Pensioenen en sociale uitkeringen moeten de lonen volgen

of 148 /148
Wet op de aanvullende pensioenen

Embed Size (px)

description

Vanaf 2007 kunnen de pensioenen en de sociale uitkeringen aan de welvaart gekoppeld worden. Een belangrijk principe dat we, dankzij onze betogingen, eerst in Brussel, daarna in Oostende, afgedwongen hebben. Maar er is geld nodig als men wil dat de welvaartskoppeling werkelijkheid wordt, dat de stijgende kosten van de gezondheidszorg terugbetaald blijven, dat de laagste sociale uitkeringen verhoogd worden, dat een einde gemaakt wordt aan de onrechtvaardige situatie van de samenwonenden (die gestraft worden omdat ze gewerkt hebben en met z’n twee sociale bijdragen betaald hebben). Dat geld zal er niet in voldoende mate zijn als er geen herfinanciering van de sociale zekerheid komt. Voor het ABVV is en blijft dit een fundamentele, prioritaire eis ! --- Juni 2004. ABVV

Transcript of Pensioenen en sociale uitkeringen moeten de lonen volgen

  • Wet op de aanvullende pensioenen

  • Wet op de aanvullende pensioenen

  • 4MANNEN - VROUWENVerwijzingen naar personen of functies (zoals werknemer, adviseur, )hebben betrekking op vrouwen en mannen.

  • 5Voorwoord

    Nu zowel de wet op de aanvullende pensioenen als de uitvoeringsbesluiten in het Staatsbladgepubliceerd werden kan er gewerkt worden aan de democratisering van de tweedepensioenpijler. Tot nog toe waren aanvullende pensioenen vooral een zaak van werknemersuit grote bedrijven en van kaderleden.Reeds in 2001 ondertekende het ABVV samen met de andere sociale partners en de ministervan Sociale Zaken en Pensioenen een gezamenlijke verklaring tot bevordering van deaanvullende pensioenen als onderdeel van een sociaal pensioenbeleid. In deze verklaringroepen de interprofessionele sociale partners de verantwoordelijken in de sectoren op omsectorale pensioenplannen in te voeren in zoveel mogelijk sectoren (.).Met deze gemeenschappelijke verklaring wordt een nieuwe kijk op aanvullende pensioenengeofficialiseerd. De vakbonden steunen de uitbouw van sectorale pensioenfondsen nwerkgevers en regering erkennen de sociale superioriteit van het wettelijk pensioenstelselwaarvan de betaalbaarheid via het Zilverfonds moet gewaarborgd worden en dat aantrekkelijkmoet gehouden worden door toepassing van het principe van de welvaartsvastheid vanprestaties en het berekeningsplafond. Aanvullende pensioenen kunnen volgens dezeverklaring slechts als een aanvulling of nog beter een supplement op het wettelijk stelselgezien worden en de organisatie op het vlak van de sectoren moet bijdragen tot eendemocratisering.

    De tweede pensioenpijler is geen eenvoudige onderhandelingsmaterie. Deze brochure wil eenhulpmiddel aanreiken om zich in te werken in de materie en biedt heel wat links naarbijkomende informatiebronnen voor diegenen die nog dieper willen graven.Veel leesgenot!

    Andr MORDANT Mia DE VITSAlgemeen Secretaris Voorzitter

  • 6

  • 7DE NIEUWE WETGEVING OP DE TWEEDE PENSIOENPIJLER . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 11

    1. Goedkeuring van de wet op de aanvullende pensioenen: context . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 122. Het Belgisch pensioenlandschap Inleiding en algemene begrippen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 13

    A. De diverse pensioenstelsels in Belgi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 13B. Het wettelijk pensioen Krachtlijnen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 13C. De 2e pijler Krachtlijnen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 14

    a) Doel? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 14b) Soorten aanvullende pensioenregelingen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 14c) Soorten aanvullende pensioenplannen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 15d) Korte historiek . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 17

    3. Standpunt van het ABVV . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 18

    4. De wet op de aanvullende pensioenen (WAP) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 22A. Toepassingsgebied. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 22

    a) De gewone aanvullende pensioentoezeggingen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 22b) Sociale aanvullende pensioentoezeggingen (sociale 2e pijler) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 23

    1) Principes . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 232) Sociaal aanvullend pensioenplan: erkenningsvoorwaarden . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 233) Solidariteitsluik / Pensioenluik . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 25

    B. Collectieve aanvullende pensioenregelingen. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 28

    a) Invoering van een pensioentoezegging . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 28b) Toetredingsvoorwaarden (art. 13 tot 16) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 30c) Verworven reserves en prestaties (art. 17 tot 28) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 31d) Inspraak van de werknemers paritair beheer . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 33

    1) In de klassieke bedrijfsgebonden pensioenregelingen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 332) Voor sectorale pensioenregelingen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 33

    e) Transparantie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 35f) Uittreding . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 36g) Verandering van pensioeninstelling. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 37h) Uitbetaling van het aanvullend pensioen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 37

    1) Kapitaal . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 372) Rentes . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 38

  • 8i) Overgangsbepalingen i.v.m. de collectieve pensioentoezeggingen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 391) Algemene overgangsbepaling . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 392) Overgangsbepalingen voor de bestaande regelingen, d.w.z. de

    regelingen die bestaan op de datum dat de wet in werking treedt . . . . . . . . . . . . . . 39

    i. Gemeenschappelijke bepalingen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 39ii. Specifieke bepalingen voor de regelingen die op 1 januari 1996. . . . . . . . . . 40iii. Sectorplannen beheerd in een Fonds voor

    BestaansZekerheid (FBZ) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 40C. Individuele pensioentoezeggingen aan werknemers . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 41

    a) Wat is een individuele pensioentoezegging? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 41b) Toekenningsvoorwaarden van een individuele

    pensioentoezegging . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 41

    1) Algemene overgangsbepaling . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 422) Bijzondere overgangsbepalingen voor pensioenregelingen

    die op de datum van inwerkingtreding bestonden . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 433) Bijzondere overgangsbepalingen voor individuele

    pensioentoezeggingen die na de datum van inwerkingtreding worden toegekend . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 43

    D. Fiscale bepalingen. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 43

    a) Fiscale krachtlijnen van de WAP . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 44b) Inzake collectieve pensioentoezeggingen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 44c) Inzake individuele pensioentoezeggingen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 45d) Aanvullende verzekeringen. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 46e) Wijzigingen voor de werkgevers i.v.m. de aftrekbaarheid

    van de bijdragen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 46f) Verzekeringstaks: wijzigingen en nieuwigheden . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 47g) Samenvattende tabellen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 48

  • 9VRAGEN I.V.M. DE HUIDIGE WETGEVING OP DEAANVULLENDE PENSIOENEN . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 53

    1. Wat is het belang van een aanvullend pensioen? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 542. Welke zijn de verschillende aanvullende pensioenregelingen? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 543. Welke aanvullende pensioenregeling kiezen? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 554. Welke zijn de soorten voordelen van het aanvullend pensioen? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 565. Onder welke vorm kan u uw aanvullend pensioen ontvangen?. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 566. Hoe worden die verschillende pensioenvormen bij de uitkering

    ervan belast? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 577. Welke zijn de soorten aanvullende pensioenplannen? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 588. Waarom een tweede sectorale pijler invoeren?. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 599. Wie beslist om een pensioentoezegging in te voeren? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5910. Wanneer is een CAO verplicht op ondernemingsniveau?. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6011. Wat moet de CAO tot invoering van een sectorale

    pensioentoezegging bevatten? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6012. Hoe een sectorale pensioentoezegging wijzigen? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6013. Wat bevat het pensioenreglement of de ensioenovereenkomst? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6114. Hoe worden de sectorfondsen beheerd? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6115. Voorwaarden om als sociaal aanvullend pensioenplan

    erkend te worden?. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6116. Kan er een tweede bedrijfspijler bestaan daar waar er

    een sectoraal systeem bestaat? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6217. Wat is opting out? Wanneer kan het en wanneer niet?. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6218. Kan mijn bedrijf een gunstiger pensioenplan dan de

    sectorregeling voorstellen? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6219. Wat is opting up? Wanneer kan het en wanneer niet?. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6320. Kan de werkgever de pensioentoezegging zelf uitvoeren? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6321. Wat is een individuele pensioentoezegging? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6422. Voorwaarden en nadere regels i.v.m. individuele

    pensioentoezeggingen? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6423. Welke procedure moet worden nageleefd als er geen

    vakbondsafvaardiging is? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6624. Wat omvat het solidariteitsluik van de sociale tweede pijler ?

