Toolbox emissiebeperking

of 35/35
Toolbox emissiebeperking Inhoudsopgave Het Activiteitenbesluit: hoe hoort het ook al weer? Vermindering afspoeling door perceelsinrichting Vermindering drift door perceelsinrichting Driftreducerende spuittechnieken Technische innovaties op de spuit Driftreductie in de fruitteelt Pleksgewijze toepassing van middelen Zijwaartse spuittechnieken in de boomteelt Geïntegreerde onkruidbestrijding Geïntegreerde gewasbescherming: weerbare bodem en gebruik van natuurlijke vijanden De toepasser bepaalt de emissie Restvloeistof: beperken, verdunnen, verdringen en opvangen Externe reiniging: vul- en wasplaats op het erf Biologische zuiveringssystemen Zuivering restvloeistof door verdamping Puntemissie vanuit andere bronnen dan de veldspuit Het optimale spuitmoment 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13a 13b 13c 14 15
  • date post

    27-Mar-2016
  • Category

    Documents

  • view

    224
  • download

    3

Embed Size (px)

description

 

Transcript of Toolbox emissiebeperking

  • Toolbox emissiebeperkingInhoudsopgave

    Het Activiteitenbesluit: hoe hoort het ook al weer?

    Vermindering afspoeling door perceelsinrichting

    Vermindering drift door perceelsinrichting

    Driftreducerende spuittechnieken

    Technische innovaties op de spuit

    Driftreductie in de fruitteelt

    Pleksgewijze toepassing van middelen

    Zijwaartse spuittechnieken in de boomteelt

    Gentegreerde onkruidbestrijding

    Gentegreerde gewasbescherming: weerbare bodem en gebruik van natuurlijke vijanden

    De toepasser bepaalt de emissie

    Restvloeistof: beperken, verdunnen, verdringen en opvangen

    Externe reiniging: vul- en wasplaats op het erf

    Biologische zuiveringssystemen

    Zuivering restvloeistof door verdamping

    Puntemissie vanuit andere bronnen dan de veldspuit

    Het optimale spuitmoment

    1

    2

    3

    4

    5

    6

    7

    8

    9

    10

    11

    12

    13a

    13b

    13c

    14

    15

  • Het Activiteitenbesluit: hoe hoort het ook al weer? Toolbox emissiebeperking 1

    Het Activiteitenbesluit bevat algemene milieuregels op het gebied van bodem, water en lucht. Op deze kaart staan de belangrijkste regels die van toepassing zijn op de landbouw en regels waarvan de naleving kan worden verbeterd.

    1. Algemene regels bij het spuitenOm drift van gewasbeschermingsmiddelen naar de sloot te voorkomen, gelden er in de 14 meter zone langs oppervlaktewater de volgende regels: spuiten met ten minste 50% driftarme doppen en een driftarme

    kantdop (zie voor spuitdoppenlijst TCT; www.helpdeskwater.nl) de spuitboomhoogte is maximaal 50 cm boven het gewas alleen spuiten bij een windsnelheid van maximaal 5 m/s op

    spuitboomhoogte

    Toekomstige wetgeving In de Nota Duurzame Gewasbescherming, die in 2014/2015 van

    kracht wordt, zijn de volgende maatregelen vastgelegd: 75% driftreductie op het hele perceel (in plaats van 50% in de 14 meter zone), een teeltvrije zone van minimaal 50 cm bij alle gewassen (m.u.v. gras), verplichting tot gentegreerde gewasbescherming: dit is een

    combinatie van meerdere methoden, zoals gebruik maken van resistente rassen, biologische bestrijding, vruchtwisseling en verbeterde spuittechnieken,

    Verminderen puntemissies door opvang en zuivering van reststromen.

    BeheerIn de teeltvrije zone mag niet worden gespoten met de veldspuit en niet worden bemest met de kunstmeststrooier of drijfmesttank / sleepslangbemester. Onkruid in de teeltvrije zone mag alleen pleksgewijs en met een afgeschermde spuitdop worden bestreden. Dit betekent dat het gebruik van een rugspuit met afschermkap, een onkruidstrijker/-stipper of een mankar is toegestaan. De gehele teeltvrije zone doodspuiten, zoals op de foto hieronder is niet toegestaan!

    2. Teeltvrije zoneDe teeltvrije zone is de strook tussen de insteek van de sloot en het geteelde gewas waarop - behalve grasland - geen gewas of niet hetzelfde gewas als op de rest van het perceel wordt geteeld. Een vuistregel is dat een teeltvrije zone moet worden aangehouden indien er in de periode van 1 april tot 1 oktober water in de sloot staat. In onderstaande tabel zijn teeltvrije zones voor een aantal gewassen vermeld. Nieuw is dat voor braakliggend land een spuit- en mestvrije zone van 50 cm geldt.

    AFSTANDEN TEELTVRIJ ZONE ACTIVITEITENBESLUIT:aardappelen, uien, wortelen en bollen 150 cmvaste planten en bomen (neerwaarts) 150 cmbomen (zijwaarts) 500 cmgranen en graszaad 25 cmoverige gewassen 50 cm

    SPUIT EN MESTVRIJE ZONE:grasland 25 cmbraakliggend land 50 cm

    Insteek

    Kantdop Spuitboom

    Teeltvrijezone

    Talud

    Driftarme

    dop

    Pleksgewijze bestrijding met een rugspuit met afschermkap in teeltvrije zone.

  • Met de kaarten ontwikkeld in het toolboxproject willen Agrodis, LTO, Nefyto en de Waterschappen met een eenduidige boodschap de telers ondersteunen bij het verminderen van de emissie van gewasbeschermingsmiddelen naar het oppervlaktewater. Er zijn kaarten beschikbaar met maatregelen voor de verschillende situaties en emissieroutes. December 2013.

    3. Reinigen machines en werktuigen

    Reinigen VeldspuitNaast het zichtbare vuil zitten er (onzichtbare) resten van gewasbeschermingsmiddelen op de spuit. Bij het schoonspuiten of bij een regenbui kan dit tot fl inke vervuiling van het oppervlaktewater leiden. Met gewasbeschermingsmiddelen vervuild water mag niet worden geloosd op het riool of op het oppervlaktewater. Een rioolwaterzuivering (rwzi) zuivert nauwelijks bestrijdingsmiddelen uit het water. Via het riool komen bestrijdingsmiddelen dus uiteindelijk weer in de sloot terecht. Het is daarom van belang de veldspuit op een goede manier te reinigen. Let op: een olieafscheider verwijdert gn bestrijdingsmiddelen uit het water!

    Uitwendige reiniging mag op 3 manieren:a. op een perceel, zodanig dat het waswater niet de sloot inloopt en

    op minimaal 5 meter afstand van de slootkant, b. op het erf mits het waswater wordt opgevangen en door een

    zuiveringsvoorziening (95% zuivering) wordt geleid,c. maximaal 2 keer per jaar op een onverhard deel van het erf en

    zodanig dat het waswater niet afstroomt naar oppervlaktewater.

    Inwendige reiniging:Het spoelwater van inwendige reiniging mag op 2 verschillende manieren worden verwerkt:a. op het perceel waar het betreffende gewasbeschermingsmiddel is

    toegepast (wel gelijkmatig verspreiden),b. op het erf als het waswater wordt opgevangen en door een

    zuiveringsvoorziening (95% zuivering) wordt geleid.

    Let op: bovenstaande regels gelden ook voor andere machines die in aanraking zijn geweest met gewasbeschermingsmiddelen, zoals poot- of zaaimachines!

    4. Stallen VeldspuitNa een bespuiting zit er nog middel op de spuit, dit middel kan tijdens een regenbui afspoelen en stroomt dan vaak direct naar de sloot of via een putje naar de riolering. Het advies is om de spuit altijd overdekt te stallen.

    De regels m.b.t. het stallen van de veldspuit zijn gelijk gebleven: op verhard oppervlak alleen overdekt, op onverhard oppervlak (advies minimaal 5 meter uit de sloot).

    Let op: dit geldt ook voor andere apparatuur die met gewas-beschermingsmiddel in aanraking is geweest!

    Meer informatie:www.helpdeskwater.nl Uw waterschap www.infomil.nl

    Ook zaaimachines moeten, als deze met gewasbeschermingsmiddelen in aanraking zijn geweest, worden gereinigd op een plaats waar het water wordt opgevangen. Het biofi lter op de achtergrond zorgt voor de zuivering van het waswater.

    Schoonmaken van de spuit op het erf zonder opvang kan een fl inke puntemissie veroorzaken.

  • Vermindering afspoeling door perceelsinrichtingToolbox emissiebeperking 2

    Meer informatie:Inhoudelijke info:www.akkerrandenfl evoland.nl/www.bloeiendbedrijf.nl/www.duurzameakkerranden.nl

    Subsidie info: Kijk op de site van uw waterschap of provincies voor subsidieregelingen voor randen. Met het nieuwe Gemeenschappelijk Landbouwbeleid ontstaan waarschijnlijk vanaf 2015 andere subsidiemogelijkheden voor randen.

    Lagunegreppel: locatie greppel van belangAls het geregend heeft, staan er soms fl inke plassen op de percelen. Veel telers graven dan een greppel om het regenwater af te voeren naar de sloot. Maar met regenwater gaan ook meststoffen en gewasbeschermingsmiddelen de sloot in. Probeer daarom het graven van greppels die direct afwateren naar de sloot te voorkomen of sluit deze aan op een lagunegreppel. Een lagune greppel ligt parallel aan de sloot, vangt het afspoelende water op en voorkomt daardoor directe afspoeling naar de sloot. Deze greppel is makkelijk met een ploeg te maken. Een akkerrand met diepgaande beworteling zorgt daarbij nog voor een fi lterende werking alvorens het resterende water de sloot ingaat. Een opvang aan het einde van de lagunegreppel is een ander alternatief om het water niet te laten uitspoelen naar de sloot.

    Afspoeling vanaf het perceel is een belangrijke route waardoor gewasbeschermingsmiddelen in de sloot terecht komen. Afspoeling wordt meestal veroorzaakt door fl inke regenbuien, weinig organische stof in de bodem (afhankelijk van bodemsoort), bodemverdichting of het graven van greppels naar de sloot. Een aantal praktische inrichtingsmaatregelen om afspoeling en wateroverlast te verminderen of te voorkomen zijn:

    1. Fysieke maatregelen afspoeling

    Akkerranden als buffer langs sloot Het aanleggen van een bufferzone tussen het gewas en de sloot helpt afspoeling te verminderen. Er ontstaat minder lekkage naar de sloot, simpelweg omdat de afstand tussen gewas en sloot groter is. Als deze zone ook nog ingezaaid wordt met een bloemen- of kruidenmengsel dan verstevigt dat de bodem en is er een fysieke buffer gecreerd tegen afspoeling. Een ingezaaide akkerrand is ook nuttig voor biodiversiteit en natuurlijke vijanden, waardoor het soms mogelijk is het aantal bespuitingen met insecticiden te verminderen.

    Nadelen De akkerrand neemt productieoppervlakte in. Chemische bestrijding alleen pleksgewijs toegestaan. Veronkruiding kan mogelijk probleem vormen.

    Voordelen Minder afspoeling naar de sloot Verhoging van het aantal natuurlijke vijanden voor plagen Soms vermindering van aantal bespuitingen met insecticiden Landschappelijke meerwaarde: positief imago van de sector.

    Nadelen Het kost arbeid en onderhoud om de lagunegreppel te graven en

    onderhouden. De ruimte van de lagunegreppel kan productieruimte in beslag

    nemen.

    Voordelen Minder uitspoeling van gewasbeschermingsmiddelen en

    meststoffen naar het oppervlaktewater. Aanleg door middel van een ploeg is goed uitvoerbaar.

    Voorbeeld lagunegreppel, bron: www.duurzameakkerranden.nl

    Cultuurgewas

    Lagune ofbuffergreppel

  • Met de kaarten ontwikkeld in het toolboxproject willen Agrodis, LTO, Nefyto en de Waterschappen met een eenduidige boodschap de telers ondersteunen bij het verminderen van de emissie van gewasbeschermingsmiddelen naar het oppervlaktewater. Er zijn kaarten beschikbaar met maatregelen voor de verschillende situaties en emissieroutes. December 2013.

