Projectreferenties landbouw voedsel Terra Incognita

Click here to load reader

  • date post

    27-Jun-2015
  • Category

    Environment

  • view

    172
  • download

    1

Embed Size (px)

description

Aangepast overzicht van projecten over landschap, landbouw en voedselteelt in de stad.

Transcript of Projectreferenties landbouw voedsel Terra Incognita

  • 1. landschappen van voedselSelectie van projectreferenties 2008 - 2014

2. Inhoud3 Inleiding landschappen van voedsel4 Landbouwontwikkeling en ontwerp7 Glastuinbouw en ruimtelijke kwaliteit10 Onderzoek naar stad en voedsel13 Landbouw en ruimtelijke ordening16 Westelijke veenweiden, aantrekkelijk landschap19 Recreatie in een agrarisch landschapProjectenoverzicht landschap en voedsel Juni 2014 Terra Incognita 2 Voedselplantjes wachten op burgers. Deel van de opstelling Utrecht Kiemt. 3. Projectenoverzicht landschap en voedsel Juni 2014 Terra Incognita 3Inleiding landschappen van voedselVan het Nederlandse landschap bestaat ongeveer 65% uitlandbouw. In agrarische landschappen, authentiek of modern,werken mens en natuur samen om voedsel te produceren. Ditgebeurt op een steeds grotere schaal en met steeds meer slimmetechnologie. Boeren geven vorm aan het landschap en spelendaarbij bewust of onbewust in op vraagstukken uit de omgeving alsnatuur, energie, klimaatverandering, recreatie en de beleving doorburgers die zelf ook graag een beetje boer zijn.Hier spreken wij vooral over landschappen van voedsel, in plaatsvan agrarische landschappen, omdat met voedsel het kenmerkwordt benoemd dat veel mensen in de samenleving aanspreekt.Terra Incognita is er trots op dat ze vanuit diverse invalshoekenover landschappen van voedsel adviseert. Elke keer is er deuitdaging om landschappen rijker te maken. Daarvoor bestaat erniet een recept. Het gaat om de gebruikswaarde, de duurzaamheiden de belevingswaarde van voedsel-landschappen. Deze moeteneen optimum vinden vanuit de eisen van de boerenpraktijk envanuit de samenleving.Door te onderzoeken en te visualiseren zoeken we voor elkesituatie een optimum. Als het enigszins kan doen we dit samenmet betrokken boeren en met betrokken burgers.Met dit overzicht van projectbladen tonen we onze ervaring metlandschappen van voedsel. Enkele relevante projecten hebben wegegroepeerd in verschillende themas.Hebt u vragen die u eens aan ons wilt voorleggen? Bel gerust ofmail ons. Wij spreken graag over onze ervaring en zetten graagonze creativiteit in voor nieuwe opgaven. 4. Bloeiende aardappelen in de VeenkoloninProjectenoverzicht landschap en voedsel Juni 2014 Terra Incognita 4 landbouw,ontwikkeling en ontwerpAgrarische landschappen veranderen onder invloed van hetnieuwe Gemeenschappelijke Landbouwbeleid (GLB). Vergroeningzal ontstaan met natuurzones op 5% van het akker-areaal. In demelkveehouderij treed schaalvergroting op door afschaffing van demelkquota. We krijgen grotere stallen, aangepaste plattelandswe-genen daarnaast plekken met aandacht voor natuur en landschap.Als ontwerpers maken we veranderingen zichtbaar en kunnen wede ruimtelijke keuzes begeleiden die hieruit voortkomen. 5. Onderzoek naar EFAs en het GLB (Rijksadviseur landschap en water, 2014)In het Europese landbouwbeleid worden Ecological Focus Areas (EFAs) voorgesteld,die in veel gevallen zullen bestaan uit 5% van het Nederlandse akkerland. Dit zal flinkegevolgen hebben voor het landschap. In opdracht van de Rijksadviseur van Landschapen Water, verrichten Wing en Terra Incognita i.s.m. Alterra, een onderzoek naar degevolgen hiervan. We richten ons op de mogelijkheden om met een collectieve enmultifunctionele aanpak tot meer landschapskwaliteit te komen. Deze mogelijkhedenverbeelden we in scenarios, voor twee voorbeeldgebieden: de Hoekse Waard en deVeenkolonin. Ons advies aan de Rijksadviseur is in het voorjaar van 2014 gereed.Hierin staat o.a. een pleidooi voor een integrale regionale benadering en voor eengoede monitoring in de komende jaren.Schaalvergroting melkveehouderij. (Rijksadviseur landschap en water, 2014)Voor de Rijksadviseur van het landschap en met Wing verkennen we in een kleinonderzoek de landschappelijke gevolgen van de afschaffing van melkquota. Er zalschaalvergroting in de melkveehouderij ontstaan. Dit zal op veel erven zichtbaarworden. Op de percelen zijn de veranderingen langzaam en subtieler.Stofwisseling van het landschap (Agenda voor de Veenkolonieen 2013)Terra Incognita nam deel aan de ambtelijke werkgroep Vergroening en Verduurzaming,van de Agenda voor de Veenkolonin. In 2013 leidde dit tot een onderzoek naar eentypische Veenkoloniale kwestie: de vruchtbaarheid van de bodem in de Veenkolonieenin relatie tot de krappe vruchtwisseling in de akkerbouw. Na onderzoek en metal onze Wageningse kennis over bodem en landgebruik, hebben we het rapportstofwisseling van het landschap opgesteld. Het onderzoek heeft geleid tot eenspecialistisch vervolgproject in de Veenkolonieen met financiering van het Rijk.Projectenoverzicht landschap en voedsel Juni 2014 Terra Incognita 5Onderzoek landbouw en GLB/ EFAsAkkerranden in Flevoland. Voorbeelden voor mogelijke EFA - zones.Veenkoloniale grond 6. 