RICHTLIJN KLACHTEN VAN DE MOND - van de mond... Herziening Richtlijn Klachten van de Mond/Versie...

download RICHTLIJN KLACHTEN VAN DE MOND - van de mond... Herziening Richtlijn Klachten van de Mond/Versie 5/21-5-2010

of 32

  • date post

    15-Jul-2020
  • Category

    Documents

  • view

    1
  • download

    0

Embed Size (px)

Transcript of RICHTLIJN KLACHTEN VAN DE MOND - van de mond... Herziening Richtlijn Klachten van de Mond/Versie...

  • Herziening Richtlijn Klachten van de Mond/Versie 5/21-5-2010 Pagina 1

    1

    2

    3

    4

    5

    RICHTLIJN KLACHTEN VAN DE 6 MOND 7

    8

    9 10

  • Herziening Richtlijn Klachten van de Mond/Versie 5/21-5-2010 Pagina 2

    Colofon 11

    De eerste versie van de richtlijn klachten van de mond werd in 1994 geschreven als onderdeel 12

    van de richtlijnen palliatieve zorg van het Integraal Kankercentrum Midden Nederland. De 13

    richtlijn werd in 2005 herschreven door E.J.M. de Nijs en E.H. Verhagen en opgenomen in de 14

    eerste druk van het richtlijnenboek van de Vereniging van Integrale Kankercentra. 15

    De huidige versie werd in 2010 gereviseerd door: 16

     A.P. Mank, verpleegkundig onderzoeker AMC Amsterdam 17

     J.E. Raber-Durlacher, tandarts, Academisch Centrum Tandheelkunde Amsterdam 18

     A. de Zinger, oncologie verpleegkundige AMC Amsterdam 19

     M. Smit, mondhygiëniste, AMC Amsterdam 20

     J.M.P.van Bommel, huisarts te Vught 21 22

    Commentaar werd geleverd 23

     C. de Baat 24

     K. de Lugt-Lustig, mondhygiënist 25 26

  • Herziening Richtlijn Klachten van de Mond/Versie 5/21-5-2010 Pagina 3

    ALGEMEEN 27 28 29

    INLEIDING 30

    Klachten van de mond bij patiënten in de palliatieve fase kunnen oorzaak zijn van een 31

    vermindering van de kwaliteit van leven. Deze kwetsbare groep patiënten heeft ten gevolge 32

    van ziekte en behandeling vaak te maken met veranderingen in de mond, die niet alleen direct 33

    van invloed zijn op het welbevinden, maar ook kunnen leiden tot extra klachten en problemen. 34

    Zo kan de door radiotherapie ontstane droge mond erg onplezierig zijn, maar ook ten 35

    grondslag liggen aan een lokale infectie, een verslechterde voedingstoestand of aan problemen 36

    op het gebied van intimiteit en sociale contacten. 37

    Patiënten in deze fase hebben vaak meerdere klachten van de mond tegelijkertijd. Gelet op het 38

    feit dat deze klachten grote effecten kunnen hebben op de fysieke en psychische gesteldheid 39

    van de patiënt is het van belang de verzorging van de mond serieus te nemen en zo nodig hulp 40

    te bieden of de mondverzorging van de patiënt over te nemen. 41

    In deze richtlijn wordt aandacht besteed aan de (patho)fysiologie van de mond, de diagnostiek 42

    en aan algemene preventieve maatregelen. Vervolgens wordt ingegaan op enkele veel 43

    voorkomende klachten van de mond en de behandeling daarvan. De volgende aandoeningen 44

    en klachten zullen besproken worden: 45

     droge mond 46

     stomatitis 47

     infecties van de mondholte 48

     pijn in de mond 49

     smaakstoornissen 50

     halitose (slechte adem) 51

    52

    (PATHO)FYSIOLOGIE 53 De mond heeft verschillende functies. In Tabel 1 worden de onderdelen van de mond benoemd, 54

    met hun functie, de normale verschijningsvorm en enkele veel voorkomende afwijkingen. 55

    56

    Tabel 1 Normale en afwijkende functionele anatomie van de mond. 57

    Functie Normale toestand Veel voorkomende afwijkingen

    Lippen en

    mondhoeken

    Ondersteuning bij het

    kauwen en spreken

    Intact, niet rood of

    gezwollen

    Oedeem, roodheid, droogheid,

    scheurtjes, wondjes, blaasjes

    Gebitselementen Snijden, vermalen en

    mengen van het

    voedsel.

    Spelen een rol bij

    slikken.

    Intact, geen scherpe

    randen

    Niet goed doorgebroken,

    afzetting van tandplaque en

    tandsteen, loszitten, cariës,

    wortelpunt-ontstekingen, scherpe

    randen, inadequate vullingen

    Tandvlees

    (gingiva)

    Gingiva en

    parodontale vezels

    zorgen ervoor dat

    gebitselementen stevig

    verankerd zijn in de

    kaak.

