Seizoenen september / oktober 2012

of 48 /48
Seizoenen Ecologisch leven | tuinieren | koken | Nr. 5 | 2012

Embed Size (px)

Transcript of Seizoenen september / oktober 2012

  • Seizoenen

    Ecologisch leven | tuinieren | koken | Nr. 5 | 2012

  • 2 Colofon

    Colofon

    Velt vzw Vereniging voor Ecologisch Leven en Tuinieren. Verschijnt zes keer per jaar.

    RedactieadresUitbreidingstraat 392c, 2600 Berchem T 03 281 74 75 -F 03 281 74 [email protected] www.velt.be

    Activiteiten Weg & WijzerAfdelingen voeren hun activiteiten voor het novembernummer in vr 22 oktober via www.velt.be/beweegt. Het gaat om de activiteiten van december en januari. Onjuiste of onvolledige activiteiten worden niet opgenomen.Op zoek naar de contactpersoon van je afdeling? Surf naar www.velt.be en klik in je buurt of bel 03 281 74 75. Advertenties Tarieven en praktische vereisten op aanvraag bij de redactie en op www.velt.be/adverteren. De redactie kan beslissen om advertenties niet op te nemen. Voor de inhoud van de advertenties zijn redactie noch Velt verantwoordelijk.

    SeizoenenarchiefVelt-leden kunnen nummers van vorige jaargangen van Seizoenen raadplegen op www.velt.be. Registreer je (lidnummer nodig) en log in.

    Word lid Belgi: stort 25,00 op rekening BE51 0010 9905 5062 van Velt vzw. BIC: GEBABEBB. Nederland: stort 25,00 op rekening 674848 t.n.v. Velt-Nederland onder vermelding van naam + volledig adres. BIC: INGBNL2A. Andere landen: stort 30,00 op rekening BE51 0010 9905 5062 van Velt vzw. BIC: GEBABEBB.

    Giften (Belgi) Steun Velt in het ijveren voor gezonde voeding en een gezonde leefom-geving. Stort een vrije gift op rekeningnummer BE51 0010 9905 5062 van Velt vzw, met de mededeling gift. Giften vanaf 40,00 zijn fiscaal aftrekbaar.

    LegatenLegaten kunnen onze vereniging een mooie impuls geven. Als je ecologie belangrijk vindt en ons werk wilt steunen, kun je Velt vzw in je testament opnemen voor een duolegaat. Met een duolegaat kun je aanzienlijk be-sparen op successierechten en zo je erfgenamen bevoordelen. Velt geniet dan mee van dit belastingvoordeel. Meer info bij [email protected] of bel 03 281 74 75.

    Tweemaandelijks tijdschrift van Velt 40ste jaargang - september/oktober 2012

    Hoofdredactie: Bart Coenen, [email protected] Eindredactie: Reine De Pelseneer, [email protected]: Bart Coenen en Reine De Pelseneer Redactieraad: Sara Adriaensen, Natascha Boudewijn, Liesbet Corthout, Lieven David, Lieven Gekiere, Maite Grugeon, Riet Janssens, Luk Naets, Nadia Tahon, Anne Marie van Dam, Peter Vande Moortele, Frank Van Keirsbilck, Pepijn VerheyenWerkten mee aan dit nummer: Natascha Boudewijn, Lucas Brouns, Lieven David, Mirella Gijsen, Maite Grugeon, Christina Guirlande, Nicola Kersting, Luk Naets, Hanneke Oosterlee, Hilde Pauwels, Nadia Tahon, Greet Tijskens, Anne Marie van Dam, Peter Vande Moortele, Jan Vannoppen, Fotografen & illustratoren: AnneTanne, Monica Arellano-Ongpin, Kristin Brenemen, Leen De Pelseneer, Vera Greutink, Stefan Jacobs, Pieter Jansen, Niall Kennedy, Dirk-Jan Kraan, Hanneke Oosterlee, Dorien Pelckmans, Jose Luis Rodriguez, Michelle Tribe, Peter Trimming, William Warby, Tim Waters, XeronesAdministratie: Karin Holemans, [email protected] Lay-outconcept: Kurt Cornelis, www.sfumato.be Druk : Druk in de Weer, www.drukindeweer.beVerzending: Boes & Co, www.boesenco.be

    V.u.: Piet Anrijs, Vissenakenstraat 381, 3300 Vissenaken

    Foto: Stefan Jacobs

    Op deze foto zie je de bloem van de honingbes, die aan bod komt in het nieuwe Velt-boek over kleinfruit. Lees er meer over op p. 10-12.

  • 35 | 2012

    Inhoud

    zoomEen rups

    Eco-acTiEfBloedzuring voor Di Rupo & ander eco-actief nieuws

    Ecodurver Kim

    coNsumENT/columN

    TuiNOp bezoek in tuin De Buksboom

    Nieuw Velt-boek: Bessen in de tuin De luchtige bosrandtuin

    REpoRTagE De schoolmoestuin van Bukadie in Kampenhout

    BREEdBEEld Puur plukplezier: eten uit het openbaar groen

    columN/VERBEEld

    culiNaiRZongerijpt fruit: een nazomerse streling op je tong

    wEg & wijzER

    zoEkERTjEs

    lEzERs REagEREN/uiTgEspRokEN

    uiTgElichT

    lEdENVooRdElEN

    5

    3133

    6

    81018

    34

    14

    13

    20

    23

    30

    36

    38

    46

    Het openbaar groen als bron van voedsel en culinair genot: Anne Marie van Dam onderzocht wat je in Nederland in het wild kunt plukken. p. 14

    Met najaarsfruit zoals vijgen, druiven en pruimen tover je de heerlijkste desserts op tafel. Wat denk je bijvoorbeeld van Sabayon Glac met warme honingvijgen?. p. 20

    Zelf lekkere bessen oogsten? In Bessen uit de tuin, het nieuwste boekje van Velt, lees je alles over de ecologische teelt van kleinfruit. p. 10.

  • 4 Redactioneel

    Stapstenen

    Tekst Bart coenen

    Samenwerking loont, en moderne samenwerkingsvormen leiden tot verrassende resultaten. Denk maar aan de jaarlijkse vogel- en vlindertellingen van verenigingen als Natuurpunt en de Vlinderstichting. Veel Velt-leden maken hun tuin graag aantrekkelijk voor dieren en insecten, en doen trouw mee met de tellingen.

    In Groot-Brittanni droegen vergelijkbare initiatieven onlangs bij aan belangrijk wetenschappelijk onderzoek. Meer nog, zonder de medewerking van burgers had het niet eens kunnen plaatsvinden. De studie onder leiding van de universiteit van York toont aan dat vogels, vlin-ders, andere insecten en spinnen noordwaarts trekken, omdat het klimaat verandert of omwille van andere veranderingen in hun leefomgeving. Het valt op dat ze daarbij vooral natuurreservaten en andere beschermde gebieden koloniseren. Hoofdauteur professor Chris Tho-mas vergelijkt natuurgebieden daarom met stapstenen die soorten toelaten om populaties van hun nakomelin-gen te verhuizen. Inspanningen om van je tuin een stukje natuur te maken, zijn dus zeker de moeite waard (mis-schien vind je wel inspiratie in het artikel over bosrand-tuinen, p. 17 in deze Seizoenen). De conclusies van het onderzoek zijn gebaseerd op de analyse van miljoenen registraties door vrijwilligers. De onderzoekers noemen de drijfveer achter deze nieuwe samenwerkingsvorm tussen onderzoekers en publiek burgerwetenschap (citizen science). Net als bij ons gebruiken de Britten daarbij volop het internet. De studie is een voorbeeld van hoe registratie door vrijwilligers sa-men met overheidsmonitoring voor de nodige gegevens zorgt om vragen rond biodiversiteit te beantwoorden. De vraag hoe we soorten kunnen helpen om te gaan met klimaatverandering bijvoorbeeld, besluit James Pearce-Higgins van de Briste vogelbescherming trots.

    Gegevens verzamelen via het publiek, ook wel crowdsour-cing genoemd, is niet alleen nuttig bij natuuronderzoek; het kan ook mensenlevens redden. Zo zorgt samenwerking tussen burgers en overheid in Uganda voor een revolutie in de gezondheidszorg. Eenvoudige gsms spelen er de hoofdrol. Een op drie Ugandezen bezit er een. Waarnemingen, in dit geval bijv. de uitbraak van een epidemie, komen via smsjes terecht in een monitoringsysteem, mTrac genoemd, waarmee gezondheidswerkers zien wat er aan de hand is en hoe ze de juiste medicijnen ter plaatse krijgen. Tegelijk werd een soort van sociaal netwerk via sms opgezet dat snel grote groepen mensen bereikt; moeders weten zo bijvoorbeeld wanneer vaccins in hun streek beschikbaar zijn. UNICEF gebruikt deze systemen intussen om snel aan informatie te geraken, bijv. over het aantal beschikbare waterputten. Onderzoek dat vroeger weken in beslag nam, duurt nu nog geen dag.

    Dat er ook bij ons creatieve vormen van publiekssamen-werking ontstaan, beschrijft Anne Marie Van Dam in het artikel Puur plukplezier (p. 14). Door plukplekken online in te voeren geven vrijwilligers aan waar in Vlaanderen en Nederland eetbaar groen te vinden is. Handig.Samenwerking is tot slot ook het sleutelwoord als het gaat over de publicaties van Velt. Voor de herwerking van de Velt-publicatie over kleinfruit werkte auteur Greet Tijskens opnieuw samen met lesgevers, kwekers en Velt-leden met een bijzondere expertise. Het resultaat van deze samenwerking is ons nieuwste boek Bessen uit de tuin (p. 10). Nu planten, straks smullen!

    http://eco.velt.be/NzG9z5 (onderzoek universiteit York)

    http://eco.velt.be/MXHtQv (gezondheid in Uganda)

    www.waarnemingen.be

  • 5Zoom

    Een rups?

    Twee jaar geleden werd de Spaanse natuurfotograaf Jos Luis Rodrguez nog voor het leven verban-nen van de wedstrijd Wildlife Photographer of the Year wegens een foto van een wolf die niet uit het wild zou komen. De foto waarmee Jos Luis Rodrguez de eerste prijs wegkaapte, was volgens de jury gensceneerd met een getemde Iberische wolf. Jos Luis Rodrguez ontkent tot op vandaag, maar moest zijn eerste prijs weer inleveren, volgens commentatoren meteen het einde van zijn carrire. Dit jaar sloeg Jos Luis Rodrguez terug. Met deze foto van een groepje bijeneters (Merops apiaster) won hij de grote prijs van de wedstrijd Wild Wonders of Europe. De bijeneter dankt zijn naam aan zijn belangrijkste voedselbron. Om steken te voorkomen, ontdoet hij zijn prooi van de angel door deze aan takken af te wrijven. De bijeneter leeft in groepsverband en broedt in kolonies in wanden van oevers en bergen, soms ook in de grond. De bijeneter komt in Europa vooral voor in het zuiden, maar met de klimaatverandering zou hij ook steeds vaker in de Benelux te zien zijn. Meer fotos van wilde wonderen vind je op www.wild-wonders.com.

    Jose Luis Rodriguez / Wild Wonders of Europe

  • 6 Consument

    Responsibly fresh: nieuw keurmerk op komst

    De doorsnee consument heeft mis-schien genoeg van de kwebbelende preien en wortelen van de reclamespots van Flandria, en de labels voor gente-greerde teeltproducten hebben nooit echt aangeslagen. Met het Responsibly

    Fresh-keurmerk brengt het Verbond van Belgische Tuinbouw-coperaties (VBT) nu iets duurzamers op de markt. Voortaan gaan de deelnemende telers voor minder milieubelasting, biodiversiteit, lokale verse productie van groenten en fruit, betrouwbare transparantie, correcte arbeidsomstandigheden en minder verspilling. Er is zelfs externe controle voorzien via kwaliteitssystemen zoals IKKB (integrale ketenbewaking), Global Gap (goede landbouwpraktijken) en de regelgeving voor de gentegreerde teelt van pitfruit. www.responsibly-fresh.com

    Wie zoekt die vindt: pesticidenresidus

    In West-Europa verbouwde groenten en fruit zijn de laatste jaren veel minder met pesticiden belast dan vroeger, weet ko-Test (OT) uit haar onderzoeken. Bij producten uit meer zuiderse of exotische landen rijzen er toch meer vragen bij de daar geldende teelttechnieken. OT is dan maar gericht op zoek gegaan naar ingevoerde verse, droge en verwerkte pro-ducten in zowel supermarkten als bij de Turkse kruidenier of de Aziatische versmarkt. In de 50 stalen werd naar restanten van 500 werkzame stoffen gezocht, met resultaat. Bijzonder verontrustend is volgens OT onder andere de aanwezigheid van het in Europa verboden morfoline waarmee de schillen van exotische vruchten worden behandeld. Ethefon is een rijpingsmiddel waarvan de hoge dosis die werd gevonden in Braziliaanse vijgen acuut giftig kan blijken bij kleine kinde-ren. Ook de cocktails van 10 en meer pesticiden vooral in gevulde wijngaardbladeren kunnen voor OT niet door de beugel. Alles samen vond OT in 14 van de 50 stalen residus die de wettelijk toegestane maxima overschreden; 11 van deze producten hadden zelfs niet verkocht mogen worden. OT vindt het moeilijk om bij de resultaten van deze beperkte steekproef aanbevelingen te doen, maar van de geteste pro-ducten bleken prinsessenbootjes, peultjes, ananas, papaya en mangos niet of weinig verontreinigd.