7 Sprong, prijsvraag Veenkolonin7 Sprong - inzending prijsvraag Veenkolonin (Stichting Eo Wijers, 2012)De inzending 7sprong van Terra Incognita en Wing werd in maart 2012 gehonoreerdmet de tweede prijs van Eo Wijers-prijsvraag.7sprong beschrijft hoe in het krimpgebied Veenkolonin nieuwe collectieven kunnenontstaan die op eigen kracht kwaliteit toevoegen aan de regio. De collectieven vormeneen antwoord op het uit elkaar groeien van verschillende economische sectoren ende daarbij horende maatschappelijke groepen, zoals de boeren. Als aanleiding voornieuwe combinaties ziet 7sprong het aanstaande Europese landbouwbeleid (GLB)met haar 7% vergroeningsmaatregel. Dit heeft de potentie om nieuwe initiatievenaan te jagen. Getoond wordt hoe dit kan bijdragen aan kachelcollectieven (houtteelt),waterboeren, een voedsellanderij en andere ontwikkelingen. Dit leidt tot een landschapdat diverser is en dat meer maatschappelijke betekenis heeft.Zie http://issuu.com/terra-i/docs/brochure_7sprong.Projectenoverzicht landschap en voedsel Juni 2014 Terra Incognita 6 7sprongvisie ontwikkelingWaar lig ik wakker vanAnalyselandbouw waterLandbouw Het inkomen van agrarirs daalt met 50.000,- door het nieuwe Eu-ropeseLandbouwbeleid (GLB). De landbouw reageert waarschijnlijk met schaalver-grotingen uiteindelijk met veel minder landbouwbedrijven. De afstand tussen deboer, die voor export werkt, en de burger in de dorpen groeit. Ze kennen elkaar nietmeer. Boeren voelen dit wanneer de burgers gaan protesteren tegen windenergie,bio-vergisters (Erica) of megastallen.Water en energie In de Veenkolonin ontstaan mogelijk watertekorten doorklimaatveran-dering. De beschikbaarheid van IJsselmeerwater wordt in de toekomstonzeker. De landbouw is hier nu afhankelijk van. Duurzaamheid vraagt dat het ge-bieddie afhankelijkheid binnen de eigen regio opvangt.Ook voor energie liggen er kansen in de eigen regio. De energielasten voor burgerszijn in tien jaar sterk gestegen. Verwarming (gas) is de grootste kostenpost in de velekleine vrijstaande huizen. Voor kansarme burgers zijn goedkope lokale energiebron-nenverleidelijk. Een energievorm met een passende eenvoud is hout.Burgers. Er is schaalvergroting in voorzieningen. Afstanden worden groter. De helftvan de huidige inwoners heeft ooit buiten de Veenkolonin gewoond. Accepteer diemobiliteit. Verleidt mensen (ouderen die weg moesten, jongeren die weg wilden)om terug te keren of om nieuw te komen. Bouw aan het imago van het gebied.Werk aan een landschap en leefklimaat dat meer is dan linten en leegte!Kans vanuit Europa en uit de streek. Europa komt met de 7% regel. Om sub-sidiete krijgen moeten boeren 7% van hun grond een duurzame maatschappelijkefunctie geven. Gebruik dit. Zet de 7% regeling in als katalysator voor waardeontwik-kelingin de streek. Verbind agrarisch landschap en woonwereld. Verbind landbouw-doelenmet doelen voor water, voor natuur en recreatie. De regeling is een stimulansvoor lokale doelen en collectieven.woonwereld in lintenwoonwereld in dorpen7% agrarisch landschapgrootschalige landbouwwateraanvoergebiedeninzijggebiedenkwelgebiedpotentie voor waterfunctielandbouwers organiseren watersysteemwaterboerenAgrarische samenlevingDe burger op het platteland is tegelijk boer,energieproducent en waterbeheerder. Het leven islokaal in een kleinschalig verweven landschap.Industrile samenlevingSpecialisatie en schaalvergroting. Burgers leven indorpen en steden. Daarbuiten landbouw-, water- enenergiebedrijven voor de regionale en nationalemarkt.Postindustrile samenlevingSchaalvergroting. Landbouw en energie handelen opde wereldmarkt. Afhankelijkheid van verre regiosneemt toe. De burgerij verstedelijkt en vervreemdtvan zijn eerste levensbehoeften: voedsel. Boer enburger kennen elkaar niet.Connectieve samenleving (toekomst)Er is grootschalige landbouw- en energieproductievoor de wereldmarkt. Tegelijk zijn er lokalemengzones waarin groepen consumentenverbindingen hebben met producenten. Socialemedia maken het mogelijk. Lokale ambities enmondiale actie worden gecombineerd.7%7%Collectief antwoordLeemte?De regio vult zelf de leemte in die ontstaanis door grootschaligheid en specialisatie, diete ver is doorgeschoten.Collectief!Het antwoord zit in collectieve organisatievan opgaven die burgers en boeren raken.Ze kijken naar elkaar, in plaats van naarboven. Als zelforganisatie begint, is veelmogelijk.7%7% Katalysator!Europa stimuleert zelforganisatie metde 7% regel. Om kosten te besparen enmeerwaarde te vormen ontstaan praktischelokale gebruiksvormen.Diversiteit en steun!Er zijn vele aanleidingen voor collectievenmet boeren en burgers. Het streekschap(Agenda Veenkolonieen) is aanjager metStreekdeals en procesondersteuning.Stuwmeer!We schetsen een stuwmeer van potenties.Daar uit pakken we 4 kansrijke collectievenom te starten. Als de tijd rijp is volgt de rest.Uitproberen en organiseren!Stuwmeer: uitproberen en organiserenzonnestroom collectiefInkoop en beheer van panelen, samenvoordeliger.windenergieBoer en burger met gezamelijk rende-zwembadvoor de buurtBewoners onderhouden samen een zwem-bad.leerpraktijkcentrumDiversiteit leidt tot brede agrarische praktijk-school.7%waterberging met recreatie wandel- en fietsnetwerkRoutes door bos en boerenland.7%7%extreme sports cafboot op het kanaalOntmoetingspunt, een dag per week in jedorp.boerenzorg met zicht op de ho-Waterplas. Van boer en recreatieonderne-mer.sociale supermarktZorgvragers en -verleners helpen de win-kel.7%Zorgverblijf op een groen boerenerf. Recreatief verkeer op boerenland.1 | 2 7 S P R O N GWing, partner in ruimte en ontwikkeling.Omdat veel mogelijk is.In groene ruimte, beleid en samenwerking.Met kennis van zaken, vertrouwen encreativiteit.Wing werkt onder meer aan regionalestrategien voor duurzame voedselketens,energienetwerken, landgoederen, kennis-eninnovatieagendas.Info: dr.ir. Jannemarie de Jongewww.wing.nl / [email protected] Incognita verbindt landschap en stad.We bouwen aan de betekenis vanhet landschap voor gebruikers. TerraIncognita analyseert en ontwerpt.Kansen voor verbindingen vertalen we inlandschapsplannen, dorpsuitbreidingen,recreatiegebieden, rivierenstudies enplannen