    Drempels in ruggenteeltAfspoeling op (hellende) percelen heeft verlies aan vruchtbare grond, water en gewasbeschermingsmiddelen tot gevolg. Het aanleggen van drempels tussen de ruggen is een zeer doeltreffende oplossing om erosie tegen te gaan. Op vlakke percelen voorkomt het dat water naar de natte plekken op het perceel loopt. Dit kan met behulp van een zogenaamde aardappeldrempelmachine die bij het frezen kleine drempels tussen de ruggen aanbrengt. Bij regen houden deze drempels het water tegen, zodat het de grond in sijpelt in plaats van af te spoelen. De drempels houden het een groeiseizoen vol en kunnen in alle ruggenteelten worden ingezet.

    Meer informatie:http://www.pcainfo.bewww.inagro.be

    2. Maatregelen ter verbetering bufferend vermogen bodem Met een goede bodemkwaliteit en -structuur voorkomt u wateroverlast, plassen op het land en afspoeling naar de sloot. Zorg daarom voor voldoende organische stof in de bodem en pas geen grondbewerking toe als het te nat is.

    Bufferend vermogen: Toevoer van organische stof, zoals ruige mest, groenbemesters en bodembedekking stimuleren een actief bodemleven. Het bodemleven maakt de bodem los, mengt organisch materiaal en maakt porin in de bodem. Een actief bodemleven (en dan vooral de wormen) zorgt in combinatie met organische stof voor een betere structuur in de bodem waardoor het bufferend vermogen van de grond verbetert. De bodem houdt dan meer vocht vast als het regent en heeft in tijden van droogte meer vocht beschikbaar voor het gewas. Sommige groenbemesters kunnen daarnaast ook helpen tegen aaltjes en schimmels, zoals bladrammenas en gele mosterd.

    Bodemverdichting: Een goede bodemstructuur helpt ook tegen bodemverdichting (gelet moet ook worden op niet te zware machines, bandendruk, etc.) Niet-kerende grondbewerking is een techniek die de bodem minder intensief bewerkt. Zo wordt het bodemleven niet gestoord. Dit leidt tot een betere structuur en minder natte plekken en afspoeling naar de sloot. Een vast rijpadensysteem kan ook gunstig effect hebben op de bodemstructuur en het bodemleven.

    Meer informatie:www.spade.nl www.veldleeuwerik.nl www.nietkerendegrondbewerking.nl

    Nadelen Drempels kunnen bij zeer hevige neerslag hun functie verliezen

    Voordelen Vermindert erosie: behoud van vruchtbare bodem Voorkomt natte plekken op perceel Sterke vermindering van afspoeling (20 tot 70x lager) Schoner oppervlaktewater Betere benutting neerslagwater Geschikt voor alle ruggenteelten

    Bron: pcainfo

    Het aanleggen van drempels tussen de ruggen houdt water vast op het perceel en gaat erosie tegen.

    Een goede bodemkwaliteit voorkomt plasvorming. Door het graven van greppels gaan, met het water, ook gewasbeschermingsmiddelen en nutrinten de sloot in.

  • Vermindering drift door perceelsinrichtingToolbox emissiebeperking 3

    Tijdens het spuiten kunnen fi jne druppels gewasbeschermingsmiddel verwaaien (drift) en in de sloot terechtkomen. Dit kan zorgen voor overschrijding van de waterkwaliteitsnormen. Het aantreffen van een bepaald middel in normoverschrijdende concentraties kan extra restricties tot gevolg hebben: bijvoorbeeld een bredere teeltvrije zone of hogere eisen aan driftreductie (naar de 90%). Het is zelfs mogelijk dat het middel uit de markt gehaald wordt. Het is dus belangrijk om drift zoveel mogelijk te voorkomen. Naast driftreducerende doppen en -spuittechnieken, kan drift ook gereduceerd worden door te letten op perceelsinrichting. Op deze kaart zijn een aantal praktische inrichtingsmaatregelen omschreven.

    1. Bredere teeltvrije zone Een bredere teeltvrije zone (die ook niet bespoten wordt), vermindert de drift sterk. Uit onderzoek blijkt dat bij een teeltvrije strook van 3,5 meter 80% minder middel in de sloot terecht komt dan bij een strook van 1,5 meter. Verbreding van de teeltvrije zone kan dus het wegwaaien van gewasbeschermingsmiddelen aanzienlijk beperken.

    2. VanggewasEen vanggewas is een aaneengesloten rij bomen, struiken of andere gewassen, die tijdens het spuiten met gewasbeschermingsmiddelen aanwezig is. Het vanggewas moet minstens even hoog zijn als de bovenste spuitdop van de spuit, al vroeg in het voorjaar een goede lengte hebben en in het blad staan. Hierdoor wordt de drift opgevangen en komt het middel niet in het oppervlaktewater terecht. Zo kan een smalle strook triticale (graangewas) van 50cm breed al 60% tot 90% van de drift opvangen (onderzoek van PPO).

    Tijdstip MaximaleVanggewas Tijdstip 50cm vanggewas lengte hoog versleten on bemest

    Haver enZomertarwe Eerste helft juni Eind augustus 85-95 cm

    Zomergerst Eerste helft juni Eind augustus 50-75 cm

    Wintertarwe Eerste helft mei Begin september 60-85 cm

    Triticale enrogge Half mei Begin september 120-150 cm

    Tweede helftMais juni Oktober 120-150 cm

    Vezelhennep Eerste helft juni Oktober 130-160 cm

    Bladrammenasen gele Tweede helft

    mosterd juni Half juli 60-80 cm

    Olifantsgrasen riet Maart n.v.t. 250-270 cm

    Tweede helftVeldbonen mei Half september 150-175 cm

  • Met de kaarten ontwikkeld in het toolboxproject willen Agrodis, LTO, Nefyto en de Waterschappen met een eenduidige boodschap de telers ondersteunen bij het verminderen van de emissie van gewasbeschermingsmiddelen naar het oppervlaktewater. Er zijn kaarten beschikbaar met maatregelen voor de verschillende situaties en emissieroutes. December 2013.

    Meer informatie:http://www.kennisakker.nl/kenniscentrum/document/vanggewassen-op-het-akkerbouwbedrijfhttp://www.duurzameakkerranden.nl/downloads/Inventarisatie_Kansen_voor_Duurzame_Akkerranden.pdfhttp://www.schoon-water.nl/home/pdf/SW-brochure2012.pdfhttp://www.kennisakker.nl/kenniscentrum/document/gif-sloot-door-drift-kun-je-voorkomen#Teeltvrije_stroken_of_bufferstroken

    5. EmissieschermEen emissiescherm is een scherm van ondoorlatend materiaal of van gaas dat minimaal de helft van de wind tegenhoudt. Het wegwaaien van gewasbeschermingsmiddelen naar het oppervlaktewater kan daardoor worden beperkt. Een emissiescherm moet minstens even hoog zijn als de bovenste in gebruik zijnde spuitdop. Bij het plaatsen van een emissiescherm moet men wel rekening houden met de regels - de Keur - van het waterschap.

    6. WindsingelWindsingels of struweelhagen langs sloten kunnen (mits ze in blad staan tijdens de bespuiting) heel goed wind opvangen en dus ook voorkomen dat gewasbeschermingsmiddelen in het oppervlaktewater terecht komen. Windsingels bestaan uit verschillende soorten, zoals eik, liguster, haagbeuk, meidoorn, vlier en populier. Zwarte els trekt de meeste natuurlijke vijanden aan, die een positief effect hebben op natuurlijke plaagbestrijding. Dit heeft weer een gunstig effect op het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen.

    3. Akkerrand Het aanleggen van akkerranden zorgt niet alleen voor driftreductie, maar vermindert ook de afspoeling van gewasbeschermingsmiddelen naar de sloot. Tegelijkertijd bieden deze randen een thuishaven aan allerlei natuurlijke vijanden die plaaginsecten in het gewas te lijf gaan. Hierdoor is het soms mogelijk het aantal bespuitingen met insec-ticiden te verminderen. De drift vermindert met 37% bij 3 meter brede randen en 60% bij 6 meter brede randen. Daarnaast worden randen maatschappelijk erg gewaardeerd.

    4. Tip: combineer teeltvrije zone en vanggewas/akkerranden!Een teeltvrije zone is al verplicht. Door deze zone te combineren met een vanggewas of als akkerrand in te richten, wordt de drift nog eens extra verminderd. Een teeltvrije zone met een vanggewas mag - zoals aangegeven in het Activiteitenbesluit - smaller zijn. Deze combi levert extra productieruimte op en reduceert de drift aanzienlijk. Onderzoek wijst uit dat een zeer open vanggewas al 50% meer drift opvangt dan kort gras op de teeltvrije strook.

    Nadelen Kost productieruimte Chemische bestrijding alleen pleksgewijs toegestaan

    Voordelen Vermindering drift Verhoging natuurlijke vijanden

    Verlaging insecticidengebruik

    Landschappelijke waardering burgers

    Vanggewas functioneel voor organische stof bodem

  • Voordelen sterk verminderde drift behoud middelenpakket

    Nadelen voor enkele bespuitingen (o.a. in ui) zijn grovere druppels minder effectief

    Driftreducerende spuittechniekenToolbox emissiebeperking

    4

    Tijdens het spuiten kunnen jne druppels gewasbeschermingsmiddel verwaaien (drift) en in de sloot terechtkomen. Dit kan leiden tot overschrijding van de waterkwaliteitsnormen. Het veelvuldig aantreffen van een bepaald middel in normoverschrijdende concentraties kan extra restricties tot gevolg hebben: bijvoorbeeld een bredere teeltvrije zone of hogere eisen aan driftreductie (naar de 90%). Het is zelfs mogelijk dat het middel uit de markt gehaald wordt.

    Het is wettelijk verplicht om driftarme doppen en kantdoppen (minimaal 50% driftreductie) te gebruiken binnen de eerste 14 meter langs de sloot. Er zijn plannen om deze regel in de nabije toekomst te veranderen naar 75% driftreductie op het hele perceel.

    Drift kan verminderd worden door het gebruik van driftarme doppen, inzet van driftreducerende spuittechnieken en toevoeging van addi-tieven. Deze onderdelen worden hieronder kort beschreven.

    1. Driftarme doppen Kleine druppels gewasbeschermingsmiddel zijn gevoeliger voor verwaaiing dan grotere druppels. Een driftarme dop geeft daarom bij een bepaald drukbereik grotere druppels dan een gangbare spleetdop. Er zijn verschillende type doppen die zorgen voor een driftreductie van 50% tot 95%. Ook het gebruik van een kantdop is erg belangrijk om drift te verminderen naar de sloot. Elektrische kantdoppen (te bedienen vanuit de cabine) verbeteren het gebruiksgemak aanzienlijk. De actuele lijst met toegelaten driftreducerende doppen is te vinden op www.helpdeskwater.nl.

    Kosten De kosten van driftarme doppen lopen sterk uiteen (3 - 10 per dop) afhankelijk van de uitvoering, vorm en het materiaal van de uitstroomopening (kunststof, roestvrijstaal, keramisch).

    2. LuchtondersteuningLuchtondersteuning op een veldspuit zorgt voor een neerwaarts gerichte luchtstroom. Hierdoor dringt de spuitvloeistof dieper in het gewas door. De luchtstroom zorgt er ook voor dat de jnere druppels minder kans hebben om weg te waaien (minder drift). Doordat het gewas wordt open geblazen en in beweging komt, komt de vloeistof zowel op de boven- als onderkant van het blad. Dit is met name voor contactmiddelen van groot belang voor een effectieve bespuiting.

    Kosten De meerkosten voor luchtondersteuning liggen tussen de 20.000 en 25.000.