    Gunstig effect biologische bestrijders

    Uit een analyse van de biologische bestrijding in Nederland door CLM, het onafhankelijk kennis- en adviesbureau op het gebied van landbouw, voedsel, natuur en milieu, blijkt dat het beter benutten van biologische bestrijders in de glastuinbouw sterk kan bijdragen aan een verbetering van de waterkwali-teit. Voorbeelden van dergelijke bestrijders zijn roofmijten en sluipwespen. De evaluatie toont dat in de glastuinbouw op 93 procent van het groenteareaal en op bijna de helft van het sierteeltareaal biologische bestrijders worden gebruikt. Vooral in roos en chrysant groeide de toepassing het voorbije decennium sterk.

    Dit droeg bij aan een vermindering van de milieubelasting van gewasbeschermingsmiddelen, omdat de toepassing de inzet van chemie deels vervangt. Wanneer de plagen hoofd-zakelijk biologische worden beheerst, kan de milieuwinst oplopen tot 25 procent van de Nederlandse milieubelasting van het oppervlaktewater. www.clm.nl

    Rijstwafels: niet voor peuters

    Drie jaar geleden heeft het Duitse magazine ko-Test (OT) al eens rijstwafels laten testen. Toen al werd er gewaarschuwd voor te hoge gehaltes aan arseen en acrylamide. De wafels uit de nieuwste test scoren zo mogelijk nog slechter: van de twintig geteste merken haalt enkel Hipp een goede score. Omdat het van nature aanwezige arseen in rijst voorlopig niet kan worden verwijderd, raadt OT de producenten aan om minder belaste rijstsoorten te verwerken. Acrylamide, dat ontstaat tijdens het poffen van de rijst, kan alleen worden verminderd door de baktemperatuur te verlagen. Voor vol-wassenen is een portie van 3 5 rijstwafels nog tolereerbaar, peuters leren beter bijten op stukjes beschuit of een korstje brood, besluit OT.

    Groenere kledij in de VS

    Dat de kledingindustrie bijzonder vervuilend is, is al langer bekend. Meer en meer bedrijven willen hun kledij echter vergroenen. In de VS gebeurt dat onder impuls van de Sustai-nable Apparel Coalition (SAC), een groep van meer dan 60 toonaangevende kleding- en schoenenmerken, leveranciers, kleinhandelaars, vzws en ngos. Hun doel: de ecologische en sociale impact van kledij en schoenen verminderen, wereldwijd. De focus van de SAC ligt op de Higg Index, die de duurzaamheid van de producten meet en daarbij rekening houdt met factoren gaande van schadelijke chemicalin tot energievebruik tijdens het transport. Timberland, Gap, Nike en Adidas zijn enkele grote merken die deel uitmaken van de SAC. www.apparelcoalition.com

    Vraag naar alternatieve vis stijgt

    Vorig jaar verdubbelde de Britse supermarktketen Sainsburys haar verkoop van alternatieve vis. Voor sommigen meteen het bewijs dat consumentgerichte bewustmakingscampag-nes werken, maar James Murray van Businessgreen betwijfelt dit. De totaalverkoop van vis steeg immers ook sterk en de verkoop van de grote vijf kabeljauw, schelvis, tonijn, zalm en garnalen daalde niet. Campagnes die alternatieve vissoorten promoten zouden dan een verwaarloosbaar en misschien zelfs negatief effect hebben op de afnemende vispopulaties. Het rapport maakt duidelijk dat de verhoogde vraag naar duurzame vis zorgt voor een proportionele daling van overbeviste soorten. Tegen 2030 zou daardoor de helft van de verkochte vis bestaan uit alternatieve soorten. Maar het rapport bevestigt ook dat de totale wekelijkse viscon-sumptie steeg en naar verwachting met 17 procent zal stijgen

  • 7Consument/Column

    Kommer en kwelin de Afrikaanse hel

    Tekst suskewied

    Buurman drukt me zeker drie keer op het hart dat ik om 18 u de reeks reportages op Canvas niet mag missen. Ik kan nog net enkele afleveringen van Blood, Sweet en Luxuries meepik-ken. In de BBC-documentaire gaan zes zelfvoldane jonge Britten in op het aanbod om in Afrika een weekje mee te draaien in de plaatselijke dagelijkse kostwinning. Zo moeten ze in Ethiopi met de voorhanden zijnde primitieve werk-tuigen gaten van 60 x 60 x 60 cm hakken in de stugge bodem voor de aanplant van koffiestruiken. Wie te weinig gaten heeft gemaakt, verdient onvoldoende om zijn avondmaal te kunnen kopen. De meeste leden van de groep werken zich de blaren op de handen, maar een van hen is zo blas dat hij er s middags mee ophoudt omdat hij wel voldoende geld heeft om drie avocados te kopen. De volgende dag moeten ze de geoogste koffiebonen met de hand helpen sorteren en daarna de loodzware zakken met groene bonen op de vrachtwagen laden. De jongedame die bij de aanvang van de reportage aangaf dat ze elke dag in Londen mt starten met een bakje geurige koffie beseft nu verbijsterd dat de plaatselijke koffie-vrouwen dit monotone sorteerwerk een leven lang elke dag opnieuw horen te doen om te kunnen overleven. Mister Blas ervaart snel dat niemand het gesleur met de zakken volhoudt op een dieet van enkele avocados.Voor de volgende opdracht wordt de groep naar een dorpje in het binnenland van Ghana gevoerd. Bij de aanblik van de golfplaten daken en de aarden vloeren van de hutten beginnen de deelnemers al te jammeren dat ze zon verblijf-plaats niet zien zitten. Gelukkig krijgen ze elk een eenvoudige brits toegewezen om te slapen, en dat zal nodig blijken. De werkplek waar ze naartoe worden gebracht is een goudmijn, maar geen figuurlijke. De mannen dalen af in een groeve en schrapen er met houwelen de kleverige delfstof van de wan-den. De dames dragen de modderige brij in schalen van zon 20 kg op het hoofd via een smal paadje enkele meters hoger. Het gewenste dagquotum bedraagt 160 schalen. Na enkele strompelende pogingen gaat Miss Coffee al tegen de vlakte, hyperventilerend door het gezwoeg in die hitte. Ook de andere leden van het team kunnen het ritme niet aan. Hun monden vallen open wanneer ze zien hoe de lokale vrouwen zelfs met een baby op de rug schijnbaar moeiteloos de helling op en af rennen. Met een dagresultaat van amper 100 schalen dreigt de werkopzichter ermee de Britse ploeg te ontslaan. Na enig gepalaver wordt een compromis gevonden: de volgende dag moet iedereen om 6 u aan de slag en tegen de middag nog eens 100 schalen opdelven vr ze betaald worden Het resultaat van al dat gezwoeg toont de documentaire ook: na raffinage van de tonnen delfstof blijft er een klompje goud over dat moeiteloos in een handpalm past. Buurman vertrouwt mij de volgende keer toe: Ik drink vanaf nu uitsluitend nog fairtradekoffie. Is de wereldwinkel open vandaag?

    tegen 2030. Het is bijgevolg onduidelijk of de verhoogde vraag naar alternatieve vis zal leiden tot een echte verlaging in vraag naar overbeviste vis of gewoon bovenop de vraag naar deze soorten komt.Op Sainsburys Switch the Fish-dag, die klanten aanbood om een van de grote vijf te vervangen door een minder bekende vis, steeg de verkoop van alternatieve vis met 40 procent, maar de totaalverkoop met 12 procent. Volgens Justin King van Sainsbury is het initiatief daarom eerder een langeter-mijninvestering. www.businessgreen.com

    Dood doet leven

    Nog niet zo lang geleden was het ongehoord om dood hout te laten liggen in een bos. Vandaag is dat gelukkig heel normaal. Tijd om een stapje verder te gaan, vinden natuurverenigingen in Vlaanderen en Nederland. Met het project Dood doet le-ven willen ze plekken inrichten waar dood wild, zoals reen, wordt achtergelaten. Niet alleen buizerds, kraaien, vossen en marters doen er zich aan te goed, kadavers trekken ook spectaculaire soorten aan zoals de zeearend, gier, zwarte wouw en das. Om het publiek te overtuigen van de schoon-heid en de noodzaak van dode dieren in de natuur, breekt de activiteit Dood doet leven op 7 oktober in het Zoninwoud een lans voor de kadavergemeenschap. www.natuurenbos.be/dooddoetleven

    www.dooddoetleven.nl

    Kadaver bij de Oost-vaardersplassen (Nl). foto: Dirk-Jan Kraan

    MijnTuin.org bouwt plantherkenningssysteem

    De online tuincommunity MijnTuin.org bestaat twee jaar. De ontwikkelaars van deze website werken intussen hard aan een nieuw project dat moet toelaten om aan plantenherken-ning te doen via je smartphone. Het systeem werkt via het principe van crowdsourcing. Wie een plant wil laten herken-nen kan eenvoudig een foto opladen via de app of website. De leden van de community benoemen de plant op de foto of stemmen op de reeds ingegeven antwoorden van anderen. Zo krijg je misschien al na enkele uren een mogelijk antwoord in je mailbox. www.plantifier.be

  • 8 Tuin

    Zelfs in de winter zie ik niets dan groenOp bezoek in tuin De Buksboom

    Tekst en fotos hanneke oosterlee (foto paulownia: Tim waters)

    Niets dan groenAls je vanuit het huis naar de achtertuin kijkt, zie je niets dan groen. Dat vind ik zo mooi, zegt Nadine. Zelfs in de winter zie ik groen. Dat geeft me rust. Vooral buxus kleurt dit deel van de tuin groen, samen met het gras en een groene wand van hedera, die tegen de loods van de buren groeit en ervoor zorgt dat die mooi wordt gecamoufleerd. Bomen en struiken staan er ook volop in de tuin. Een grote linde, een tamme kastanje, een rode hazelaar, een Paulownia Heel oude bo-men onder andere. Ze geven ruimte aan

    de tuin n een goed gevoel. Een wilde win-gerd, die prachtig verkleurt in de herfst, doet dienst als afscheiding van de tuin van de andere buren. Bij het tuinhuis zorgt een rode treurbeuk voor een ander kleurac-cent. Nest- en vluchtmogelijkheden voor vogels zijn er genoeg. Vissen vinden een plek in de strakke vijver en af en toe laat ook een reiger zich daar zien.

    Een slang van buxuswolkenDe vele hagen van beuk en Leylandii in verschillende hoogtes en vormen zorgen voor een mooie verdeling en voor kijklij-nen. Achter de hagen en de linde komt

    de meer natuurlijke tuin, met vele vaste planten, kippen, een moestuin en een fruittuin, lage lei-appelbomen, kiwibes om de toegangsboog naar de moestuin en schapenhekjes van kastanjehout. Wat bijzonder opvalt zijn de vele soorten buxus of buksboom in de tuin: kleinbladig of grootbladig, bodembedekkend, wild of rond groeiend. Rijen buxuswolken kron-kelen als een slang door de tuin. Sinds er schimmel in de buxussen opdook, snoeit Raymond ze met kleine ruimtes ertussen. Eerst deed hij dat om de schimmel er uit te knippen; nu heeft hij gewoon ook meer

    Paulownia tomentosa is de enige boom binnen de familie van de leeuwenbek-achtigen (Scrophulariaceae). Tot deze familie behoort bijvoorbeeld ook Hebe, met violetblauwe bloemen en grote bladeren.

    Een natuurlijk beheerde tuin kan strak ogen; dat bewijst de tuin De Buksboom in Lembeke. Ontelbare buxussen kregen er een glansrol. Met heel veel plezier en een goed gevoel wroeten Nadine en Raymond Betsens in de tuingrond.

  • 9Tuin

    ruimte om de struikjes te snoeien. Meer lucht tussen de struiken schijnt hen goed te bekomen. Knippen doet Raymond in mei of juni, het liefst bij donker weer en net na een bui.

    Op de met compost verrijkte zandgrond intussen een prima tuingrond groeien heerlijk geurende rozen. De kleinbloemige rambler Guirlande dAmour slingert over een schuurtje. De Zphirine Droubin zon-der doornen en de klimroos Clair Matin var. Meimont doen het ook goed.

    amfibien en elfenbloemAchter in de tuin is nog een vijver, zonder vissen maar wel met amfibien die het er bijzonder naar hun zin hebben. Een bloemenweide gemaaid in de vorm van een dambord heeft kort en lang gras. Een takkenril van snoeihout van eiken sluit

    Tips van Nadine & RaymondIn de winter geven we kalk en gezeefde houtas om onze eerder zure grond te neutraliseren. Dit jaar gebruikten we ook wat kieseriet in het voorjaar, wat een goed effect heeft op de bladkleur en de buxusplant versterkt om beter opgewassen te zijn tegen allerlei ziekten.