    Welke solidariteitsprestaties kunnen voorzien worden? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6725. Wie beheert de solidariteitstoezegging en wie voert ze uit? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6726. Hebben de werknemers inspraak in het beheer van

    het solidariteitsfonds? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6727. Is mijn werkgever verplicht om mij te laten deelnemen

    aan een aanvullend pensioenplan? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6828. Kan ik verplicht worden om vr mijn aansluiting een

    geneeskundig onderzoek te ondergaan?. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6829. Mag mijn werkgever een onderscheid maken tussen werknemers? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6830. Wat is een ongeoorloofd onderscheid? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 68

  • 10

    31. Kunnen deeltijdsen uitgesloten worden van een aanvullendepensioenregeling? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 69

    32. Kan ik weigeren om bij de pensioentoezegging aan te sluiten? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7033. Kan een werknemer een wijziging van zijn pensioentoezegging

    weigeren? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7034. Wat zijn de gevolgen van de wijziging van de pensioentoezegging? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7035. Welke informatie wordt verstrekt via de overlegorganen? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7136. Op welke informatie hebben de werknemers individueel recht? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7137. Vanaf welk moment heeft de werknemer verworven rechten? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7238. Hoe worden de verworven reserves berekend?. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7339. Is er een gewaarborgd minimumrendement voor de aangesloten

    werknemer? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7440. Wat gebeurt er wanneer het pensioenplan wordt opgeheven? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7541. Wat gebeurt er als een werknemer zijn bedrijf verlaat ?

    Treedt hij dan uit het pensioenplan? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7542. Wat gebeurt er wanneer een werknemer zijn onderneming

    of de sector verlaat? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7643. Welke mogelijkheden zijn er voor een werknemer die

    de pensioeninstelling verlaat? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7644. Wat zijn mijn rechten bij uittreding? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7645. Moet men bij de uittreding op bijzondere punten letten? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7746. Welke procedure dient gevolgd bij uittreding? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7747. Kan een werknemer de pensioentoezegging individueel voortzetten

    nadat hij de onderneming verlaten heeft? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7848. Wat gebeurt er bij verandering van pensioeninstelling? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7949. Wat gebeurt er met mijn pensioentoezegging in geval van

    overgang van onderneming? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7950. Wat in geval van verandering van paritair comit? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7951. Wanneer kan een werknemer zijn verworven reserves afkopen

    of de uitbetaling van de prestaties verkrijgen? Wat gebeurt erals hij op brugpensioen vertrekt? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 80

    52. Moet de pensioeninstelling een jaarverslag opstellen? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 80

    BIJLAGE 1: WET BETREFFENDE DE AANVULLENDE PENSIOENENEN HET BELASTINGSTELSEL VAN DIE PENSIOENEN ENVAN SOMMIGE AANVULLENDE VOORDELEN INZAKE SOCIALE ZEKERHEID: Samenvatting + tekst. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 81

    BIJLAGE 2: WOORDENLIJST . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 139

    BIJLAGE 3: WETTELIJKE REFERENTIES . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 142

    BIJLAGE 4: ENKELE INTERESSANTE SITES . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 143

  • 11

    DEEL 1

    De nieuwe wetgeving op de tweede pensioenpijler

  • 12

    1. Goedkeuring van de wet op de aanvullende pensioenen: context

    De wet op de aanvullende pensioenen (WAP) is eigenlijk de uitvoering van een punt uit deregeringsverklaring van Verhofstadt I. Daarin was sprake van de goedkeuring van eenwetgevend kader en werd gesteld dat "de bij sectorale CAO opgerichte pensioenfondsen in detweede pijler moeten worden aangemoedigd door ze ook buiten de loonnorm toe te laten".De bedoeling was te komen tot een democratisering van de aanvullende pensioenen. Diemochten niet enkel meer gelden voor enkele werknemers, hoofdzakelijk kaderleden enbedienden, vooral uit de grootste ondernemingen, maar moesten ingevoerd worden voor allewerknemers, dus ook voor de arbeiders, en ook in de KMO's.

    De nieuwe wetgeving gaat dus uit van een gentegreerde tweede pijler. In principe vallen allecollectieve vormen van aanvullende pensioenen en alle individuele pensioentoezeggingen, dievoortvloeien uit een individuele of een collectieve arbeidsovereenkomst, onder hettoepassingsgebied van de wet. De keuze voor een gentegreerde tweede pijler betekent tevensdat er in de regelgeving geen afzonderlijk luik voorzien wordt voor sectoralepensioenregelingen en individuele pensioentoezeggingen.

    Omwille van de vele onontbeerlijke wijzigingen werd ervoor gekozen de bestaande wet van 6april 1995 i.v.m. de aanvullende pensioenregelingen (de zogenaamde Wet-Colla) volledig tevervangen. Tegelijkertijd werden een aantal bepalingen van die wet die in de praktijk totinterpretatie- of toepassingsproblemen leidden, aangepast.

    Samengevat zijn de krachtlijnen van de nieuwe wetgeving de volgende:- De ontwikkeling van de aanvullende pensioenen inpassen in een langetermijnvisie in die

    zin dat het aanvullend pensioen ook daadwerkelijk een aanvulling op het wettelijkpensioen moet zijn. In die optiek moet dan ook het in de WAP opgenomen verbod gezienworden om na een overgangsperiode het kapitaal of de rente van een aanvullend pensioenvr de leeftijd van 60 jaar te innen. De wet wil tevens de uitbetaling van het aanvullendpensioen in de vorm van een rente aanmoedigen door onder meer de fiscale discriminatievan de uitbetaling in rente t.o.v. de uitbetaling in kapitaal weg te werken.

    - De democratisering van het aanvullend pensioen, onder meer via sectorale regelingen,waardoor ook de werknemers uit de KMO's ervan zullen kunnen genieten. Bovendienvoorziet de nieuwe WAP in een grotere inspraak van de werknemers bij de invoering ende opvolging van een aanvullende pensioenregeling (groter paritair beheer). Individueletoezeggingen voor kaderleden alleen worden niet langer mogelijk omdat individuelepensioentoezeggingen nog slechts toegelaten worden als er voor alle werknemers eencollectieve regeling bestaat.

  • - De ontwikkeling van "sociale" aanvullende pensioenplannen met een pensioenluik en eensolidariteitsluik. Dit laatste moet een minimum aantal solidaire rechten omvatten (dekkingvoor het aanvullend pensioen van inactiviteitperiodes ten gevolge van ziekte ofwerkloosheid, dekking bij faillissement van de onderneming, uitkering voorinkomensverlies bij arbeidsongeschiktheid, zware ziekte).

    - Een betere spreiding van de risico's met een beter gegarandeerd rendement en een groteretransparantie, onder meer door de verplichting de werknemers passende informatie tebezorgen.

    2. Het Belgisch pensioenlandschap Inleiding en algemenebegrippen

    A. De diverse pensioenstelsels in Belgi

    Bij de pensioenproblematiek moet men drie pijlers onderscheiden: 1e pijler: het wettelijk pensioen is het pensioen dat opgebouwd wordt in het kader van de

    sociale zekerheid

    2e pijler: het aanvullend pensioen opgebouwd in het kader van de arbeidsovereenkomst(extralegale voordelen, pensioenfondsen, groepsverzekeringen, verzekeringenbedrijfsleiders, individuele toezeggingen)

    3e pijler: individuele verzekeringen en individueel sparen (vb. levensverzekeringen,pensioensparen) waarvoor belangrijke fiscale incentives gegeven worden

    B. Het wettelijk pensioen Krachtlijnen

    Het wettelijk pensioen (de 1e pijler) maakt integraal deel uit van de sociale zekerheid. Devoornaamste kenmerken ervan zijn: Werkt op basis van het repartitiestelsel : het zijn de actieven van vandaag die betalen voor

    de gepensioneerden van vandaag!

    Elk gewerkt jaar geeft recht op 1/45e van het pensioen naar rato van 60% van het loon vandat jaar. Gepensioneerden met hun man of vrouw ten laste krijgen 75% van het loon(gezinspensioen)

    Om het volledig wettelijk pensioen (45/45e) te krijgen moet je dus 45 jaar werken! De pensioenleeftijd is echter flexibel en ligt tussen 60 en 65 jaar, maar op voorwaarde dat

    men een beroepsloopbaan van ten minste 35 jaar kan bewijzen. Bruggepensioneerden kunnen niet met pensioen gaan vr hun 65e!

  • 14

    Periodes van ziekte, werkloosheid, brugpensioen worden gelijkgesteld met gewerkte jarenvoor de berekening van het pensioen. Die gelijkstelling wordt berekend op het laatstverdiende loon (Ik verdien 30.000 euro bruto in 2003 en ben ziek gedurende heel 2004 :mijn pensioen voor het jaar 2004 wordt berekend op 30.000 euro).

    Het loon dat jaar na jaar in aanmerking wordt genomen voor de berekening van hetwettelijk pensioen is gekoppeld aan de index.

    Het loon dat in aanmerking genomen wordt, is echter begrensd. Die loongrens wordtgendexeerd en sinds kort is voorzien dat zij om de twee jaar herzien wordt. Voor deinkomens van 2004 bedraagt de loongrens 39.363 euro, alles inbegrepen (dus maandlonen,vakantiegeld, eindejaarspremie, andere loonbonussen).

    C. De 2e pijler Krachtlijnen

    a) Doel?

    Ten gevolge van de berekeningswijze van het wettelijk pensioen (op grond van een begrensdloon) zien de werknemers als ze met pensioen gaan hun beschikbaar inkomen sterker afnemennaarmate hun vroeger loon hoog was. De invoering van een aanvullende pensioenregeling (2epensioenpijler) heeft dan ook ten doel het wettelijk pensioen aan te vullen en delevensstandaard van de werknemers na hun pensionering op peil te houden.