    Foto: DLV plant

    Voordelen Ef cintere werking middelen door betere indringing en

    bedekking Door beter effectiviteit, vaak middelreductie (15-30%) mogelijk Driftreductie (tot 95%) Hogere rijsnelheid mogelijk met hetzelfde resultaat Meer spuitbare dagen Capaciteitsverhoging: minder water nodig per hectare

    Nadelen Verkeerde instelling van het systeem kan juist leiden tot meer drift. Systeem vraagt meer motorvermogen van tractor

    Meer informatie:www.hardi-twin.comwww.agrifac.euwww.dammannspuiten.nlwww.chdeefting.nlwww.kennisakker.nl

  • Voordelen sterke driftvermindering vaak betere uitvloeiing en aanhechting

    vaak doseringsverlaging mogelijk

    Nadelen soms hogere kosten

    4. Driftreducerende Additieven Driftreducerende additieven zijn middelen die toegevoegd worden aan de spuitvloeistof. Deze middelen hebben een sterke anti-drift werking, omdat de druppels door het toegevoegde additief zwaarder en minder jn zijn. Hierdoor verwaaien de druppels minder snel. Een driftredu-cerend additief kan ook het uitvloeien en aanhechten van het gewas-beschermingsmiddel aan het blad verbeteren. Onderzoek laat zien dat er 20% meer gewasbeschermingsmiddel op het blad terecht komt met een additief dan zonder enige toevoeging. Vraag uw adviseur welke ad-ditieven driftreducerend zijn.

    Kosten De kosten voor additieven variren, van 5 tot 35 per hectare.

    Met de kaarten ontwikkeld in het toolboxproject willen Agrodis, LTO, Nefyto en de Waterschappen met een eenduidige boodschap de telers ondersteunen bij het verminderen van de emissie van gewasbeschermingsmiddelen naar het oppervlaktewater. Er zijn kaarten beschikbaar met maatregelen voor de verschillende situaties en emissieroutes. December 2013.

    zonder additief met additief

    Foto: www.greena.nl

    3. WingsprayerDe Wingsprayer is een gewasopenende spuittechniek die gebruik maakt van luchtgeleiding om ook jne spuitdruppels in het gewas te spuiten. Een vleugel gemonteerd op de spuitboom geeft neerwaartse luchtstroom in het gewas waarbij de vleugel ook het gewas tijdens het rijden opent. De spuitvloeistof wordt hierdoor dieper het gewas ingedrukt met als gevolg een betere bedekkingsgraad. Door de hogere effectiviteit is vaak middelreductie mogelijk. De techniek kan in principe worden toegepast voor alle typen middelen in alle volvelds geteelde gewassen (ook als het gewas nog niet boven de grond staat).

    Kosten De prijs van het Wingsprayer spuitsysteem is bruto 600,- per meter werkbreedte (incl. Dophouders en spuitdoppen). Gemiddeld hebben telers hun investering in 2 tot 4 jaar terugverdiend.

    Voordelen verbeterde indringing en bedekking van het gewas door verbeterde effectiviteit middelreductie (10%-30%) mogelijk 70% tot 99% driftreductie meer spuitbare dagen per jaar weinig kans op schade naast gelegen percelen of overlast voor

    omwonenden verhoging capaciteit door hogere rijsnelheid en minder vaak vullen van de spuittank spuitboom is stabieler door contact met gewas systeem werkt aerodynamisch, geen ventilatoren nodig

    Nadelen een juiste spuitboomhoogte is belangrijk, dit moet vaak

    handmatig gecontroleerd worden (er kan echter ook gebruik worden gemaakt van automatische boomhoogteregeling)

    bij het wenden op de kopakkers is het systeem gevoelig voor wind. Dit effect is volgens de fabrikant bij de laatste doorontwikkeling vrijwel verdwenen.

    Meer informatie:www.wingssprayer.comwww.youtube.com (o.a. Sleepdoek in de praktijk)

  • Technische innovaties op de spuitToolbox emissiebeperking 5

    Er bestaan diverse technische innovaties voor spuitmachines die zorgen dat er geen spuitvloeistof wordt verspild of onbedoeld in het milieu komt. Op deze kaart zijn de volgende technieken beschreven: GPS sectie- en dopafsluiting, ringleidingsysteem en reinigingsset voor de buitenkant.

    1. GPS sectie- en dopafsluitingHet gaat hier om een combinatie van twee technieken, namelijk navigeren over het perceel middels GPS en het afsluiten van delen van de spuitboom. Beide technieken zijn erop gericht dubbele bespuiting en onbespoten stukken te minimaliseren. Veel nieuwe aangeschafte spuitmachines worden met GPS-sectiesluiting uitgerust. Maar de techniek kan, op spuiten jonger dan 10 jaar, vaak ook als losse set gemonteerd worden. Telers kunnen hierdoor ongeveer 6% tot 8% op het middel besparen. Winst voor de portemonnee en het milieu.

    Geautomatiseerde sectieafsluitingEen GPS-ontvanger is verbonden met een spuitcomputer en sluit secties af waardoor overlap op reeds bespoten gedeeltes voorkomen wordt. Afhankelijk van het systeem is een nauwkeurigheid van enkele meters tot enkele centimeters mogelijk. DGPS (Differential Global Positioning System) kan een nauwkeurigheid van 10 tot 30 cm bereiken. Bij RTK-GPS (Real Time Kinematic) is een nauwkeurigheid van 2 cm haalbaar. Ook is het mogelijk om kaarten van het perceel in te voeren waarmee alleen die plekken die binnen het perceel zijn aangewezen ook daadwerkelijk worden gespoten.

    Secties van 1,5 meter in opmarsSecties van 3 of 4,5 meter lang zijn standaard. Secties van 1,5 meter zijn echter in opmars. Het is ook mogelijk om de verschillende doppen apart aan te sturen op basis van GPS signaal (0,5m). In de praktijk blijkt dit een minder rendabele oplossing. Er wordt relatief weinig overlap bespaard ten opzichte van 1,5 meter secties, maar er zijn wel drie keer zoveel sectieafsluitingen nodig.

    Kosten De meerkosten voor GPS sectieaansturing kunnen uiteen lopen, afhankelijk van het systeem dat wordt aangeschaft. Plaatsbepaling met een nauwkeurigheid van 10-30 cm (dGPS) kost zon 10.000,- extra. Voor RTK GPS (2 cm) zijn de meerkosten ongeveer 15.000 tot 25.000,-, afhankelijk van het merk. De terugverdientijd van GPS sectieafsluiting is afhankelijk van het areaal, het aantal bespuitingen en de gebruikte middelen. Gemiddeld is deze 3 tot 7 jaar.

    Meer informatie:www.kennisakker.nlwww.schonemaas.org

    Nadelen Bij gebruik van veel secties treden er problemen op met het

    reguleren van de druk. Hier zijn echter technische oplossingen voor (zoals een luchtgestuurde drukregelaar).

    Uniformiteit en compatibiliteit verschillende systemen

    Voordelen Gebruiksgemak voor de bestuurder Besparing op middel (6 tot 8%)

    Voorkomen van gewasschade door minder overlap

    Geen onbespoten stukken in het perceel

    Spuiten in het donker wordt gemakkelijker (eventueel met (LED)verlichting)

    Foto: Amazone

  • Met de kaarten ontwikkeld in het toolboxproject willen Agrodis, LTO, Nefyto en de Waterschappen met een eenduidige boodschap de telers ondersteunen bij het verminderen van de emissie van gewasbeschermingsmiddelen naar het oppervlaktewater. Er zijn kaarten beschikbaar met maatregelen voor de verschillende situaties en emissieroutes. December 2013.

    2. Ringleidingsysteem Een rondpompsysteem in de ringleiding zorgt ervoor dat tijdens het roeren, de vloeistof in de spuit tot aan de doppen wordt rondgepompt. Hierdoor wordt overal in de spuitboom meteen de juiste concentratie bereikt. Het is hierdoor niet nodig om de veldspuit stilstaand op druk te brengen alvorens te gaan rijden. Er gaat dus geen spuitvloeistof verloren en er treedt ook geen ongewenste over- of onderdosering op. Indirect vermindert een ringleiding dus ook het risico op afspoeling en drift, zonder dat de effectiviteit in gevaar komt. Ook is met een ringleiding de kans op verstopping kleiner omdat de vloeistof niet stil staat in de leidingen.

    KostenDe kosten liggen rond de 1.500 - 5.000, afhankelijk van boombreedte en machine uitrusting.

    3. Reinigingsset buitenkant veldspuitUitwendige reiniging van de veldspuit op het erf kan, bij het ontbreken van een goede opvangvoorziening, leiden tot een fl inke puntemissie. Het is dan beter om de buitenkant van de veldspuit op het net bespoten perceel schoon te spuiten. Hiervoor bestaan speciale spuitlansen. Een spuitlans wordt aangesloten op de schoonwatertank. Blijf bij het schoonmaken wel op ruimte afstand van de sloot (minimaal 5 meter).

    Voordelen Uit alle doppen komt direct de juiste hoeveelheid en

    concentratie spuitvloeistof zodra de hoofdkraan open is.

    Stilstaand spuiten op kopakkers wordt vermeden

    Spuitfouten (V-vormig beeld) bij start spuiten vermeden

    Vloeistof blijft met sectieafsluiting door leiding stromen: dit voorkomt verstoppen van doppen

    Leidingen kunnen gespoeld worden met schoon water, terwijl middel in tank zit

    Voordelen Reiniging op het perceel mogelijk Minder kans op puntemissie van gewasbeschermingsmiddel naar

    de sloot

    Reiningsset achter op de veldspuit

  • Driftreductie in de fruitteeltToolbox emissiebeperking

    6

    In de fruitteelt is drift is een belangrijke emissieroute waardoor gewasbeschermingsmiddelen in de sloot terecht komen. Dit kan leiden tot overschrijding van de waterkwaliteitsnormen. Het veel-vuldig aantreffen van een bepaald middel in normoverschrijdende concentraties kan extra beperkingen tot gevolg hebben: bijvoorbeeld een bredere teeltvrije zone of hogere eisen aan driftreductie (naar 90%). Het is zelfs mogelijk dat het middel uit de markt gehaald wordt.

    In de fruitteelt (zijwaartse bespuiting) is, langs een watervoerende sloot, een teeltvrije zone van 9 m verplicht. Deze teeltvrije zone mag versmald worden bij gebruik van emissiereducerende technieken (zie tabel). Voor sommige middelen gelden strengere eisen, lees daarom altijd het etiket.

    1. Driftreducerende doppen Kleine druppels gewasbeschermingsmiddel zijn gevoeliger voor verwaaiing dan grotere druppels. Een driftreducerende dop geeft grotere druppels dan een gangbare spleetdop, met behoud van een effectieve bespuiting. Er zijn verschillende type doppen die zorgen voor een driftreductie van 50% tot 95%. Deze driftreductie wordt alleen gehaald bij de juiste druk! De actuele lijst met toegelaten driftreducerende doppen in de fruitteelt n de bijbehorende spuitdruk is te vinden op www.helpdeskwater.nl (zoek op lijst driftarme spuitdoppen).

    Kosten De kosten van driftarme doppen verschillen afhankelijk van de uitvoering, vorm en het materiaal van de uitstroomopening (kunststof, roestvrijstaal, keramisch). De kosten zijn ongeveer 100 tot 200 per spuit.

    Nadelen meer aandacht nodig voor zorgvuldig en schoon werken ter

    voorkoming van het verstoppen van doppen meer aandacht nodig voor een goed spuitbeeld

    Voordelen sterk verminderde drift met behoud van effectiviteit bespuiting

    Bron: DLV Plant

    Minimale teeltvrije Emissiebeperkende maatregelen* zone 9 meter Geen

    6 meter Aangrenzend aan de kopakker, bij enkelzijdige bespuiting van de laatste gewasrij in de richting van

    het perceel

    4,5 meter Indien gebruik wordt gemaakt van een refl ectiescherm

    Axiaal- of dwarsstroomspuit met 50% of 75% driftreducerende spuitdoppen, met enkelzijdige bespuiting van de laatste gewasrij in de richting van

    het perceel

    3 meter Wannerspuit met refl ectieschermen en venturidop (Spuitdruk max. 7 bar, Lechler ID90-015, ventilator 1400 toeren)

    Axiaal- of dwarsstroomspuit met 90% of 95% driftreducerende spuitdoppen, met enkelzijdige bespuiting van de laatste gewasrij in de richting van

    het perceel

    KWH meerrijige boomgaardspuit, type k1500-3R2, uitgerust met het Variable Lucht Ondersteunings Systeem (VLOS) (Albuz ATR lila spuitdoppen of vergelijkbare en/of grovere doppen, spuitdruk max.