    Bij de schade van de buxusbladvlo, die zich uit in de bekende lepelvormige vergroeiingen van de topblaadjes, grijpen we niet naar insecticiden. We gaan de schade te lijf door met de haagschaar de topjes weg te scheren.

    De bladluizen op jonge takken van appels, peren, kleinfruit en rozen verwijderen we manueel door de luizen weg te wrijven tussen duim en wijsvinger. Dit lijkt misschien een enorm werk, maar toch gaat dit heel vlug. Als er heel veel luizen op de jonge uitlopende takken zitten, knippen we ze af. Ze dienen dan als feestmaal voor de kippen.

    de tuin mooi af en geeft een diffuus beeld naar het bouwland erachter. Elfenbloem (Epimedium) groeit onder de bomen als een prachtige bodembedek-ker. Raymond maait er in de vroege lente met de grasmaaier op de hoogste stand. Dat gaat veel gemakkelijker dan knippen met de hand. Een poosje na het maaien verschijnen de kleine bloemetjes, goed zichtbaar zo.

    zonder is gezonderRaymond is compostmeester. Hij zorgt ervoor dat zijn tuin er zonder kunstmest en zonder middelen tegen onkruid en beestjes heel goed voor staat. Het bordje Zonder is gezonder van Velt siert dan ook het hek. Om verhardingen onkruidvrij te houden vegen en borstelen Raymond en Nadine met een stalen borstel, of ze gebruiken een brander.

    Kunstzinnige oplossingen om snoeihout te gebruiken maken de tuin nog mooier dan hij al was: een zitbank rond de stam van de linde, een gevlochten hekje dat de hortensia Annabelle tegen omvallen be-hoedt Een beter gebruik van materiaal is er niet! Alles krijgt een plekje in de tuin, of komt op de composthoop terecht.

    ga zelf op bezoekDe data waarop je de tuin kunt bezoe-ken, vind je op www.debuksboom.be.

  • 10

    Bessen uit de tuinDe ecologische teelt van kleinfruit

    Tekst greet Tijskens Fotos stefan jacobs

    Snoepen van fruit dat recht uit de tuin komt, is niet alleen voor kinderen een groot genot. Ook weinig volwassenen kunnen weerstaan aan een zoete, zongerijpte bes die ze zo van de struik plukken. Of je tuin nu groot is of klein, kleinfruit past overal. Bessen uit de tuin, het nieuwste Velt-boek, helpt jou te ontdekken hoe je met kleinfruit aan de slag kunt en hoe je dus kleur en smaak naar je tuin brengt. Rode bes, witte bes, framboos, druif, vijg en tal van andere fruitsoorten komen aan bod. Om je alvast een voorpoefje te geven, laten we je ken-nismaken met de honingbes.

  • 11Tuin

    lekker ecologischOm echt te genieten van lekker fruit, gebruik je maar beter geen chemische bestrijdingsmiddelen. Kleinfruit telen op een ecologische manier is perfect mogelijk. Meer zelfs: het is gemakkelijk. In Bessen uit de tuin gaan we ervanuit dat je in je tuin meewerkt met de natuur en zo veel mogelijk de natuurlijke standplaats nabootst. Dan voelen je kleinfruitstruiken zich op hun best en zullen ze goed ge-dijen. Inspiratie vinden we bij de proces-sen in de natuur, bij successie.Per fruitsoort krijg je heel wat praktische informatie.Welke standplaats heeft het kleinfruit nodig? Hoe plant je aan en hoe snoei je de struik? Naast antwoorden op deze vragen, vind je ook tips over oogsten en bewaren, en krijg je voorbeelden van rassen. Hebben je fruitstruiken ondanks je goede zorgen toch last van aantastingen, dan lees je in Bessen uit de tuin hoe je het probleem het best aanpakt.

    wanneer planten?De plantperiode van kleinfruit valt door-gaans samen met de rustperiode van de planten. Die begint als de bladeren zijn gevallen en duurt tot wanneer de planten terug beginnen te botten. Je kunt ze dus van november tot einde maart planten. Planten in het begin van deze periode heeft als voordeel dat de plant eerst energie stopt in de aanmaak van wortels, en pas enkele maanden later in de vorming van blad.

    Bessen uit de tuinDe ecologische teelt van kleinfruitgreet Tijskens

    Velt, 2012

    ISBN 9789081612845

    Aantal paginas: 150 (o.v.)

    Formaat: 180 x 180 mm

    Boekhandelsprijs: 25,95 (incl. verz)

    Velt-ledenprijs: 19,95 (+ 4,30 verz.)

    hoe bestellen?Bestel Bessen uit de tuin door het juiste bedrag te storten op rek. BE51 0010 9905 5062 van Velt-Nationaal, Berchem voor Belgi of op giro 362280 van Velt-Nederland voor Nederland, met vermelding van de titel en naam + adres.

  • 12 Tuin

    honingbes (Lonicera caerulea, L. edulis, L. kamtschatika)De honingbes is familie van kamperfoe-lie, maar dan in struikvorm. In tegen-stelling tot de kamperfoeliebes is de honingbes wel eetbaar. Deze bes komt uit Azie/Siberi en is erg winterhard; dat geldt zelfs voor de witgele bloem. Ze bloeit al in maart en wordt bestoven door hommels. De bessen zijn vroeg rijp, in mei-juni. Het blad heeft een bijzondere grijsgroene kleur.

    StandplaatsDe honingbes geeft de voorkeur aan een plekje in de zon of halfschaduw. De plant wordt ongeveer 1,5 m hoog en breed. Kruisbestuiving tussen 2 rassen verbetert de vruchtzetting. Houd de bodem bedekt met een mulch-laag en voeg jaarlijks compost toe.

    AanplantDe plant groeit uit tot een struik van 1,5 m breed en hoog. De honingbes groeit traag bij de start. Het is een snel vrucht-bare struik. De vruchtzetting neemt toe als je meer-dere struiken plant.

    SnoeiVerwijder kruisende takken en takken die naar binnen groeien.

    Oogst en bewaringDe blauwgrijze bes is rijp einde mei, begin juni. De oogst is gespreid over 2 tot 3 weken. De grijsblauwe bessen zijn langwerpig, 1,5 2,5 cm lang. De smaak is fris, zuur tot zoet. De bessen zijn vers erg lekker. De kans dat je ze niet opkrijgt en moet bewaren is eer-der klein. Je kunt de bessen enkele dagen in de koelkast bewaren of ze verwerken tot coulis, moes of jam.

    Rassen L. edulis Kamtschatica- Balalaika: bessen 2,5 cm, oogst vanaf half mei.- Eisbar: bessen 2,5 cm, oogst vanaf half mei.- Kalinka: bessen 2,5 cm, oogst vanaf half mei.- Morena: bessen 2,5 cm, oogst vanaf half mei. L. edulis - Kamtschatica: bessen 2,5 cm, oogst vanaf half mei.- Blue Velvet: bessen 2,5 cm, oogst vanaf half mei. L. caerulea: bessen 2 cm, oogst vanaf begin mei.

    AantastingenVogels lusten deze bessen graag. Verder zijn er geen aantastingen bekend.

  • 13Column/Verbeeld

    Tekst Natascha Boudewijn Illustratie leen de pelseneer

    ColumnEetbare bloemen zijn betoverend

    Ik schrijf dit stuk in augustus, terwijl het buiten nog hoogzomer is. Onze jardin potager is een bonte bloemenpracht van alle schakeringen geel, roze, paars en oranje. Het ruikt er verleidelijk zoet en kruidig. Vanaf s morgens heel vroeg tot in de schemering hoor je het gezoem van de insecten die daar op afkomen. Hoewel september, de maand waarin deze Seizoenen in je brievenbus ploft, over enkele weken alweer voor de deur staat, is dat moment voor mijn gevoel nog ver weg. Van hoogzomer naar de voorbode van de herfst, van lome warmte naar frisse ochtenddauw, van lichte zomerse salades naar de wat zwaardere kost met de eerste pompoenen Lente, hoogzomer of herfst, n ding blijft hetzelfde hier in huize Greendelicious: koken met bloemen. Flowers really do intoxicate me, zei Vita Sackville West lang geleden al. Ja, zij had gelijk: bloemen betoveren inderdaad. En bij mij gebeurt dat niet alleen via de ogen.

    Als je bloemen eet, neem je de goddelijke geuren en kleuren letterlijk in je op. En als je dat moois in je eigen tuin hebt, stimu-leert het je creativiteit. Je wordt elke dag verleid om er iets heerlijks mee te koken. Daarom ben ik dit jaar enthousiast aan de slag gegaan met de kweek van eetbare bloemen. Eetbare bloemen zijn helemaal Velt-proof. Omdat je ze opeet, moeten ze immers ecologisch worden gekweekt. Boven-dien markeren ze de seizoenen in onze beleving meer dan menig groente dat doet. Denk maar aan viooltjes, madelief-jes, paardenbloemen en daslook in het voorjaar of goudsbloemen, Oost-Indische kers, korenbloemen, daglelie, lavendel, anjers, courgette- en pompoenbloemen in de zomer. En niet te vergeten de bloemen van doorgeschoten groenten en kruiden. In de nazomer en herfst zijn er natuurlijk de dahlias, chrysanten en zonnebloemen. Als je goed blijft doorknippen, bloeien de meeste zomerbloemen bij milde tempera-

    turen tot ver in de herfst. Heb je camelia in je tuin? Dan bof je, want de bloemen kun je in zoet of hartig beslag frituren in de late winter. Want ook in dat seizoen zijn er genoeg eetbare bloemen te vinden.Wat kun je nog meer met eetbare bloe-men doen? Ze verwerken tot bloemen-likeur, -suiker of -gelei bijvoorbeeld. In de sla zijn bloemen heerlijk en bijzon-der decoratief. Echt smakelijk worden bloemen als ze worden gevuld of zelf als vulling worden gebruikt, bijvoorbeeld in verse pasta. Oost-Indische kers leent zich daar goed voor: zowel het blad, als de bloemen en de ingemaakte zaden worden gemengd met knoflook en ricotta een smakelijke vulling. Of maak eens een risotto met teunisbloem, pompoen en blauwe kaas. Je weet niet wat je proeft! Voil, zo ben ik dan toch in september beland, met die pompoen in een rijke ri-sotto. En weet je wat? Eigenlijk kan ik niet wachten tot het weer zover is. Ik wens je een kleurrijke en smakelijke herfst.

  • 14

    Puur plukplezierEten uit het openbaar groen

    Tekst anne marie van dam Fotos michelle Tribe, anneTanne, peter Trimming, william warby

    Breedbeeld

    lokale voedselvoorzieningWat kan openbaar groen eigenlijk bij-dragen aan onze maaltijden? Studenten van Wageningen Universiteit hebben uitgezocht hoeveel ruimte er nodig is om lokaal al het voedsel te produceren, voor het gemiddelde Nederlandse dieet en de gemiddelde Nederlandse landbouwop-brengsten. Resultaat: per persoon is een kwart hectare nodig. Daarmee kan een rekensom gemaakt worden voor mijn eigen stad Leiden. Om onze 120.000 inwoners te voeden is 30.000 ha nodig. Dat komt neer op een cirkel met een straal van 14 km, als je op de helft van het land voedsel zou kunnen produceren. Helaas moeten de Leidenaars dat gebied wel delen met de inwoners van Rijnsburg, Katwijk, Zoetermeer en nog wat aanzien-lijke gemeenten. Helemaal lokaal eten zal dus niet lukken.

    Wat kunnen we dan wel lokaal produce-ren? Laten we naar plantaardig voedsel kijken, waardoor de mogelijkheid de een-den van de Singel te schieten even buiten beschouwing blijft. Van die 0,25 ha per persoon is bijna een kwart, 600 m2, nodig voor plantaardig voedsel. De rest is voor dierlijk voedsel. Voor Leiden is dat 7200 ha plantaardig voedsel.

    De ruimte in Leiden is echter beperkt. De stad meet slechts 2300 ha, waarvan zon 750 ha openbaar groen. Stel dat daar gemiddeld 10 procent van de opbrengst van de boer bereikt kan worden, dan is dat een productie vergelijkbaar met 75 ha landbouwgrond. Dat is ongeveer n procent van de behoefte aan ruimte voor plantaardig voedsel.

    heerlijk!Voor een strategische voedselvoorraad is dat vrij weinig; een gemiddelde keuken-kast biedt meer mogelijkheden. Het is dus goed dat we ons eten ook van elders kunnen halen. Toch valt er veel te zeggen voor oogst uit park en plantsoen: er zijn veel gezonde planten, vruchten en noten te vinden met een heerlijk uitgesproken smaak en een hoog gehalte aan vitaminen en mineralen. Gratis, dag in dag uit en haast zonder milieubelasting gegroeid.Wat wil je nog meer?