voor glastuinbouw. En we makenstrategische ontwikkelingsvisies.7sprong heeft raakvlakken met projecten als: Vrijetijdslandschappen op particuliere grond (ANWB) Mooi Glaslandschap (SIGN) en Kas in Beeld (LTO) Landschapsvisie Etten Leur (gemeente & prov. Brabant) Kwaliteitskader buitengebied (Peel en Maas). Utrecht Kiemt (Utrecht Manifest) Vlaaien op de Neude, 2000 jaar stadslandbouw envoedsellandschap in UtrechtInfo: ir. Frank Stroekenwww.terra-i.nl / [email protected] 2513023 / 06 52159139 QR-code naar digitalebrochure van 7sprongop ISUU.Visualisatie van het kachelcollectiefVisualisatie van voedselcooperatieEen van de posters met weergave van de prijsvraaginzending 7. glastuinbouw enruimtelijke kwaliteitProjectenoverzicht landschap en voedsel Juni 2014 Terra Incognita 7Architectuur voor glastuinbouw in BleiswijkGlastuinbouw wordt beoordeeld op de smaak, gezondheid ende prijs van haar produkten. Ook het uiterlijk van kassen in hetlandschap, heeft effect op het maatschappelijk draagvlak voorde tuinbouw. Op verzoek van tuinders en overheden, onderzochtTerra Incognita hoe glastuinbouw kan bijdragen aan een fraaierlandschap.Schaalvergroting en intensivering in de land- en tuinbouw zalblijven. Met steeds grotere en hogere kassen blijft een zorgvuldigeen eerlijke inpassing in het landschap van groot belang. 8. Glastuinbouw, ruimtelijke kwaliteitRuimtelijke visie Greenport Aalsmeer (Lopend onderzoek najaar 2014)Projectenoverzicht landschap en voedsel Juni 2014 Terra Incognita 8 Om te kunnen anticiperen op ontwikkelingen in de Greenport Aalsmeer heeft destuurgroep Greenport Aalsmeer opdracht gegeven een ruimtelijke visie op te stellen.De opdracht wordt uitgevoerd door WB de Ruimte, Agrimaco en Terra Incognita.Mooi Glaslandschap (SIGN/ Innovatienetwerk, 2010-2011)Het inspiratieboek Mooi Glaslandschap laat zien hoe deglastuinbouw ruimtelijke kwaliteit kan toevoegen aanhet landschap. Terra Incognita is auteur van het boek. Weontwikkelden veel inhoudelijk materiaal. Dit gebeurde nagesprekken met tuinders, in een reeks workshops metontwerpers en glastuinbouwdeskundigen en in een verkenning van een groot aantalglastuinbouwgebieden in Nederland. Het boek bevat een catalogus met voorbeeldenvan binnen en buiten de sector. Het is bedoeld als inspiratiebron voor tuinders dieplannen hebben om een nieuwe kas te bouwen of die hun bestaande kas willenuitbreiden. Maar ook kassenbouwers, adviseurs en architecten vinden in het boekideen voor mooie ontwerpen.Kas in Beeld (ZLTO, 2011)Terra Incognita ontwikkelde voor ZLTO een digitale toolkit over de ruimtelijkekwaliteit in glastuinbouwgebieden. Het doel van het project Kas in Beeld was omondernemers in de glastuinbouwsector bewust te maken, teprikkelen en aan te zetten tot verbetering van de beeldkwaliteitvan hun bedrijf. Er is gekozen voor een website als medium, metdaarin voorbeelden en hulpmiddelen over ruimtelijke kwaliteit.In de toolkit komen ook tuinders aan het woord die hebbengeinvesteerd in ruimtelijke kwaliteit op hun bedrijf.Zie www.kasinbeeld.nl en klik door op toolkit.Cover van het boek.Verbeelding van multifunctioneel gebruik rond kassen 9. Glastuinbouw, visies en inrichtingsplannenMasterplan Tuil (gemeente Neerijnen, 2011)Terra Incognita stelde een Masterplan op voor de ontwikkeling van hetglastuinbouwgebied Tuil, i.s.m. Witteveen+Bos. Het masterplan schetst een integralevisie op een ontwikkeling met hoge ruimtelijke kwaliteit. Schaalvergroting enuitbreidings-mogelijkheden voor het kassengebied zijn gekoppeld aan verbetering vanhet recreatieve routenetwerk en versterking van de aanwezige landschapsstructuur.Wensen van de tuinders en omwonenden zijn in de planvorming betrokken. Neerijnenheeft het Masterplan vertaald in een bestemmingsplan.Glastuinbouw de Hoven (gemeente Zutphen, 2013, 2014)Terra Incognita verrichtte een ontwerponderzoek naar de uitbreidingsmogelijkhedenvan een glastuinbouwbedrijf in Zutphen De Hoven. Deze uitbreiding is gecombineerdmet een sanering van het lokale glastuinbouwlandschap. Na een ruimtelijke enhistorische analyse zijn er modellen geschetst met uiteenlopende mogelijkheden voorde tuinder. Verschillen hebben betrekking op flexibiliteit, op het inversteringsniveau enop de mate waarin de kassen zichtbaar zijn in het landschap. De visie wordt in 2014verder uitgewerkt en onderbouwd.Parels in het landschap (Innovatienetwerk, 2008)Terra Incognita deed in 2008 onderzoek naar deruimtelijke kwaliteit van glastuinbouwlandschappen.Het belang van ruimtelijke kwaliteit is aangetoondop basis van historische en huidige trends inde glastuinbouw. Het onderzoek resulteerde intien uitgangspunten voor ruimtelijke kwaliteit inglastuinbouw-gebieden. Ook is een futuristischestudie uitgevoerd naar Westland op Zee.Projectenoverzicht landschap en voedsel Juni 2014 Terra Incognita 9locatie voor waterbassins(tuinders)woningen en boerderijen(agrarische) bedrijfspercelen(agrarische) bedrijfsgebouwen en schurentransformatie naar woon-werklandschapBoomgaardWonen tussen het glasBebouwing lint doorzettenCENTRUM 0 100 200 300 mgroene dorpsrandfruitteelt en tuinengroene (bedrijfs)kavelsweg- en erfbeplantingbosgebiedwaterrijk natuurgebiedhoofdwatergangenwaterwaterbergingsgebiedhuidige kassennieuwe kasseneenrichtingsverkeerinrijverbod vrachtverkeer0 100 200 500 mregionaal wegennet (met aansluiting op lokale wegen)lokaal wegennetrecreatieve routesMASTERPLAN GLASTUINBOUW VOOR TUILMasterplan voor glastuinbouwgebied TuilInrichtingsvisie voor glastuinbouw in de HovenParelsin het landschapRuimtelijke kwaliteit in glastuinbouwgebiedenGlastuinbouwgebieden transformeren tot Parels in het Landschap,gebieden waar je voor je plezier