    Roze, bloedt niet

    spontaan of bij aanraken

     gingivitis: ontsteking veroorzaakt door bacteriën in

    tandplaque, gekenmerkt door

    roodheid, zwelling en bloeding

     parodontitis: tevens pocketvorming en botverlies

  • Herziening Richtlijn Klachten van de Mond/Versie 5/21-5-2010 Pagina 4

    Slijmvliezen

    (binnenzijde

    wangen en

    lippen, harde en

    zachte

    gehemelte,

    onderkant tong

    en mondbodem)

     barrière tegen micro-organismen

     speekselproductie door kleine

    speekselkliertjes

     gevoelsfunctie

    Vochtig, roze en intact

    Bleekheid of juist roodheid,

    oedeem, erosies en/of ulcera,

    blaasjes, beslag, droogheid,

    bloedingen

    Tong  mengt speeksel en voedsel

     transporteert voedsel naar de

    keel

     smaak

     spreken

    Roze van kleur, soms

    iets wittige waas

     roodheid, glad en pijnlijk

     erosies, blaasjes, en/of ulcera

     kartelige, rode en pijnlijke randen

     beslag

     droogheid

    Speekselklieren Productie van speeksel

    (500-600 ml/dag):

     houdt mondslijmvlies

    vochtig en schoon

     houdt mondflora in evenwicht

     vergemakkelijkt spreken

     bevat enzymen nodig voor

    vertering voedsel

     beschermt de gebitselementen en

    slijmvliezen

    Niet gezwollen, niet

    pijnlijk

    Slijmvliezen zijn

    vochtig

     weinig of geen speekselproductie

     droge slijmvliezen

     teveel productie of problemen met wegslikken van speeksel

    (kwijlen)

     taai, draderig speeksel

     gezwollen en pijnlijke speekselklieren

    58

    Reiniging van de mondslijmvliezen vindt van nature plaats door de tong, het speeksel en de 59

    snelle vervanging van epitheelcellen. Bij ziekte en behandeling (bijv. radiotherapie of 60

    chemotherapie) vermindert deze functie. Door verminderde speekselproductie of ademen met 61

    open mond wordt het mondslijmvlies droog en treedt kolonisatie met micro-organismen op. Op 62

    deze manier kunnen infecties en pijnklachten ontstaan. Beschadigde slijmvliezen kunnen een 63

    porte d’entrée vormen waardoor bacteriën en andere micro-organismen in de bloedbaan 64

    terechtkomen. Gingivitis of parodontitis kunnen ook een bron van een systemische infectie zijn 65

    en kunnen leiden tot tandvleesbloedingen. Parodontitis is zelden pijnlijk en vaak een ’verborgen’ 66

    infectie, waarbij diagnostiek niet mogelijk is door alleen in de mond te kijken. Het is van belang 67

    de mondslijmvliezen en het gebit goed schoon te houden om gingivitis, parodontitis, 68

    ontstekingen van de mondslijmvliezen, cariës en de gevolgen daarvan (pijn, zenuwontsteking en 69

    wortelpuntontstekingen) en een slechte adem te voorkomen. Door al deze problemen kunnen 70

    klachten met betrekking tot smaak, kauwen, slikken en spreken ontstaan. 71

    72

    73

    DIAGNOSTIEK 74 De diagnostiek van mondafwijkingen bestaat uit het afnemen van een anamnese en de inspectie 75

    en eventueel palpatie van de mondholte en het gebied daarom heen. Als hulpmiddel kan men 76

  • Herziening Richtlijn Klachten van de Mond/Versie 5/21-5-2010 Pagina 5

    een mondstatusscorelijst (zie bijlage) gebruiken om de situatie systematisch te beoordelen en 77

    ook te vervolgen in de tijd. 78

    79

    Anamnese 80 De volgende aspecten worden geïnventariseerd: 81

     Algemeen: 82 o ziektegeschiedenis: diagnose en behandeling 83 o medicatie 84 o gebruik van zuurstof 85 o roken en alcoholgebruik 86 o voeding (hoeveelheid, consistentie, andere problemen), aanwezigheid van een 87

    maagsonde, vochtinname 88

    o algehele conditie 89 o gebrek aan eetlust, gewichtsverlies 90 o koorts 91

     Klachten van de mond: 92 o droge mond of taai speeksel 93 o pijn of branderig gevoel van de lippen, mond en/of keel 94 o wondjes in de mond, lippen of in de mondhoeken 95 o bloedingen (spontaan of bij eten, poetsen) 96 o problemen met kauwen, slikken of spreken 97 o smaakverandering of smaakverlies 98 o slecht kunnen verdragen van koud, warm of sterk gekruid voedsel 99 o slechte adem 100 o kwijlen 101

     Mondverzorging: 102 o regelmatige controles bij tandarts/mondhygiënist 103 o verzorging van de mond (methode van poetsen, interdentale reiniging, frequentie) 104 o mondverzorging zelfstandig mogelijk of hulp nodig 105 o eigen gebit of prothese, gedeeltelijke prothese, frame of implantaten 106 o problemen met prothese (drukpunten, ontbrekende delen, scherpe randen, niet meer 107

    passen, aanwezigheid tandsteen) 108

    109

    Mondinspectie 110 Regelmatige mondinspectie is noodzakelijk om vroegtijdig mondproblemen op te sporen, de 111

    mondhygiëne te beoordelen, problemen goed te kunnen vervolgen en interventies te evalueren. 112

    Voor de mondinspectie is het van belang de patiënt op zijn gemak te stellen. Bedenk dat de 113

    mond een intiem gebied is. Laat de patiënt een comfortabele positie innemen, waarbij voor de 114

    hulpverlener een goede inspectie van de mond mogelijk is, bij voorkeur liggend op bed. 115

    Benodigdheden voor het mondonderzoek: 116

     goed licht (halogeen zaklampje) 117

     handschoenen (niet st