    In de praktijk wordt er echter weinig ge-bruik gemaakt van eten uit het openbaar groen. Als ik appels raap of brandne-tels pluk in het park, heb ik nauwelijks concurrentie. Blijkbaar trekt het toch niet veel mensen. Ze weten niet waar het staat of ze vragen zich af of dat wel mag: zomaar plukken en meenemen.

    Als je er niet op let, zie je eetbaar groen al snel over het hoofd. Er zijn een aantal websites waarop je kunt aangeven wat waar groeit. In Utrecht is Pluk de Stad (www.plukdestad.nl) opgezet. De site heeft ook recepten en een beschrijving van de planten die geplukt kunnen worden. Daarnaast is er de wildplukwij-zer (www.wildplukwijzer.nl). Deze site wordt meer verspreid over Nederland gebruikt. Voor achtergrondinformatie wordt verwezen naar de wildplukwiki (www.oogstenzonderzaaien.nl/wiki). De sites zijn bruikbaar om plukplekken in te voeren in heel Nederland en Vlaanderen. Als maar iemand de moeite neemt om het te doen

    BezwarenEr is een wettelijk bezwaar: wildplukken mag niet, tenzij de eigenaar van het bos, park of plantsoen er toestemming voor heeft gegeven. In Nederland is dat gere-geld in het wetboek van strafrecht, artikel 314: stroperij. In veel gemeenten wordt dat nog eens herhaald in de Algemene Plaatselijke Verordening. De situatie in Belgi is vergelijkbaar. Ar-tikel 547 van het Burgerlijk Wetboek stelt dat de natuurlijke vruchten en de vruch-ten van nijverheid van de grond toehoren aan de eigenaar (www.natuurenbos.be). Op zich is dit logisch; van het land van een ander mag niet vrij geplukt worden.

    Hazelnoten, bramen, kweeappels, inktzwammen ze groeien in het plantsoen zo voor het grijpen. Lekker, gezond, en nog milieusparend ook! Liefhebbers pluk-ken er graag van, en local foodies zien er soms een oplossing in voor voedselonzekerheid in de toekomst. Hoog tijd om het openbare groen als bron van voedsel en culinair genot onder de loep te nemen.

    GRatis, daG iN daG uit eN Haast zONdeR MiLieuBe-LastiNG GeGROeid.Wat WiL je NOG MeeR?

  • 155 | 2012

    Maar het openbaar groen is van en voor iedereen bedoeld. Er zijn dan ook ge-meenten die toestemming en informatie geven over plukken in openbaar groen. Het kan dus wel als de gemeente het wil.

    Ruimte nodig voor de teelt van plantaardig voedsel (m2 per persoon). Alle voedingsmiddelen zijn, voor de schatting van de opbrengsten per m2, vertaald naar een aantal gangbare gewassen. (Bron: Blanken e.a. 2011).

    gewas benodigd oppervlak (m2 per persoon)

    tarwe 280

    zonnebloemen (olie) 140

    fruit (inclusief vruchtensap) 80

    suikerbieten 60

    groenten 20

    aardappelen 10

    walnoten 8

    hop 1

    totaal 600

    Zowel pruim (links) als veldzuring (rechts) pluk je met wat geluk zomaar uit het openbaar groen.

    Ook onzekerheid over verontreiniging van in het openbaar groeiend lekkers beperkt het gebruik. Verontreiniging kan van verschillende kanten komen. Bodem-verontreiniging wordt in het algemeen

    door planten zo veel mogelijk geweerd. Daardoor is er doorgaans geen probleem te verwachten bij het incidenteel eten van planten die op verontreinigde grond groeien. Wat betreft vervuiling door roet vlak langs de weg en koper langs het spoor: die is gemakkelijk te vermijden, er is elders genoeg te plukken. Ten slotte zou ontlasting en urine van wild, honden en katten de gratis oogst kunnen bederven. Door met verstand je plukplek te kiezen, kun je dat goed omzeilen. En als er iets mis is, ruik je het wel.

    Een extra aandachtspunt geldt in gebie-den waar vossen voorkomen die met de vossenlintworm zijn besmet (Nederland: Zuid-Limburg en Oost-Groningen; Belgi: Ardennen). Vossenlintworm leidt bij mensen tot een zeer zeldzame, maar wel dodelijke ziekte. Eitjes van de lintworm uit de ontlasting van vossen kunnen ach-terblijven op bosvruchten. Als mensen die eten, kunnen ze met de lintworm besmet raken en na 5 tot 15 jaar ziek worden. Deze besmettingsroute is in theorie mogelijk en wordt vaak genoemd, maar is nooit aangetoond. Veel waarschijnlijker is een besmetting via huisdieren. Maar als je helemaal zeker wilt weten dat er geen lintwormeieren op je fruit zitten: de eitjes worden gedood als de vruchten boven 60 graden verhit worden. Het oogsten en verwerken van je gratis voedsel uit het openbaar groen kost meer tijd dan dat uit de supermarkt, en vaak ook meer dan dat uit je moestuin. De vruchten en noten zijn soms relatief klein en ze moeten goed worden uitgezocht. Als je wat nieuws probeert, moet je zoeken naar een recept, en dan nog kan de smaak tegenvallen. Kortom: het zal alleen lukken als je de tijd neemt en plezier hebt in avontuurlijk koken en eten. Het is met recht slow food.

    Ten slotte kunnen plukactiviteiten con-curreren met vogels, vlinders en andere insecten die ook een plek onder de zon verdienen, en soms weinig voedsel voor-handen hebben. Dit knelpunt moet met verstandig plukken en voldoende aanplant voor mens en dier worden opgelost. Op dit moment zie ik geen schaarste die door plukkers veroorzaakt wordt. Als pluk-ken razend populair wordt, zou het een probleem kunnen zijn.

  • 16 Breedbeeld

    culinaire hoogtepuntenWie al deze bezwaren omzeilt, heeft wel iets bijzonders op tafel. Veel koks zijn genspireerd door de rijke, sterke smaken van ongecultiveerde kruiden, vruchten en noten. Sterrenkoks Jonnie Boer en Sidney Schutte hebben er een kookboek over geschreven (Puur Natuurlijk, uitgeverij Waanders). Een beetje zoeken op het internet levert verrassende recepten op.

    groenbeheerVeel groenbeheerders hebben ervaring met eetbare planten in het plantsoen. Die ervaring is soms positief, maar niet altijd. Appels, peren en pruimen worden vaak niet geoogst. Ze hangen soms ook zo hoog dat je er een ladder voor nodig hebt. Als ze niet geplukt worden, zijn de afgevallen vruchten een lekkernij voor wespen. Daarover krijgen de beheerders klachten. Men klaagt

    ook over vallend fruit dat deuken in gepar-keerde autos maakt. Deze vruchtbomen kunnen daarom het best aangeplant wor-den op plaatsen waar wespen geen kwaad kunnen en waar er geen autos parkeren.

    Walnoten en hazelaars gaan daarentegen wel goed: de noten worden geraapt. Bij de hazelaars wordt meestal de goedkope wilde variant aangeplant. Investeren in cultivars met grotere noten doet slechts een enkele gemeente. Zo staan in IJssel-steijn (dichtbij Utrecht) al jaren veel haze-laars met grote vruchten. Het voormalige hoofd van de plantsoenendienst vond dat het plezier dat de inwoners er van hadden ruimschoots opwoog tegen de hogere kosten bij de aanschaf. In het onderhoud is er geen verschil. En, zei hij, als je er genoeg plant, hebben de struiken niet te lijden onder het gebruik.

    Kruiden gaan goed als het de gewone wilde varianten zijn, zoals brandnetels, zuring, zevenblad en andere algemene wilde planten. Het wordt lastiger als planten veel verzorging vragen en erg geliefd zijn. Groenten kunnen daarom al-leen in buurttuinen gekweekt worden, en zijn minder geschikt als plantsoengewas. Een kruidentuin is al wat gemakkelijker: je hebt er weinig van nodig, en de planten vooral de meerjarige vragen minder verzorging.

    Er kan nog meerOm meer mensen te laten genieten van de oogst van het openbaar groen kan er nog veel gebeuren. Ten eerste kun-nen gemeenten en andere eigenaren van openbaar groen duidelijk aangeven of er geplukt mag worden. En als een gemeente het plukken toestaat of zelf wil stimuleren, kan ze meer eetbaar groen aanplanten, met name noten (rassen met een mooie opbrengst), tamme kastanjes en fruit. Ik zie de meeste ruimte hiervoor in de grotere parken in de stad, waar niemand last hoeft te hebben van een wespje meer of minder. Voor de noten zie ik ook veel ruimte in de naoorlogse wijken met veel gazon en struikjes tussen de bebouwing. Ook buurttuinen met kruiden en groenten zouden hier goed tot hun recht komen.

    Meer aanplant en toestemming om in het wild te oogsten, daarmee kunnen meer mensen genieten van fijn wildplukken en lekker eten uit buurt en park. Voor voedselzekerheid is de waarde beperkt, in een dichtbevolkt gebied. Maar eten uit het openbaar groen kan een leuke, creatieve, educatief verantwoorde n supergezonde aanvulling zijn op ons voedselpakket.

    Als er genoeg te plukken is, zullen pluk-kers hun favoriete plukplaatsen wel op het web willen zetten, zodat ze beter te vin-den zijn. Waar mijn favoriete appelboom en hazelaar staan, hou ik nu nog geheim. De brandnetels mag je met me delen, die staan er genoeg.

    Bron: Blanken, R., L. Duineveld, B. Jonkers, B.

    Oosterhoek, A. Salomon en A. Vingerhoets, 2011.

    How to feed Tilburg III. Rapport in het kader van

    Msc-opleiding Wageningen Universiteit.

    Niet alleen eekhoorns smullen graag van hazelnoten.

  • 17

    Eetbaar lekkers in het parkNoten: tamme kastanjes, hazelnoten, walnoten.Fruit: appel, peer, braam, framboos, bosbes, pruim, vlierbes, gele kornoelje, duindoorn, mahonia, krentenboom, kers, rozenbottel, sleedoorn, kweeappel, lijsterbes (niet ongekookt eten!), mispel.Bloemen: vlierbloesem, madeliefje, paardenbloem, pinksterbloem.Bladgroenten: zevenblad, brandnetel, melganzenvoet, spiesmelde, paardenbloem, zuring, knopkruid, melkdistel.Kruiden: rozemarijn, tijm, grote zandkool (= wilde rucola), verschillende soorten munt, marjolein (oregano), lindebloesem.

  • 18 Tuin

    De luchtige bosrandtuinWaar biodiversiteit en opbrengst elkaar ontmoeten

    Tekst lucas Brouns (met dank aan maranke spoor en wouter van Eck) Fotos Vera greutink en pieter jansen

    In de natuur komt een rijke biodiversiteit voor aan oevers en in bosranden. Voor een bos-rand heb je geen heel bos nodig. je kunt zon rand nabootsen en de tuin luchtig houden. een bosrandtuin heeft veel te bieden: je kunt er aan planten- en natuurstudie doen, hij fungeert als trefpunt en siertuin, n hij levert vaak een goede oogst op. We bekijken een aantal voor-beelden in Vlaanderen en Nederland van een ministadstuin tot een voedselbos waarin deze aan agroforestry verwante methode wordt aangewend.

