Schematherapie voor persoonlij · PDF file©H. van Genderen 40 Neerwaartse pijl techniek...

of 229 /229
© H. van Genderen 1 Schematherapie voor persoonlijkheidsstoornissen Hannie van Genderen

Embed Size (px)

Transcript of Schematherapie voor persoonlij · PDF file©H. van Genderen 40 Neerwaartse pijl techniek...

  • H. van Genderen

    1

    Schematherapie voor persoonlijkheidsstoornissen

    Hannie van Genderen

  • H. van Genderen

    2

    Dag 1

  • H. van Genderen

    3

    Definitie schema:

    Kennisstructuur ontstaan in de (vroege) jeugd, die tot uiting komt in zich herhalende patronen van denken, voelen en gedrag

  • H. van Genderen

    4

    SCHEMA ZELF (ik ben slecht) ANDEREN (anderen zijn niet te vertrouwen)

    ASSUMPTIES WERELD (de wereld is gevaarlijk) CONDITIONELE ASSUMPTIES

    (als je een fout maakt word je gestraft) INSTRUMENTELE ASSUMPTIES

    (ik kan me maar beter afzijdig houden) AUTOMATISCHE GEDACHTEN

    (ik kan maar beter mijn mond houden) (zie je wel ze vinden met stom)

    STRATEGIEEN (contact vermijden)

    (faades opbouwen)

  • H. van Genderen

    5

    Verschil as I - as II As I

    Laat ontstaan Clint wil verandering Beperkt gebied Beperkt relationeel effect Opvoeding goed genoeg

    As II

    Vroeg ontstaan Clint heeft weerstand

    tegen verandering Betreft hele leven van cl. Sterk relationeel karakter Tekorten in opvoeding

  • H. van Genderen

    6

    Schema-vorming

    Biologische factoren Psychologische factoren Sociale factoren Culturele factoren

  • H. van Genderen

    7

    Dimensies Temperament

    Verlegen ....................................Spontaan Passief.......................................Agressief Vlak...................................Gepassioneerd Angstig.....................................Roekeloos Sensitief................................Onkwetsbaarerle

  • H. van Genderen

    8

    moeilijke ouders

    moeilijk temperament

    Traumatische gebeurtenissen buiten het gezin

    Disfunctionele Schemas

  • H. van Genderen

    9

    Gevolgen disfunctioneel schema

    Overweldigende emoties Schade aan zichzelf en anderen Staat bevrediging van basisbehoeften in

    de weg Stevig verankerde patronen die moeilijk

    zijn te veranderen

  • H. van Genderen

    10

    Wat hebben kinderen nodig Basisveiligheid Verbondenheid met anderen Zelfwaardering Autonomie Zelfexpressie Realistische grenzen

  • H. van Genderen

    11

    Ontstaan disfunctionele schemas

    Ontbreken basisveiligheid Geen verbondenheid met anderen Onvoldoende zelfwaardering Gebrekkige autonomie Onvoldoende zelfexpressie:

    - Gerichtheid op de ander - Overdreven waakzaamheid en geremdheid

    Zwakke grenzen

  • H. van Genderen

    12

    Onvoldoende basisveiligheid

    Verlating/instabiliteit Wantrouwen en/of misbruik

  • H. van Genderen

    13

    Mooi, maak er nog maar een

  • H. van Genderen

    14

    Geen verbondenheid met anderen

    Emotionele verwaarlozing Sociaal isolement/vervreemding

  • H. van Genderen

    15

    Gebrek aan zelfwaardering

    Minderwaardigheid/schaamte Mislukking

  • H. van Genderen

    16

    Gebrekkige autonomie

    Afhankelijkheid/onbekwaamheid Kwetsbaarheid voor ziekte en gevaar

    Verstrengeling/kluwen

  • H. van Genderen

    17

    Onvoldoende zelfexpressie: Extreme aanpassing:

    Onderwerping Gerichtheid op de ander Zelfopoffering Goedkeuring en erkenning zoeken*

    Secundaire schemas

  • H. van Genderen

    18

    Overmatige waakzaamheid en geremdheid

    Negativiteit en pessimisme* Emotionele geremdheid Meedogenloze normen/overdreven

    kritisch Bestraffende houding* Secundaire schemas

  • H. van Genderen

    19

    Verzwakte grenzen

    Zich rechten toe-eigenen Gebrek aan zelfbeheersing/

    zelfdiscipline

  • H. van Genderen

    20

    moeilijke ouders

    moeilijk temperament

    Traumatische gebeurtenissen buiten het gezin

    Disfunctionele Schemas

    Disfunctionele copingstijlen

    klachten

  • H. van Genderen

    21

    Psycho-educatie

    Ga na welke behoeftes niet zijn vervuld Leg uit wat normale behoeftes zijn Vertel hoe bij een normale opvoeding met

    kinderen wordt omgegaan Gebruik indien passend eigen voorbeelden

  • H. van Genderen

    22

    Copingstrategien

    Overgave (freeze) Vermijding (flight) Overcompensatie (fight)

  • H. van Genderen

    23

    Definitie schemamodus:

    Set van bij elkaar horende schemas en copingstrategien, die samen het denken, voelen en handelen van de clint bepalen

