Pws coeliakie judith vollering lianne de langen

download Pws coeliakie judith vollering  lianne de langen

of 53

  • date post

    17-May-2015
  • Category

    Documents

  • view

    1.482
  • download

    0

Embed Size (px)

Transcript of Pws coeliakie judith vollering lianne de langen

  • 1. 120122013Lianne de LangenJudith VolleringBegeleider: G.H.J.M. BackxKalsbeek College te Woerden25-2-2012Profielwerkstuk Coeliakie

2. 2BedanktNu ons profielwerkstuk voltooid is willen wij graag een aantal mensen bedanken.Anne en Maaike Vollering, door jullie zijn wij nieuwsgierig geworden naar wat coeliakieprecies is. We bedanken Maaike in het bijzonder voor haar verhaal want, in het begin vielhet niet mee om coeliakie te accepteren.G.H.J.M. Backx, die altijd voor ons klaar stond. Wij bedanken hem voor het beantwoordenvan elke vraag en zijn positieve instelling.Verder bedanken wij ditiste B. van Kats, Dr. J.J. Schweizer, Dr. J.A. Bakker en F.W.C.Roelandse. Zij hebben ons hartelijk ontvangen en al onze vragen beantwoord.Ten slotte bedanken wij onze biologieklas, die zonder enig bezwaar ons geholpen heeft methet doen van een aantal proefjes. 3. 3InhoudsopgaveInleiding 4De biologische kant van coeliakie 5Gluten 5De darmen 6Het afweersysteem 8De reactie op gluten in de darmen 10Klachten en symptomen 11De diagnose 13De erfelijkheid 16Coeliakie en verwante aandoeningen 17Lactose-intolerantie 17Dermatitis herpetiformis 17Kanker 18Leven met coeliakie 20Het glutenvrij dieet 20Kosten glutenvrij dieet 22De Nederlandse Coeliakie Vereniging (NCV) 22Conclusie 24Wat is coeliakie? 24Wat zijn de verwante aandoeningen met coeliakie? 25Wat houdt een glutenvrij dieet in? 28Hoe leef je met coeliakie? 30Discussie 31Nawoord 33Bronnen 34Boeken 34Internet 34Afbeeldingen 36Bijlagen 371. Interview B. van Kats 382. Interview Maaike Vollering 403. Enqute biologie klas 414. Enqute coeliakie en kanker 425. Onderzoek in het LUMC 436. Uitslagen enqute coeliakie en kanker 49 4. 4InleidingOns profielwerkstuk gaat over coeliakie. Coeliakie is een intolerantie voor gluten. Gluten iseen eiwit en zit in tarwe. Uit onderzoek is gebleken dat coeliakie voorkomt bij 1 op de 100-150 mensen in Nederland. Ongeveer 1.700 patinten zijn inmiddels gediagnosticeerd. Ditbetekent dat zon 100.000 mensen in Nederland niet weten dat zij coeliakie hebben.Daarnaast hebben vrouwen er tweemaal zo vaak mee te maken als mannen.Er blijken ook verwante aandoeningen te zijn met coeliakie, de intolerantie gaat soms verderdan alleen gluten.In ons PWS kijken we naar de biologische kant van coeliakie, wat er gebeurt in de darmen enhoe coeliakie wordt vastgesteld. Ook kijken we naar de praktische zaken, want eenlevenslang dieet volgen is niet altijd gemakkelijk.In ons profielwerkstuk willen wij de volgende deelvragen beantwoorden: Wat is coeliakie? Wat zijn de verwante aandoening met coeliakie? Wat houdt een glutenvrij dieet in?Door onze deelvragen te beantwoorden hopen wij antwoord te kunnen geven op dehoofdvraag: Hoe leef je met coeliakie? 5. 5De biologische kant van coeliakieGlutenGluten is een Latijns woord en betekent lijm.1Het gluten in graansoorten zorgt ervoor datbrood een elastische structuur heeft en een goed vermogen heeft om te rijzen. 