  • 19Tuin

    wageningen, 100 m2, 1,5 jaarBottom-up werken is beginnen bij een goede bodem. Fiona Morris zegt het ter-loops, maar ze moet er hard voor werken, samen met haar collegas van Transition Town Vallei. Hun werkgroep Permatuin kreeg anderhalf jaar geleden een Wage-ningse volkstuin aangeboden van 900 m2, en recentelijk nog een strook erbij. Ze troffen enkele bomen aan, die nu de basis voor een bosrand van 100 m2 vormen. De bodem was enorm verstoord: een pro-fielkuil van 5 bij 5 m en 1 m diep leverde twee wormen op, weet Fiona nog. Karton, compost en andere mulch op-brengen bood een oplossing, samen met bodemverbeteraars als klavers en lupinen. Er is nu een beter bodemleven, met fungi en wormen. De pruimenboom geeft dit jaar voor het eerst enorm veel vruchten en ook nieuw hout. Maar in principe kun je pas na een jaar of vier iets zeggen over het effect. De werkgroep houdt allerlei factoren in de gaten: ze testen bepaalde planten in diverse microklimaten en in verschillend samengestelde polyculturen.De TTPermatuin-werkgroep houdt in haar ontwerp rekening met regels die voor (volks)tuinen gelden zoals de hoogte van bomen en schaduw bij de buren. Ze geeft daarover tips op haar website. ttpermatuin.wordpress.com

    kaulille, 1200 m2, 5 jaarOp het perceel waar ze sinds zeven jaar wonen, hebben Susanne Cornelis-sen en Anthony de Groot een eetbare bosrandtuin om in te spelen, ontspan-nen, lesgeven en experimenteren. En om lekker uit te eten, uiteraard. Susanne geeft er onder meer korte introductiecursussen in permacultuur. De bosrandtuin hebben we aangeplant met verschillende bomen waaronder fruit- en notenbomen, vertelt ze. Er staan ook veel verschillende bessenstruiken, eetbare klimmers, bodembedekkers en kruiden. n kers stond er zeven jaar geleden al, vult Anthony aan. Samen met een berk. Verder was er alleen maar gras. De nieuwste boom is een amandel, die in een fijn microklimaat staat: in de zon op een opgehoogd hellinkje op het zuiden, met erachter een muur. Van de volwassen kersenboom kunnen ze geen kersen eten. De houtduiven zijn ons altijd voor. Nu wordt er enkele malen per

    In een bosrandtuin is een boeiend ecosysteem aan het werk. We zien een grote variatie van eetbare vaste planten. De verticale ruimte wordt benut door een hele reeks planten, van kruipende bosaardbei of daslook tot de kruinen van notenbomen. Er is een gezond bodemleven door mulch, en omdat er niet wordt gespit. Dieper wortelende planten halen voedingsstoffen omhoog die via de strooisellaag beschikbaar worden voor oppervlakkiger wortelende planten. Omdat insecten in alle seizoenen nectar en nestelgelegenheid vinden, krijgen plagen veel minder kans. Verder zijn bijvoorbeeld ook vogels, egels en kikkers welkom, niet in het minst om-dat ze plagen helpen te voorkomen.

    jaar duif gegeten uit eigen tuin. Dat is in dit geval efficinter, zegt Susanne. permacultuurvlaanderen.be

    hengelo, 125 m2 , 9 jaarIn een van hun tuinen, waar ze ook een korte introductiecursus geven over de eetbare bostuin, hebben Vera en Remco Greutink alle schuttingen benut door ze te laten overgroeien met oogstbare planten. Vera: Bezoekers zijn altijd verbaasd hoe-veel planten in zon kleine tuin passen en hoeveel eten je er zelf kunt telen. In het middendeel staan drie fruitbomen. In de kruidlaag vinden we zeekool, brave hendrik, zuring, vele kruiden, eetbare bloemen en zelfzaaiers zoals tuinmelde, krulmalva en komkommerkruid. tuinsmakelijk.nl

    groesbeek, 8000 m2, 3 jaar Pieter Jansen en Wouter van Eck werken op een groot stuk land (voorheen masak-ker) van 2,4 ha waar uitdrukkelijk ook plek voor natuur is ingeruimd, met een poel, een beek en hagen. Behalve een voedsel-bos is er ook een eenvoudigere fruitboom-gaard. Bostuin Ketelbroek herbergt veel bijzondere eetbare planten, zoals de Si-berische erwtenstruik: een stikstofbinder met linzenachtige erwtjes. Er is ook een bamboevariteit die veel scheuten maakt. Die eten we in de lente, vertelt Wouter, net als die van de schaduwtolerante duivelswandelstok.

    De knoptaxus maakt nog geen besjes, want die heeft echt veel schaduw nodig. Dat komt dus als de bomen over een paar jaar wat groter zijn en de investeringen zich tot in lengte van dagen gaan terug-verdienen. facebook.com/FoodforestKetelbroek

    Utrecht, 35 m2 , 4 jaar Docent Maranke Spoor gaf onlangs een vijfdaagse training over de eetbare bosrandtuin. Die vond plaats in bostuin Ketelbroek. Zelf werkt Maranke onder andere in twee kleine bosrandtuinen. De jongste is een stadstuintje van 5 bij 7 m, om te laten zien wat er allemaal kan op zon kleine schaal. Aan de kant van het huis is de tuin lager. Daar vind je de krui-den die je bij de hand wilt hebben. Achterin is de tuin wat hoger, met traaggroeiende fruitboompjes, venkel, kruisbessen en een pergola met kiwi, hop, bessen en doornloze bramen. Een vijvertje trekt allerlei nuttige dieren aan en is meteen een licht- en warmtespiegel voor de kers. Die heeft na vier jaar een vl dikkere stam dan de kers die een paar meter verderop staat en die op dezelfde dag geplant is! marankespoor.nl

    Bekijk de genoemde websites van de tuinen voor open dagen en/of cursussen. Op www.velt.be/bosrandtuin staan fotos van de tuinen en weblinks naar meer bosrandtuinen en -tuinderijen.

  • 20 Culinair

    Zongerijpt fruitEen nazomerse streling op je tong

    Tekst mirella gijsen Recepten Nicola kersting Fotos Niall kennedy, monica arellano-ongpin, Xerones, kristin Brenemen

    In de nazomerperiode is fruit een wel-dadige bron van vitaminen. Augustus en september zijn de maanden bij uitstek om zongerijpt fruit te oogsten. Na het genot de afgelopen maanden van sappige perziken, kersen, nectarines en ander zo-merfruit, biedt de nazomer o.a. pruimen, vijgen, peren, bramen en druiven.

    het aardse paradijsVijgen roepen bij mij de herinnering op aan een goddelijke smaaksensatie in de Cevennen (Frankrijk). Ik at er de beste vijgen, direct van de boom geplukt: aubergine gekleurd langs de buitenkant en bijna robijnrood vanbinnen. De smaak van zon zoete en sappige vijg heb ik nooit meer terug geproefd. Ik waande me toen in het aardse paradijs. In onze tuin zijn vijgenbomen flink vertegenwoordigd en dapper geven ze ieder jaar vijgen. Helaas missen de vijgen hier veel zon en daardoor zijn ze wat minder zoet. Ze lenen zich wel uitstekend tot warme bereidingen, zoals warme honingvijgen.

    Ratafia en godinnenpotionDruiven doen me denken aan de Ro-meinse tijd: al liggend druiven eten en de wijn rijkelijk laten vloeien. Overvloed is een woord dat bij druiven past, want druivenstokken doen het ook ontzet-tend goed in Belgi. Ieder jaar geven onze druivenstokken massas druiven. Om nog lang van deze heerlijke vruchten te kunnen genieten, maken we steevast ratafia. Eigenlijk ben ik haast verliefd op de zuiderse druivenranken. Niet alleen de rank is prachtig, het blad en de trosjes zijn ook nog eens decoratief. Ratafia is bijzonder lekker als dessertwijn, heerlijk bij amandel-pruimentaart of als aperitief met een blokje ijs. De ratafia-go-dinnenpotion is mijn persoonlijke variant. Deze potion is vooral geschikt voor de frissere avonden in de nazomer of om je te verwarmen in de winter. Bovenal is het een drankje om te delen met je geliefden

    Na midden augustus worden de dagen weer wat korter. alles is nu over het hoogtepunt van groei en bloei heen. de avonden worden al frisser, de lucht voelt anders en toch, met een beetje geluk schenkt de maand september ons nog heerlijke zwoele nazomerdagen. Het is dan ook de tijd om te oogsten en al mijmerend over de afgelopen vakantiedagen de zomer te herbeleven. Misschien is er bij sommigen ook nog een knagend terug-naar-school-gevoel. Nog wat zomers genot door zongerijpt fruit is dan ook meer dan welkom.

    Het recept: Volg de volledige voorbereiding van de ratafia. Voeg aan 1 l ratafia 1/2 l vers geperst sinaasappelsap toe. Warm alles samen op met 3 kruidnagels en 1 kaneelstokje, en sap van geperste gember. Dien warm op (stijl glhwein) met een schijfje sinaasappel.

    Een waarschuwing: godinnenpotion kan verliefde opflakkeringen veroorzaken met warme oortjes als gevolg Op een zwoele nazomer!

    www.faitessimple.be

  • 21Culinair

    Ratafia van druiven

    Sabayon glacmet notenwijn en warme honingvijgen

    Bereidingingredinten

    Bereidingingredinten voor 4 personen

    4 l vers geperst druivensap 1 l alcohol van 96% 1 bokaal honing ( proef na de toevoeging van de alcohol en zoet eventueel nog bij) 20 korianderzaadjes 2 kaneelstokjes 6 kruidnagels

    voor de sabayon: 12 eierdooiers 1/2 l room 3,5 dl notenporto ( zie julinummer Seizoenen) of gewone porto 200 g suiker

    voor de vijgen: 12 verse vijgen 2 el honing

    Breng het druivensap aan de kook met de specerijen en laat vijf minuten koken.Voeg er dan de honing en de alcohol aan toe en laat afkoelen. Laat dit mengsel een maand rijpen in een emmer met deksel op een koele, donkere plaats.

    Filter de drank na een maand en giet in schone flessen. Controleer of de drank niet is beginnen te gisten; dat kan gebeuren als je niet genoeg alcohol hebt gebruikt of niet zuiver hebt gewerkt.

    Klop de room op. Doe de dooiers samen met de porto en de suiker in een pan en klop alles luchtig op een zacht vuur. Doe dit met de hand, in 8-vormige bewegingen. Van zodra er een luchtige binding ontstaat, doe je de sabayon in een mengkom en klop je de sabayon koud met de mixer. Meng de sabayon met de geklopte room. Vul champagneglazen met het mengsel en laat bevriezen in de diepvriezer.

    Snijd een kruis in de vijgen en druk ze open. Giet een beetje honing over de vijgen en zet ze ongeveer 10 minuten in een warme oven van 180 Celsius.

    Serveer de vijgen met de bevroren sa-bayon.

  • 22

    Amandelpruimentaart

    Bereidingingredinten

    voor het korstdeeg: 225 g boter 150 g poedersuiker 2 eieren 450 g bloemvoor de vulling: 1 ei 2 dooiers 150 g rietsuiker + 60 g rietsuiker(apart houden om over de taart te strooien) 80 g boter 50 g bloem 150 g amandelpoeder 2 el pruimen eau de vie (of cognac) 1 kg blauwe pruimen

    Charlotte van peer met verse vijgen en vijgencoulis

    Bereidingingredinten voor 4 personen

    voor de charlotte: 250 g gekookt vruchtvlees van peren (ca. 5 peren) 6 verse vijgen 125 g suiker 2 blaadjes gelatine 150 g geklopte room 1 tl citroensapvoor de vijgencoulis: 4 rijpe vijgen sap van 1 sinaasappel sap van 1/2 citroen 1 el amareto 1 el suiker

    Bereidingswijze charlottePureer het gekookte perenvruchtvlees met 2 el kookvocht en het citroensap.Voeg er de in koud water geweekte en uitgewrongen gelatine aan toe en laat de massa afkoelen tot ze bijna begint op te stijven. Spatel er de opgeslagen room door.Snijd 4 vijgen in dunne schijven en bekleed hier 4 vormpjes mee. Vul op met het roommengsel. Laat opstijven in de koelkast of als je weinig tijd hebt in de diepvriezer. Stort de charlotte uit het vormpje en werk af met de coulis en partjes vijgen.

    Bereidingswijze coulisSnijd de vijgen in kleine stukken en mix ze met de rest van de ingredinten.

    BereidingswijzeBreng de boter op kamertemperatuur (zacht, maar niet gesmolten) en voeg er al roerende de suiker bij, tot de massa bleek is. Doe de eieren er n na n bij en als ze opgenomen zijn ook de bloem. Meng alles goed, maar doe dat niet te lang. Ver-deel het deeg in 2 porties (1 portie kun je invriezen). Rol het deeg uit voor een vorm van 28 cm diameter en leg het in een met papier beklede vorm. Leg een laag papier in de vorm en vul met droge rijst of peul-vruchten. Bak dit 5 minuten in een oven van 180Celsius. Verwijder papier en rijst en bak nog 5 minuten.

    Smelt de boter. Klop de dooiers en het ei los met de suiker en de eau de vie. Meng dit met het amandelpoeder, de bloem en de gesmolten boter. Stort dit mengsel in de taartvorm met het zanddeeg, leg hier de gehalveerde pruimen (met de velkant naar onderen) op en bestrooi de taart met de 60 g suiker. Bak de taart 45 minuten in een oven van 180 Celsius.

  • 23Weg & Wijzer

    antwerpen

    lang leve de oogst door Veronique Verbruggen. 19.30-22u. GIBBO Galbergen, Don Boscostraat 37-39, Mol. Nt-leden 3,00. Willy Helsen, [email protected]

    skynet.be. Mol.

    moestuinieren: theorie en

    praktijk door Guy Augustijns 20-22.15u. Gem. Centr. Jan vander Noot, Mudaeusstraat 9, Brecht. 5,00 vr inwoners van Brecht, anders 10,00. www.brecht.be/kringlooptuin. [email protected]

    Noorderkempen.

    plantgoedactie door Annick Hollebeke. 20-22u. De Klapekster - Natuurpunt Markvallei, kolonie 41, Wortel. Verkoop streekeigen struiken, fruitbomen en tuinplanten. Tedda de Jong, [email protected]

    Noorderkempen.

    groentetuin en siertuin

    (onderhoud & oogst), 9.30-12u. Ecodemotuin, Marindal (Martelarenstraat) z/n, Mol. Willy Helsen, [email protected]

    Ecodemotuin Mol.

    fairtrade- en bio-ontbijt, 9-12.30 u, t Parkske, Edegemsestraat 26, Mortsel. 4,00. Inschr. tot 28/09. Leen Wouters, info.