    7 bar, rijsnelheid max. 6 km/uur)

    Tunnelspuit

    Biologische teelt

    Dwarsstroomspuit met refl ectieschermen en emissiescherm

    Windhaag of -singel

    Teeltvrije zones in de teelt van appel, peer en overige pit- en steenvruchten

    * De blauwgekleurde maatregelen zijn afkomstig van de Technische Commissie Techniekbeoordeling (TCT) en zijn een advies aan waterbeheerders. De waterbeheerder beslist of de maatregelen ook in zijn beheergebied mogen worden toegepast. Controleer daarom de eisen van uw waterschap! Voor de maatregelen uit het Activiteitenbesluit (groen) is geen toestemming van het waterschap nodig.

    Het verschil in drift is duidelijk zichtbaar bij toepassing van venturidoppen(onderste foto)

  • Met de kaarten ontwikkeld in het toolboxproject willen Agrodis, LTO, Nefyto en de Waterschappen met een eenduidige boodschap de telers ondersteunen bij het verminderen van de emissie van gewasbeschermingsmiddelen naar het oppervlaktewater. Er zijn kaarten beschikbaar met maatregelen voor de verschillende situaties en emissieroutes. December 2013.

    3. Variabele Luchtondersteunings Systeem (VLOS)KWH Holland heeft een systeem ontwikkeld waarbij de luchtuitgifte links en rechts variabel is. Op de spuitmachine is een sensor gemonteerd die windsnelheid en windrichting meet. Deze informatie gaat naar een spuitcomputer die zorgt voor aansturing van de luchtuitgifte. Tegen de wind in wordt dan meer lucht gebruikt, dan met de wind mee. Bij windstil weer bijvoorbeeld 50-50%, en bij hardere wind 80-20%. Bij het indraaien van de volgende rij, meet de sensor een andere windrichting en zal een signaal naar de computer geven. De luchtuitgifte wordt automatisch aangepast. Door toepassing van een drierijige spuit met VLOS en driftreducerende doppen neemt de drift sterk af: minimaal 95%. Hierdoor mag, bij toepassing van deze techniek ongeacht het type spuitdop- de teeltvrije zone worden verminderd tot 3 meter. Mits in het buitenste pad aan de kant van het oppervlaktewater (aan de buitenkant van de laatste bomenrij), de spuitdoppen en de luchtondersteuning met behulp van het VLOS-systeem richting het oppervlaktewater zijn uitgeschakeld.

    Kosten De meerprijs voor VLOS is ongeveer 3.600 (bij drierijige spuit). VLOS inclusief spuitcomputer met digitaal touchscreen kost 7.000.

    2. Wannerspuit met refl ectieschermenDe Wannerspuit heeft schermen aan de buitenkant die spuitvloeistof die door de boom heen dringt opvangen en weer terug in de tank leiden. Er zijn verschillende uitvoeringen maar de meest gebruikte is een 2-rijige spuit. Door de refl ectieschermen wordt 25 tot 30% van de spuitvloeistof teruggewonnen bij bespuiting van een gewas met weinig blad. Bij een gewas met meer blad neemt dat af. De schermen zorgen bovendien voor een driftreductie van gemiddeld 55%. De spuit kent een aantal technische mogelijkheden om de spuitrichting aan te passen aan de windrichting en -snelheid waardoor het terugvangeffect wordt verbeterd. De Wanner refl ectiespuit is geschikt voor de meeste enkele rij beplantingen van appel en peer. Bij hogere bomen en in percelen waar een wat bredere V-haag staat (bijvoorbeeld in peer) is de techniek lastig toepasbaar.

    Kosten Een Wannerspuit kost tussen de 35.000 en 40.000, afhankelijk van het exacte type en wensen van de fruitteler.

    Nadelen Toepasbaarheid in hoge bomen en bij brede V-hagen is beperkt Grotere draaicirkel en daardoor bredere kopakker nodig In- en uitklappen kost relatief veel tijd, dus bij bedrijven met

    veel kleine percelen is de tijdwinst beperkt Alleen met aanvullende maatregelen (bredere teeltvrije zone

    of driftreducerende spuitdoppen (alleen Lechler ID90-015) of emissiescherm) te gebruiken op percelen langs

    oppervlaktewater.

    Voordelen 25 tot 30% middelbesparing door terugwinnen spuitvloeistof Arbeidsbesparing, doordat twee rijen tegelijk gespoten worden 55% driftreductie

    Nadelen patent alleen bij KWH Holland

    Voordelen Minimaal 95% driftreductie (bij drierijer en 75%

    driftreducerende doppen) betere bladbedekking

    arbeidsbesparing door meerrijige variant

    De Wannerspuit wint door zijn refl ectieschermen 25 tot 30% spuitvloeistof terug en heeft een driftreductie van 55%.

    VLOS zorgt door de variabele luchtuitgift naar links en rechts voor 95% driftvermindering.

    Meer informatie: www.kruse.nl

    Meer informatie: www.kwhholland.nl

    Buiten bovenstaande maatregelen zijn er natuurlijk ook nog andere mogelijkheden om drift tijdens de bespuiting te verminderen. Bijvoorbeeld de tunnelspuit waarbij 30% middel bespaard kan worden door terugwinning en die voor 85% minder drift zorgt. Ook maatregelen op het perceel, zoals emissieschermen of een windhaag houden veel drift tegen.

  • Pleksgewijze toepassing van middelenToolbox emissiebeperking

    7

    Het is niet altijd nodig om volvelds gewasbeschermingsmiddelen toe te passen. Soms kan worden volstaan met pleksgewijze aanpak van ziekte of plaaghaarden. Dit spaart middel n voorkomt onnodige emissies. Er is een aantal technieken dat gebruikt kan worden voor pleksgewijze toediening van gewasbeschermingsmiddelen.

    1. MiddelinjectieMiddelinjectie maakt het mogelijk om op een deel van het perceel een extra middel toe te voegen aan de spuitvloeistof. Tijdens de bespuiting wordt het middel vanuit het originele fust of een andere voorraadtank rechtstreeks genjecteerd in de spuitleiding. Menging gebeurt in de spuitpomp of een aparte mengkamer. Hierna gaat de vloeistof naar de doppen en wordt verspoten. Een voorbeeld van het gebruik van middelinjectie voor pleksgewijze toepassing is terbutylazin in mais tegen melde. Dat wordt dan bij een herbicide bespuiting alleen toegediend op de plekken waar dat specifi eke onkruid aanwezig is. De rest van het perceel kan dan met de standaard mix worden gespoten.

    Kosten De kosten voor middelinjectie zijn ongeveer 10.000 per te injecteren middel. Elk te injecteren middel heeft een eigen injectie-unit nodig.

    2. LVS lansDe Laag Volume Strooilans (LVS-lans) is eigenlijk geen spuittechniek, maar een strooitechniek. De LVS-lans werkt namelijk met een strooischijf i.p.v. een spuitdop. Deze schijf zorgt voor uniforme, vrij grove druppels die niet gevoelig zijn voor drift. Het middel wordt egaal verdeeld, met een minimale hoeveelheid water. Dit gebeurt laag bij de grond en zonder overdruk. Met de LVS-lans is slechts 10 tot 25 liter per hectare (volvelds) nodig. Dat scheelt dus fl ink in kilos op de rug. Deze lvs-lans is geschikt voor het spuiten van nagenoeg alle contact- en bodemherbiciden. Door de optimale bedekking en minimale drift kan er tot 50% bespaard worden op middel. De lans is leverbaar in diverse werkbreedtes (van 10 tot 120 cm) en kan pleksgewijs, in stroken of grote oppervlakten toegepast worden.

    KostenDe prijzen voor de LVS-lans variren van 1.100 tot 1.200 (LVS-lans) tot 2000 tot 6000 voor een opbouwset (voor rijenspuit).

    Meer informatie:www.agricult.nl

    www.schoon-water.nl

    Nadelen Niet alle formuleringen kunnen direct genjecteerd worden Aparte spoelwatertank nodig voor reinigen fust Bediening van systeem vraagt veel deskundigheid en kennis van

    zaken Hoge kosten

    Voordelen Altijd de juiste hoeveelheid spuitvloeistof Bij onderbreking spuiten blijft geen middel in tank en leiding zitten Mogelijkheid om tijdens bespuiting de dosering van middelen te

    variren Verschillende gewassen en verschillende middelcombinaties

    kunnen met n tankvulling gespoten worden Geen inwendige reiniging van spuit nodig: tijdbesparing en geen

    restvloeistof en reinigingswater Minder tot geen contact met middel voor gebruiker

    Voordelen Arbeidsgemak: minder kilos op de rug Minder spuitvloeistof nodig

    Door effectieve bespuiting minder middel nodig

    Tijdsbesparing door minder vaak spuitvloeistof bijtanken

    Grotere capaciteit

    Door de optimale bedekking en minimale

    drift kan met de LVS lans tot 50% op middel worden bespaard.

    Bron: Jorg Tnjes

    Met middelinjectie kunt u op een deel van het perceel een extra middel toevoegen aan de spuitvloeistof. Een volveldse bespuiting met dat middel is dan niet nodig.

  • Met de kaarten ontwikkeld in het toolboxproject willen Agrodis, LTO, Nefyto en de Waterschappen met een eenduidige boodschap de telers ondersteunen bij het verminderen van de emissie van gewasbeschermingsmiddelen naar het oppervlaktewater. Er zijn kaarten beschikbaar met maatregelen voor de verschillende situaties en emissieroutes. December 2013.

    4. Pleksgewijze onkruidbestrijding in een teeltvrije zone?Als er geen gewas staat in de teeltvrije zone, kan de onkruiddruk toenemen. Het heeft daarom de voorkeur om de teeltvrije zone in te zaaien met gras of een vanggewas. Binnen de teeltvrije zone langs een sloot mogen geen gewasbeschermingsmiddelen worden gespoten. De kans dat gewasbeschermingsmiddel in de sloot komt, is hier namelijk erg groot. Het toepassen van gewasbeschermingsmiddelen met technieken waarbij geen drift of meespuiten van de sloot optreedt, is wel toegestaan. Doe dit echter alleen als het echt noodzakelijk is en let er goed op dat er geen middel in de sloot terecht komt!

    Voorbeelden van toegestane technieken in de teeltvrije zone zijn:

    een strijkstok met contactmiddel

    een mankar (gangbaar in de bollenteelt): door de overkapping en grove, gelijkmatige druppels treedt er nagenoeg geen drift op.

    een afgeschermde handspuit: met deze techniek wordt met behulp van n spuitdop en een afschermkap vlak boven de grond het onkruid bespoten.

    3. Rugspuit: let op spuitdruk en juiste doseringDe rugspuit is een veelgebruikte techniek voor driftarme pleksgewijze onkruidbestrijding. Deze techniek is echter alleen bij de juiste instellingen effectief. Belangrijk bij de toepassing van een rugspuit of motorisch aangedreven handgedragen spuit is de spuitdruk. Bij veel rugspuiten is het erg moeilijk de druk te regelen en constant te houden. Zon 1,5 2 bar is optimaal om effectief te spuiten. Bij een hogere druk wordt de nevel jner (meer drift). Bovendien komt het middel niet op de plek waar je het wilt hebben. Een oplossing hiervoor is een drukregelaar. Voor een goed spuitbeeld en een effectieve bespuiting, is het verstandig om het fi lter in de slang van de rugspuit regelmatig schoon te maken. Let bij een rugspuit ook op het gevaar van overdosering. Een hogere dosering betekent niet dat het middel beter werkt. Bij systemische middelen kan overdosering averechts werken.

    KostenDe prijzen voor motorrugspuiten en/of motorrugvernevelaars liggen zo rond de 400 tot 800. Prijzen voor handbediende rugspuiten lopen uiteen van 90 tot 200

    Nadelen Gevaar voor ongewenste drift Lastig om met juiste spuitdruk te werken

    Voordelen Lage aanschafprijs, afhankelijk van de uitvoering

    Spuiten in de teelvrije zone is verboden.Pleksgewijs bestrijden in teelvrije zone is toegestaan, zoals hier met rugspuit en afschermkap.

  • Zijwaartse spuittechnieken in de boomteeltToolbox emissiebeperking 8

    Bij zijwaarts spuiten gaat er vaak middel verloren door drift. Als het middel in de sloot terecht komt, kan dit overschrijding van de waterkwaliteitsnorm veroorzaken. Bij bespuitingen van laanbomen is het vaak moeilijk om de top van de bomen te bereiken. Vaak worden axiaalspuiten gebruikt met een hoge capaciteit luchtondersteuning om zo hoog mogelijk een mist van middel de bomen in te blazen en zo de top van de bomen te bereiken. Dit veroorzaakt drift, waardoor de kans hoog is dat middel in de sloot terechtkomt. Vooral voor hogere bomen zijn weinig spuittechnieken beschikbaar die de drift reduceren en zorgen voor effi cint gebruik van het middel. De mastspuit en de Dragone TAV spuit zijn veelbelovende technieken en worden hieronder beschreven.