heen gaat.Stichting Innovatie Glastuinbouw Nederland (SIGN) beoogt met dezebrochure een omslag in het denken over ruimtelijke kwaliteit en glas-tuinbouw.Deze brochure biedt tien uitgangspunten om het ontwerp ende inrichting van fraaie glastuinbouwgebieden te realiseren.De glastuinbouw krijgt terecht een steeds beter imago als duurzameproducent van hoogwaardige bloemen, planten en groenten. De inpas-singvan de productie in haar omgeving is een volgende stap richtingmaatschappelijke waardering van een belangrijke pijler van onzeeconomie.Duurzame glastuinbouw in harmonie met haar omgeving:dat moet u zien! 10. Een ecologische moestuin in UtrechtProjectenoverzicht landschap en voedsel Juni 2014 Terra Incognita 10 onderzoek naarstad en voedselStadslandbouw boeit ons. We begrijpen het onbehagen van mensendie niet overzien waar hun voedsel vandaan komt. We zien hierineen cultureel vraagstuk waar we graag over nadenken.Anderzijds zetten wij graag onze professionaliteit en kennis in omonderscheid aan te brengen tussen kleinschalig tuinieren en de roldie voedsel structureel kan spelen in de stad en de stadsrand vande toekomst.Voedsel zal, als het aan ons ligt, vaker zichtbaar worden in hetlandschap dat stedelingen zien. 11. Geschiedenis van stad en voedsellandschapVlaaien op de Neude, 2000 jaar stadslandbouw en voedsellandschap inUtrecht. (Uitgeverij Terra Incognita, 2012)Uit nieuwsgierigheid en verbazing (bestaat zon boek niet?) begon Frank Stroekenaan een historisch boek dat beschrijft hoe het stadslandschap van Utrecht vroegerverbonden was met voedselvoorziening. We zijn diep de inhoud ingedoken en vondenmooie verhalen en prachtige afbeeldingen. Robert Arends maakte fraaie historischetopografische kaarten van Utrecht.Vlaaien op de Neude is de eerste Nederlandse stadsgeschiedenis geworden vanuithet oogpunt van voedsel. Vlaaien gaat over het ontstaan van het landschap, onderregie van de bisschop en over de groei van de stad. Voedselteelt en voedselhandel gafvorm aan verschillende aspecten van de stad. Vlaaien gaat over al die vormen waarinvoedsel binnen in de stad en rond de stad zichtbaar was. Bijvoorbeeld over vee opde stadsweides en vlees in markthallen; over markten aan de Oude Gracht en overde uitwisseling tussen tuinierende burgers en ploeterende tuinders. Ook de rol vantransport komt in beeld. Voedsel kwam namelijk altijd al deels van ver en deels vandichtbij.De 500 exemplaren van het boek zijn nagenoeg uitverkocht. . Enkele recensies van hetboek zijn te zien op: http://terra-i.blogspot.nl/2012/08/prikkelende-reacties.html.0 100 200 500 mProjectenoverzicht landschap en voedsel Juni 2014 Terra Incognita 110 100 200 500 mCover van het boekAfbeelding uit het boek, een tuin met fruitmuren langs de Vaartse Rijn. Utrecht in 1700Utrecht in 1200 12. Interactie en ontwerp stadslandbouwAtelier Eetbare Stad (Dag van de Architectuur, 2012)In Atelier Eetbare Stad organiseerde Terra Incognita samen met architectuurcentrumAorta een workshop waarin experts en publiek, ontwerpen maakten voor EetbaarUtrecht. Er zijn kansen gezocht voor stadslandbouw in drie verschillende typengebieden: 60er jaren woonwijk Hoograven, industriegebied en landgoederen zoneAmelisweerd. De Engelse Carolyn Steel was door ons uitgenodigd als gast-criticus.Een verslag is te vinden op www.aorta.nu/publicaties/atelier-eetbare-stad.Utrecht Kiemt (kunstmanifestatie Utrecht Manifest, 2012)Projectenoverzicht landschap en voedsel Juni 2014 Terra Incognita 12 Terra Incognita maakte samen met Gent+Monk en Noel van Dooren eenkunstopstelling voor publiek. Het was een onderzoek naar de potenties voorvoedselteelt binnen de stad. Burgers werden verleid om planten en ideen op te halen,waarna, met behulp van een fraaie interactieve kaart, gevolgd werd waar deze plantenin de stad terecht kwamen. Zie https://nl-nl.facebook.com/UtrechtKiemt.Lezingen en artikelenOver landbouw en de ontwikkeling van steden gaven we op verschillende plekkenlezingen. Bijvoorbeeld op de Nationale Milieudag in hetUtrechtse Academiegebouw. (VVM, juni 2013). Hunvraag was: wat draagt landbouw bij aan het leven inde duurzame stad? (De presentatie is te vinden op www.slideshare.net/FrankStroeken.).Er verschenen diverse blogs en artikelen over landschapen voedsel. Bijvoorbeeld voor architectuurcentrumAorta, in september 2013. Zie http://www.aorta.nu/thermometer/stadslandbouw-en-lage-weide/1ATELIER EETBARE STADWERKATELIERCover van het workshopverslag Atelier Eetbare StadKaart van Utrecht en opstelling van Utrecht Kiemt Lezing op de nationale milieudag 13. landbouw enruimtelijke ordeningProjectenoverzicht landschap en voedsel Juni 2014 Terra Incognita 13NIeuwbouw bij een intensieve varkenshouderij in de gemeente Peel en MaasR.O. maakt de spelregels van het landschap en bepaalt mede deontwikkelingsmogelijkheden voor de landbouw. Terra Incognitaheeft hier ervaring mee in verschillende regios. In sommigeprojecten worden agrarirs verleid om met eigen initiatief bij tedragen aan een hoogwaardig landschap. In andere gebieden ligt ermeer nadruk op het bewaken van schaarse kwaliteiten.In elk project worden beide sporen verkend. 