Sommaire - Inhoudstafel - Auschwitz Bulletin trimestriel de la Fondation Auschwitz Driemaandelijks...

download Sommaire - Inhoudstafel - Auschwitz Bulletin trimestriel de la Fondation Auschwitz Driemaandelijks tijdschrift

of 149

  • date post

    29-Mar-2021
  • Category

    Documents

  • view

    0
  • download

    0

Embed Size (px)

Transcript of Sommaire - Inhoudstafel - Auschwitz Bulletin trimestriel de la Fondation Auschwitz Driemaandelijks...

  • Bulletin trimestriel de la Fondation Auschwitz Driemaandelijks tijdschrift van de Auschwitz Stichting

    n° 89 octobre-décembre 2005 / nr. 89 oktober-december 2005

    Sommaire - Inhoudstafel

    BARON PAUL HALTER

    Editorial / Editoriaal . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3

    MARJAN VERPLANCKE

    Deux univers, deux vies. Een thematische analyse van het concentrationair œuvre van Jorge Semprun . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7

    TATJANA TÖNSMEYER

    Le nationalisme slovaque et ses répercussions dans les relations germano-slovaques 1939-1945 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 29

    SYLVAIN BRACHFELD

    La collaboration de la police anversoise aux arrestations des Juifs de la ville en 1942, sous l’occupation allemande de la Belgique . . . . . . . . 41

    LORINE GRIMAUD ET CHANTAL RIOU

    L’usage de la littérature dans l’éducation à la citoyenneté adapté aux classes de l’enseignement fondamental . . . . . . . . . . . . . . . . . . 59

    ANNE-CATHERINE RABENDA

    Ce que savaient les Belges des camps de concentration nazis entre 1938 et 1940 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 75

    ARTHUR WILLY SZAFRAN

    Psychologie individuelle et société : les liaisons dangereuses avec l’idéologie fasciste . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 101

    N° 89 - OCTOBRE-DÉCEMBRE 2005 - NR 89 - OKTOBER-DECEMBER 2005

    — 1 —

  • SARAH TIMPERMAN

    Les archives de la Fondation Auschwitz. Inventaire partiel du Fonds des papiers personnels des victimes des crimes et génocides nazis (6e partie) / De archieven van de Stichting Auschwitz. Partiële inventaris van de persoonlijke papieren van de slachtoffers van de nazi- misdaden en -genocides (6e deel) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 113

    Informations / Mededelingen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 123

    Notes de lectures / Lectuurnota’s . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 127

    Recensions / Recensies . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 137

    BULLETIN TRIMESTRIEL DE LA FONDATION AUSCHWITZ - DRIEMAANDELIJKS TIJDSCHRIFT VAN DE AUSCHWITZ STICHTING

    — 2 —

  • Nous sommes heureux d’avoir pu réunir pour ce nouveau numéro de notre Bulletin trimestriel des contributions qui ne man- queront pas de passionner tous ceux qu’in- téressent les multiples problématiques que jalonnent l’histoire et la mémoire des crimes et génocides nazis.

    La contribution de Marjan Verplancke, licenciée en philologie romane, qui ouvre ce numéro, porte sur l’œuvre de J. Semprun. En relevant les interactions physiques, men- tales et éthiques qui fondent les relations entre intérieur et extérieur au monde des camps, l’auteur tente de saisir toute la por- tée du vécu d’un déporté à Buchenwald.

    Tatjana Tönsmeyer, Dr. en Histoire de la Humboldt-Universität (Berlin), nous délivre ici la quintessence de la thèse de doctorat

    qu’elle nous avait déposée pour concourir aux «Prix de la Fondation Auschwitz» 2002- 2003. Il s’agit d’une brillante analyse de la question du nationalisme slovaque et de ses répercussions dans les relations germano-slo- vaques entre 1939 et 1945.

    A l’attention de nos lecteurs francophones, nous avons le plaisir de proposer l’article de Sylvain Brachfeld, journaliste et écrivain, que nous avions initialement publié en ver- sion néerlandaise dans notre numéro 84 (juillet-septembre 2004). Réactualisé à la lumière de nouveaux éléments constitutifs de son enquête, l’auteur y développe la question de la collaboration de la police anversoise avec l’occupant entre 1942 et 1944. L’état des lieux, au sujet des responsabilités - et des responsables des arrestations des Juifs de la ville - se devait d’être éclairci.

    N° 89 - OCTOBRE-DÉCEMBRE 2005 - NR 89 - OKTOBER-DECEMBER 2005

    — 3 —

    BARON PAUL HALTER Président

  • Lorine Grimaud et Chantal Riou, toutes deux professeurs agrégées de lettres, nous rapportent la teneur de leur intervention à un séminaire organisé par la Fondation de la Mémoire de la Déportation (Paris). Portant sur les aspects de la transmission pédago- gique de l’histoire et de la mémoire des crimes et génocides nazis, leurs expériences testées en classe serviront sans nul doute la réflexion - et les échanges entre éducateurs concernés - sur la portée de nos propres modes de fonctionnement afférents à la transmission de ces matières à l’école.

    Que savaient exactement ou que pouvaient savoir les Belges, entre 1938 et 1940, des camps de concentration nazis ? Anne-

    Catherine Rabenda, Licenciée en Histoire, nous expose, au terme d’une recherche pré- cise, non seulement ce qui avait alors déjà été dit par des déportés ayant miraculeusement pu s’échapper des camps, mais aussi ce qui avait été diffusé par la presse ou véhiculé par certains rapports.