    Dankzij een aanvullende pensioenregeling kunnen de werkgevers hun werknemers eenextralegaal loonvoordeel invoeren (uitgestelde bezoldiging, aanvullende verzekering) inruil voor een fiscale en parafiscale (geen sociale bijdragen) gunstregeling.Aanvullende pensioenregelingen zijn bijzonder aantrekkelijk voor de werknemers van wie hetjaarloon hoger is dan de loongrens voor de pensioenberekening.

    b) Soorten aanvullende pensioenregelingen

    Er bestaan collectieve en individuele aanvullende pensioenregelingen:

    Individuele: de bedrijfsleiderverzekeringen en de individuele pensioentoezeggingen(meestal via een interne provisie op de passiefzijde van de balans).

  • 15

    Collectieve:

    Groepsverzekeringen: de inrichter tekent een verzekeringscontract met eenverzekeringsmaatschappij om de betrokken werknemers een aanvullend pensioen teverzekeren. Daartoe beheert de verzekeraar de hem betaalde premies (werkgevers-en/of werknemersbijdragen).

    Pensioenfondsen: hier beheert een vzw of een onderlinge verzekeringskas de betaaldepremies met het oog op de betaling van een aanvullend pensioen aan de betrokkenwerknemers. Die vzw's worden vaak paritair beheerd.

    c) Soorten aanvullende pensioenplannen

    Er bestaan twee grote soorten aanvullende pensioenplannen:

    Plannen van het type "VASTE PRESTATIES" ("defined benefit" of te bereikendoelplannen).Toezeggingen waarbij de inrichter zich ertoe verbindt de werknemer een welbepaaldaanvullend pensioen (in rente of in kapitaal) uit te betalen in functie van eenpensioenformule. Bijvoorbeeld een toezegging om een aanvullend pensioen uit te kerenwaardoor de werknemer, wettelijk pensioen en aanvullend pensioen samen, 75% van zijnlaatste bezoldiging zal trekken.

    Plannen van het type "VASTE BIJDRAGEN" ("defined contribution").Toezeggingen waarbij de werkgever (en eventueel ook de werknemer) een vastepensioenbijdrage betaalt. Bij dit soort plannen belooft de werkgever geen eindresultaat, hijverbindt zich alleen ertoe een vooraf bepaalde bijdrage te storten.Bijvoorbeeld een toezegging van de werkgever in het kader van een groepsverzekering ommaandelijks aan een verzekeringsmaatschappij een bijdrage te storten van 5% van debrutolonen van alle werknemers. Op de pensioengerechtigde leeftijd zal iedere werknemerrecht hebben op een aanvullend pensioen dat het resultaat is van alle gedane stortingen(5% van hun brutoloon) en van het beheer van die gelden.

    De jongste jaren waren de meeste aangeboden regelingen van het type "vaste bijdragen" enniet zozeer van het type "vaste prestaties". Waarom? Omdat de risico's (beheer, inflatie,muntontwaarding) dan gedragen worden door de werknemer, terwijl in de regelingen met"vaste prestaties" het risico gedragen wordt door de werkgever. Die moet dan inderdaadervoor zorgen dat het aanvullend pensioen beantwoordt aan het vastgelegd doel (vb. eenglobaal (wettelijk + aanvullend) pensioen van 75% van de laatste bezoldiging van dewerknemer).

  • 16

    Opmerking:

    Bij de plannen van het type "VASTE BIJDRAGEN" kenden de CAFETARIAPLANNENeen ruime verspreiding.Waarover gaat het precies?Een cafetariaplan is een collectieve pensioen- of voorzorgsregeling waarbij voorzienwordt in een uniform "premiebudget" voor iedere aangeslotene. Binnen de perken van ditbudget kiest de werknemer de risico's die hij "verzekerd" wil zien (vb. dekking bijoverlijden, arbeidsongeschiktheid, gezondheidskosten, afhankelijkheid, ernstige ziekte).Het deel van het budget dat niet wordt besteed aan het verzekeren van die risico's wordtgespaard met het oog op de vorming van een rustpensioen.Bij bepaalde cafetariaplannen kan de aangeslotene kiezen op welke wijze de fondsenbelegd zullen worden voor de opbouw van zijn pensioen. De keuzemogelijkheden wordenvastgelegd in een reglement.

    Cafetariaplannen zijn in de loop van de jaren '90 overgewaaid uit de Angelsaksischelanden. Het verschijnsel paste in de trend naar een grotere flexibiliteit van arbeids- enloonvoorwaarden.

    De basisfilosofie was duidelijk. Als ieder aangeslotene individueel zijn pakketaanvullende voordelen kon samenstellen, dan kon hij ook de te verzekeren voordelen beterop zijn persoonlijke behoeften afstemmen en een hogere graad van tevredenheid bereikenin vgl. met de klassieke plannen waar de werkgever iedereen dezelfde voordelen oplegt.

    Daarnaast heb je ook steeds vaker zogenaamde "CASH BALANCE" plannen.Bij dit soort plannen wordt een forfaitair spaarbedrag op bepaalde vervaldagen aan deaangeslotene toegewezen. Dit bedrag wordt gekapitaliseerd aan een vooraf vastgelegdrendement. Qua opvatting benaderen die plannen de regelingen van het type "vastebijdragen" met tariefgarantie.

  • 17

    Voor grote ondernemingen wordt vaak GEKOZEN voor pensioenfondsen aangezien ineen aantal gevallen de werknemersvertegenwoordigers bij het beheer van de geldenbetrokken worden. Maar de risico's mag men toch niet onderschatten : verduistering(zoals in de zaak Maxwell in Groot-Brittanni) of antisociaal gebruik in naam van hetfinancieel rendement (zoals de Amerikaanse pensioenfondsen die beleggen inondernemingen, ook Europese, en al hun gewicht in de schaal werpen opdat dieondernemingen zo rendabel mogelijk zouden werken, met als gevolg inkrimping van deloonkosten en dus van de tewerkstelling.

    In Belgi is het risico op verduistering echter beduidend geringer dan in de zaakMaxwell. Sinds 1985 moet het pensioenfonds namelijk een van de onderneminggescheiden juridische entiteit zijn. De opdracht van de vzw of de onderlingeverzekeringsmaatschappij is beperkt tot de opbouw en het beheer van de fondsen in eenafzonderlijke juridische entiteit.

    Noteer dat de beheerders van die fondsen persoonlijk aansprakelijk gesteldkunnen worden bij wanbeheer of fraude.

    d) Korte historiek

    Vr 1996: de aanvullende pensioenregelingen boden de werknemer geen enkelezekerheid in die zin dat, wanneer hij om de een of andere reden het bedrijf verliet, hijgeen enkele wettelijke bescherming had van zijn rechten op een aanvullend pensioendie hij in de loop der jaren bij die werkgever had opgebouwd. De aanvullendepensioenregelingen waren toen dus echt paternalistische systemen die door dewerkgevers zelf beheerd werden.

    Van 1 januari 1996 tot 28 april 2003: dankzij de wet-Colla en bijhorendeomzendbrieven konden een reeks problemen geregeld worden, o.m. in verband met derelatie tussen werkgever en werknemer, de te volgen procedure bij de invoering en dewijziging van een aanvullend pensioenplan, de bescherming van de rechten en deverworven reserves en de inspraak van de werknemers. Die wet betekende eenaanzienlijke vooruitgang, vooral op het vlak van de bescherming van de rechten van dewerknemers als ze de onderneming verlieten.

  • 18

    Sinds 28 april 2003: de aanvullende pensioenen worden geregeld door een nieuwe wet, dezgn. wet-Vandenbroucke op de aanvullende pensioenen. Het uitgangspunt van die wet iseen gentegreerde tweede pijler. In principe vallen alle collectieve en individueleaanvullende pensioenregelingen die hun grondslag vinden in een individuele of collectievearbeidsovereenkomst, onder het toepassingsgebied van de wet. De keuze voor eengentegreerde tweede pijler houdt ook in dat er geen apart luik voor sectoralepensioenregelingen of individuele pensioentoezeggingen in de reglementering voorzienwordt.Omwille van de vele noodzakelijke wijzigingen werd ervoor geopteerd de bestaande wetvan 6 april 1995 betreffende de aanvullende pensioenen volledig te vervangen. Van degelegenheid werd gebruik gemaakt om ook een aantal bepalingen van die wet die in depraktijk voor interpretatie- of toepassingsproblemen zorgden, aan te passen. De nieuwewet wil dus ook de lacunes van de wet-Colla op het vlak van de bescherming van dewerknemers (berekening verworven reserves, inspraak werknemers) wegwerken.

    3. Standpunt van het ABVV

    In het debat over de vergrijzing van de bevolking en de gevolgen ervan heeft het ABVVsteeds een grote terughoudendheid aan de dag gelegd ten aanzien van de aanvullendepensioenen. Verscheidene factoren lagen ten grondslag aan dit wantrouwen: de agressievehouding tegen het wettelijk pensioen van de voorstanders en de promotoren van hetaanvullend pensioen (hun tendentieuze informatie, hun paniekzaaiende reclamecampagnesover de betaalbaarheid van de pensioenen), de ongelijkheid tussen de werknemers tengevolge van de bedrijfsgebonden aanvullende pensioenregelingen (ongelijkheid inzakeparticipatie aan het stelsel en inzake de opname van de fiscale stimuli), de tendens naar eenverschuiving van de risicos van de werkgever naar de werknemer en de onderontwikkelingvan de sociale omkadering.