    1. Mastspuit tot 6 meter hoog Een mastspuit of torendwarsstroomspuit heeft rechtop staande spuitbomen tot 6 m hoog en geeft een betere verdeling en minder emissie van de spuitvloeistof in de laanboomteelt dan een gangbare axiaalspuit. De techniek is ontwikkeld door PPO, PRI, Damcon en een aantal telers. De spuit heeft 34 spuitdoppen aan twee kanten, die om de 25cm boven elkaar geplaatst zijn. Vanwege zijn lengte komt de mastspuit tot het topje van de meeste bomen. De mastspuit kan gebruikt worden met standaardspleetdoppen (80.015) of venturispleetdoppen (90.015). Het voordeel van de venturiwerking is dat lucht aangezogen wordt, waardoor lucht en vloeistof met elkaar vermengd worden. Hierdoor ontstaan zwaardere, met lucht gevulde druppels, die minder driftgevoelig zijn.

    Effectief bereikMeetresultaten van onderzoek van Plant Research International (WUR) laten zien dat het blad van de bomen tot op 6 meter bereikt wordt. Met een gemiddelde bedekking van 95% van het blad, hooguit 5 tot 6 procent van het blad wordt niet geraakt. Ter vergelijking: een axiaalspuit bereikt een hoogte van ongeveer 3 meter.

    Sensoren en milieuwinstDeze techniek werkt het effi cintst met venturispleetdoppen gecombineerd met sensoren. Sensoren detecteren of er bladgroen aanwezig is. Zodra er een open ruimte tussen de bomen is, gaat de spuitdop dicht. Hierdoor heeft de boomkweker minder middel nodig en wordt de drift verminderd. Uit metingen blijkt dat er 40% op het middel bespaard kan worden met een mastspuit met sensoren. Met een driftreductie tot 96%.

    Nadelen Nog weinig praktijkervaring

    Voordelen Effectievere werking middel door betere indringing en

    bedekking, ook op hoge boomhoogte Bereik tot 6 meter hoogte 95% bedekking van het blad Mastspuit met driftarme venturidoppen en sensoren geeft 96%

    driftreductie. Deze laatste variant geeft 40% besparing op middelgebruik

    De mastspuit bereikt d.m.v. venturidoppen en sensoren een driftreductie van 96%, en heeft een bereik tot 6 meter hoogte.

    Bron: Damcon

  • Met de kaarten ontwikkeld in het toolboxproject willen Agrodis, LTO, Nefyto en de Waterschappen met een eenduidige boodschap de telers ondersteunen bij het verminderen van de emissie van gewasbeschermingsmiddelen naar het oppervlaktewater. Er zijn kaarten beschikbaar met maatregelen voor de verschillende situaties en emissieroutes. December 2013.

    Nadelen Reikt iets minder hoog dan de mastspuit Driftreductie alleen visueel vastgesteld

    Voordelen Goedkoper dan de mastspuit Werkt driftreducerend Effectiever bereik door blaasmonden

    2. DRAGONE TAV spuit tot 5 meter Een andere spuit die driftreducerend werkt is de Dragone TAV spuit. De Dragone TAV is een getrokken of opbouw dwarsspuit en heeft een bereik tot 4 a 5 meter. De blaasmonden zorgen voor een gerichte bespuiting op het blad. Dit zorgt voor driftreductie en tegelijkertijd voor een effectiever middelbereik, en dus een mooier spuitbeeld. De driftreductie t.o.v. de axiaalspuit is nu alleen nog visueel vastgesteld. Deze spuit is verkrijgbaar bij Damcon in drie maten: 200, 400 liter en 1000 liter.

    Vergroot maatschappelijk draagvlakBinnen veel gemeenten doet zich een discussie voor over het bebouwen van een strook grond naast een boomkwekerij. Vaak bestaat de wens om nieuwe woningen binnen de 50 meter vanaf de perceelgrens te bouwen. De minimale afstand moet echter 50 meter zijn vanwege mogelijke drift van bespuitingen en ingestelde veiligheidseisen. Met technieken als de mastspuit kan de drift aanzienlijk verminderd worden, en zou van de norm van 50 meter afgeweken kunnen worden. Naast de effectieve werking en de milieuwinst is het dus ook maatschappelijk van belang om technieken als de mastspuit te gebruiken.

    Kosten De mastspuit kost ongeveer 20.000 en is verkrijgbaar bij Damcon. De versie met sensoren is nog niet praktijkrijp. De Dragone TAV is verkrijgbaar zonder sensoren. Deze reikt tot 5 meter. De 500 liter variant kost 6.785,- en de 1000 liter variant kost iets minder dan 10.000.

    Meer informatiehttp://edepot.wur.nl/249701 http://www.damcon.nl/machines/spuiten/mastspuit/

    Bron: Damcon

    Door de gerichte bespuiting van de blaasmonden reduceert de Dragone TAV spuit de drift en komt tot 5 meter hoogte.

  • Gentegreerde onkruidbestrijdingToolbox emissiebeperking 9

    Een gentegreerde bestrijding van onkruiden bestaat uit een slimme combinatie van preventieve en curatieve maatregelen. Eerst zoveel mogelijk voorkomen dat onkruiden een kans krijgen, goed waarnemen en op basis daarvan de bestrijdingstechniek bepalen. Mechanisch als het kan, chemisch als het moet.

    1. OnkruidpreventiePreventie van onkruid bestaat uit het voorkomen van nieuwe aanvoer van onkruidzaad op het perceel en het verminderen van de onkruiddruk voorafgaande aan de teelt. Er is een aantal verschillende preventieve maatregelen die in hetzelfde seizoen de onkruidbestrijding kunnen vergemakkelijken. Gunstige effecten worden bereikt met o.a. planten in plaats van zaaien, de keuze van zaaitijdstip, het aanleggen van een vals zaaibed en het afdekken van werktuigen die bij de (vals) zaaibedbereiding worden gebruikt. Dit is uiteraard afhankelijk van het type gewas.

    2. Goed waarnemenEen goede onkruidbestrijding start met een goede waarneming. Een bestrijding moet afgestemd zijn op het soort onkruid en het stadium van het onkruid.

    3. Mechanische onkruidbestrijding Mechanische onkruidbestrijding is in een aantal situaties en gewassen een goed alternatief voor de inzet van chemische middelen. Het probleem van negatieve effecten op de gewasgroei door chemische middelen wordt dan ook sterk verminderd. Belangrijk bij mechanische bestrijding is een egale, licht aangedrukte grond, zeer recht en regelmatig zaaien en/of planten en de juiste weersomstandigheden voor, tijdens en na de onkruidbestrijding. De juiste vochtigheid van de grond is daarbij zeer belangrijk. Mechanische onkruidbestrijding kan tussen en in een gewasrij uitgevoerd worden en ook voor het mechanisch bestrijden van onkruiden in ruggenteelten en het bestrijden van wortelonkruiden zijn er machines. Voor de bestrijding van wortelonkruiden zijn technieken als de Rod weeder en Kvik-Up beschikbaar. Een goede instelling is van belang om schade aan wortels en stengels van het gewas te voorkomen.

    Mechanische onkruidbestrijding tussen gewasrijenEggen en schoffelen zijn twee technieken om onkruid te bestrijden en kunnen in een groot aantal gewassen worden toegepast. Het doel is om jonge kiemende zaadonkruiden los te trekken. De capaciteit van wiedeggen ligt tussen de 2 en 10 ha per uur bij een werkbreedte van zon 6 meter. Een goede onkruidbestrijding in 1 werkgang is mogelijk met een schoffelmachine in de fronthef en een wiedeg in de achterhef. Schijvenschoffelmachines zijn geschikt om onkruid te bestrijden in op ruggen staande gewassen. Bij schoffelen worden technieken als gewasgeleid schoffelen, cameragestuurd schoffelen en GPS-gestuurd schoffelen steeds verder ontwikkeld en geoptimaliseerd. Dit vergroot de capaciteit en maakt het makkelijker voor de bestuurder.

    Mechanische onkruidbestrijding in gewasrijenMechanische onkruidbestrijding tussen rijen is te combineren met onkruidbestrijding in gewasrijen met vinger- en torsiewieders. Op deze manier is een zeer hoog percentage van het perceeloppervlak (>90%) mechanisch onkruidvrij te maken. De capaciteit van beide werktuigen is zon 1 ha per uur bij 3 m werkbreedte. Door gebruik van GPS kan de capaciteit worden verhoogd.

    Gewasgeleide schoffels worden gestuurd door de gewasrij. Dit kan zelfs in kleine, tere gewassen, mits de gewasrij vrij recht is.

    Vingerwieders pakken kleine en pas ontkiemde onkruiden in de gewasrij aan. De vingers zijn fl exibel en beschadigen het gewas niet.

  • Met de kaarten ontwikkeld in het toolboxproject willen Agrodis, LTO, Nefyto en de Waterschappen met een eenduidige boodschap de telers ondersteunen bij het verminderen van de emissie van gewasbeschermingsmiddelen naar het oppervlaktewater. Er zijn kaarten beschikbaar met maatregelen voor de verschillende situaties en emissieroutes. December 2013.

    4. LDS en MLHDMechanische onkruidbestrijding wordt vaak in combinatie met een Lage Doseringen Systeem (LDS) toegepast. Bij LDS wordt meerdere malen met een lage dosering middel op zeer klein onkruid gespoten. Door gebruik van lage doseringen ondervindt het gewas weinig last van de bespuiting. Met een MLHD-meter kan de Minimum Letale Herbicide Dosering worden bepaald. De minimum dosering waarbij het onkruid dood gaat. Kort na de bespuiting wordt een blad van het onkruid in het meetapparaat geklemd. Door een fotosynthese meting wordt dan vastgesteld of een onkruid dood gaat. De MLHD-meter ziet dit al voordat het effect van de bespuiting met het oog waarneembaar is. De MLHD-methode kan leiden tot een gemiddelde middelbesparing van 30% in vergelijking met de gangbare praktijk.

    Kosten Kosten voor de MLHD-meter liggen tussen 250 en 300.

    Nadelen kleine kans op noodzaak extra bespuiting omdat vorige niet

    voldoende was

    Voordelen lagere middelkosten minder gewasschade

    minder emissie naar grond- en oppervlaktewater

    Meer informatie:www.schoon-water.nl (Brochure win-win)www.opticrop.nl (MLHD-online)

    KostenVeertand- en wiedeggen kosten gemiddeld 8.000 tot 12.000. Torsiewieders kosten ongeveer 250 per gewasrij, vingerwieders gemiddeld 700 per gewasrij.De kosten voor een gewasgeleide schoffel liggen rond 8.000, voor GPS-geleide schoffels liggen ligt dat tussen 15.000 en 20.000. Cameragestuurde schoffels kosten ongeveer 25.000.

    Meer informatie:www.schoon-water.nl (Brochure win-win)

    Nadelen Sommige technieken werken alleen goed bij klein onkruid. Het

    goed plannen van de werkzaamheden is dan ook belangrijk.

    De effectiviteit is afhankelijk van weersomstandigheden en

    bodemtoestand.

    Voordelen Geen resistentie bij onkruiden Gewasgroei wordt niet geremd

    Geen emissie naar oppervlakte- en grondwater

    De MLHD-meter ziet of het onkruid dood gaat, voordat dit met het blote oog zichtbaar is

    De veertandeg gaat onkruid te lijf met zijn lange, dunne en fl exibele veertanden.

  • Gentegreerde gewasbescherming: weerbare bodem en gebruik van natuurlijke vijanden Toolbox emissiebeperking

    10

    De basis voor gentegreerde bestrijding van ziekten en plagen is een van nature weerbare bodem en gewas en gebruik van natuurlijke vijanden uit de omgeving. Natuurlijke vijanden zorgen dat een plaag beneden de schadedrempel blijft. Bij gentegreerde gewasbescherming is het van belang dat bij inzet van gewasbeschermingsmiddelen de natuurlijke vijanden worden gespaard.

