nierfalen Zwangerschap Gynaecologische aandoeningen Vitamine B te kort Levercirrose Hepatitis/ Pancreatitis

  • Casus: mammacarcinoom

  • S100B Laag gewichts calcium-bindend proteine Melanoom

    Ook verhoogd bij:

    Infectie Hersenschade

  • LDH Lactaatdehydrogenase Aspecifiek Celverval

  • Casus: Pt S, 53 jr

    Beloop: 2014: melanoom op de rug. pT3N1 wv excisie Aug 2015: botmetastasen Sept 2015: start dabrafenib Nov 2015: Goede respons switch naar pembrolizumab Mrt 2016: progressie swicht naar dabrafenib+ trametinib Mei 2016:partiele respons

  • Casus

  • Beloop S100

  • Testiscarcinoom

    B-HCG, AFP en LDH B-HCG en AFP 85% verhoogd bij non-seminomen

    Behandeling mede afhankelijk van hoogte tumormarkers

    Daling conform halfwaardetijd tijdens behandeling, geeft

    chemosensitiviteit weer: AFP 5-7 dg Beta-HCG 24-48 uur

  • Stadiering Testiscarcinoom Klinisch stadium I tumor beperkt tot de testis I: genormaliseerde -HCG en -FP en geen radiologische ziektelokalisaties. I s: verhoogde n oplopende -HCG en/of -FP waarden zonder radiologische

    ziektelokalisatie(s). Klinisch stadium II Iymfekliermetastasen onder het diafragma IIA: diameter 2 cm IIB: diameter >2 cm en 5 cm IIC: diameter >5 cm Klinisch stadium III Iymfekliermetastasen boven het diafragma III M1: mediastinale metastasen diameter 5 cm III N1: supraclaviculaire metastasen diameter 5 cm. Klinisch stadium IV extranodale metastasen IV L1; longmetastasen 3 in aantal en 2 cm in diameter IV L3: longmetastasen >2 cm diameter IV H: levermetastasen IV B: bot- en hersenmetastasen IV S: verhoogde -HCG en/of -FP waarden na retroperitoneale lymfeklierdissectie

  • Beta-HCG

    Humaan choriongonadotrofine Testiscarcinoom, kiemceltumoren NET, blaas-, nier, cervix-, prostaat-, long- hoofd/hals-, GI-

    carcinomen en lymfomen T1/2: 24-48 uur Stadiering, follow-up Embryonaalcel of choriocarcinomen

    Ook verhoogd bij:

    Hypogonadisme Tumorlyse Marijuana

  • AFP Alpha-foeto-proteine Foetale embryonaal zak Non-seminoom kiemceltumoren en hepatocellulair carcinoom T1/2: 5-7 dg

    Vals-verhoogd bij:

    Cirrose Hepatitis Alcohol Roken Tumorlyse

  • Wanneer is het bepalen van waarde?

    Screening Differentiaal diagnose Stadieren van kanker Tumorload schatten Meten van ziekte progressie Evaluatie van ingestelde behandeling

  • Wanneer niet bepalen?

    Screening!

  • Oorzaken verhoging tumormarkers

    Maligniteit Infectie Zwangerschap Nierfunctiestoornissen Levercirrose Roken Drugs

  • Vals-positief

  • Wat kost het?

    Tumormarkers : 9-25 euro

    Alfa-foetoproteine 9,65 CA 125 9,71 CA 15.3 9,71 CA 19.9 9,71 CEA 9,10 PSA 9,11 PSA ratio 18,22

  • Conclusie

    Tumormarkers zijn weinig sensitief en weinig specifiek.

    Het bepalen van een tumormarker is voornamelijk van waarde bij het meten van effectiviteit van behandeling en follow-up.

    Een lage tumormarkers sluit een maligniteit niet uit.

  • Referenties

    www.oncoline.nl www.utdol.com Serum Tumor Markers, Perkins et al. Am Fam Physician 2003;68:1075-82. Copyright

    2003 American Academy of Family Physicians. The values of the tumor marker Ca 15.3 in diagnosing and monitoring breast cancer.

    Cancer 68:574-582,1991 Early versus delayed treatment of relapsed ovarian cancer ( MRC OVO5/EORTC 55955): a

    randomised trial. Lancet 2010 Demonstration of tumor-specific antigens in human colonic carcinomata by immunological

    tolerance and absorption techniques. Gold et al 1964

    http://www.oncoline.nl/http://www.utdol.com/
  • TumormarkersInhoudsopgaveWat is een tumormarker?Waar moet een marker aan voldoen?Welke tumormarkers horen bij welke kanker?Dianummer 6PSACEACasusCa 19.9Ca 125 (MUC 16)Ca 15.3Casus: mammacarcinoomS100BLDHCasus: Pt S, 53 jrCasusBeloop S100TestiscarcinoomStadiering TestiscarcinoomBeta-HCGAFPWanneer is het bepalen van waarde?Wanneer niet bepalen?Oorzaken verhoging tumormarkersVals-positiefDianummer 27Wat kost het?ConclusieDianummer 30ReferentiesDianummer 32