2Gluten is een eiwit dat in de graansoorten tarwe, spelt, kamut, bulgur, rogge, gerst en inmindere mate in haver aanwezig is. Gluteneiwitten zijn in verschillende graansoorten enverschillende aminozuren te onderscheiden. De naam van het gluteneiwit komt van deLatijnse naam van de granen waar de eiwitten in zitten.3Zo heten de gluteneiwitten in roggeheten secalinen, in gerst hordenen en in haver aveninen.Voor mensen met de aandoening coeliakie vormen het tarwegluten het grootste probleem.Soms kunnen mensen met de aandoening coeliakie secalinen en hordenen, in geringe mate,zonder problemen verdragen.Gluten bestaat uit de eiwitten gliadine en glutenine. Deze eiwitten zijn bijzonder omdat zevoor meer dan 50% uit maar twee aminozuren bestaan: glutamine (35-45%) en proline (12-20%). Gluten bestaat uit een lange keten van aminozuren die in elkaar gevouwen zit. Heteiwitnetwerk is erg groot. De eiwitten vertonen onderling een goede binding en hierdoor isgluten niet oplosbaar in water.4Het eiwit gliadine is verantwoordelijk voor de beschadigingvan het slijmvlies van de dunne darm bij mensen met coeliakie.5Tarwe, rogge en gerst bevatten 36% glutamine en 20 % proline. Haver bevat ongeveerhetzelfde percentage glutamine, maar bestaat voor maar 10% uit proline.6Proline vormt eenstevige hoek in de eiwitketen. Hierdoor is gluten vast opgevouwen en kan een enzym ermoeilijk bij om het eiwit in stukken te knippen. Dit heeft als gevolg dat grote stukken glutenlange tijd in de darmen aanwezig blijven. De stukken gluten veroorzaken bij mensen metcoeliakie een afweerreactie.7Omdat haver minder proline bevat, blijft het gluten minderlang in de darmen aanwezig. Daarom veroorzaakt het gluteneiwit van haver bij de verteringminder/geen problemen.1T. Koolsbergen [et al.], Vechten met gerechten tegen glutengevoeligheid en coeliakie. s-Graveland, 2009, 1edruk, 192E.H. Coene [et al.], Zelfzorgboek voor mensen met coeliakie. Amsterdam, 1995, 1edruk, 143T. Koolsbergen [et al.], Vechten met gerechten tegen glutengevoeligheid en coeliakie. s-Graveland, 2009, 1edruk, 19-204P.L. Weegels, Chemische feitelijkheden. Zeist, 1994, 1edruk, 100-3 100-45E.H. Coene [et al.], Zelfzorgboek voor mensen met coeliakie. Amsterdam, 1995, 1edruk, 266M. Hapers, scriptie coeliakie, Geel, 297Biomedisch.nl, 18 juli 2006,http://www.biomedisch.nl/tekst/coeliakie_onderzoek_eiwit_glutenvrij_dieet.php, Spierings, E., Enzym bij deboterham 6. 6De darmenDe spijsvertering begint bij de mond en eindigt bij de anus. De darmen zijn een onderdeelvan het spijsverteringskanaal en bestaan uit twee delen; de dunne darm en de dikke darm.In de dunne darm wordt de vertering voltooid en de belangrijke voedingsstoffen worden inhet bloed opgenomen. Daarna worden de voedingsresten naar de dikke darm vervoerd. Inde dikke darm worden voedingsresten bewerkt, het water en zout wordt onttrokken aan devoedselbrij en onverteerbare resten worden vervoerd naar de anus.8We bespreken uitsluitend de dunne darmin details, omdat bij coeliakie daar deontsteking wordt veroorzaakt door heteiwit gliadine afkomstig uit gluten.De dunne darm is ongeveer zes meterlang, maar door spierspanning is de darmslechts drie meter lang.De dunne darm bestaat uit drie delen: detwaalfvingerige darm (duodenum), denuchtere darm (jejunum) en dekronkeldarm (ileum).9De twaalfvingerige darm is 25 centimeterlang en is het eerste deel van de dunnedarm. Het voedsel komt vanuit de maag inde twaalfvingerige darm terecht. Dedoorgang van het voedsel wordt geregeld door de pyrolus (sluitspier bij de maaguitgang).10In de twaalfvingerige darm krijgt het voedsel een