    1. Weerbare bodem basis voor weerbaar gewasEen weerbare bodem speelt een belangrijke rol bij een gentegreerde gewasbescherming. De biodiversiteit in een bodem is minder zichtbaar en minder bekend maar minstens zo divers als het bovengrondse leven. Een weerbare bodem heeft een rijk en divers bodemleven, een goede bodemstructuur en gunstige chemische eigenschappen. In een weerbare bodem is de biodiversiteit in balans en krijgen ziekten en plagen geen kans om veel schade aan te richten in het gewas.

    Duurzaam beheer van de bodem is essentieel voor een vitaal bodemleven en de groei van een gezond en weerbaar gewas. Bij de voorbereiding van het bouwplan, bemesting en grondbewerking zijn keuzes te maken die bijdragen aan een weerbare bodem en een gezond gewas. BodembewerkingHet doel van bodembewerking is een goede bodemstructuur creren waarin lucht en water in de juiste verhouding voorkomen. Lucht en water zijn essentieel voor een goede beworteling en een rijk bodemleven. Probeer daarom percelen zo min mogelijk te berijden, gebruik waar mogelijk vaste rijpaden (in combinatie met GPS), een lage bandenspanning of dubbelluchtbanden en kijk naar de mogelijkheden van beperkte of niet kerende grondbewerking. De timing van het uitvoeren van bodembelastende activiteiten is belangrijk. Probeer zo min mogelijk te rijden onder natte omstandigheden.

    Organische stofHet aanvoeren van organische stof is belangrijk voor een goede bodemstructuur, het watervasthoudend vermogen en de beschikbaarheid van voedsel voor bodemleven dat hieruit nutrinten vrijmaakt voor het gewas. Belangrijke bronnen van organische stof en dus nutrinten zijn vaste organische mest en compost, maar ook gewasresten en ondergewerkte groenbemesters.

    Doordacht bouwplanEen weerbare bodem realiseer je met een doordacht bouwplan waarin naast intensieve teelten de bodem relatief met rust wordt gelaten. Veel afwisseling in gewassen geeft ziekten en plagen minder tijd om zich tot een groot probleem te ontwikkelen. Groenbemesters, granen en grassen in het bouwplan zijn minder intensieve teelten, die minder werkgangen nodig hebben, de bodem intensief doorwortelen en daarnaast relatief veel organische stof achterlaten. Maak gebruik van de ziekte- en plaagwerende werking van gewassen en dus de volgorde van gewassen. Sommige gewassen kunnen ongunstige omstandigheden creren voor ziekten en plagen die een probleem vormen in het volggewas. Tagetes (Afrikaantjes) is een goede bestrijder van schadelijke aaltjes.

    Wormen graven gangen in de bodem en dragen bij aan een goede bodemstructuur.

    Voor behoud van de bodemstructuur is niet-kerende grondbewerking beter.Granen wortelen diep en laten veel organische stof achter. Ze verbeteren de bodem.

  • Met de kaarten ontwikkeld in het toolboxproject willen Agrodis, LTO, Nefyto en de Waterschappen met een eenduidige boodschap de telers ondersteunen bij het verminderen van de emissie van gewasbeschermingsmiddelen naar het oppervlaktewater. Er zijn kaarten beschikbaar met maatregelen voor de verschillende situaties en emissieroutes. December 2013.

    2. Natuurlijke vijanden bovengrondsHoe natuurlijker de plaag- of ziektebestrijding verloopt, hoe minder (chemische) ingrepen noodzakelijk zijn. In de gentegreerde gewasbescherming wordt daarom ook rekening gehouden met bovengrondse biodiversiteit. Stimulering hiervan kan door het aanleggen van bloemrijke stroken of een gevarieerde beplanting in de omgeving. Natuurlijke bestrijders van ziekten en plagen in het gewas kunnen zich hierin voortplanten, voeden en verschuilen. Natuurlijke vijanden als gaasvliegen eten bijv. luizen in het gewas op, waardoor minder insecticiden nodig zijn. Doordat de bodem van deze stroken relatief weinig verstoord wordt, kan ook het bodemleven zich volop ontwikkelen en voor een weerbare bodem zorgen.

    3. Inzet selectieve middelenOm negatieve effecten op de populatie natuurlijke vijanden te vermijden, is het gebruik van selectieve middelen die alleen de aanwezige plaag doden noodzakelijk. Bij gentegreerde gewasbescherming wordt gekozen voor het middel met het minste neveneffect op nuttige organismen (zoals natuurlijke bestrijders, bestuivers en regenwormen). Het effect op nuttige organismen kunt u vinden op onder andere www.milieumeetlat.nl

    Nadelen Het werken aan een weerbare bodem vergt tijd en is complex

    omdat het hele bouwplan inclusief de teelthandelingen beschouwd moet worden

    Kennis opdoen en het onderscheiden van nuttige en schadelijke insecten en schimmels vergt ervaring

    Het effect van chemische middelen is direct zichtbaar in tegenstelling tot het effect van nuttige organismen boven- en ondergronds

    Het aanleggen van perceelsranden voor natuurlijke vijanden kost teeltareaal en geeft dus opbrengstderving. Aanleg en beheer kost tijd.

    Voordelen Hoe natuurlijker de plaag- of ziektebestrijding hoe minder

    (chemische) ingrepen noodzakelijk zijn, wat goed is voor het milieu en kosten bespaard

    Een weerbare bodem en gewas is bestand tegen weersinvloeden Een goede bodemstructuur werkt prettiger doordat het perceel

    eerder berijdbaar is, goed bewerkbaar is, het gewas egaal opkomt en geen plasvorming optreedt

    Een weerbare bodem en nuttige insecten betekent ook een gunstige leefomgeving voor vogels en zoogdieren, die de aantrekkelijkheid van het landschap vergroten

    Als de biodiversiteitsstroken langs sloten worden aangelegd, verminderen ze de emissies van meststoffen en gewasbeschermingsmiddelen naar het oppervlaktewater

    Meer informatiehttp://www.spade.nl/upload/FAB_Bodem.pdfhttp://www.spade.nl/upload/FAB_Akkerranden.pdfwww.bodemacademie.nlwww.helpdeskwater.nl www.schoon-water.nl

    Volwassen lieveheersbeestjes eten soms wel 1000 luizen per week en hun larven ongeveer 150 per week.

  • De toepasser bepaalt de emissieToolbox emissiebeperking 11

    Techniek helpt veel, maar uiteindelijk is het de toepasser die bepaalt of er gewasbeschermingsmiddel in de sloot terecht komt of niet. Dit geldt zowel op het erf (bij vullen, reinigen en stallen van de spuit) als tijdens het spuiten op het perceel.

    Emissies op het perceel zijn het resultaat van de spuittechniek en de manier waarop deze gebruikt wordt. Een techniek die goed scoort op emissiereductie kan door verkeerd of onzorgvuldig gebruik juist voor extra emissie zorgen!

    Voor een goede verdeling van de spuitvloeistof en om drift te voorkomen zijn de juiste boomhoogte, rijsnelheid, doptype en dopdruk van groot belang. Op deze kaart gaan we hier dieper op in.

    1. BoomhoogteSpuitboomhoogte en spuitboombeweging hebben effect op drift en de verdeling van de spuitvloeistof. De verticale spuitboombeweging is vooral van invloed op drift, de horizontale beweging is van invloed op de verdeling. Een goed afgestelde balanceerinrichting van spuitbomen is van groot belang voor een goede verdeling van spuitvloeistof met een minimale emissie naar de omgeving. De boomhoogte waarmee gespoten wordt, bepaalt de effectiviteit van de bespuiting en de hoeveelheid drift. De spuitboomhoogte is wettelijk vastgesteld op maximaal 50 cm boven het gewas of de grond (bij geen gewas). De afstand tussen de spuitdoppen en de tophoek is ook ingesteld op deze hoogte. Als bijvoorbeeld wordt gespoten met een boomhoogte van 70 cm dan is de verdeling van spuitvloeistof minder goed en neemt de drift met 56% toe!

    Andersom werkt het ook. Bij verlaging van de spuitboomhoogte van 50 naar 30 cm neemt de drift 56% af. Voor een goede verdeling van de spuitvloeistof moet de dopafstand dan wel worden aangepast van 50 cm naar 25 cm. Uit praktijkonderzoek van PRI blijkt dat een boomhoogte van 30 cm (met dopafstand van 25cm) met de huidige generatie veldspuiten zeker mogelijk is. Ook bij een werkbreedte van 33m is het goed mogelijk op 30cm boven het gewas te spuiten zonder dat de spuitboom de grond of het gewas raakt.

  • Met de kaarten ontwikkeld in het toolboxproject willen Agrodis, LTO, Nefyto en de Waterschappen met een eenduidige boodschap de telers ondersteunen bij het verminderen van de emissie van gewasbeschermingsmiddelen naar het oppervlaktewater. Er zijn kaarten beschikbaar met maatregelen voor de verschillende situaties en emissieroutes. December 2013.

    Meer informatie:www.schonemaas.org (bij publicaties)

    Spuitdruk, dopgrootte, tophoek en doptype zijn van invloed op de druppelgrootte en daarmee de hoeveelheid drift.

    Met watergevoelig papier kunt u de indringing in het gewas, de bedekking en drift inzichtelijk maken voor verschillende spuitinstellingen.

    BoomhoogtesensorenOm spuitboombewegingen zoveel mogelijk te beperken, zijn verschillende type ophang- en dempingssystemen door fabrikanten ontwikkeld. Er zijn ook systemen op de markt die de spuitboom automatisch (bij) sturen waardoor deze steeds evenwijdig blijft met de bodem. Gebruik van een spuitboom met sensor gestuurde hoogte instelling geeft een grotere zekerheid bij de realisatie van de ingestelde hoogtes. Kosten voor dit soort systemen zijn ongeveer 2500.

    2. RijsnelheidUit Wagenings onderzoek is gebleken dat bij een verdubbeling van de rijsnelheid van 6 naar 12 km/uur bij de meeste spuitdoppen de drift toeneemt. Het effect van de rijsnelheid op drift is echter afhankelijk van het doptype. Sommige spuitdoppen geven bij hogere rijsnelheid meer drift dan andere. In sommige gevallen kan dit bij bepaalde combinaties van spuitsystemen en doppen oplopen tot een aantal keer de drift die optreedt bij de gecertifi ceerde standaardsnelheid en druk. Het is daarom raadzaam de gecertifi ceerde snelheid en druk die bij een dop hoort aan te houden. Verhoging van de rijsnelheid heeft bij sommige spuitdoppen ook tot gevolg dat de bedekking verandert, waardoor de effectiviteit afneemt.

    3. Dopdruk en -typeEr is een grote keuze in doptypen en spuitdruk. De hoeveelheid spuitvloeistof bepaalt de keuze van de dop t.a.v. dop capaciteit. Voor het verspuiten van veel spuitvloeistof wordt een dop met een relatief grote opening gebruikt. Bij dezelfde spuitdruk worden er in doppen met een grote capaciteit minder fi jne druppels geproduceerd en dus is er minder driftrisico. Factoren van belang bij de druppelgrootte, en dus drift, zijn: de spuitdruk: hoe hoger de druk, hoe jner de druppel de dopgrootte: hoe groter de dop, hoe grover de druppel de tophoek: hoe groter de tophoek, hoe jner de druppel het doptype: een venturi spleetdop geeft bij dezelfde druk een

    grovere druppel dan een vergelijkbare gangbare spleetdop.

    4. Controleer uw eigen instellingenEen effectieve bespuiting met zo min mogelijk emissie naar de omgeving is dus van een heel aantal factoren afhankelijk. Controleer ook eens hoe effectief uw bespuiting is. Met watergevoelig papier kunt u, samen met uw adviseur, de indringing in het gewas, de bedekking en de drift inzichtelijk maken. En vervolgens naar een optimale instelling toewerken!

  • Restvloeistof: beperken, verdunnen, verdringen en opvangen Toolbox emissiebeperking

    12

    De bespuiting is klaar en de spuitvloeistof is op: dat is de ideale situatie. Vaak blijft er echter restvloeistof over in de tank en spuitleidingen. Beperking van de hoeveelheid restvloeistof is goed voor de portemonnee en het milieu. Op deze kaart staat hoe dat kan en op welke manier de spuit makkelijk intern gereinigd kan worden.