14. Ruimtelijke kwaliteit in agrarisch landschapKwaliteitsgidsen voor buitengebied (Gemeente Alphen aan den Rijn, 2011- 2013)Voor begeleiding van nieuwe ruimtelijke initiatieven heeft de gemeente de Alphensemethode ontwikkeld: de gemeente bekijkt samen met de initiatiefnemer, hoe een plankan bijdragen aan de toekomstambities van een polder. Een reeks van kwaliteitsgidsen,die per polder door Terra Incognita zijn opgesteld, helpt daarbij. In de gidsen wordtkwaliteit onderverdeeld in economische, sociale en ruimtelijke kwaliteiten. De gidsenwerden in nauw overleg met de bewoners opgesteld.De Alphense methode en de combinatie van kwaliteitsgidsen met een flexibelbestemmingsplan, biedt een werkwijze die binnen Zuid Holland richtinggevend isgenoemd voor andere kwaliteitshandreikingen.Kwaliteitsatelier Groene Hart (Programmabureau en Woerdens Beraad, 2013)Terra Incognita leidde in 2013 een workshop over kwaliteitsinstrumenten en huninvloed op de kwaliteit van agrarische landschappen in het Groene Hart. Het leverdeeen rijke dialoog op tussen beroepsplanners en agrariers die tegen de R.O. aanlopen.Kan de overheid ontwikkelingen stimuleren en tegelijk toetsen? Is de R.O. in staatvertrouwen te schenken aan ondernemers? En welke garanties durven die daarvoor afte geven? Deze vragen zijn een stimulans om als landschapsarchitect te blijven zoekennaar innovatie in ruimtelijke ordeningsinstrumenten.Kwaliteitsatlas Groene Hart (programmabureau Groene Hart)Terra Incognita heeft samen met Wing de basis gelegd voor de kwaliteitsatlas van hetGroene Hart. Deze digititale en interactieve atlas is door toenmalig minister Cramergepresenteerd in 2009. Themas op de website zijn onder meer landbouw, recreatie,cultuurhistorie en water. Op de website zijn ook verschillende projecten van TerraIncognita te vinden.Projectenoverzicht landschap en voedsel Juni 2014 Terra Incognita 14 InitiatiefAmbitiesinspiratie - inspiratie - inspiratie - inspiratie - inspiInitiatiefinspiratieratie - inspiratie - inspiratie inspirati- - e VerrijktInitiatiefVerhaalvan depolderPolder metkwaliteitDraag het initiatief bijaan de ambities?Ja! Nee2.3. Ruimtelijke ambities voor Polder DANZRuimtelijke hoofdambitieDe cultuurhistorie blijft goed afleesbaar aan hetlandschapPolder DANZ heeft veel cultuurhistorische waarden die je vindtin de bebouwing van de linten, de verkavelingsstructuur, desteilrand tussen het uitgeveende en niet uitgeveende deel vande polder en natuurlijk de Molenviergang. De ambitie is om decultuurhistorie, het verhaal van de ontstaansgeschiedenis vanpolder DANZ, nog beter afleesbaar te maken in het landschap.Nieuwe initiatieven gaan niet alleen met respect met dezewaarden om maar maken ze ook zichtbaar en dragen hunsteentje bij, bijvoorbeeld door informatievoorziening envoorlichting.269. Draag bij aan de (agrarische) natuuren beheer het landschapAgrarisch natuurbeheer levert niet alleeneen grote bijdrage aan ecologische waarde(biodiversiteit) van het landschap maar ookaan beleving en de diversiteit. Voorbeeldenzijn: beheer van slootkanten, beschermenweidevogelnesten, later en gespreid maaien.Daarnaast zorgt het aanleggen van kleinenatuurgebiedjes voor schakels in de ecologischestructuur. Hierbij valt ten eerste te denkenaan de weidevogelnatuur (grutto). Echter ookecologische slootkanten en geriefhoutbosjesdragen bij.In t verhaal van de polder zijn de kleinelandschapelementen nader onderzocht.10. Zorg voor een mozaek in hetgraslandbeheerHet versterken van de variatie van hetopen landschap kan, naast agrarischenatuurbeheer, door te variren in maairegime,akkerbouwproducten en beweiding door koeienen jongvee in de wei. Hierdoor krijgt elke kavelzijn eigen kleur wat het verkavelingspatroonversterkt en de variatie van de openheidvergroot.Deze vorm van mozaikbeheer biedt weidevogelsop elk moment een schuilplaats in hetmaaiseizoen.Welk idee geeftu inspiriatie omuw initiatief meerkwaliteit te geven?2711. Maak een schakel in een ommetjeHet realiseren van een stuk wandel- offietspad of een bruggetje in de polder kan eenwaardevolle schakel zijn in het recreatief netwerkvan de polder. Dat kan goed samen gaan met hetmaken van een rustpunt in de route. Bijvoorbeeldmet een voorziening als picknickbank oftheetuin of andere horeca. In combinatie meteen openbaar weiland annex speeltuin om testruinen of te vliegeren kan een recreatievepleisterplaats ontstaan.12. Zoek publieke samenwerkings-verbandenbij initiatievenEen initiatief kan aan waarde winnenwanneer gezocht wordt naar partners ensamenwerkingsverbanden. Zo kan eeninitiatief bijdragen aan het verenigingsleven.Denk bijvoorbeeld aan een kantine die ookbeschikbaar is voor carnavalsvereniging,atelierruimte of repetitieruimte voor deharmonie. Bij samenwerking kan gedacht wordenaan IVN of natuurmonumenten.Welk idee geeftu inspiriatie omuw initiatief meerkwaliteit te geven?16Ruimtelijke ambitie 1:De openheid wordt rijker en gevarieerderOpenheid en lange zichtlijnen zijn belangrijke kernwaardenvan de polder. De ambitie is om de openheid rijkeren gevarieerder te maken door bijvoorbeeld agrarischnatuurbeheer waarbij bloeiende graslanden en rijkeslootbermen zullen ontstaan. Particuliere initiatieven zullenop verschillende creatieve manieren bijdragen aan hetverrijken van de openheid. Belangrijk is dat cultuurhistorischelandschappelijke eenheden daarbij herkenbaar blijven.De beleving van de rijke openheid wordt bovendien versterktdoor zichtlijnen te benoemen (beleid) en recreatief teontsluiten. Koeien die veelvuldig in de wei staan, leveren in dezomer een belangrijke bijdrage aan het rijke, gevarieerde openlandschap.Aan welkeruimtelijke ambitiekan uw initiatiefbijdragen?17Ruimtelijke ambitie 2:De eenheid en eigenheid van de linten wordtversterktDe bebouwingslinten vormen belangrijke dragers in deopen polder. Zowel wonen, bedrijvigheid als recreatiezijn geconcentreerd in de linten. Ook zijn de linten debelangrijkste belevingsassen. De ambitie is om eenheiden eigenheid van de linten te behouden en te versterkenzodat elk lint zijn eigen herkenbare signatuur krijgt.Belangrijk daarbij is de kleinschaligheid van de bebouwingen verkaveling, de verzorgde erven en de doorzichtennaar