    Voor het ABVV is en blijft het wettelijk pensioen prioritair!Zo heeft het steeds gesteld dat de tweede pijler geen budgettaire middelen mocht ontnemendie gebruikt konden worden voor de verbetering van de eerste pijler, om te vermijden dat menzou komen aandraven met het argument dat de eerste pijler in de toekomst onbetaalbaar zouworden.N.a.v. de discussie in het verlengde van de paarsgroene regeringsverklaring waarinaangekondigd werd dat men de tweede pijler wilde uitbouwen, heeft het ABVV de voorrangvan het wettelijk pensioen onderstreept. Het stelde daarbij dat de tweede pijler een aanvullingmoest zijn en blijven en van geen extra fiscale of parafiscale stimuli moest genieten.Het vond wel dat de invoering en de uitbouw via CAO van sectorale regelingen een socialecorrectie kon meebrengen op de bedrijfsgebonden regelingen. Maar op voorwaarde dat definancile en sociale zekerheid van de regelingen verzekerd was en dat de wet-Collaaangepast zou worden om de doeltreffendheid en de effectiviteit ervan te verhogen.

  • 19

    Gemeenschappelijke verklaringIn juli 2001 ondertekende het ABVV samen met de andere sociale partners en namens deregering- de toenmalige minister van Sociale Zaken en Pensioenen F. Vandenbroucke eengezamenlijke verklaring tot bevordering van de aanvullende pensioenen als onderdeel vaneen sociaal pensioenbeleid. In deze verklaring roepen de interprofessionele socialepartners de verantwoordelijken in de sectoren op om sectorale sociale pensioenplannen in tevoeren in zoveel mogelijk sectoren, vanaf de volgende onderhandelingsronde, en dezeinvoering vanaf nu voor te bereiden, rekening houdend met de impact op de kosten van debedrijven.Met deze gemeenschappelijke verklaring wordt een nieuwe kijk op aanvullende pensioenengeofficialiseerd.De vakbonden steunen ondubbelzinnig de uitbouw van sectorale pensioenfondsen, maarwerkgevers en regering erkennen de sociale superioriteit van het wettelijk pensioenstelselwaarvan de betaalbaarheid via het Zilverfonds moet gewaarborgd worden en dat aantrekkelijkmoet gehouden worden door toepassing van het principe van de welvaartsvastheid op deprestaties en het berekeningsplafond. Aanvullende pensioenen kunnen volgens dezeverklaring slechts als een aanvulling op het wettelijk stelsel gezien worden en de organisatieop het vlak van de sectoren moet zorgen voor een democratisering.

    waarom?

    De nieuwe wet-Vandenbroucke, dat toen nog een wetsontwerp was, biedt kansen om tewerken aan een evenwichtige uitbouw van aanvullende pensioenregelingen, waaraan devakbonden constructief willen meewerken.

    Het terrein werd voorbereid door de oprichting van het Zilverfonds.

    Het Zilverfonds: een korte toelichtingHet Zilverfonds werd opgericht in 2001 om tegemoet te komen aan de onvermijdelijkebudgettaire gevolgen van de vergrijzing.Dit fonds heeft als doelstelling om reserves aan te leggen die toelaten om in de periode 2010-2030 de extra uitgaven van de diverse wettelijke pensioenstelsels (nl. de algemenepensioenregeling van werknemers en zelfstandigen en de pensioenstelsels ten laste van dealgemene uitgavenbegroting) ten gevolge van de vergrijzing te betalen. Met het Zilverfondszal dus een demografische reserve voor de pensioenen worden opgebouwd.De ontvangsten van het Zilverfonds kunnen bestaan uit:- overschotten van de sociale zekerheid;- begrotingsoverschotten;- nmalige niet-fiscale ontvangsten;- de opbrengst van de beleggingen.

  • 20

    Om een structurele financiering van het Zilverfonds mogelijk te maken, moet eenbegrotingsbeleid gevoerd worden dat gericht is op het verminderen van de overheidsschuld.De op die manier vrijgemaakte begrotingsmiddelen qua terugbetaling van de intrestlastenmoeten dan naar dit Fonds gaan en niet alleen naar andere beleidsmaatregelen zoals bijv.belastingverminderingen.Door middel van het Zilverfonds moet immers het begrotingsbeleid de komende jaren opstructurele wijze rekening houden met de gevolgen van de vergrijzing. De schuldafbouwkrijgt bijgevolg een doel op zich, nl. de betaalbaarheid van de pensioenen garanderen,zonder de sociale bescherming in gevaar te brengen. De opgebouwde reserves van hetZilverfonds mogen slechts aangesproken worden vanaf 2010 en ten vroegste vanaf hetmoment dat de schuldgraad lager is dan 60%.

    Het Zilverfonds is niet alleen belangrijk voor de huidige en toekomstige gepensioneerden -door de betaalbaarheid van de pensioenen te waarborgen maar ook voor de jongeren: degeleidelijke spreiding in de tijd door de kapitalisatie van reserves kan de neutraliteit van hetbegrotingsbeleid door de tijd heen garanderen; m.a.w. er wordt vermeden dat men in eensituatie terechtkomt van enkele gunstige jaren en daarna een periode van minder gunstigejaren.In tegenstelling tot wat sommigen beweren is het Zilverfonds geen lege doos: het ontvangtzijn middelen in klinkende munt. In 2002 kreeg het Fonds vb. 438 miljoen euro uit deverkoop van de UMTS-licenties, 177 miljoen euro uit de meerwaarde gerealiseerd bij deverkoop van goudreserves aan de Europese Centrale Bank en 429 miljoen eurouitzonderlijke winsten geboekt door de Nationale Bank van Belgi.De door het Fonds opgebouwde reserves mogen pas vanaf 2010 aangesproken worden voorde financiering van de wettelijke pensioenstelsels.

    De uitbouw van een door het ABVV reeds lang gevraagde demografische reserve ontneemtimmers argumenten aan diegenen die paniek creren inzake de betaalbaarheid van detoekomstige pensioenen. Uiteraard hangt nog veel af van de juiste financieringswijze van hetZilverfonds. Dit zou in de eerste plaats gefinancierd moeten worden vanuit de algemenemiddelen en niet vanuit de overschotten op het budget van de sociale zekerheid. Het moetintegendeel de bedoeling zijn om de besparingen op de uitgaven voor intrestlasten -dievoortvloeien uit de afbouw van de overheidsschuld voor een deel toe te wijzen aan hetZilverfonds.

  • 21

    De verbetering van de wettelijke pensioenen blijft n van de belangrijke voorwaardenvoor het ABVV om medewerking te verlenen aan de uitbouw van sectorale aanvullendepensioenregelingen.Het behoud voor de berekening van het pensioenbedrag van de gelijkstelling van de dagenwerkloosheid, ziekte en brugpensioen op basis van het laatste gendexeerde loon; de correctetoepassing van het principe van de welvaartsvastheid; de tweejaarlijkse aanpassing van hetloonplafond aan de ontwikkeling van de rele lonen en de optrekking van de laagstepensioenen blijven prioriteiten en staan vandaag in het centrum van de syndicale actie.Maar ook bij een door ons gevraagde herwaardering van het loonberekeningsplafond voor dewettelijke pensioenen blijft er nog ruimte voor de uitbouw van aanvullende regelingen om dekloof te verkleinen tussen het pensioen en het laatst verdiende loon. Verbetering van hetwettelijk pensioen en uitbouw van sociale aanvullende pensioenen hoeven niet in concurrentiete treden. In de gemeenschappelijke verklaring werd hierop ingegaan.In een context waarin het duidelijk is dat aanvullende pensioenen een aanvulling en geenalternatief zijn voor een aantrekkelijk wettelijk pensioen, denkt het ABVV dat de uitbouw vansectorale regelingen een meerwaarde kan betekenen in het pensioenlandschap.

    Temeer omdat het voorgestelde wettelijke kader met zijn luik "sectorale pensioenfondsen"een sociale correctie aanbrengt op de vandaag vastgestelde ontwikkeling vanbedrijfsgebonden regelingen, die tot meer ongelijkheden heeft geleid. Bovendien biedt hetnieuwe wettelijk kader ook een aantal waarborgen om de financile en sociale veiligheid vande pensioenregelingen te verbeteren en om een grotere doorzichtigheid te waarborgen (doorde aanpassing van de wet-Colla en de controlewetgeving).

  • 22

    4. De wet op de aanvullende pensioenen (WAP)

    A. Toepassingsgebied

    Sinds de goedkeuring van de wet onderscheidt men in de tweede pensioenpijler twee soortenpensioentoezeggingen:

    1. De gewone regelingen

    2. De sociale regelingen

    a) De gewone aanvullende pensioentoezeggingen

    Die categorie omvat de volgende soorten aanvullende pensioenen:

    - aanvullende pensioenregelingen ten gunste van de werknemers zowel op sectoraal als opondernemingsvlak;

    - individuele pensioentoezeggingen ten gunste van de werknemers;- de individuele voortzetting van pensioentoezeggingen;- aanvullende pensioenregelingen en individuele pensioentoezeggingen ten gunste van

    sommige zelfstandigen (bedrijfsleiders) naast de gekende algemene vrije aanvullendepensioenregeling voor de zelfstandigen.