    [email protected] Groot-

    Mortsel.

    op weg naar een natuur-lijke,

    diervriendelijke tuin, 20-22.30u. Refter GIB, Door Verstraetelei 50, Brasschaat. Hilde Buysse, [email protected]

    Brasschaat.

    zelf paddenstoelen kweken door Ann Van Belle, 20-22.30u. Bezoekerscentrum Natuurpunt, Muizenhoekstraat 7, Muizen. Leden: 5,00; nt-leden: 8,00. Vooraf inschr. Ann Pinceel, [email protected]

    Mechelen.

    Van bloesemhaag tot speelbosje door Annick Hollebeke, 19.30-22u, NALAH (Provinciaal

    Natuur- en Landschapshuis in het oude gemeentehuis), Kasteeldreef 55, Halle-Zoersel. Prijs nog te bepalen. Kristel De Bie, [email protected]

    Voorkempen.

    Bloemschikken (herfstcreatie) door Mevr. C. Verhelst, 19.30-22u, t Fakkeltje, Kazernestraat 15, Zwijndrecht (Burcht). 3,00. Inschr. bij C. Verhelst: 03 253 03 15. Vaste deelnemers worden

    nog verwittigd met brief. Den

    Bumpt.

    kleinfruit telen, 20-22u, Widar, Lipseinde 43, Merksplas. Leden: gratis; nt-leden: 3,00. Tedda de Jong, [email protected]

    Velt.be. Noorderkempen.

    preventie en bestrijding

    kleinfruit, 19.30-22u, Ecocentrum, Postelsesteenweg 71, Mol. Leden: gratis; nt-leden: 3,00. Willy Helsen, [email protected]

    Mol.

    Vogels in de tuin, 20-22.15u. CC Zwaneberg - zaal 4, Bergstraat 133a, Heist-op-den-Berg. Voordracht met fotos. Jan Bral,

    [email protected] Heist-op-

    den-Berg.

    praatavond, 20-22u, De Heischuur, Schuurhoven 2, Oud-Turnhout. Myriam Pelckmans, [email protected]

    skynet.be. Regio Turnhout.

    hulpstoffen en biologische

    bestrij-dingsmiddelen door Jos Van Hoecke, 19.30-22u, Zaal Centrum, Jan Hammeneckerstraat 32, Puurs-Breendonk. Leden: 3,00; nt-leden: 5,00. Jean-Pierre Adriaenssens, jean.

    [email protected] Klein

    Brabant.

    moestuin ten huize van, 9.30-13.30u. Afhankelijk van deelnemers verder af te spreken. Leden: 80,00; nt-leden: 90,00. 4 theoriemomenten en 8 praktijkmomenten. Inschr: [email protected] en 0473 61 26 26 (na

    kantooruren). Geert Lauwers, [email protected]

    Groot-Mortsel.

    koemestpreparaat maken, 17.30-19u, Velt-tuinencomplex, Sluizenstraat 119A, Schoten. Jozef Janssen-Meeussen,

    [email protected] Schoten.

    Biodynamische groep schoten: basisles 2, 20-22u. Bij Jos en Simonne, Venstraat 49, Schoten. Jozef Janssen-Meeussen,

    [email protected] Schoten.

    lang leve de oogst door Adrienne Larmuseau, 20-22.30u, Eco-huis Boom, s Herenbaan 129, Boom. Leden 3,00; nt-leden: 5,00 (proevertjes inbegrepen). Inschr. door te storten op BE41 979 965 8877 10. Nestor Janssens, [email protected]

    be. Aartselaar.

    algemene ledenvergadering, 20-23u, Wijklokaal, Schijnparklaan 3, Schoten. Luc Cock, [email protected]

    hotmail.com. Schoten.

    infomoment zelfplukboerderij, 13.30-18u, Zaal Centrum, Jan Hammeneckerstraat 32, Puurs Breendonk. Filmvoorstelling + stand van zaken. Abbeloos-Verbist, [email protected]

    com. Klein Brabant.

    groentetuin winterklaar

    maken, 9.30-12u, Ecodemotuin, Marindal (Martelarenstraat) 71, Mol. Willy Helsen, [email protected]

    skynet.be. Ecodemotuin Mol.

    werkdag Velt-tuin, 10-14u, Velt-tuin, Bergstraat 9, Brasschaat. Middagmaal wordt voorzien. Frans Verelst, [email protected]

    scarlet.be. Brasschaat.

    plantenruildag, 10-13u, Velt-tuin, Bergstraat 9, Brasschaat. Frans Verelst, [email protected]

    be. Brasschaat.

    wereldkeuken (kookles), 19.30-22u, GIBBO Galbergen, Don Boscostraat 37-39, Mol. Inschr. 014 71 30 63 of [email protected] Kosten worden

    01.10

    02.10 21.09 en 2, 9, 12,

    16, 23.10

    05.10

    06.10

    07.10

    09.10

    09.10

    10.10

    11.10

    11.10

    15.10

    15.10

    17.10

    18.10

    20.10

    25.10

    25.10

    25.10

    26.10

    28.10

    03.11

    03.11

    04.11

    05.11

  • 24

    gedeeld; max 10,00. Willy Helsen, [email protected]

    Mol.

    Biologische zaden door Jos Van Hoecke, 19.30-22.30u, Zaal Centrum, Jan Hammeneckerstraat 32, Puurs Breendonk. Leden: 3,00; nt-leden: 5,00. Jean-Pierre Adriaenssens, jean.

    [email protected] Klein

    Brabant.

    Vuurfeest (sint-maarten), 18-20.00. Tuincomplex Velt, Sluizenstraat 119A, Schoten. Patricia Decelle, [email protected]

    gmail.com. Schoten.

    Natuurfotografie, 20-22.30u, refter GIB, Door Verstraetelei 50, Brasschaat. Vera Asselbergs, [email protected]

    Brasschaat.

    waarom wij ongezond

    eten zo lekker vinden door Lieven David, 20-22.30u, Bibliotheekcentrum Lier, Deensestraat 6, Lier. Leden: gratis; nt-leden: 2,00. Tip. test je eetpatroon vooraf op http.//vig.kanker.be. Johan Peeraer, [email protected]

    Netevallei.

    praatavond, 20-22u, De Heischuur, Schuurhoven 2, Oud-Turnhout. Myriam Pelckmans, [email protected]

    skynet.be. Regio Turnhout.

    winterse maaltijdsoepen door Adrienne Larmuseau, 20-22.30u, Eco-huis, s Herenbaan 129, Boom. Leden: 3,00; nt-leden: 5,00 (proevertjes inbegr.) Inschr. door te storten op BE41 979965 8877 10. Nestor Janssens, [email protected]

    telenet.be. Aartselaar.

    Een tuin om van te smullen door Annick Hollebeke, 20-22.30u, zaal van De Lage Drempel, Onze-Lieve-Vrouwestraat 43, Mechelen. Leden: 3,00; nt-leden: 5,00. Over eetbare bomen en struiken. Ann Pinceel, [email protected]

    com. Mechelen.

    algemeen onderhoud

    tuincomplex, 9-12.30u, Velt-tuinencomplex, Sluizenstraat 119A, Schoten. Soep, koffie en thee voorzien. Albert De

    Sterck, Schoten.

    algemene ledenvergadering +

    voordracht ecologische leefstijl

    en voedsel als medicijn door Jeroen Van Rooij, 9.30-12.30u, De Heischuur, Schuurhoven 2, Oud-Turnhout. Myriam Pelckmans, [email protected]

    Nutstuin Turnhout.

    wandeling en ledenfeest, 9.30-18.30, Wandeling kerk Hingene, ledenfeest Zaal Centrum, Jan Hammeneckerstraat 32, Puurs Breendonk. 29,00; kinderen: 14,00. Jean-Pierre Adriaenssens, [email protected]

    Klein Brabant.

    zadenruil, 14-16u, Hoeve Dieseghem, Wouter Volcaertstraat 44, Mortsel. Inschr. via [email protected] of 0473 61 26 26. Info: [email protected] Geert Lauwers, [email protected]

    telenet.be. Groot-Mortsel.

    zaaikalender en

    vruchtwisselingsplan,19.30-22u, Ecocentrum, Postelsesteenweg 71, Mol. Willy Helsen,

    [email protected] Mol.

    straatgeveltuintjes door Annick Hollebeke, 20-22.15u, CC Zwaneberg - zaal 4, Bergstraat 133a, Heist-op-den-Berg. Jan

    Bral, [email protected] Heist-

    op-den-Berg.

    Voordracht Effectieve

    micro-organismen en hoge

    temperatuur keramisch chip door Bart Baillier (Ieper ), 20-22.30, t Fakkeltje, Kazernestraat 15, Zwijndrecht (Burcht). Ingrid Melis, [email protected], 03 254

    17 74. Den Bumpt.

    ledenontmoetingsdag

    (algemene vergadering), 20-22.30u, NALAH (Natuur en LandschapsHuis),

    Kasteeldreef 55, Halle-Zoersel. Simonne DHondt-De Roy, [email protected]

    Voorkempen.

    gelaatstraining, de natuurlijke

    facelift + kruidenmaskers maken, 20-22.30u, Zaal Molenhoek, Binnenpad 50, Stabroek. Leden: gratis; nt-leden: 3,00. Peter Storms, [email protected]

    com. Polder.

    Bd groep schoten:

    kosmosagenda, thema uit een

    boek, gastspreker. 20-22u, bij Jos en Simonne, Venstraat 49, Schoten. Jozef Janssen-Meeussen, [email protected]

    Schoten.

    west-Vlaanderen

    Biomoestuinreeks door Ivan Maertens, 19.30-21.30u, cc Scharpoord, Meerlaan 32, Knokke-Heist. Leden: gratis; nt-leden: 5,00. 4-delige reeks, i.s.m. ROER. Ivan Maertens,

    [email protected] Oostkust.

    lang leve de oogst door Jean Desmaele, 19.30-10u, cafetaria Porseleinhallen, Cultuurpad 1, Wevelgem. 5,00. Katrien Opsommer, [email protected]

    Wevelgem.

    Natuurlijke cosmetica

    maken, 19.30-22u, Ten Elsberge, Mandellaan, ingang Beverseaardeweg 101, Roeselare. Leden: 12,00; nt-leden: 15,00. Meebr.: inox kommetjes, kloppertjes, pannenlikkertjes, lepeltjes, keukenhanddoek, lege crmepotjes. Inschr.: [email protected], 051 20 18 00 en storten op BE89 9792 5497 2585. Laure Dekeerle, [email protected]

    Roeselare.

    fruitproefavond, 19.45-23u, Zaal Onze-Lieve-Vrouwe-instituut, Boeschepestraat 14, Poperinge. Dirk De Ridder, [email protected]

    telenet.be. Westland.

    Ruilbeurs, 14.30-15.30u, Het Slot, Oudstrijderslaan, Kuurne.

    08.11

    11.11

    13.11

    14.11

    15.11

    15.11

    15.11

    17.11

    18.11

    18.11

    18.11

    19.11

    19.11

    20.11

    27.11

    29.11

    29.11

    04.10 11.10 18.10

    04.10

    08.10

    12.10

    13.10

    Weg & Wijzer

  • 25

    Jan Dewilde, [email protected]

    be. Harelbeke.

    fruitpersdag, 9-16u, t Nieuwland, Sint Michiel , Ontvangerstraat 1, Tielt. Inschr. bij Thijs Tanghe, 0495 733 670 voor Velt Tielt. Johan Duyck, [email protected]

    be. Tielt.

    Voordracht suiker-vervangers door Annelies Vanneste, 19.30-22u, Bureel Vorming-plus, JozefII-straat 4, Oostende. 3,00. Inschr. voor 14/10 bij Lucette Van Ghendt, 059 32 35 49, [email protected]

    skynet.be. Oostende.

    Natuurlijke hulp bij osteoporose door Geert Verhelst, 19.30-21.30u, Het Swok, Ooststraat 4a, Staden. Leden: 3,00; nt-leden: 6,00. Roger Deleu, [email protected]

    pandora.be. Staden.

    ledenfeest en prijsuitreiking

    fotozoektocht, De Ketting, Meensesteenweg 715, Beitem. Nico Staessens, [email protected] of Magda Demeyere, [email protected]

    Beitem en Groot-Ledegem.

    Busreis Namen Borgloon, 8-19u. Parking de Leest, Sint Jorisstraat 62, Izegem. Domonique Verbeke, [email protected]

    euphonynet.be. Izegem.

    Bakles: deel 1brood, deel2:

    pistolets en koeken, 19-23u, Dienstencentrum, Deken Debolaan 97, Poperinge. Leden: 3,00; nt-leden: 6,00. Ivo Vandenbroucke, [email protected]

    hotmail.com. Westland.

    Energiebesparende tips, 19.30-22.30u, zaal Nieuwvliet, Lieven Gevaertplein 4, Oostkamp. Leden: 3,00; nt-leden: 5,00. Eddy Gevaert, [email protected]

    be. Oostkamp.