    Momentane en plotseling wisselende, alles overheersende gemoedstoestand

  • H. van Genderen

    24

    Schemamodi

    Kindmodi Copingmodi (overgave,vermijding

    en overcompensatie) Onaangepaste oudermodi Gezonde volwassene modus

  • H. van Genderen

    25

    Kind modi

    kwetsbaarheid

    woede

    gebrek discipline

    geluk

    Woedende kind

    Razende kind

    Impulsieve kind

    Ongedisciplineerde kind

    Blije kind

    Verlaten kind Misbruikte kind

    Eenzame kind Afhankelijke kind

  • H. van Genderen

    26

    Coping modi

    overgave

    vermijding

    overcompensatie

    Willoze inschikkelijke

    Onthechte beschermer

    Onthechte zelfsusser

    Zelfverheerlijker

    Pest en aanval

    Vermijdende beschermer*

    Boze beschermer*

    Bedrog en manipulatie* Roofdier*

    Aandacht en erkenning zoeker*

    Overcontroleerder* Paranode modus*

  • H. van Genderen

    27

    Ouder modi

    Straffende ouder

    Schuldinducerende ouder

    Veeleisende ouder

  • H. van Genderen

    28

    Gezonde volwassene

  • Het gentegreerde model

    Een gentegreerd model waarin de copingstrategie de relatie vormen tussen schemas en modi

    Copingstrategie

    schema schema modus

  • Verbinding tussen de concepten Aanpassing van het Schema Polarity Model van Elliott & Lassen (1997)

    Schema

    Overgave Overcompensatie Vermijding

  • Verbinding tussen de concepten Minderwaardigheid/Schaamte

    Kwetsbare kind: niemand houdt

    van mij

    Zelfverheerlijker: Ik ben heel bijzonder

    Onthechte beschermer: Situaties vermijden

    Gezonde volwassene Ik ben ok

  • Verbinding tussen de concepten Emotionele deprivatie

    Kwetsbare kind: mijn behoeftes

    zullen nooit vervuld worden

    Boze kind: Ik wil dat mijn

    behoeftes meteen vervuld worden

    Onthechte beschermer: Relaties vermijden

    Gezonde volwassene: Ik wordt gezien en gerespecteerd

  • H. van Genderen

    33

    Verband tussen Schemas,

    Schemamodi

    Komt terug op dag 2

  • H. van Genderen

    34

    Shine (Hicks, 1997)

  • H. van Genderen

    35

    Fragment Shine Welke disfunctionele

    schemas heeft David?

    Welke stijl van omgaan met de schemas heeft hij?

  • H. van Genderen

    36

    Eerste gesprekken schematherapie

    Empathische belangstellende stijl Aangeven wat je al weet over de patint Vraag de patint naar eerdere therapie-ervaringen Wat verwacht hij/zij van de therapie en van jou als

    therapeut? Niet teveel details over klachten, maar vraag naar

    terugkerende patronen Geef uitleg over rationale van de therapie - Wat zijn valkuilen - Samen werken aan de problemen - Langer durende therapie - Heden en verleden komen aan bod Geef schriftelijke informatie mee

  • H. van Genderen

    37

    Opsporen schemas1. Themas uit vorige therapien 2. Levensgeschiedenis (Leefregels vanuit het stamgezin) 3. Huidige problemen 4. Neerwaartse pijl techniek 5. Therapeutische relatie (hoe gaat interactie en wat verwacht de

    clint van de therapeut ) 6. Testen en vragenlijsten 7. Imaginatie

  • H. van Genderen

    38

    Emotietheorie Lang Emotionele ervaringen worden op drie niveaus opgeslagen in het geheugen Stimulus niveau (zien, ruiken, voelen) Betekenis niveau (cognities ik ben) Motorische respons niveau (reacties zoals

    verkrampen, woedende reactie, knoop in je maag)

    Daarom is het belangrijk om verschillende diagnostische methoden te gebruiken

  • H. van Genderen

    39

    Neerwaartse pijl techniek Cognitieve techniek om door te vragen naar de achterliggende betekenis op schemaniveau van gebeurtenissen en disfunctionele gedachten Wat zegt deze gebeurtenis over jou? Wat over anderen? Wat over jouw leven en hoe de wereld in elkaar

    steekt?

  • H. van Genderen

    40

    Neerwaartse pijl techniek Niet horizontaal uitdagen, maar verticaal

    doorvragen: Wat betekent dat voor jou ? Wat zegt dat over jou als persoon? Stel dat dat waar is wat betekent dat dan? Als dat zo is wat is daar dan zo erg aan? (eventueel dezelfde vragen over anderen en de wereld) Pas als je op het meest basale niveau (schema) zit dan: Empathiseren Verbreden naar andere situaties

  • H. van Genderen

    41

    Meetinstrumenten

    Semi gestructureerde interviews (SCID II) Zelfbeoordelingsvragenlijsten DSM IV

    (VKP, ADP IV)

    Zelfbeoordelingsvragenlijsten schemas Algemene psychologische tests

    (Bv. NEO-PI voor temperament)

    Zelfregistratie

  • H. van Genderen

    42

    Zelfbeoordelingsvragenlijsten schemas en copingstijlen

    Young Schema-Vragenlijst Coping vragenlijst