    Kortom, de bestaande regelingen.

    Er dient echter wel opgemerkt dat:

    - het toepassingsgebied van de WAP van 06/04/1995 nu uitgebreid wordt tot alle collectieveregelingen voor werknemers, dus ook tot de sectorale regelingen die tot dusver niet onderdie wet leken te vallen. De wet-Colla van 1995 organiseerde het sociale kader voor detweede pijler (overdracht van de reserves als de werknemer de onderneming verlaat;verbod op het onwettelijk onderscheid tussen werknemers van een zelfde categorie; geendiscriminatie man-vrouw; geen discriminatie op grond van de leeftijd; proportionelerechten voor deeltijdsen) plus een bescheiden medezeggenschap van de werknemers(CAO indien gemengde financiering en regeling geldend voor alle werknemers);

    - individuele pensioentoezeggingen ten gunste van werknemers waaronder men"toevallige" persoonsgebonden regelingen verstaat eveneens onder de wet vallen zodatde werknemers eveneens aanspraak op de reeds opgebouwde reserves zullen kunnenmaken als ze het bedrijf verlaten.Maar die regelingen worden sterk beknot:ze kunnen enkel nog voor bedrijfsleiders en op voorwaarde dat er een aanvullendepensioentoezegging ten gunste van alle werknemers van de onderneming bestaat.

  • 23

    b) Sociale aanvullende pensioentoezeggingen (sociale 2e pijler)

    1) Principes

    De zogenaamde "tweede sociale pensioenpijler" omvat de pensioenstelsels die aan specifiekevoorwaarden voldoen. Zij genieten van een specifieke fiscale stimulans, nl. de vrijstelling vande taks van 4,4% die normaal wordt gend op de stortingen en bovendien vallen dergelijkepensioentoezeggingen buiten de loonnorm. Deze bijkomende voordelen hebben tot doel deuitbouw van meer sociale stelsels en voornamelijk van sectorale plannen te bevorderen.

    ! De sociale tweede pijler kan ingevoerd worden zowel op het vlak van de sector als opdat van de onderneming.

    Een aantal voorwaarden zijn gemeenschappelijk voor alle plannen die van die voordelenwensen te genieten. Andere voorwaarden zijn verschillend en houden rekening met de eigenaard van enerzijds de sectorale en anderzijds de ermee gelijkgestelde bedrijfsplannen.

    2) Sociaal aanvullend pensioenplan: erkenningsvoorwaarden

    Gemeenschappelijke voorwaarden voor sectorale en bedrijfsplannen het aanvullend pensioenplan moet op alle werknemers van toepassing zijn; het aanvullend pensioenplan moet in een luik "pensioen" en in een luik "solidariteit"

    voorzien; het luik "solidariteit" moet een minimum aan solidaire rechten bevatten die minstens

    overeenstemmen met het fiscaal voordeel (4,4%) en die bij koninklijk werden vastgelegd(zie kader blz. 26);

    beide luiken moeten volgens paritaire principes beheerd en gecontroleerd worden; de winsten, na aanleg van alle voorzieningen, moeten worden verdeeld en de kosten

    worden beperkt volgens gelijkaardige principes als deze van het KB nr. 50 van 24 oktober1969 (inzake het rust- en overlevingspensioen van de werknemers) datpensioeninstellingen zoals de Integrale regelt.

  • 24

    Beperking van de kosten

    De wetgever heeft een reeks voorwaarden bepaald waaraan "sociale" aanvullendepensioenregelingen moeten voldoen (art. 4 van het KB van 14/11/03 tot uitvoering van dewet van 28 april 2003 betreffende de aanvullende pensioenen en het belastingstelsel van diepensioenen en van sommige aanvullende voordelen inzake sociale zekerheid).En van deze voorwaarden is dat de kosten die de pensioeninstellingen mogen boeken,beperkt zijn.De bedoelde kosten dienen per boekjaar op de volgende wijze beperkt te worden:- 5 pct. van de stortingen verricht gedurende het boekjaar;- 2 pct. van het totaal van de renten betaald gedurende het boekjaar;- 0,05 pct. van de verzekerde overlijdenskapitalen;- 0,1 pct. van de activa die de pensioeninstelling in het begin van het boekjaar aanhoudt

    ter dekking van de verplichtingen van het beschouwde stelsel.

    Opmerking: die voorwaarde geldt ook voor de instellingen die buiten de instelling van deinrichter de toelating hebben om de verworven reserves van de aangeslotenente beheren in geval van uittreding (Cf. punt 4, B, f, blz 36).

    Specifieke voorwaarden

    Voor de sectorplannen

    De pensioentoezegging moet van toepassing zijn op alle werknemers die onder het bijCAO ingevoerde stelsel vallen; dit betekent dus dat het mogelijk is dat de regeling enkelvoor de bedienden of enkel voor de arbeiders geldt.

    De CAO i.v.m. de invoering van de pensioenregeling moet in het paritair comit ofsubcomit gesloten zijn.

    De CAO waarbij het pensioenstelsel wordt ingevoerd moet van onbepaalde duur zijn endoor de Koning algemeen bindend verklaard.

    De CAO kan enkel opgezegd worden als 80% van de werkgeversvertegenwoordigers en80% van de werknemersvertegenwoordigers het daarover eens zijn.

  • 25

    De zogenaamde opting out (waarbij een werkgever de pensioentoezegging zelforganiseert) is mogelijk maar aan strenge voorwaarden onderworpen:- kan enkel als de sectorale CAO in die mogelijkheid voorziet;- is beperkt tot het luik pensioenen;- moet minimaal in dezelfde rechten als de sectorale regeling voorzien;- opting out is uitgesloten voor de solidariteitstoezegging;- bij opting out kunnen de werknemers genieten van een pensioentoezegging op

    ondernemingsniveau en anderzijds van een solidariteitstoezegging op sectorniveau. Als 10% van de werkgevers of werknemers van oordeel is dat het pensioenplan

    ondermaats presteert kan de Raad voor Aanvullende Pensioenen ingeschakeld wordenom aanbevelingen (verandering van pensioeninstelling of beheerder (administratief offinancieel)) te doen aan de inrichters.

    Voor de bedrijfsplannen Kunnen enkel wanneer de werkgever onder een paritair (sub)comit valt dat geen

    sectorplan gesloten heeft!

    Het aanvullend pensioenplan moet van toepassing zijn op alle werknemers van dewerkgever.

    Het aanvullend pensioenplan moet door middel van een CAO of, bij gebrek aan eenoverlegstructuur binnen de onderneming, door middel van een bijzondere procedureworden ingevoerd.

    Het pensioenplan kan enkel afgeschaft worden als 80% van de werknemers- enwerkgeversvertegenwoordigers het daarover eens zijn.

    3) Solidariteitsluik / Pensioenluik

    Het pensioenluik voorziet in waarborgen bij de pensionering.Het solidariteitsluik daarentegen wil tegemoetkomen aan situaties die niet altijd verzekerdkunnen worden en waarvan de gevolgen door alle aangesloten werknemers gedragen moetenworden:

    solidariteit in de financiering van de opbouw van de pensioentoezegging gedurendebepaalde periodes van inactiviteit zoals werkloosheid of loopbaanonderbreking of bijfaillissement van de werkgever

    vergoeding van inkomensverlies in bepaalde gevallen zoals blijvendearbeidsongeschiktheid, overlijden tijdens de loopbaan of ernstige ziekte

    verhoging van lopende uitkeringen.

  • 26

    Het luik solidariteit en het luik pensioenen zijn sterk complementair. Bij het invoeren van eenpensioenplan moeten de betrokken partijen een aantal op solidaire basis georganiseerdevoordelen afspreken die in een specifiek reglement moeten worden opgenomen.In een koninklijk besluit werd vastgelegd welke prestaties in de solidariteit begrepen kunnenworden en welke de minimale solidariteit moet zijn (KB van 14 november 2003 totvaststelling van de solidariteitsprestaties verbonden met de sociale aanvullendepensioenstelsels BS 14 november 2003).