    Ecotuinieren voor hobbytuinders door Ivan Maertens, 19.30-22u, Dorpshuis Aardenburg, WestMolenstraat 2, Aardenburg (Nl). Ivan Maertens, [email protected]

    scarlet.be. Oostkust.

    culinaire herfstwandeling door

    het Eversambos, 14-18u, Parking Eversambos, Eversamstraat 9, Stavele. Leden: 3,00; nt-leden: 5,00. Inschr. voor 25/10. Max. 30 deeln Dirk De Ridder, deridder.

    [email protected] Westland.

    (h)eerlijk ontbijt, 7.30-11u, cc De Samenkomst, Ledegem. Nico Staessens, [email protected] of Magda Demeyere, [email protected]

    Beitem en Groot-Ledegem.

    workshop koken met vergeten

    groenten door Annelies Vanneste, 19.30-22u, Ten Elsberge, Mandellaan, ingang Beverseaardeweg 101, Roeselare. Leden: 12,00; nt-leden: 16.00. Mesje, keukenhanddoek en short meebr. Inschr. voor 25/09 via [email protected], 051 20 18 00 en overschrijven op BE89 9792 5497 2585. Laure Dekeerle, [email protected]

    myonline.be. Roeselare.

    wat met kruiden? Door Anny Vanbranteghem, 20-22u, Sport- en cultuurcentrum. Hof ter Straeten, Hof ter Straeten 5, Varsenare. Roland Zwaenepoel, [email protected]

    Jabbeke.

    film smakelijk eten,19-22.30u, locatie nog niet bekend. Katrien Opsommer, [email protected]

    edpnet.be. Wevelgem.

    algemene leden-vergadering, 14-17u, Grote zaal CM, Kerkstraat 17, Hooglede. Roger Deleu, [email protected]

    pandora.be. Staden.

    ledenfeest, 17-22u, Goed ten akker, Stedestraat 71, Zwevegem. Mike Vandenbroucke, [email protected]

    Kortrijk-Zwevegem.

    kookavond (vegetarisch buffet) door Magda Spillier, 19-22u, De Varens, Nieuwe Sint-Annadreef 27, Sint-Andries. Leden: 7,00; nt-leden: 12,00. Max. 20 deeln. Inschr. voor 1/11 door te storten op BE39 9790 8638 9619. [email protected], 050 67 02 55.

    Brugge.

    algemene vergadering/

    ledenfeest, 19.30-24u, zaal De Raat, Schooldreef 5, Oostkamp. Eddy Gevaert, [email protected]

    skynet.be. Oostkamp.

    Vegetarisch koken met

    seizoensgroenten, 19-23u, De Poelkring, Nieuwplaats 14, Poelkapelle. Max. 20 deelnemers. Info en inschr: Marnix Desimpel, 057 46 93 39.

    Westland.

    de kracht van positief denken, 19.30-21u, door Stefaan Dewever. [email protected] of Nico Staessens, [email protected]

    Beitem en Groot-Ledegem.

    sint aan huis, 8-18u. Nico Staessens, [email protected]

    telenet.be. Beitem.

    Tuinclub, 10-12u, Caf t Oud Gemeentehuis, Cathilleweg 86, Stalhille. Marc Deketelaere, [email protected]

    Jabbeke.

    workshop tenen lezen, 14-16.30u, Ten Elsberge, gebouw Rinus, beneden zaal II in de Beverseaardeweg, Mandellaan 101, Roeselare. Leden: 3,00; nt-leden: 8,00. Inschr. tegen 20/11 via [email protected], 051 20 18 00 en overschrijven op BE89 9792 5497 2585. Laure Dekeerle, [email protected]

    myonline.be. Roeselare.

    kookclub biologisch,

    vegetarisch en seizoens-

    gebonden, 19.30-22.30u, Keuken Spes Nostra, Pastoor Staelensstraat 4, Zedelgem (De Leeuw). Nt-leden: 10,00. Max. 24 deeln. Schort en keukenhanddoek meebreng. Inschr. bijj Magda Spillier, [email protected]

    Groot-Zedelgem.

    meststoffen door jean desmaele, 19.30-21.30u, cc Het Spoor, Eilandstraat 6, Harelbeke. Frans Descheemaeker, [email protected]

    com. Harelbeke.

    16.10

    18.10

    18.10

    20.10

    21.10

    26.10 09.11

    26.10

    26.10

    04.11

    05.11

    08.11

    09.11

    10.11

    10.11

    13.11

    17.11

    21.11

    21.11

    24.11

    25.11

    26.11

    28.11

    29.11

    28.10

    5 | 2012

  • 26 Weg & Wijzer

    oost-Vlaanderen

    groenbemesters, veldsla en

    witlof door Jos Van Hoecke, 19-22u, Ontmoetingscentrum De Brug, Hertshage 11-19, Aalst. 2,00. Gratis v.d. Volkstuiniers. Hilde De Meyst, [email protected]

    gmail.com. Aalst.

    hoe toxisch is onze voeding? 20-23u, Sint-Antonius-Kring (parking aan de kerk), Provincieweg z/n, Borsbeke. Leden: 1,00; nt-leden: 3,00. Leopold Hellijn, [email protected]

    Herzele-Sint Lievens Houtem.

    moestuin ten huize van

    het zomererf door Marijke Vandierendonck, 9.20-12.20u, Zomererf, Brugstraat 33, Stekene. Reeks van 12 lessen (over een heel jaar) voor beginnende (eco)tuiniers. Lotte De Greveleer, [email protected]

    com. Zomererf.

    ledenfeest, 19.30-23u, Sint-Franciscusinstituut, Doornzele Dries 55, Evergem-Doornzele. Antoinette Bauwens, [email protected]

    Meetjesland.

    Bloemschikken, 19.30-22u, Gemeentelijke Jongensschool De Meander (naast de Brandweerkazerne), Margote 114, Wichelen. Leden: 2,50; nt-leden: 5,00 (voor 2 avonden). Les1: demonstratie; les 2: zelf aan de slag. Mee te brengen: een plastic (vuilnis)zak, schaar, mes, fijne binddraad en oasis die goed vochtig is. Omer Van Hauwe, 053 80 42 44, [email protected]

    Veltwichelen.be. Wichelen.

    Ecologisch tuinieren (5 lessen) door Herman De Waele, 19.45-23u, De Spiraal, Zakkaai 29, Geraardsbergen. Inschr.: An Deschryver, 054 43 44 24, [email protected] of [email protected]

    Geraardsbergen.

    straatgeveltuintjes door Roger Van Der Maelen,

    20-22.30u, CC De Bijenkorf, Sportstraat 4, Assenede. Antoinette Bauwens, [email protected]

    Meetjesland.

    Van volkorenmeel tot lege

    bloem (voordracht), 19.30-22u, Caf Casino (zaaltje), Gaversesteenweg (hoek Molenstraat) 609, Schelderode. Leden: 1,00; nt-leden: 3,00. Karien Roelkens, [email protected]

    scarlet.be. Scheldevallei.

    Bodemstalen voor analyse

    binnenbrengen, 20u, bij een van de bestuursleden. Zie september-nieuwsbrief Velt damvallei (www.velt.be/damvallei). Wim Schepens, [email protected]

    Damvallei.

    Een genotstuin om van

    te smullen door Annick Hollebeke, 19.30-22u, Huize Blikerin, Lokerenbaan 8, Zele. 5,00. Inschr. Voor 12/10 bij Denise De Landtsheer, 052 44 47 25, [email protected]

    hotmail.com. Zele-Centrum.

    water in de tuin en daarbuiten door Marc Geens, 20-22.30u. OCO, Ontmoetingscentrum Oostakker, Pijphoekstraat 30, Oostakker. Leden: 2,00; nt-leden: 4,00. Inschr. bij Albert Van Loo, [email protected]

    Damvallei.

    Bloemschikken, 19.30-22u, OCP Polderbos (zaal 2, verdieping 1), Polderbos 20, De Pinte. Leden: 5,00; nt-leden: 8,00. Inschr. Bij Yvette Rosseel, [email protected], 09 282 88

    02. Scheldevallei.

    Bloembollen voor de lente en de

    herfst door Herman De Waele, 20-23u, Parochiale benedenzaal St Aldegondis, Grote weg 235A, Overboelare Geraardsbergen. Luc De Taeye, [email protected]

    Geraardsbergen.

    low impact man, voordracht door Steven Vromman, 20-22u,

    Gildenhuis, Kloosterstraat 12, Zele. 2,00. Wouter Holbrecht,

    0479 90 19 87. Zele-Centrum.

    kookles: van groentetaarten

    tot desserttaarten door Leo Fierens-Lagasse, 19.30-22.30u, Gildenhuis (naast de kerk), Margote 86, Wichelen. Leden: 6,00; nt-leden: 8,00. Inschr. (max 30 pers) voor 16/10 door storting op BE58 7995 1528 1479. Meebr.: schort, mes en snijplank. www.veltwichelen.be. Jos Van Hoecke, [email protected]

    Wichelen.

    serreteelt door Jos Van Hoecke, 19.30-22.30u, Zaal t Hoefijzer, Heilig Hartplein z/n, Woubrechtegem. Leopold Hellijn, [email protected] Herzele-Sint Lievens

    Houtem.

    Bessen het jaar rond door Marc Geens, 20-22.15u, Gemeentezaal Hansbeke, Hansbekedorp 35, Hansbeke. Leden: gratis: nt-leden: 2,50. Danil De Baets, [email protected]

    Veldgebied.

    Eetbare en medicinale

    paddenstoelen kweken door Ann Van Belle, 20-22.30u, Lokaal dienstencentrum Wibier, Antwerpsesteenweg 768, Sint-Amandsberg. Leden: 2,00; nt-leden 4,00 (per avond). Inschr. bij [email protected]

    veltdamvallei.be. Damvallei.

    Vilten, 19.30-22u, CC De Brouwerij, Stationsstraat 3B, Nazareth. Leden: 5,00; nt-leden: 8,00. Inschr. tot 31/10 bij Yvette Rosseel, [email protected], 09 282 88

    02. Max. 20 pers. Scheldevallei.

    Teelt van tomaten door Elfried Anckaert, 19.30-22u, De Wouw, Walburgastraat 11, Oudenaarde Centrum. Mestdagh-Geers, [email protected]

    Oudenaarde.

    kruiden en gezondheid (2 lessen) door Maurice Godefridi, 20-22.30u, lokaal

    03.10

    05.10

    06.10 10.11

    06.10

    09.10 16.10

    11.10 25.10 08.11 22.11

    11.10

    12.10

    14.10

    15.10

    17.10

    18.10

    19.10

    19.10

    23.10

    26.10

    26.10

    26.10

    07.11

    09.11

    09.1116.11

  • 27

    dienstencentrum Wibier, Antwerpsesteenweg 768, Sint-Amandsberg. Leden: 4,00; nt-leden 8,00 (vr 2 lessen)). Inschr. bij Karin Hanus, [email protected]

    veltdamvallei.be. Damvallei.

    weet wat je eet/antioxidanten door Herman De Waele, 20-22u, Huize Vermeire-Lagae, Slangstraat 53, Hamme. Etienne Gogaert, [email protected]

    Hamme.

    Eetbare paddenstoelen

    telen door Ann Van Belle, 19.30-22u, Huize Blikerin, Lokerenbaan 8, Zele. 5,00. Denise De Landtsheer, [email protected]

    com. Zele-Centrum.

    Biozaden door Jos Van Hoecke, 20-23u, Steenoven, Kerkkouter 40, Herzele. Leden: gratis; nt-leden: 3,00. Leopold Hellijn, [email protected]

    Herzele-Sint Lievens Houtem.

    kookavond: dessert

    zonder suiker door Lieve Embo, 19.30-22.30u, Sint-Franciscusinstituut, Doornzele Dries 55, Evergem. 12.50. Breng, schort, pen en papier mee. Antoinette Bauwens, [email protected]

    Meetjesland.

    week van de smaak: Brood

    bakken, Helix - Educ.Centrum, Hoogvorst 2, Geraardsbergen (Grimminge). Luc De Taeye, [email protected]

    Geraardsbergen.

    lessenreeks kruiden, bloemen

    en zaden verwerken en bewaren (les 3), 19.30-22u, buurtcentrum Heirnis - Macharius, Tarbotstraat 61A, Gent. Leden: 12,00 of 30,00/3 lessen; nt-leden: 15,00 of 40,00/3 lessen. Erik Ingelbrecht, [email protected]

    skynet.be.Gent.

    infoavond over gezondheid door Mevr. De Baerdemaeker, 20-22.30u, Gemeentelijke Jongensschool, Margote 114,

    Wichelen. Leden: gratis; nt-leden: 2,00. www.veltwichelen.be.Emiel Van Wesemael-Van Steendam, [email protected]

    Wichelen.

    Een feestelijke receptie

    (kookavond) door Jo De Bruyne, 19.30-23.30u, Sint-Antonius-Kring, Provincieweg z/n, Borsbeke. Leden: 10,00; nt-leden: 15,00. Max. 20 pers. Inschr. door te storten op BE 13-0012-7697-9839 met vermelding kookavond 30/11/2012. Breng mesje en snijplank mee. Leopold Hellijn, [email protected]

    Herzele-Sint Lievens Houtem.