het open landschap. Gebouwen in de linten vertonensamenhang in kleur, hoogte, detaillering, materiaalgebruiken erfbeplanting.Voor de belangrijkste lintenworden specifieke ambitiesgeformuleerd op bladzijde 18 en19. In het verhaal van de polderwordt de karakteristiek van delinten beschreven (blz 36 e.v.).Ruimtelijke ambitie 3:De natuurwaarden van de polder wordenvergrootNatuurwaarden van Polder DANZ blijven behouden enworden waar mogelijk verder uitgebouwd. Een belangrijkenatuurwaarde van de graslanden is de functie als broed-enfoerageergebied voor weidevogels. De aanleg vannatuurvriendelijke oevers en specifieke maatregelen op heterf verbetert de waterkwaliteit en heeft zo een positieveinvloed op flora en fauna. Bovendien zal dat de biodiversiteitvergroten.Naast weidenatuur is er aandacht voor aansluiting opecologische netwerken die een ander natuurtype kunnenvragen.Door aanleg van wandelpaden,fietsroutes en activiteiten metbetrekking tot natuureducatie kande beleving van natuurwaarden inde toekomst toenemen.Aan welkeruimtelijke ambitiekan uw initiatiefbijdragen?Boven een afwegingsschema, onder paginas uit de kwaliteitsgidsen 15. Projectenoverzicht landschap en voedsel Juni 2014 Terra Incognita 15Ruimtelijke kwaliteit in agrarisch landschapgemaakt (in de structuurvisie IV en Glas).Beekdalen.Aandacht voor open endichte delenIs er verschil tussen gebiedstypen met veel of weinig landschapswaarde?Er wordt verschil gemaakt tussen plekken met veel landschapsschoon (natuuren cultuurhistorie) en plekken met een basale landschapskwaliteit waarin eenmeer bedrijvige uitstraling past. Afhankelijk van de landschappelijke waarde vanbepaalde gebiedstypen en zones zal een vermenigvuldigingsfactor worden toegepastop de aanvullende kwaliteitsverbetering. In ieder geval wordt voor de volgendegebiedstypen extra zorgvuldigheid betracht:a. beekdalen en het rivierdalb. open bolle akkersc. grootschalige veenontginningen.Per functie is een telkens een functie-specifieke vertaling gemaakt naar degebiedstypen.Kwaliteitskader Peel en Maas bevat een systematiek voor verevening en er worden voorbeelden geschetstKwaliteitskader Buitengebied (Gemeente Peel en Maas, 2009 - 2011)Terra Incognita heeft, samen met Wing, een kwaliteitskader opgesteld voor hetagrarische buitengebied van Peel en Maas. In Limburg werkt men al enige tijdmet een systematiek, waarin eisen worden gesteld aan inpassing in ruil voorontwikkelingsmogelijkheden, binnen vaste referentiematen uit het bestemmingsplan.In Peel en Maas is dit nog flexibeler gemaakt. In ruil voor ontwikkelingsmogelijkhedenis er aanvullende kwaliteitsverbetering vereist. Hiervoor is het KwaliteitskaderBuitengebied opgesteld.Het kwaliteitskader bestaat uit een visie op het buitengebied die doorwerkt ineen systeem met eisen voor aanvullende kwaliteitsverbetering. De verbeterpuntenzijn kwantitatief en kwalitatief en aard en ze vormen een leidraad voor eenkwaliteitscommissie die deze vorm van ontwikkelingsplanologie begeleidt.Kwaliteitsworkshops Utrechtse Landschappen (2011-2013)In 2011 en 2012 heeft Terra Incognita voor de provincie Utrecht ongeveer twaalfworkshops georganiseerd bij Utrechtse gemeenten en maatschappelijke organisaties.Onderwerp was telkens de kwaliteitsgids Utrechtse landschappen. Terra Incognitaontwikkelde een interactie werkwijze waardoor een groep mensen, met de gids in dehand, ruimtelijke opgaven kan vertalen in inrichtingsvoorstellen.56bestaand glas. Hiervoor geldt de verhouding 1:2. Voor 1 m2 nieuwe kas dientgemiddeld 2 m2 oude kas te worden opgeruimd. Deze regeling geldt niet voorglastuinbouwconcentratiegebieden.In geval van vestiging of uitbreiding van een intensieve veehouderijbedrijf in eennader begrensd LOG en van een glastuinbouwbedrijf in een nader begrensdconcentratie- of projectvestigingsgebied dient een bijdrage geleverd te worden inde kosten van aanvullende kwaliteitsverbetering voor het gebied als zodanig. Dezekosten worden opgenomen in de grondexploitatie en op die manier verdisconteerdin de grondprijs danwel in een anterieure overeenkomst. Hier is dus sprake vanmaatwerk per ontwikkelingsgebied. Het is daarbij niet meer van belang in welkegebiedstype een begrensd LOG of begrensd concentratiegebied ligt. De afwegingf een dergelijk concentratiegebied binnen een gebiedstype past is dan immers alBouw nieuwe stalbinnen bestaand bouwblokBasiskwaliteit (aanleggroen en hemelwatervoor-ziening)Uitbreiding bestaande stallen- buiten bestaand bouwvlak- binnen referentiemaat:Basiskwaliteit Plus (B+)Uitbreiding bestaande stallen- buiten bestaand bouwvlak- boven referentiemaat:B+ en AanvullendeKwaliteitsverbeteringUitbreiding bestaande stallenbuiten bestaand bouwvlak; bovenreferentiemaat EN op bolle akkers!B+ en grotere AanvullendeKwaliteitsverbeteringBebouwing bestaandBebouwing nieuwInpassingsgroenHemelwatervoorziening 1 2 3 428Bolle open essenBos en natuurgebiedenRivierdal.Aandacht voor open endichte delengebiedtype met hoge beschermingagrarisch gebied met hoge historische en landschappelijke waardeagrarisch gebied met historische en landschappelijke waardewitte gebieden en stedelijke gebiedenSchetsen uit de kwaliteitsworkshops voor Utrecht 16. Een fietspad door boerenland in ZoeterwoudeProjectenoverzicht landschap en voedsel Juni 2014 Terra Incognita 16 veenweiden,klimaat en belevingDe veenweiden in West Nederland hebben een bijzondere relatiemet de landbouw. Ze zijn door landbouw ontstaan en ze zakkentevens weg door het agrarische gebruik van het veen. Ze hebbeneen tragische schoonheid en zorgen voor een fikse CO2 uitstoot.Dit fraaie landschap blijft aandacht vragen. We werken aan derelatie met klimaatverandering en we geven aandacht aan de vra-genen wensen van de mensen in deze landschappen. 