    Mogelijke solidariteitsprestatiesDe volgende solidariteitsprestaties komen in aanmerking opdat de pensioentoezegging zoukunnen genieten van het bijzonder statuut van sociaal pensioenplan (bedoeld in de artikelen10 en 11 van de wet van 28 april 2003 betreffende de aanvullende pensioenen):1 financiering van de opbouw van het aanvullend rust- en/of overlijdenspensioen tijdens:a) de periodes van tijdelijke werkloosheid in de zin van de artikelen 49, 50 en 51 van de wet

    van 3 juli 1978 betreffende de arbeidsovereenkomsten, en de werkloosheid ten gevolgevan overmacht, staking of lockout of ten gevolge van een sluiting wegens jaarlijksevakantie;

    b) de periodes van onvrijwillige werkloosheid, beperkt tot 12 maanden;c) de vergoede periodes van arbeidsongeschiktheid wegens ziekte, invaliditeit, bevallings- of

    zwangerschapsrust, en de periodes die worden gedekt door een tijdelijkearbeidsongeschiktheid ten gevolge van een arbeidsongeval of een beroepsziekte;

    d) de periodes van deelname aan cursussen of studiedagen die gewijd zijn aan socialepromotie;

    e) de periodes:- tijdens dewelke de loopbaan volledig onderbroken geweest is volgens de voorwaarden

    van artikel 100 van de wet van 22 januari 1985 of van het koninklijk besluit van 2januari 1991 betreffende de toekenning van onderbrekingsuitkeringen;

    - van inactiviteit tijdens dewelke de werknemer vanaf 50 jaar zijn prestaties gedeeltelijkverminderd heeft overeenkomstig de voorwaarden van artikel 102 van de wet van 22januari 1985 of gebruik gemaakt heeft van de bepalingen van het koninklijk besluit van2 januari 1991 betreffende de toekenning van onderbrekingsuitkeringen;

    - tijdens dewelke de werknemer zijn arbeidsprestaties geschorst of verminderd heeftovereenkomstig de CAO tot invoering van een regeling inzake tijdskrediet,loopbaanvermindering of halftijdse vermindering van de arbeidsprestaties , met eenmaximum van 12 maanden;

    - tijdens dewelke de werknemer zijn prestaties verminderd heeft vanaf 50 jaar op basisvan de CAO tot invoering van een regeling inzake tijdskrediet, loopbaanverminderingof halftijdse vermindering van de arbeidsprestaties;

    - van ouderschapsverlof, vaderschapsverlof, verlof om palliatieve verzorging teverstrekken of verlof om een zieke ouder te verzorgen;

  • 27

    f) faillissement van de werkgever tot 6 maand na de faillietverklaring;2 vergoeding onder vorm van rente van inkomstenverlies bij:a) permanente arbeidsongeschiktheid van meer van 66 % beperkt tot 25.000 euro per jaar;b) overlijden tijdens beroepsloopbaan beperkt tot 20.000 euro per jaar;3 betaling van een rente van maximum 25.000 euro per jaar in geval van ernstige ziekte;4 verhoging van lopende pensioenrenten of overlevingsrenten.Er wordt in een minimum aan regels voorzien inzake het beheer en de werking van diesolidariteitsfondsen. Net als de pensioentoezegging dient de uitvoering van desolidariteitstoezegging te worden toevertrouwd aan een afzonderlijke rechtspersoon. De keuzevan rechtspersoon is zeer ruim. Dit kan de pensioeninstelling zelf zijn, dus deverzekeringsonderneming of de voorzorgsinstelling die het pensioenstelsel uitvoert. Hetuitvoeren van de solidariteitstoezegging mag echter ook worden ondergebracht in nog andererechtspersonen zolang ze niet de werkgever zelf zijn, bijvoorbeeld een fonds voorbestaanszekerheid of nog een sociaal fonds onder de vorm van een vzw.Indien ze voor de uitvoering van hun pensioentoezegging gekozen hebben voor eengroepsverzekering zijn de inrichters niet verplicht de ermee verbonden solidariteitstoezeggingin het solidariteitsfonds van hun verzekeraar onder te brengen. Ze mogen de solidariteit zelforganiseren zolang dit maar gebeurt in een afzonderlijke rechtspersoon.Indien het solidariteitsfonds binnen een pensioeninstelling wordt georganiseerd, dan moet erin een afzonderlijk beheer worden voorzien om de verworven rechten van de aangeslotenen inhet luik pensioen te beveiligen.

    Ook voor dit luik solidariteit wordt in de nodige inspraak van de werknemers in het beheervoorzien. Voor de instellingen die reeds krachtens andere wettelijke bepalingen op paritairewijze worden beheerd rijst er geen probleem zodat voor deze instellingen geen bijzondereregels worden voorgeschreven.Dit is echter niet het geval voor de verzekeringsondernemingen. Om hieraan een mouw tepassen, wordt in een bijzonder inspraakorgaan voorzien, het zogenaamde toezichtscomit. Ditcomit, dat paritair is samengesteld, ziet toe op de uitvoering van de solidariteitstoezegging enwordt over een aantal aangelegenheden (beleggingsstrategie, het rendement van debeleggingen, de kostenstructuur en de winstdeling) voorafgaandelijk geraadpleegd.

  • 28

    B. Collectieve aanvullende pensioenregelingen

    Dit zijn zowel bedrijfs- als sectorale plannen.

    a) Invoering van een pensioentoezegging

    De beslissing tot invoering, wijziging of opheffing van een pensioentoezegging berust bij deinrichter.

    Op het niveau van de onderneming is dit de werkgever.Indien de werkgever echter beslist een regeling in te voeren die in een gemengdefinanciering (werkgever n werknemers) voorziet n bovendien voor alle werknemers in deonderneming geldt, dan moet het pensioenstelsel worden ingevoerd d.m.v. een collectievearbeidsovereenkomst of, in voorkomend geval, d.m.v. een wijziging van hetarbeidsreglement.

    Verbetering:

    Als de voorwaarden vervuld zijn, dan moet voortaan ook een CAO gesloten wordenwanneer er een vakbondsafvaardiging in de onderneming aanwezig is

    Aan het criterium "alle werknemers" wordt voldaan zelfs wanneer de pensioentoezeggingin verscheidene pensioenreglementen vastgelegd wordt of wanneer de uitvoering ervanaan verscheidene pensioeninstellingen toevertrouwd wordt

    Op het niveau van de bedrijfstak is de inrichter de rechtspersoon die in een CAO door derepresentatieve organisaties van het bevoegde paritair comit of subcomit aangeduid wordt.Op die manier wordt ook de sectorale bevoegdheid erkend.Het zijn dus de representatieve werkgevers- en werknemersorganisaties in de paritaire comitsof subcomits die de inrichter zijn. Maar aangezien die organisaties geenrechtspersoonlijkheid bezitten, moet een paritair samengestelde rechtspersoon als inrichtervan een sectorale pensioenregeling optreden. Die rechtspersoon moet aangesteld worden inhet paritair comit d.m.v. de CAO waarbij de pensioenregeling ingevoerd wordt.

  • 29

    Opmerking: mogelijkheden voor een opting out!De sectorale CAO kan voorzien in een opting out waardoor een onderneming zelf deuitvoering van een deel of het geheel van de pensioenregeling voor alle of voor een deel vanzijn werknemers kan organiseren.Daartoe kan hij rekening houden met de pensioenregeling die op het niveau van deonderneming bestaat, maar:

    De voordelen mogen in geen geval minder zijn dan wat de sectorregeling voorziet. Bij opting out moet de werkgever de beslissing, het ontwerp van pensioenreglement en de

    keuze van de pensioeninstelling voorafgaandelijk voorleggen aan de OR, bij ontstentenishet CPBW of bij ontstentenis aan de vakbondsafvaardiging. Is er geenvakbondsafvaardiging, dan moeten de werknemers via een bericht verwittigd worden.

    De werkgever deelt het bedrijfsplan mee aan de rechtspersoon die door het paritair comitof subcomit als inrichter werd aangeduid.

    De sociale partners mogen aan de mogelijkheid van een opting out bijkomende, strengerevoorwaarden opleggen dan voorzien bij de wet.

    ! Opting out is nooit mogelijk voor de solidariteitsaspecten.De werkgever mag altijd bijkomende voordelen bovenop de sectorale voordelen toekennen(opting up).

    Elke pensioentoezegging wordt geregeld door een pensioenreglement (collectieveregeling) of een pensioenovereenkomst (individuele pensioentoezegging) waarin allerechten en verplichtingen beschreven worden. Op zijn verzoek kan de aangeslotene eenexemplaar van het pensioenreglement of de pensioenovereenkomst krijgen. Diedocumenten mogen ook elektronisch meegedeeld worden.

    De inrichter is verplicht de uitvoering van zijn pensioentoezegging aan eenpensioeninstelling toe te vertrouwen.Dit kan een voorzorgsinstelling (sectoraal of bedrijfspensioenfonds) zijn of eenverzekeringsmaatschappij als geopteerd wordt voor een groepsverzekering (regeling) ofeen individuele verzekering (individuele pensioentoezegging).Doel is dat alle toezeggingen aan een zelfde controle en een zelfde beschermingonderworpen worden. In de CAO moeten tevens de beheersregels van de pensioenregelingen de keuze van de pensioeninstelling bepaald worden.

  • 30

    b) Toetredingsvoorwaarden (art. 13 tot 16)

    De aansluiting is verplicht vanaf 25 jaar (de inrichter mag wel een lagereaansluitingsleeftijd voorzien, maar geen hogere!).

    Geen ongeoorloofd onderscheid tussen werknemers van eenzelfde personeelscategorie:

    * Geen onderscheid man-vrouw* Geen voorafgaand geneeskundig onderzoek. Dit mag enkel in twee specifieke

    gevallen, nl. wanneer de aangeslotene zelf kan kiezen tussen een pensioendekking eneen overlijdensdekking of wanneer het kapitaal bij overlijden ten minste 50% hoger isdan het kapitaal bij leven

    * Geen toekenning afhankelijk van een bijkomende beslissing van de inrichter (= dewerkgever of de pensioeninstelling)

    * Geen differentiatie van de pensioentoezegging (of de bijdragen) in functie van deleeftijd

    * Geen onderscheid tussen voltijdsen en deeltijdsen (tenzij in verhouding tot dearbeidsduur)

    *

    De werknemers die in dienst zijn op het ogenblik van de invoering van depensioenregeling kunnen niet weigeren toe te treden indien de regeling per CAOingevoerd wordt, tenzij de CAO in de mogelijkheid van een individuele weigeringvoorziet. Met andere woorden, in geval van een sectorale regeling moeten allewerknemers van de sector tot het aanvullend pensioenplan toetreden, behalve wanneer deCAO in de mogelijkheid van een individuele weigering voorziet.