    Enfin, le professeur A. W. Szafran nous éclaire sur la nature des rapports entre troubles psychologiques individuels et idéo- logie fasciste. En partant de la fascination exercée par cette idéologie sur Robert Brasillach, Louis-Ferdinand Céline, Pierre Drieu La Rochelle et Lucien Rebater.

    Excellente lecture !

    BULLETIN TRIMESTRIEL DE LA FONDATION AUSCHWITZ - DRIEMAANDELIJKS TIJDSCHRIFT VAN DE AUSCHWITZ STICHTING

    — 4 —

  • Wij zijn verheugd dat wij u voor dit nieu- we nummer van ons Tijdschrift een aantal bijdragen kunnen voorstellen die elke geïn- teresseerde in de veelzijdige problemen van de geschiedenis en de herinnering aan de nazimisdaden en genocides zal aan- spreken.

    De bijdrage van Marjan Verplancke, licen- tiate in de Romaanse filologie, waarmee dit nummer geopend wordt, handelt over het werk van Jorge Semprun. Door te wij- zen op de wisselwerking tussen het fysie- ke, mentale en ethische, als basis voor de verhouding tussen de werelden van «bin- nen» en «buiten» de kampen, probeert de auteur de draagwijdte van de ervaring van een gedeporteerde van Buchenwald te vat- ten.

    Tatjana Tönsmeyer, doctor in de geschie- denis aan de Humboldt-Universität te Berlin, die in 2002-2003 deelnam aan de «Prijs van de Stichting Auschwitz», heeft haar doctoraat over de kwestie van het Slowaakse nationalisme en haar weerslag op de Slowaaks-Duitse verhoudingen tij- dens de jaren 1939-1945 gesynthetiseerd en voorgesteld in een bijzonder interessant artikel.

    Een ander belangrijk artikel dat wij hier wil- len voorleggen aan onze lezers is het geac- tualiseerde artikel van Sylvain Brachfeld dat wij oorspronkelijk in het Nederlands gepu- bliceerd hebben in het nummer 84 van ons Tijdschrift (juli-september 2004). Dit arti- kel verdiept zich in de netelige kwestie van de collaboratie van de Antwerpse politie met de bezetter tijdens de jaren 1942-1944. De waar-

    N° 89 - OCTOBRE-DÉCEMBRE 2005 - NR 89 - OKTOBER-DECEMBER 2005

    — 5 —

    BARON PAUL HALTER Voorzitter

  • heid over de verantwoordelijkheden, en van de verantwoordelijken voor de aanhoudin- gen van de Antwerpse joden, moet uitge- klaard worden.

    Lorine Grimaud en Chantal Riou, beiden geaggregeerde leerkrachten in de letteren, berichten ons over hun bijdrage aan een seminarie georganiseerd door de Fondation de la Mémoire de la Déportation (Parijs). Hun ervaringen in de klas betreffende de aspecten van de pedagogische overdracht van de geschiedenis en de herinnering van de nazi-misdaden en genocides zullen onge- twijfeld bijdragen tot de verdere uitdieping van de discussie tussen de betrokken leerkrachten en van onze visie op de draag- wijdte van de overdracht in de schoolprak- tijk.

    Wat wisten de Belgen en wat konden zij weten over de nazi-concentratiekampen tij- dens de jaren 1938 en 1940 ? Op basis van

    een precies en goed gedocumenteerd onder- zoek weet Anne-Catherine Rabenda dui- delijk uiteen te zetten wat er in die periode door ontsnapte gedeporteerden verklaard werd en wat er in de pers en in bepaalde rapporten over verschenen is.

    Ten slotte geeft professor en psychiator Willy Szafran ons een uiteenzetting over de aard van de verbanden tussen de indivi- duele psychologische problemen en de fas- cistische ideologie. Vertrekkend vanuit de fascinatie die van deze ideologie uitging op schrijvers als Robert Brasillach, Louis- Ferdinand Céline, Pierre Drieu La Rochelle en Lucien Rebater wordt de thesis naar voor geschoven dat narcistische persoonlijk- heidsproblemen kunnen verklaren waar- om deze personen op een affectieve wijze zijn aangetrokken geweest tot de ideeën van de fascistische ideologie.

    Veel leesplezier !

    BULLETIN TRIMESTRIEL DE LA FONDATION AUSCHWITZ - DRIEMAANDELIJKS TIJDSCHRIFT VAN DE AUSCHWITZ STICHTING

    — 6 —

  • Inleiding

    «Ma vie est tout un siècle» (Breuil, 2001), zo vat Jorge Semprun zelf zijn leven samen. Geboren in Madrid in 1923, zal hij acteur en toeschouwer worden van de mijlpalen van de XXe eeuw. Hij is dertien als Franco de macht grijpt in Spanje en zijn gezin in bal- lingschap gedwongen wordt omwille van hun republikeinse overtuigingen. Frankrijk wordt voor de kleine jongen een soort van tweede vaderland hoewel hij zijn Spaanse wortels, het feit dat hij een Spaanse Rooie is, nooit zal vergeten. In 1942 breekt Semprun zijn studies af om zich te engageren in het

    gewapend verzet tegen de nazi-bezetters. Niet ve