17. Westelijke veenweiden, aantrekkelijk landschapBeeld van de Boterhuispolder, na uitvoering, 2014Projectenoverzicht landschap en voedsel Juni 2014 Terra Incognita 178De landschappelijke betekenis van de VenenLandschapskader de Venen toont historische structuren in het landschapLandschapskader Utrechtse Venen (Provincie Utrecht, 2011)Het landschapskader Utrechtse Venen benoemt de belangrijkste landschappelijkestructuren in de Venen en brengt ze in kaart. Hiermee kunnen plannenmakers eninitiatiefnemers beter inspelen op de kwaliteiten in het landschap.Inrichtingsplan Boterhuispolder (gemeente Leiderdorp, 2008)Terra Incognita maakte het inrichtingsplan voor de Boterhuispolder door met burgers,grondeigenaren en belangengroepen scenarios samen te stellen voor de polder. Descenarios werden gezamenlijk geevalueerd.Er ontstond overeenstemming over eensubtiele dooradering van de agrarischepolder met wandel en fietspaden diewerd vastgelegd een inrichtingsplan. Dit islater door de Grontmij gedetailleerd.Het plan is uitgevoerd in 2013.Gebiedsvisie Stompwijk (gemeente Leidschemdam Voorburg, 2008)Terra Incognita maakte een visie voor het dorp Stompwijk en ontwikkelde daarvoor,samen met APPM een interactieve werkwijze, de Stompwijkse methode. Het werdeen integrale visie waarin balans is gezocht tussen de verschillende functies wonen,werken, natuur, veenweide en glastuinbouw. 18. Landbouw, water en klimaatadaptatieKansen voor water en klimaatadaptatie Alblasserwaard Vijfheerenlanden(Waterschap Rivierenlanden en Regio AV, 2012-2013)Dit ontwerpend onderzoek gaat over de verwachte gevolgen van klimaatveranderingvoor dit kwetsbare gebied. De situatie is beknopt geanalyseerd. Hoe was het landschapin het verleden aangepast aan het klimaat? Wat zijn de opgaven? Welke veranderingenworden verwacht? De bodemdaling is grondig onder de loep genomen. Andereonderwerpen zijn waterberging en hoogwaterveiligheid.Veel onderwerpen hebben te maken met het agrarisch grondgebruik. Door vanuitagrarirs te denken, maar wel op regionale schaal en lange termijn, komen er kansen inbeeld. Enkele van de ideen: er kan met teelten en bouwkavels geanticipeerd wordenop decennialange bodemdaling. Het systeem van huis en veldkavels kan opgeschaaldworden naar huis- en veldpolders. Verbreding van de economie naar recreatie biedtaanleidingen voor wateraanpassingen.In de regio wordt nu gewerkt aan een vertaalslag naar beleidsacties.Waarheen met het Veen (consortium Waarheen met het Veen, 2006-2010)Projectenoverzicht landschap en voedsel Juni 2014 Terra Incognita 18 Waarheen met het Veen was een groot onderzoeksprogramma naar bodemdaling ennaar de functionaliteit van het westelijke veenweidegebied. Stroeken maakte namensHaskoning en later vanuit Terra Incognita deel uit van een multidisciplinair kernteamwaarin deelnamen: Lei, Alterra, Deltares en de universiteiten Utrecht en Amsterdam.Er zijn uitgebreide modelstudies uitgevoerd naar bodemdaling. De relaties tussenbodemdaling en diverse veenweidefuncties werden verkend. Een deel van het werkvond plaats in het veld. Diverse bodemalingsgebieden en natuurgebieden zijn bezocht.Het project resulteerde in symposia, een landschaprapport en een boek (Waarheenmet het Veen) dat in de handel verkrijgbaar is.Bodemkaart van AlblasserwaardVijfheerenlanden. Duidelijkenatuurlijke patronen.Hoogtekaart van AlblasserwaardVijfheerenlanden met menselijkepatronen: peilvakken bepalen dehoogte.Patronen met verschillende perspectieven voor landbouw 19. landschap en recreatieProjectenoverzicht landschap en voedsel Juni 2014 Terra Incognita 19landbouw,Voor Staatsbosbeheer ontwikkelden we onder andere deze hekzit, gerealiseerd in 2013.Het agrarische landschap is op veel plaatsen een recreatieflandschap. Recreanten willen bewegen en verblijven in agrarischelandschappen. Ze willen koeien zien. Het leidt tot mooie opgavesvoor toegankelijke landschappen waar boeren trots op zijn. En waarboeren op een nieuwe manier een boterham kunnen verdienen.Soms ontstaan er hoogstandjes zoals de hiernaast afgebeeldehekzit die wij voor Staatsbosbeheer in de Balij ontwikkelden. 20. Vrijetijdslandschappen op particuliere grondVrijetijdslandschappen op particuliere grond (ANWB, 2011).Projectenoverzicht landschap en voedsel Juni 2014 Terra Incognita 20 Het agrarische landschap rond de grote steden kan meer recreanten opvangen dannu gebeurt. Terra Incognita ontwikkelde samen met de ANWB hiervoor het conceptvrijetijdslandschappen op particuliere gronden. Hierin worden grondeigenarenuitgedaagd en gestimuleerd om als particulier recreatiebeheerder in het gat tespringen dat ontstaat, nu de overheid afhaakt bij de aanleg en het beheer vanrecreatiegebieden. Landschapsontwikkeling van onderop.Het concept vrijetijdslandschappen op particuliere gronden werkt alsvolgt:- Een grondeigenaar maakt vrijwillig (delen van) percelen geschikt voor openbarerecreatie. Dit varieert van de aanleg van een boerenlandpad tot een recreatief bos metzwemvijver. De grondeigenaar mag daarbij commercile activiteiten aanbieden.- De overheid regisseert de ontwikkeling. Ze stelt vast welke gebieden nabij de stadmogen transformeren en ze schets een uitnodigend kader met mogelijkheden. Ze kande ontwikkeling in financile zin stimuleren, door de daling in grondwaarde of afnamevan agrarische opbrengsten te vergoeden.