    Als een wijziging van de pensioentoezegging leidt tot zwaardere verplichtingen voor deaangeslotenen, dan kunnen deze laatste vragen om niet langer aan de nieuwe regelingdeel te nemen.Die mogelijkheid bestaat niet wanneer de wijziging bij CAO doorgevoerd wordt, behalvewanneer die CAO uitdrukkelijk in die mogelijkheid voorziet.

  • 31

    c) Verworven reserves en prestaties (art. 17 tot 28)

    Inzake de verworven reserves en prestaties werden de principes uit de wet-Colla, mits denodige verbeteringen en aanvullingen, overgenomen.

    Er worden verworven reserves toegekend na n jaar aansluiting (art. 17). Wanneer eenwerknemer overstapt van n plan naar een ander plan bij dezelfde werkgever, moet deperiode van aansluiting bij het eerste plan mee in rekening gebracht worden voor deberekening van dat jaar aansluiting bij het tweede plan (vb. een bediende wordt kaderliden stapt van het bediendeplan over naar het kaderplan).

    In de wet wordt op een gedetailleerde wijze de manier voorgeschreven waarop deminimale verworven reserves berekend moeten worden. (Afzonderlijke bepalingen voorelke soort toezegging: toezeggingen van het type vaste bijdragen en toezeggingen van hettype vaste prestaties).Opmerking:Er gelden ook specifieke bepalingen voor de zogenaamde "cash balance" plannen.Aangezien die plannen meer aanleunen bij plannen van het type vaste bijdragen mettariefgarantie wordt in de wet verduidelijkt dat de berekening van de minimale verworvenreserves op dezelfde manier moet gebeuren. Die reserves zijn bijgevolg gelijk aan hetresultaat van de kapitalisatie van de reeds toegewezen bedragen.

    Gewaarborgd minimumrendementIn de wet wordt het principe van een gewaarborgd minimumrendement (kapitalisatie aande maximale referentierentevoet voor verzekeringsverrichtingen van lange duur) op depersoonlijke bijdragen van de aangeslotene bevestigd.Daarnaast wordt voor plannen van het type "vaste bijdragen", een gewaarborgdminimumrendement op de werkgeversbijdragen ingevoerd. Die garantieverplichtingenkaderen in een langetermijnvisie; de garanties dienen immers niet elk jaar bereikt teworden maar wel op het ogenblik van de uittreding, de pensionering van de aangesloteneof op het ogenblik van de stopzetting van het plan.Inzake het gewaarborgd minimumrendement op de persoonlijke bijdragen werden tweeverduidelijkingen aangebracht t.o.v. de bestaande tekst:- enerzijds wordt gepreciseerd dat het over het gedeelte van de persoonlijke bijdragen

    gaat dat niet werd gebruikt voor de dekking van het risico overlijden en invaliditeitvr de pensionering,

    - en anderzijds dat die garantie voor de aangeslotene verworven is op het ogenblik vande uittreding of de pensionering of op het ogenblik van de stopzetting van het plan.Indien de verworven reserves op het ogenblik van de uittreding niet de voornoemdegarantie dekken, dient de vorige inrichter het tekort aan te zuiveren, tenzij de nieuweinrichter het tekort zelf ten laste neemt. Wat in elk geval telt, is dat de aangeslotene bijuittreding, pensionering of stopzetting zijn inzet terugkrijgt, gekapitaliseerd aan derentevoet die voortvloeit uit de toepassing van de reglementering.

  • 32

    De nieuwe garantieverplichting op de werkgeversbijdragen in het kader van eentoezegging van het type vaste bijdragen en van de reeds geciteerde cash balance plannenwordt gemotiveerd door de bekommernis dat bij die plannen het risico volledig bij deaangeslotenen ligt vermits het bedrag van de prestatie volledig afhankelijk zal zijn van hetbehaalde rendement. Dat wordt nu ten dele verholpen door ook een minimumgarantie opte leggen voor het gedeelte van de werkgeversbijdragen dat niet werd verbruikt voor dedekking van risicos en kosten.Die garantie wordt als volgt berekend: de netto werkgeversbijdragen (er mag maximum5% kosten aangerekend worden) worden tot op het moment van de pensioneringgekapitaliseerd tegen de maximale referentierentevoet voor verzekeringsverrichtingen vanlange duur min 0,5%.De maximale referentievoet bedraagt vandaag 3,75%, wat betekent dat de gewaarborgdevoet op de werkgeversbijdragen die niet verbruikt worden voor de dekking van de kostenen van andere bestemmingen dan het aanvullend pensioen (bv. overlijdensdekking,hospitalisatie) 3,25% bedraagt (nl. 3,75 0,50%).Opmerking:In geval van overdracht van de verworven reserves binnen de vijf jaar na aansluiting,wordt die kapitalisatie vervangen door een indexering.

    Pensioenfiche -TransparantieOm ervoor te zorgen dat de aangeslotenen al die bepalingen kunnen controleren, voert dewet de verplichting in tot een regelmatige, nauwkeurige informatie.In het hoofdstuk over de verworven reserves en prestaties voorziet de wet in deinformatieverschaffing t.a.v. de aangeslotenen. Jaarlijks moet de pensioeninstelling aan deaangeslotenen, met uitzondering van de rentegenieters, een pensioenfiche overmaken diegedetailleerde gegevens bevat over de verworven reserves en prestaties van deaangeslotenen.De nieuwe bepaling is een verruiming in vergelijking met de wet-Colla. Zij voorziet in eenmeer volledige informatie die de aangeslotenen toelaat de meegedeelde bedragen tevergelijken met de bedragen van het vorige jaar en tevens de juistheid van de inaanmerking genomen gegevens (bijvoorbeeld de burgerlijke staat, het aantal dienstjaren,het salaris) te verifiren.Om de transparantie nog te vergroten wordt tenslotte voorzien dat de aangeslotene opeenvoudig verzoek een historisch overzicht kan krijgen van de verworven reserves enprestaties.

  • 33

    d) Inspraak van de werknemers paritair beheer

    1) In de klassieke bedrijfsgebonden pensioenregelingen

    De inspraak in de ondernemingen wordt georganiseerd d.m.v. de klassiekeondernemingsorganen zoals de ondernemingsraad, het comit voor preventie enbescherming op het werk en de vakbondsafvaardiging. Deze moeten verplicht (sanctie =relatieve nietigheid) geraadpleegd worden over de volgende aangelegenheden:

    de financieringswijze van de pensioenregeling en de structurele verschuivingen in diefinanciering;

    de vaststelling van de reserves en de jaarlijkse opgave van de pensioenfiche; de toepassing, de interpretatie en de wijziging van het pensioenreglement; de keuze van een pensioeninstelling en de overgang naar een andere

    pensioeninstelling, met inbegrip van de eventuele overdracht van reserves.

    Indien in een onderneming geen overlegorganen aanwezig, zijn moet de werkgeverperiodiek en individueel aan de werknemers informatie verstrekken. Deze mededelinggaat steeds een eventuele beslissing ten gronde vooraf.Die voorwaarden beantwoorden aan de bepalingen die reeds in de wet-Colla stonden engelden enkel voor bedrijfsgebonden pensioenregelingen.

    2) Voor sectorale pensioenregelingen

    Opting out, bedrijfsgebonden regelingen in sectoren zonder sectorregeling en inbedrijfsregelingen met gemengde financiering geldt het principe van het paritair beheer.Opmerking:

    Voortaan bestaat de verplichting tot het paritair beheren van het pensioenfonds ookwanneer een pensioenfonds slechts een gedeelte beheert van een pensioenplan waarvoorde wet paritair beheer oplegt.Dit is bijvoorbeeld het geval bij een gemengde financiering waarbij het pensioenfondsenkel het gedeelte van het pensioenplan beheert dat door werkgeversbijdragen wordtgefinancierd en het gedeelte, dat door werknemersbijdragen wordt gefinancierd, in eengroepsverzekering werd ondergebracht.

  • 34

    Er wordt een onderscheid gemaakt tussen de gevallen waarin de pensioenregelingingevoerd is op ondernemingsniveau, op sectorniveau of nog in het kader van die fondsendie pensioentoezeggingen van meerdere inrichters uitvoeren:

    Een sectorpensioenfonds wordt altijd paritair beheerd. Voortaan moeten niet alleen de vzw's maar alle voorzorgsinstellingen die een

    dergelijke regeling beheren, paritair worden beheerd, ongeacht hun juridischevorm.

    Deze regeling geldt nu ook voor de ondernemingen waar geen ondernemingsraadaanwezig is maar wel een comit voor preventie en bescherming op het werk ofeen vakbondsafvaardiging.