    Nauwkeurig aanmaken spuitvloeistofDe hoeveelheid restvloeistof loopt soms op tot meer dan 100 liter! Het beperken van de restvloeistof begint natuurlijk met het berekenen van de juiste hoeveelheid spuitvloeistof. Doe dit nauwkeurig en laat u niet verleiden meer spuitvloeistof aan te maken dan nodig is. Wat niet over is, hoeft u ook niet af te voeren. Bij gebruik van GPS worden de afmetingen van een perceel nauwkeurig in kaart gebracht en kunt u de hoeveelheid spuitvloeistof nog nauwkeuriger bepalen.

    Tankvorm Let bij aankoop van een nieuwe spuit goed op de vorm van de tank en de plaats van de uitstroomopening. Dit kan heel wat liters restvloeistof schelen. Bij nieuwe veldspuiten blijft vaak minder dan 10 liter restvloeistof over in de tank, in de leidingen blijft gemiddeld 2 liter per meter spuitboom achter. Er zijn zelfs systemen op de markt die ervoor zorgen dat er helemaal geen restvloeistof over blijft.

    Automatische interne reiniging Veel nieuwe veldspuiten hebben tegenwoordig een halfautomatische of volledig automatische tankreiniging via de spuitcomputer. Bij de halfautomatische reiniging moet de bestuurder tussendoor steeds de volgende stap in gang zetten. Bij de volautomatische reiniging hoeft de bestuurder deze alleen te activeren, de computer doet de rest. De programmas gaan van eenvoudig, alleen het doorspoelen van de leidingen, tot uitgebreid, waarbij alle onderdelen van de spuit gereinigd worden. De spoelprogrammas werken op basis van verdunning. Automatische reiniging is toe te passen op vrijwel elke nieuwe veldspuit, getrokken of zelfrijdend. Dit systeem zorgt ervoor dat de interne reiniging op het perceel kan plaatsvinden en niet op het erf waar vaak geen goede voorzieningen zijn. Hierdoor worden puntemissies van gewasbeschermingsmiddel naar het oppervlaktewater voorkomen.

    Kosten De aanschafkosten van (half)automatische reiniging liggen ongeveer rond 3.000.

    Nadelen Kan niet op oudere spuiten gebouwd worden Bij halfautomatische systemen moet de bestuurder goed opletten

    bij welke stap het systeem is gebleven

    Voordelen Tijdwinst Waterbesparing Gemakkelijk en veilig (bediening vanuit de cabine, minder kans

    op fouten, geen contact met de spuitvloeistof) Minder kans op puntemissie vanaf het erf

    Beperken van de hoeveelheid restvloeistof begint bij het berekenen van de juiste hoeveelheid spuitvloeistof.

    Continue reiniging Continue reiniging werkt door middel van verdringing, in plaats van verdunning. Bij continue reiniging wordt schoon water uit de schoonwatertank via n of meerdere spoelkoppen boven in de tank gespoten. Het schone water verdringt op die manier de spuitvloeistof die, door de gewone spuitpomp, aan de onderzijde van de tank wordt afgevoerd en verspoten. De veldspuit kan in korte tijd en met minder water grondig gereinigd worden. Na vier minuten reinigen met 40 liter water is de concentratie verdund tot

  • Met de kaarten ontwikkeld in het toolboxproject willen Agrodis, LTO, Nefyto en de Waterschappen met een eenduidige boodschap de telers ondersteunen bij het verminderen van de emissie van gewasbeschermingsmiddelen naar het oppervlaktewater. Er zijn kaarten beschikbaar met maatregelen voor de verschillende situaties en emissieroutes. December 2013.

    Continue reiniging kan op elke nieuwe en bestaande veldspuit opgebouwd worden. Er is wel een schoonwatertank voor nodig. Dit is ook uit te breiden met een slang en spuitpistool om de veldspuit aan de buitenzijde op het perceel schoon te spuiten. De interne reiniging kan op het perceel plaatsvinden en niet op het erf waar vaak geen goede voorzieningen zijn. Hierdoor worden puntemissies van gewasbeschermingsmiddel naar het oppervlaktewater voorkomen. Bovendien komt er bij het reinigen minder spoelwater vrij dan bij de systemen die op basis van verdunning werken.

    Kosten De kosten van het continue reinigingssysteem bedragen 2.000 tot 2.500, afhankelijk van de tankinhoud van de veldspuit.

    Nadelen De kosten (voor ombouw of aanschaf) kunnen als nadeel gezien

    worden

    Voordelen De spuit is snel schoon Er is weinig water nodig (er moet dus ook minder water

    verspoten worden) Het spoelwater hoeft niet elders verwerkt te worden

    Meer informatie: Kijk voor meer informatie op de website van uw fabrikant van veld-spuiten of vraag uw adviseur.

    Restant en reinigingswater verspuitenDe restvloeistof kan over het net bespoten gewas worden uitgespoten. Vermijd overdosering door de druk te verlagen en de rijsnelheid te verhogen. Let er bij het uitspuiten ook op dat er geen restant terecht komt in de spuitvrije zone langs de sloot.

    Opvangen en zuiverenRestvloeistof kan ook, op het erf, worden opgevangen en gezuiverd. Zorg er wel voor dat dit boven een vloeistofdichte was- en vulplaats gebeurt, zodat emissie van middel naar de sloot wordt voorkomen. Voor meer informatie over was- en vulplaatsen en zuiveringssystemen op basis van biologische zuivering of verdamping zie kaarten 13b en 13c.

    Schematische weergave van het principe van continuereiniging.

    Met automatische interne reiniging kunt u makkelijk en veilig de spuit inwendig reinigen.

    Continuereiniging werkt door middel van verdringing (i.p.v. verdunning), waardoor de spuit in korte tijd met minder water grondig gereinigd wordt.

  • Externe reiniging: vul- en wasplaats op het erfToolbox emissiebeperking

    In de praktijk gebeurt het reinigen van een spuit vaak op het erf, want daar is stromend water aanwezig. Met het waswater spoelen echter ook gewasbeschermingsmiddelen mee. Vaak belandt het waswater linea recta in de sloot; soms is er een aansluiting op het riool. Beide afvoermethoden zijn niet toegestaan. De rioolwaterzuiver-ingsinstallatie (rwzi) zuivert namelijk geen gewasbeschermings-middelen uit het rioolwater. Met een vloeistofdichte vul- en wasplaats met opvang kan afspoeling van spoel- en reinigingswater naar het oppervlaktewater verhinderd worden. Dit is van belang voor een goede waterkwaliteit en voor behoud van middelpakket op de markt. Op deze kaart staan drie voorbeelden van vul- en wasplaatsen die op het erf gebruikt kunnen worden.

    1. Vloeistofdichte Vul- en Wasplaats met opvangEen vloeistofdichte vul- en wasplaats met opvang is vaak een constructie van gestort of prefab beton, waarbij de naden vloeistofdicht gemaakt zijn. Het spoel- en reinigingswater wordt hier centraal opgevangen zodat al het water op een effi cinte manier verwerkt kan worden. Dit geldt ook voor het waterverlies tijdens het vullen van de spuit. Een vul- en wasplaats ligt bij voorkeur dichtbij een watervoorziening op het erf. De vloeistofdichte vloer zorgt dat het water niet doorsijpelt naar het grond- en oppervlaktewater. Het water wordt in een greppel of goot opgevangen en naar een buffertank geleid. Die buffertank kan zowel ondergronds als bovengronds geplaatst worden. Een open wasplaats heeft als nadeel dat regenwater ook meegenomen wordt, zodat de totale hoeveelheid vloeistof (volume) relatief groot wordt. Om dit te voorkomen kan gekozen worden voor een overdekte wasplaats of voor een dubbel leidingsysteem, waarvan steeds een leiding gesloten is.

    Kosten De kosten voor een betonnen vul- en wasplaats kunnen uiteenlopen van 500,- voor 2 x 5 m in betonplaten met kitnaden (incl. eigen arbeid) tot meer dan 10.000,- voor een uitvoering voor een uitgeklapte veldspuit (5 x 40 m) in gestort beton. Inschatting van PPO is dat met eenvoudige middelen een dergelijke grote vul- en wasplaats ook voor ca. 2.500,- te realiseren valt.

    2. Wasplaats met afbraak gewasbeschermingsmiddelen door compostDLV Plant heeft een milieuvriendelijke wasplaats ontwikkeld. De wasplaats bestaat uit een bodem van betonplaten en loopt af naar een zaksloot die gevuld is met compost. Gewasbeschermingsmiddelen worden hier langzaam afgebroken. Om de wasplaats aan te leggen wordt de grond ongeveer een halve meter afgegraven. Op de ondergrond komt een laag van 30 cm gebroken puin en bovenop wordt een laag van 10 cm geel zand aangebracht. Vervolgens wordt er een antiworteldoek gelegd. Hierop komen grasbetonplaten. De wasplaats kan maximaal twee keer in het jaar gebruikt worden voor het reinigen van machines die in aanraking zijn geweest met gewasbeschermingsmiddelen, conform de voorschriften in het Activiteitenbesluit. Let op, de wasplaats moet minimaal 7 meter van het oppervlaktewater af liggen.

    Kosten De aanlegkosten zijn relatief laag: ongeveer 2.500,-. Gewasbe-schermingsmiddelen wordt door de constructie van de wasplaats in de bodem opgenomen en afgebroken door het compost. Hierdoor vindt geen directe af- en uitspoeling plaats.

    13a

    Nadelen is relatief grote investering neemt veel plek in op erf

    Voordelen grote opvangmogelijkheid groot volume

    frequent gebruik

    milieuwinst

    Nadelen De spuit kan maar 2x in het jaar op de desbetreffende plek

    schoongemaakt worden.

    Voordelen de kosten voor de aanleg relatief laag het waswater hoeft niet te worden opgevangen, want water zakt

    in de bodem de spuit kan op verhard oppervlak worden schoongemaakt, niet

    op het land het ontwerp is positief getoetst door het Ministerie van

    Infrastructuur en Milieu.

    Meer informatie:http://edepot.wur.nl/161324http://www.inagro.be/Publicaties/Documents/Brochure_zuiveringssystemen.pdf

    Deze door DLV Plant ontwikkelde wasplaats beperkt emissie van gewasbeschermingsmiddelen naar het milieu.

    Bron: Provincie Zeeland

  • Met de kaarten ontwikkeld in het toolboxproject willen Agrodis, LTO, Nefyto en de Waterschappen met een eenduidige boodschap de telers ondersteunen bij het verminderen van de emissie van gewasbeschermingsmiddelen naar het oppervlaktewater. Er zijn kaarten beschikbaar met maatregelen voor de verschillende situaties en emissieroutes. December 2013.

    3. Mobiele Wasplaats: AgraCleanDe AgraClean wasplaats is een mobiele en oprolbare wasplaats, gemaakt van een versterkte pvc folie met rondom een berijdbare opstaande rand. Deze mobiele wasplaats kan overal op het erf gebruikt worden waar een slang- en opvangmogelijkheid is. In twee hoeken is een afvoer geplaatst zodat de wasplaats altijd onder afschot geplaatst kan worden, op elke verharde ondergrond. Er is de mogelijkheid om een afvoer met een dop af te sluiten en aan de andere een slang te koppelen voor de opvang van het waswater. Het waswater wordt in een opvangreservoir opgevangen of opgepompt waarna het gereinigd dient te worden via biologische of chemisch-fysische zuiveringssystemen, zoals Phytobac, Biofi lter, Heliosec of Osmofi lm. De milieuwinst is groot, omdat het waswater opgevangen en gezuiverd wordt en niet direct afspoelt naar de sloot. Er zijn meerdere formaten verkrijgbaar, varirend van een kleine versie tot zeer grote formaten.

    Kosten De kosten liggen tussen de 400,- en 1200,- euro afhankelijk van het gekozen formaat.