pH-schok. De alvleesklier produceertnamelijk de base natriumbicarbonaat (NaHCO3). Dit neutraliseert het maagzuur en komt viaafvoerkanalen van de alvleesklier in de twaalfvingerige darm terecht. Ook komt er gal vanuitde galblaas in de twaalfvingerige darm terecht. Gal is gemaakt in de lever en bestaat uitgalzouten, bilirubine, cholesterol, vetten en elektrolyten. Galzure zouten verlagen degrensspanning tussen vet en water. Grote vetdruppels emulgeren daardoor gemakkelijk.Omdat kleine vetdruppeltjes beter mengen met water en een groter oppervlak hebben,verloopt de vertering van vetten na het emulgeren beter.11De twaalfvingerige darm gaat met een scherpe knik over in de nuchtere darm. De nuchteredarm is ongeveer twee meter lang en gaat geleidelijk over in de kronkeldarm. Het derde stukdarm is ongeveer drie meter lang. In de wand van de nuchtere darm en kronkeldarm worden8J. Bijsterbosch [et al.], Nectar vwo bovenbouw biologie deel 2, Groningen/Houten, 2005, 1edruk, 104-1059MDLcentrum ijsselland, 2011, http://www.mdlcentrum.nl/page.php?ID=53, algemene werking van de darm10Spijvertering.info, 28 november 2012, http://www.spijsvertering.info/over-spijsvertering/dunne-darm/,dunne darm11J. Bijsterbosch [et al.], Nectar vwo bovenbouw biologie deel 2, Groningen/Houten, 2005, 1edruk, 104Figuur 1 Spijsverteringsorganen 7. 7spijsverteringssappen geproduceerd door kleine klierbuisjes. De verteringssappen zijn nodigvoor de (verdere) afbraak van eiwitten, koolhydraten en vetten. Ook zijn er veel soortenbacterin (darmflora) in de darm aanwezig die een rol spelen bij de afbraak vanvoedingsstoffen. Het grootste gedeelte van de voedingsstoffen wordt opgenomen door denuchtere darm. De kronkeldarm neemt vooral geheel afgebroken voedingsstoffen op. Aanhet eind van de kronkeldarm zijn vrijwel alle voedingstoffen uit het voedsel opgenomen doorhet lichaam. De voedselresten komen in de dikke darm terecht via de valva ileocaecalis (eenklepje). Hierdoor kan er geen voedsel van de dikke darm naar de dunne darm terug gaan.12Een gezonde dunne darm is opgebouwd vier lagen. Van het uitwendige milieu naar hetinwendige milieu: een slijmvlieslaag, een bindweefsellaag, een dubbele spierlaag en eendarmvlies.De slijmvlieslaag is sterk geplooid. De plooien hebben kleine uitstulpingen, deze hetendarmvlokken (villi). In een darmvlok zit een netwerk van haarvaten en een lymfevat. Tussende darmvlokken liggen de openingen van de darmwandkliertjes (ook wel crypte vanLeberkhn genoemd) die verteringssappen maken om vetten, eiwitten en koolhydraten teverteren. Aan de buitenkant bevatten de darmvlokken cytoplasma-uitsteeksels: microvilli.De binnenkant van de dunne darm heeft dus een groot oppervlak, ongeveer 150-200 m2.13Hierdoor is het absorptievlak groot en is er goed contact tussen het verteerde voedsel en deabsorberende epitheelcellen. Epitheelcellen vormen het dekweefsel en zijn dus de bovenstelaag van de slijmvliezen. Door het goede contact tussen het verteerde voedsel en de12Natuurinformatie, 28 november 2012,http://www.natuurinformatie.nl/nnm.dossiers/natuurdatabase.nl/i003646.html, Tweede gedeelte van dedunne darm: nuchtere darm en kronkeldarm13Spijvertering.info, 28 november 2012, http://www.spijsvertering.info/over-spijsvertering/dunne-darm/,dunne darmFiguur 2 De dunne darm in details 8. 8absorberende epitheelcellen vindt er resorptie plaats: het verteerde voedsel passeert dedarmwand.14Vervolgens k