- Voor de stedelijke recreant ontstaat een kleinschalig, toegankelijk en aantrekkelijklandschap in de directe omgeving van de stad.Uitgevoerd door Terra Incognita in opdracht van de ANWB (september 2011).Een schematische weergave. Links de oude planning van een recreatiegebied. Rechts het nieuwe concept.Zes ruimtelijke bouwstenen op een agrarische kavelVisualisatie recreatieve beleving 21. Droomdemolenpolder (gemeente Teylingen, 2013-2014)De Roodemolenpolder is een polder met weilanden tussen Voorhout en Sassenheim.In opdracht van de gemeente Teijlingen verkent Terra Incognita met de bewonersvan Teijlingen hoe de toekomst van deze polder eruit moet zien. Het gaat omrecreatiemogelijkheden maar ook om de toekomstige attractiviteit van de landbouw.Met verschillende communicatievormen is informatie verzameld over wat burgersen betrokkenen willen. Centraal staan werkbijeenkomsten en daarnaast is ereen interactieve website www.droomdemolenpolder.nl waarop met burgers wordtgecommuniceerd.In mei en juni 2014 zal de bevolking van Teijlingen via een stemming haarvoorkeursmodel bepalen, uit een totaal van drie toekomstbeelden.Projectenoverzicht landschap en voedsel Juni 2014 Terra Incognita 21Recreatie in agrarisch landschapverbinding met Elsgeesterpolderverbinding met rune van TeylingenklompenpadVoorhout SassenheimbeweidingSassenheimstruweelvogelswatervogelsrecreatieveldjesparkeergelegenheid PVoorhout Deze tekening verbeeldt het landschap zoals het eruit zou kunnen zien overcirca 10 jaar wanneer gekozen wordt voor de droomvisie 'Behoud +++'. Omwillevan de leesbaarheid zijn sommige elementen niet exact op schaal getekend zoalsbijvoorbeeld de breedte van de paden. De tekening is indicatief. Na keuze voor0 100 m 500 mElsgeesterpolderTeylingenmaairestrictiesmelkveehouderijbollenveldenbestaande * een van de visies wordt een proces gestart waarin een gebiedsvisie en vervolgenseen inrichtingsplan wordt opgesteld.verbinding met Elsgeesterpolderverbinding met rune van Teylingenklompenpad (dicht in broedseizoen)Sassenheimlaarzenpadnatuurgrazerswatervogelsweidevogelshorecakleinschalige bollenveldenKaagbestaande vaarverbinding Voorhout OosthoutlaanVan de Bergh vanHeemstedewegDroomdemolenpolderDoet u mee?U bepaalt de toekomst vande RoodemolenpolderKIEST U VOORBEHOUD +++?In opdracht van gemeente Teylingen15-05-20140 100 m 500 mvaarverbindingsportveldenhoutsingelsbeplanting opgaande geplande fietspadkruidenrijk grasland metweidevogelbeheerplas-dras landbospercelen met gebiedseigenbeplantingplassen met rietoeversverbreden slotenkering langs nieuwe boezemvaartrecreatieve padenstruinpadenkanoroutesLegenda* Deze tekening verbeeldt het landschap zoals het eruit zou kunnen zien overcirca 10 jaar wanneer gekozen wordt voor de droomvisie 'Meer Natuurbeleving'.Omwille van de leesbaarheid zijn sommige elementen niet exact op schaalgetekend zoals bijvoorbeeld de breedte van de paden. De tekening is indicatief.Na keuze voor een van de visies wordt een proces gestart waarin een gebiedsvisieen vervolgens een inrichtingsplan wordt opgesteld.Droomvisie Meer NatuurbelevingToekomst schetsOosthoutlaanVan de Bergh vanHeemstedewegIn opdracht van gemeente Teylingen15-05-20140 100 m 500 mPbloemrijk grasland met grazersbloemrijk grasland metrecreatie mogelijkhedenbospercelen met gebiedseigenbeplantingrecreatieveldjeshoutsingelsopgaande beplanting sportveldenRecreatie- en beheerpadgeplande fietspadrecreatieve padenstruinpadenspeeltuin / educatiehoreca / zorgboerderijbestaande bollenveldenLegenda* Deze tekening verbeeldt het landschap zoals het eruit zou kunnen zien overcirca 10 jaar wanneer gekozen wordt voor de droomvisie 'Genieten vooriedereen'. Omwille van de leesbaarheid zijn sommige elementen niet exact opschaal getekend zoals bijvoorbeeld de breedte van de paden. De tekening isindicatief. Na keuze voor een van de visies wordt een proces gestart waarin eengebiedsvisie en vervolgens een inrichtingsplan wordt opgesteld.Droomvisie Genieten voor iedereenToekomst schetsOosthoutlaanVan de Bergh vanHeemstedewegIn opdracht van gemeente Teylingen15-05-2014DroomdemolenpolderDroomdemolenpolderDoet u mee?Doet u mee?U bepaalt de toekomst vande RoodemolenpolderU bepaalt de toekomst vande RoodemolenpolderKIEST U VOORBEHOUD +++?KIEST U VOORBEHOUD +++?CONCEPTJEICONEN VOOR ABRISGRAFISCH NOG NADER UIT TE WERKENDroomdemolenpolderDoet u mee?U bepaalt de toekomst vande RoodemolenpolderKIEST U VOORMEER NATUURBELEVING?DroomdemolenpolderDoet u mee?U bepaalt de toekomst vande RoodemolenpolderKIEST U VOORGENIETEN VOOR IEDEREEN?Breng uw stem uit opwww.droomdemolenpolder.nlBreng uw stem uit opwww.droomdemolenpolder.nlBreng uw stem uit opwww.droomdemolenpolder.nlSchetsen en 3 logos RoodemolenpolderOCONCEPTJEICONEN VOOR ABRISGRAFISCH NOG NADER UIT TE WERKENDroomdemolenpolderDoet u mee?U bepaalt de toekomst vande RoodemolenpolderKIEST U VOORMEER NATUURBELEVING?DroomdemolenpolderDoet u mee?U bepaalt de toekomst vande RoodemolenpolderKIEST U VOORGENIETEN VOOR IEDEREEN?Breng uw stem uit opwww.droomdemolenpolder.nlBreng uw stem uit opwww.droomdemolenpolder.nlBreng uw stem uit opwww.droomdemolenpolder.nlCONCEPTJEICONEN VOOR ABRISGRAFISCH NOG NADER UIT TE WERKENDroomdemolenpolderDoet u mee?U bepaalt de toekomst vande RoodemolenpolderKIEST U VOORMEER NATUURBELEVING?DroomdemolenpolderDoet u mee?U bepaalt de toekomst vande RoodemolenpolderKIEST U VOORGENIETEN VOOR IEDEREEN?Breng uw stem uit opwww.droomdemolenpolder.nlBreng uw stem uit opwww.droomdemolenpolder.nlBreng uw stem uit opwww.droomdemolenpolder.nl 22. Rotsoord 13b3523 CL Utrecht030 - 251 30 [email protected] Incognita is een ontwerpbureau voor stedenbouw en landschapsarchitectuur. Hetbureau werkt ook aan tal van andere onderwerpen zoals woningbouw, structuurvisies,recreatie en windenergie. Zie voor meer informatie www.terra-i.nl.Contactpersoon landbouw en voedsel: Frank [email protected] of bel 06 52159139.