    Meer informatie:www.agraclean.nl

    Nadelen Zuiveringssystemen nodig Uitrollen kost extra arbeid

    Voordelen Lage aanschafprijs Milieuwinst: geen afspoeling naar sloot Lange levensduur Is op elke verharde grond te gebruiken Neemt opgevouwen weinig ruimte in Makkelijk te gebruiken Diverse maten

    1/5

    Ontwerp wasplaats voor uitwendig reinigen landbouwspuitvoor- en bovenaanzicht

    6 m

    10 m

    1 m

    ondergrond

    Gebroken puinzand

    grasblokkenworteldoek

    grondwal van uitgegraven grond

    zaksloot met

    compost

    10 cm

    30 cm

    opsluitbanden

    Ont

    wer

    p do

    or D

    LV P

    lant

    , 201

    3

    Schematische weergave van de wasplaats die op de voorkant van deze kaart is beschreven.

    Bron: PPO

    Met de AgraClean, een mobiele en oprolbare wasplaats, kunt u bij reiniging van de spuit het waswater opvangen.

  • Biologische zuiveringssystemenToolbox emissiebeperking

    Puntemissies als gevolg van activiteiten op het erf zoals vullen en inwendig, uitwendig reinigen van spuitapparatuur dragen bij aan emissies naar oppervlaktewater. Uit Europese studies blijkt dat het aandeel van puntemissies in de totale emissie naar oppervlaktewater vaak meer dan 50% is en zelfs op kan lopen tot 90%! Het is dus belangrijk dat deze puntemissies worden aangepakt.

    Restvloeistof, was- en spoelwater kan worden opgevangen en gezuiverd, bijvoorbeeld door biologische zuiveringssystemen. Er zijn ook systemen verkrijgbaar op basis van verdamping, zie kaart 13c.

    Biologische systemen werken door binding van de gewasbescher-mingsmiddelen aan organische stof of bodemdeeltjes en afbraak door micro-organismen. Water kan daarbij geheel of gedeeltelijk verdampen.

    1. Biofi lterHet biofi lter is makkelijk zelf in elkaar te bouwen (zie instructiefolder Bouw je eigen biofi lter). Het biofi lter bestaat uit plastic bakken van ca. 1 m3 inhoud (zogenaamde IBCs). De bakken zijn open aan de bovenkant, zodat deze gevuld kunnen worden met biomix en de toevoer van afvalwater aangebracht kan worden. De biomix bestaat uit 50% gehakseld stro, 40% compost en 10% perceelsgrond. De perceelsgrond zorgt voor aanvoer van de bacterin en schimmels die nodig zijn om de middelen af te breken.

    Gewasbeschermingsmiddelen binden zich aan het organische stof en worden afgebroken door micro-organismen. Het zuiveringsrendement is hoog, de concentratie van de meeste middelen wordt voor 99% of meer teruggedrongen! De zuiveringscapaciteit is ongeveer 3 - 4 m3 water per jaar, ofwel 10 a 15 liter per dag per biofi lter van 3 fi lterunits. Door toevoeging van plantenbakken kan extra water verdampt worden. Dit vergroot ook de zuiveringscapaciteit van het systeem en zorgt ervoor dat er geen restwater is.

    Om te zorgen voor een optimale werking van het systeem en verdamping is het van belang de bovenlaag van de fi lterunits steeds vochtig te houden. De belangrijkste aandachtspunten bij installatie en gebruik zijn het voorkomen van overdosering, zorgen voor een goede doorstroming tussen de units en het aftappen van de leidingen tijdens vorstperioden. Ook is het belangrijk de bakken tegen inregenen te beschermen. Voor een optimale werking moet de biomix jaarlijks of tweejaarlijks worden bijgevuld en doorgemengd. Biofi lters zijn o.a. verkrijgbaar bij Peerlings in Someren.

    Kosten De kosten voor een biofi lter bestaande uit 3 gestapelde fi lterunits met daaraan gekoppeld 2 plantenbakken variren van 750,- tot 2.000,-.

    Meer informatie: http://library.wur.nl/WebQuery/edepot/211454http://www.infomil.nl/publish/pages/93088/handleiding_biofi lter_fytobac_heliosec_15_jan13_1.pdfhttp://www.inagro.be/Professioneel/Gewasbescherming/Paginas/Info_sub/restfractie.aspx

    13b

    Nadelen niet voor hoeveelheden >5m3 per jaar

    Voordelen hoog zuiveringsrendement eenvoudig en praktisch gebruiksvriendelijk kan zelf worden gebouwd modulair opschaalbaar voorkomt puntemissie naar het milieu

    Buffer Biofi lter OpvangNazuivering met planten

    Biomix

    Biomix

    BiomixBiomix Biomix

    Carex - Zegge(monocotyl)

    Salix - Wilg(dicotyl)

    Opvangpercolaat

    kokos chips kokos chips

  • Met de kaarten ontwikkeld in het toolboxproject willen Agrodis, LTO, Nefyto en de Waterschappen met een eenduidige boodschap de telers ondersteunen bij het verminderen van de emissie van gewasbeschermingsmiddelen naar het oppervlaktewater. Er zijn kaarten beschikbaar met maatregelen voor de verschillende situaties en emissieroutes. December 2013.

    2. PhytobacDe Phytobac is ontwikkeld door Bayer Crop Science. De werking is vergelijkbaar met die van het biofi lter. Gewasbeschermingsmiddelen worden in het substraat gebonden en afgebroken door micro-organismen. De Phytobac is een volledig gesloten systeem zonder restwater: er vindt geen lozing van restwater plaats doordat alles verdampt. Het oppervlak van de Phytobac wordt zo berekend dat het afvalwater binnen een jaar verdampt. De bak of bakken zijn van hard kunststof of beton.

    De Phytobac wordt gevuld met een mengsel van eigen perceelsgrond en stro. Na het vullen bevat de Phytobac een laag van maximaal 60 cm substraat. De Phytobac heeft een dak dat minimaal 30 cm los staat van de bovenrand van de bak om een optimale luchtcirculatie te verkrijgen. Plaatsing in de zon en op de wind vergroot de verdampingscapaciteit. Het substraat moet jaarlijks met stro worden bijgevuld en moet volledig worden omgezet om de optimale omstandigheden voor afbraak te behouden. Om dit te kunnen doen, moet het dak (in delen) te openen zijn.

    Voor een optimaal gebruik van het systeem is het mogelijk de pomp die het water over het substraat verdeelt, aan te sturen op basis van de vochtigheid van het substraat. Dit kan met vochtsensoren die de vochtigheid van het substraat in de Phytobac waarnemen. Met een optimale bodemvochtigheid kan onder Nederlandse omstandigheden per m2 substraatoppervlak 300 tot 500 liter water per jaar verdampen. In Nederland wordt de Phytobac geleverd door Beutech in Steenwijk, Horticoop en Agrifi rm.

    Meer informatie:http://www.infomil.nl/publish/pages/93088/handleiding_biofi lter_fytobac_heliosec_15_jan13_1.pdfhttp://www.inagro.be/Professioneel/Gewasbescherming/Paginas/Info_sub/restfractie.aspx

    Nadelen grotere constructie

    Voordelen gebruiksvriendelijk capaciteit tot 20m3

    kan deels zelf worden gebouwd voorkomt puntemissie naar milieu

    Kosten De kosten voor een Phytobac variren afhankelijk van gebruikt materiaal en capaciteit van 1.000,- tot 10.000,-. Er is geen standaard unit anwezig, en de leverancier zal altijd maatwerk leveren. Zo het gebruik maken

  • Zuivering restvloeistof door verdampingToolbox emissiebeperking

    Puntemissies als gevolg van activiteiten op het erf zoals vullen, en inwendig en uitwendig reinigen van spuitapparatuur dragen bij aan emissies naar oppervlaktewater. Uit Europese studies blijkt dat het aandeel van puntemissies in de totale emissie naar oppervlaktewater vaak meer dan 50% is en zelfs op kan lopen tot 90%! Het is dus belangrijk dat deze puntemissies worden aangepakt.

    Restvloeistof, was- en spoelwater kan worden opgevangen en gezuiverd, bijvoorbeeld door middel van verdamping en indroging. Er zijn ook systemen verkrijgbaar op basis van biologische zuivering, zie kaart 13b.

    De Osmofi lm en Heliosec zijn technieken om gewasbeschermings-middelen uit restvloeistof en waswater te verwijderen door middel van verdamping en indroging.

    1. Osmofi lm De Osmofi lm is een verdampings- en indrogingstechniek. De methode functioneert zonder machine en zonder fossiele brandstof. Osmofi lm gebruikt een plastic zak die semipermeabel is: waterdamp wordt doorgelaten, gewasbeschermingsmiddelen blijven achter in de zak. De zak wordt in een lekdichte bak geplaatst en wordt, als deze helemaal gevuld is, afgesloten met een clip. Door zonnestraling verdampt het water uit de zak. De gewasbeschermingsmiddelen blijven in vaste vorm achter en kunnen met zak en al als klein gevaarlijk afval worden afgevoerd. Voor een goede verdamping is het belangrijk dat het systeem in de zon en op de wind staat. Naast restvloeistof en waswater kan het systeem ook worden gebruikt bij middelen afkomstig van zaaigoed- en naoogstbehandelingen.

    Kosten De kosten voor aanschaf van de OSMOFILM zijn gemiddeld 5.000,-. Omdat de osmosezakken met het residu van de gewasbescher-mingsmiddelen wordt afgevoerd, moeten jaarlijks nieuwe zakken worden aangeschaft. Kosten hiervoor zijn ongeveer 500,- per jaar.

    13c

    Nadelen (vast) residu moet worden afgevoerd

    Voordelen modulair opschaalbaar goed toepasbaar voorkomen puntemissie

    Meer informatie:Osmo-bags voor de restvloeistof van gewasbeschermingsmiddelen www.clm.nl

  • Met de kaarten ontwikkeld in het toolboxproject willen Agrodis, LTO, Nefyto en de Waterschappen met een eenduidige boodschap de telers ondersteunen bij het verminderen van de emissie van gewasbeschermingsmiddelen naar het oppervlaktewater. Er zijn kaarten beschikbaar met maatregelen voor de verschillende situaties en emissieroutes. December 2013.

    2. Heliosec De Heliosec is een waterdichte opvangbak met een oppervlakte van 6m2 en een hoogte van 0,5m. Een dakscherm zorgt ervoor dat kinderen en dieren niet bij de bak kunnen komen. In de bak zit plastic folie waarin restvloeistof en waswater worden opgevangen. Door de open constructie verdampt het water en blijft het gewasbeschermingsmiddel achter op de folie. Een deel van de gewasbeschermingsmiddelen wordt onder invloed van licht afgebroken. Het achterblijvende residu van de middelen (vaste vorm) wordt, samen met de plastic folie, jaarlijks afgevoerd als klein gevaarlijk afval.

    In totaal kan 2500 liter per jaar gezuiverd worden door de Heliosec. In de bak bevindt zich een instrument waaraan de gebruiker op ieder moment kan afl ezen hoeveel afvalwater in de bak is opgeslagen.

    Op n plaats kunnen meerdere bakken worden genstalleerd (maximaal drie). Ze moeten tegelijkertijd gevuld worden om een zo groot mogelijk verdampingsoppervlak te creren. De Heliosec kan het beste op een zonnige en winderige plaats worden neergezet, vlakbij de ruimte die wordt gebruikt om de spuit te stallen, te vullen en te reinigen.

    Kosten De Heliosec kost tussen de 4.000,- en 5000,- euro, afhankelijk van het gekozen formaat. Het folie moet jaarlijks worden vervangen en kost 50 voor afvoer via van Gansewinkel incl. vervanging van het folie.

    Meer informatie: www.syngenta.nl Bestelling via Franse producent: Solhead Sarl [email protected]

    Nadelen Jaarlijks afvoer van residu en vervangen folie

    Voordelen Eenvoudig systeem

    Weinig onderhoud

    Geen grond nodig voor reiniging

  • Puntemissie vanuit andere bronnen dan de veldspuitToolbox emissiebeperking 14

    Dat bij het vullen, spuiten, reinigen en stallen van de veldspuit emissie van gewasbeschermingsmiddel kan optreden is vaak wel duidelijk. Wat nog wel eens wordt vergeten is dat er ook andere belangrijke emissieroutes zijn. Denk aan het wegwaaien van seals van middelverpakkingen, opslag, transport en reiniging van fust, condenswater van de bewaring, fruitsorteerwater en zaai- en pootmachines. Bent u zich bewust van deze belangrijke bronnen?

    1. Wegwaaien van seals Aan doppen en seals van verpakkingen zit vaak een kleine hoeveelheid gewasbeschermingsmiddel. Dit is echter onverdund