    Vlaams-Brabant

    Bereidingen met kruiden, 20-22.30u, cc Oud Gasthuis, Gemeenteplein 26, Asse. 3,00- 5,00. Eva Engels, eva_

    [email protected] Groot-Asse.

    Boekenstand op fruitfeest, 13-18u, Sint-Angela-Klooster, Kruineikestraat 5, Tildonk.

    Dijlevallei.

    groenten en fruit bewaren:

    fermentatie door Lieven David, 19-21.30u. De Vlaspit, Basilieklaan 53, Scherpenheuvel. 2,00. Inschr. tot 02/10 bij Margot Vanwijngaerden, 013 78 20 22, [email protected]

    be. Hageland.

    Basicursus biologisch

    koken door An Soontjens, 20.30-22.30u, Yggdrasil, Vissenakenstraat 381, Tienen. Leden: 80,00; nt-leden: 100,00 (voor 4 lessen). Max 12 deeln. An Soontjens, [email protected]

    Tienen.

    hoe eetbare paddestoelen

    kweken? door Ann Van Belle, 20u, Berkenhof, Beekstreet 25, Kortenberg. Filip Fleurbaey-Christiaens, [email protected]

    skynet.be. Midden-Brabant.

    workshop levend voedsel

    met gekiemde zaden, 10-13u, Jacqueline Leyman, Kriekenbergstraat 20, Duisburg. Leden: 12,00; nt-leden: 15,00. Inschr. voor 1/10 bij Fabienne Wierinckx, [email protected], 0472 54 22 02. We zullen carpoolen

    vanuit Leuven. Leuven.

    uit de brooddoos. Kinderen koken, ouders proeven na een wandeling in de Demervallei, 14-17u. Het huis met het groene dak, Varentstraat 154, Werchter. Leden: 2,00 of 3,00/groep. Nt-leden: 5,00 of 8,00/groep. Inschr. voor 5/10. Rita Vanderauwera, rita.kumbha.

    [email protected] Dijlevallei.

    kleur de schaduw in je tuin door Frans De Smedt, 20-22.30u, Joepie, Brouwerijstraat 32, Halle. Helene Clement, [email protected]

    Groot-Halle.

    algemene ledenvergadering

    Vgg + uiteenzetting

    zadencataloog, 19.30-22u, Dominicanessenklooster, Heilige Geeststraat 22, Herne. Breng bestelblad en cataloog zeker mee. Jan Tordeurs, [email protected]

    Groot-Gooik.

    lang leve de oogst: ruilbeurs in samenwerking met transitie Scherpenheuvel-Zichem, 14-17u, Huize Ernest Claes, Ernest Claesstraat 152, Zichem. Lieven David, [email protected]

    skynet.be. Hageland.

    fermenteren van groenten (praktijkles) door Herman De Waele, 20-22u, Bibliotheek, Schoolstraat 23, Zemst. 3,00. Inschr. voor 14/10. Bernadette Christiaens, [email protected]

    Zennevallei.

    kookles: vegetarisch feestmenu door Marc Stroobants, 19-23u. Leren Ondernemen, Valkerijgang 26, Leuven. Leden: 10,00. Nt-leden: 13,00. Inschr. voor

    09.11

    13.11

    16.11

    23.11

    24.11

    27.11

    27.11

    30.11

    05.10

    07.10

    10.10

    11.1025.1008.1122.11

    12.10

    13.10

    14.10

    17.10

    18.10

    21.10

    26.10

    13.11

    5 | 2012

  • 28 Weg & Wijzer

    limburg

    Ecologisch, gezond en

    betaalbaar wonen door Roeland Vandebriel,19.30-21.30u, GCOC Oosterhof, Dr. Vanderhoeydonckstraat 56, Lummen. Anita Steegmans, [email protected]

    Lummen - Herk de Stad.

    feest/ledenvergadering,18.30-23u, Wijkcentrum, Hoekstraat, Maasmechelen/Opgrimbie. Prijs nog te bepalen. Jozef Hermans, [email protected]

    be. Maasmechelen-Dilsen.

    Bezoek aan de

    tentoonstelling de gouden

    eeuw van china, 10-11u, Minderbroederscomplex, Boomgaardstraat z/n, Maaseik. Ludo Zanders, [email protected]

    Maasoeter.

    herfstwandeling, 13.30-17.30u, Sporthal Op Sjeure, zaal De Ontmoeting, Smeetsstraat 13, Molenbeersel. Maurice Lambers, [email protected]

    skynet.be. Kinrooi.

    workshop pizza bakken door G. Monachesi, 19.30-21.30u, Heempark, Hoogzij 7, Genk. Info bij Julien Meyvisch, 089

    35 81 40. Genk.

    praatavond moestuin,19.30-21u, cc Neeroeteren, Scholtisplein z/n, Neeroeteren. Ludo Zanders, [email protected]

    Maasoeter.

    Voordracht cocopeat door Joris Mertens, 20-22u, Het Troempeelke, Kapelstraat 1, Opglabbeek. Frans Stals, [email protected]

    Opglabbeek-As.

    moestuinieren in de praktijk, 14-16u, Moestuinencomplex De Waterkuil, Waterkuilstraat z/n, Zepperen. Carine Lonneu, [email protected]

    Sint-Truiden.

    seizoenskookles, 20-22u, CC De Bogaard - Crealokaal, Capucienessenstraat 8, Sint-Truiden. Leden: 3,00; nt-leden: 6,00. Bord, bestek, groentemesje meebr. Inschr. voor 26 oktober. Carine Lonneu, [email protected]

    Sint-Truiden.

    Ecologisch bloemschikken rond

    allerheiligen,19.30-21.30u, Ten huize Zanders, Lange Reeschapstraat 6, Neeroeteren. Anita Stinkens, [email protected]

    Maasoeter.

    praatcaf, 19-23u, De Krinkel, Resedastraat zn, Opglabbeek. Met drankje en hapje. Alleen voor leden. Frans Stals, [email protected]

    Opglabbeek-As.

    Bespreking zadenlijst door Leo Hermans, 10-12u, Poorthuis, Zuidervest 2, Peer. Ria Hermans, [email protected]

    Peer.

    algemene Vergadering, 19-22.30u, Zaal Oetergalm, Spilstraat z/n, Neeroeteren. Ludo Zanders, [email protected]

    Maasoeter.

    gespreksavond, 20-22.30u, Sportzaal Op Sjeure, zaal De Ontmoeting, Smeetsstraat 13, Molenbeersel. Maurice Lambers, [email protected]

    Kinrooi.

    gezonde nagerechten, 19.30-21.30u, Heempark, Hoogzij 7, Genk. Julien Meyvisch, 089 35 81 40.

    Genk.

    seizoenen in de tuin, 20-22u, CC De Bogaard - lokaal B, Capucienessenstraat 8, Sint-Truiden. Carine Lonneu, [email protected]

    Sint-Truiden.

    7/11 bij Marc Stroobants, [email protected], 0486 31 93 66.

    Leuven.

    kruidenavond, 20-22u, Zaal Onder den Toren, Markt 4, Haacht. Leden: 2,00 of 3,00/groep. Nt-leden: 4,00 of 6,00/groep. Rita Vanderauwera, [email protected]

    Dijlevallei.

    algemene ledenvergadering, 20-22.30u, Joepie, Brouwerijstraat 32, Halle. Helene Clement, [email protected]

    Groot-Halle.

    cultuurmaand gooik:

    filmavond pajottenland, 20-22u, Zaal Elckerlyc, Kerkplein 12, Oetingen. Jan Tordeurs, [email protected]

    Groot-Gooik.

    compostbijscholing, 14-17.30u, De Paddenbroek, Paddenbroekstraat 12, Gooik. Vorming voor compostmeesters.

    Groot-Halle.

    Tuinieren voor onze

    gezondheid, met

    antioxidanten door Herman De Waele, 20-22.15u. Zaal Emmas, Kerkstraat 6, Asse. Vrije bijdrage. Paul Fieremans, [email protected],

    Groot-Asse.

    kookclub, 19-23u, Zaal Genadedal, Velderblok 2A, Kessel-Lo. We delen de kosten. Info en inschr.: Lies Havet, [email protected]

    Leuven.

    zadenlijsten + teeltplan

    opstellen door Jos Noppen, 20-22u, Bibliotheek, Schoolstraat 23, Zemst. 1,00. Bernadette Christiaens, [email protected]

    Zennevallei.

    13.11

    15.11

    16.11

    19.11

    22.11

    26.11

    30.11

    05.10

    06.10

    14.10

    21.10

    23.10

    25.10

    25.10

    27.10 24.11

    30.10

    31.10

    17.11

    24.11

    24.11

    26.11

    27.11

    27.11

  • 29

    Nederland

    Excursie: biologische

    varkenshouderij en wandeling, 10.30-12u, De Blije Big, Bokt 12b, Eindhoven. Leden: 2,5; nt-leden: 5,00. Inschrijven voor 1/10 bij Anjo de Vos, [email protected]

    gmail.com. Eindhoven.

    lezing, 20-22u, De Roffert, Beerikstraat 11, Buggenum. L. Hermans, [email protected]

    hetnet.nl. Leudal.

    workshop zuurkool inleggen, 14-17u, Kookboerderij Krommenhoeke, Krommenhoeke 1, Biggekerke. Gerrit Prins, [email protected]

    zeelandnet.nl. Walcheren.

    lezing over de verticale tuin met dias door Ton Jansen, 20-22u, Cultureel Centrum Den Herd, Emmaplein 4, Bladel. Leden: gratis: nt-leden: 2,00. Ton Jansen, [email protected]

    nl. Bladel.

    werkochtend Velt-tuin, 10-12.30u, Tuin Elisabethshof, Roggelseweg 58, Haelen. Voor leden van wie de achternaam begint met C D. L. Hermans, [email protected]

    nl. Leudal.

    ledenvergadering, 15-18u, Gemeenschappelijke ruimte Centraal Wonen Oranjerie, Oranjerie 14, Leiden. Proeverij en zadenruil Pompoen.

    Anne Marie van Dam, [email protected]

    Holland Rijnland.

    Beginnerscursus moestuinieren door Minke Greve, 19.30-22u, M.E.C., Genneperweg 145, Eindhoven. Leden: 30,00; nt-leden: 40,00 (voor 4 lessen). Boekje Moestuinieren voor beginners inbegr. Info en inschrijven (max. 15 pers.): Wil de Vooght, [email protected], 040 285 44 67. www.velt.be/eindhoven.

    Eindhoven.

    Ervaringen uitwisselen, 20-22u, Roffert Gemeenschapshuis, De Berikstraat 11, Buggenum. L. Hermans, lei.en.ans.

    [email protected] Leudal.

    Basiscursus Ecologische

    moestuin door Anne Marie van Dam, 20-22u, Zaal Speeltuin Rondom de Maredijk, Maredijk 100, Leiden. Leden: 40,00; nt-leden: 50,00 (voor 4 lessen). Inschr.: [email protected] Anne Marie van Dam, [email protected]

    Holland Rijnland.

    de bodem door Anne Marie van Dam, 19-21u, Groendomein Wasven, Celebeslaan 30, Eindhoven. Leden: 2,50; nt-leden: 5,00. Wie wil, mag grond meenemen uit eigen moestuin. Inschrijven: Wil de Vooght, [email protected],

    040 285 44 67. Eindhoven.

    Ecologische voeding en de

    juiste voedselcombinaties door Jeroen van Rooij, 20-22u, Cultureel centrum Den Herd, Emmaplein 4, Bladel. Leden: gratis; nt-leden: 2,00. Ton Jansen, [email protected]

    upcmail.nl. Bladel.

    met korting naar de

    Volkstuinvakbeurs groene

    passie, 14-22u, Americahal , Laan van Erica 50, Apeldoorn.

    5,00 (ipv 25,00). Aanmelden via: [email protected] voor 1/11, onder vermelding van naam, adres en aantal personen. Karen Laarveld, [email protected]

    Het Groene Hart.

    Ecosmos (lezing & workshop) door Marion Gieben, 13-15.30u, Leende, Renhoek 10, Heeze-Leende, Noord-Brabant. Leden: 2,5; nt-leden: 5,00. Inschr. Voor 16/11 bij Anjo de Vos, [email protected]

    Eindhoven.

    Ecologische maaltijd, 19.30-21.30u, Terlostraat 4, Bergeijk. Inschr. via

    [email protected]

    Tuinwerkzaamheden 9-12u,

    Terlostraat 4, Bergeijk. Bergeijk.

    werken in de Velt-tuin. 12.30-17 u, Bosstraat 25, Valkenswaard. [email protected]

    Valkenswaard

    werkochtend kruidentuinen 9-13u,

    Hopveld 21, Gemert-Bakel. Gemert

    Elke 1e vrijdag

    v/d mnd

    Ellke wo vm en za

    nm

    Iedere do

    Elke di ochtend

    07.10

    08.10

    15.10

    16.10

    27.10

    27.10

    05.1103.1207.0128.01

    12.11

    12.1126.11

    15.11

    15.11

    22.11

    24.11

    In Seizoenen verschijnt een verkorte weergave van de activi