    Het paritair beheer geldt dus voor de voorzorgsinstellingen die de volgenderegelingen uitvoeren:

    - de regelingen die worden ingevoerd door een werkgever die in het kader vaneen sectoraal stelsel voor opting out heeft gekozen;

    - de ondernemingsregelingen die het bijzonder regime van de "sociale"pensioenstelsels genieten;

    - de ondernemingsregelingen die in een persoonlijke bijdrage van de werknemervoorzien en wanneer in de onderneming overlegorganen aanwezig zijn.

    De voorzorgsinstellingen die door verschillende inrichters worden opgericht,worden paritair beheerd wanneer minstens n van de pensioenregelingenbeantwoordt aan een geval als bedoeld hierboven onder het eerste of tweede punt.

    Tenslotte wordt in een specifieke regeling voorzien voor het geval waar de uitvoering vaneen "sociaal" pensioenplan wordt toevertrouwd aan een pensioeninstelling die niet opparitaire wijze wordt beheerd, in casu een verzekeringsonderneming. In dit geval wordt erin een bijzonder inspraakorgaan opgericht, het zogenaamde toezichtscomit, dat paritairis samengesteld.

    Zo'n toezichtscomit moet ook worden ingesteld bij een pensioeninstelling die eenpensioenregeling uitvoert dat aan verschillende ondernemingen gemeenschappelijk is enzelf niet paritair beheerd.

  • 35

    e) Transparantie

    De transparantie wordt versterkt

    Verplichting voor de pensioeninstelling een jaarlijks rapport op te stellen.Dat jaarverslag:- Wordt ter beschikking gesteld van alle betrokken partijen: inrichter, werkgever en

    werknemer (de CAO kan een andere verspreidingswijze voorzien).- Bevat informatie over:

    _ de wijze van financiering en de eventuele wijzigingen;_ de beleggingsstrategie op lange en korte termijn en de sociale, ethische en

    leefmilieuaspecten ervan;_ het rendement van de beleggingen;_ de kostenstructuur;_ en de winstdeling.

    Informatieverstrekking aan de aangeslotenenJaarlijks moet de pensioeninstelling aan de aangeslotenen een pensioenfiche bezorgen diegedetailleerde gegevens bevat over de verworven reserves en prestaties van deaangeslotenen.Door die informatie moeten de aangeslotenen de meegedeelde bedragen kunnenvergelijken met de bedragen van het vorige jaar en tevens de juistheid van de inaanmerking genomen gegevens (bijvoorbeeld de burgerlijke staat, het aantal dienstjaren,het salaris) verifiren.

    Op eenvoudig verzoek kan de aangeslotene een historisch overzicht kan krijgen van deverworven reserves en prestaties.

  • 36

    f) Uittreding

    In de eerste plaats wordt een nieuw begrip ingevoerd, met name de "uittreding".Dit begrip dekt twee situaties omdat een onderscheid gemaakt moet worden tussenondernemingspensioenen en sectorpensioenen:

    Bij een ondernemingspensioenplan gebeurt de uittreding wanneer dearbeidsovereenkomst bij de werkgever die het plan inricht, beindigd wordt.

    Bij sectorplannen daarentegen kan men slechts van uittreding spreken wanneer dewerknemer het toepassingsgebied van de sectorale collectieve arbeidsovereenkomstdie het pensioenstelsel regelt verlaat, dus meestal wanneer hij de sector verlaat.

    Op het ogenblik van de uittreding mag geen enkele vergoeding of verlies vanwinstdeling ten laste van de aangeslotene worden gelegd of van de verworven reservesafgetrokken. Voorts moet de inrichter bij uittreding de eventuele tekorten van deverworven reserves aanzuiveren.

    De wet regelt ook de uittredingsprocedure (in geval van een sectorale regeling beschiktde inrichter over een jaar om de pensioeninstelling te informeren) en beschrijft demogelijkheden waarover de aangeslotene beschikt om zijn verworven reserves over tedragen (aan de pensioeninstelling van de nieuwe werkgever, de nieuwe rechtspersoon ofeen pensioeninstelling naar keuze).

    Wanneer de aangeslotene de pensioeninstelling verlaat heeft hij diversekeuzemogelijkheden: kan hij zijn verworven reserves, desgevallend vermeerderd tot de gewaarborgde

    bedragen, overdragen naar de pensioenstelling:

    hetzij van de nieuwe werkgever met wie hij een arbeidsovereenkomst geslotenheeft in de mate dat hij bij de pensioentoezegging van die werkgever isaangesloten

    hetzij van het nieuwe paritair orgaan waaronder de werkgever met wie hij eenarbeidsovereenkomst gesloten heeft ressorteert, in de mate dat hij bij depensioentoezegging van die werkgever is aangesloten

    kan hij zijn verworven reserves, desgevallend vermeerderd tot de gewaarborgdebedragen, overdragen naar een pensioenstelling die de totale winst onder deaangeslotenen in verhouding tot hun reserves verdeelt en de kosten beperkt volgens debij KB bepaalde regels;

    kan hij zijn verworven reserves, desgevallend vermeerderd tot de gewaarborgdebedragen, bij de pensioeninstelling van de vorige inrichter te laten en naar keuze: zonder wijziging van zijn pensioentoezegging, in een onthaaltructuur wanneer het pensioenreglement of de

    pensioenovereenkomst dit voorziet.

  • 37

    mag hij zelf verder instaan voor de financiering van zijn extralegaal pensioen. Dit kanslechts onder bepaalde strikte voorwaarden (42 maanden voorafgaande aansluitingsduur,fiscale voordelen beperkt tot 1.500 EUR (vr indexering) per jaar, alleen in het gevalwaar er bij de nieuwe werkgever voor de betrokkene geen pensioentoezegging bestaat).

    g) Verandering van pensioeninstelling

    De procedure bij verandering van pensioeninstelling, van financieringsvehikel, wordtduidelijk bepaald: Verplichting om dezelfde procedures te volgen als bij de wijziging van de

    pensioentoezegging: bevoegdheid van de inrichter en d.m.v. een CAO of eentoetredingsacte.

    De Controledienst voor de verzekeringen moet vooraf genformeerd worden. Een verandering van pensioeninstelling mag geen nadeel berokkenen aan de

    aangeslotenen. Wanneer een werkgever van paritair comit verandert mag dit geen aanleiding geven tot

    een vermindering van de pensioenrechten van de werknemers, behoudens anders bepaaldin de beslissing (de beslissing moet wel de procedure volgen: CAO of wijziging van hetarbeidsreglement als er geen overlegstructuur voor de CAO bestaat).

    h) Uitbetaling van het aanvullend pensioen

    1) Kapitaal

    In het licht van de lange termijnvisie die in de wet wordt nagestreefd, worden naast dehiervoor vermelde garantieverplichting, de afkoop van de verworven reserves of deuitbetaling van de prestatie vr het bereiken van de leeftijd van 60 jaar, of vrde pensionering indien de werknemer zijn wettelijk pensioen voor zijn 60e opneemt,verboden. Aldus wordt een einde gesteld aan de praktijk waarbij de aangeslotene bijzijn uittreding zijn verworven reserves kon afkopen.

    Op dit principe wordt n afwijking toegestaan, nl. bij het verwerven van onroerendegoederen voorzover het pensioenreglement of de pensioenovereenkomst dit toestaat.

    De nodige overgangsbepalingen werden voorzien:

    * Teneinde zo weinig mogelijk te raken aan bestaande verwachtingen in hoofde vande aangeslotenen, is dit verbod tot 31 december 2009 niet van toepassing op debestaande toezeggingen.

    * Tot zes maanden na de publicatie van de wet zijn nog pensioentoezeggingenmogelijk die in een leeftijd vanaf 58 jaar voorzien, met dien verstande dat na 31december 2009 die leeftijdsafwijking geen gevolg meer mag hebben.

  • 38

    2) Rentes

    De uitbetaling in rente wordt aantrekkelijker gemaakt.* De fiscale behandeling wordt verbeterd in vgl. met de betaling in kapitaal

    Vroeger werd de rente die men ontving in het kader van een aanvullend pensioengewoon bij het wettelijk pensioen en/of de andere inkomens gevoegd en tegen demarginale aanslagvoet belast.Wanneer het aanvullend pensioen daarentegen in kapitaal uitbetaald werd, danwerd dit kapitaal eenmalig aan 16,5% belast.Dit percentage blijft hetzelfde in de nieuwe wetgeving (voor nadere details over defiscale behandeling van de aanvullende pensioenen: zie punt 4, D, blz 43).De nieuwe belastingheffing op de rentes uit een aanvullend pensioen bepaalt dathet kapitaal dat verworven is voor de werknemer en waarop de rente wordtberekend, eerst belast zal worden tegen het tarief van een uitkering in de vorm vankapitaal (16,5%). Daarna wordt de eigenlijke rente niet meer belast. Toch wordt ernog een jaarlijkse belasting van 15% geheven op het fictieve rendement dat hetkapitaal zou hebben opgebracht. Dit fictieve rendement werd bepaald op 3% vanhet verworven kapitaal (Voor nadere details over de belastingheffing op deaanvullende pensioenen, zie punt 4, D, blz 43).

    * De nieuwe wetgeving terzake1 bepaalt uitdrukkelijk dat de begunstigde van eenrente uit een aanvullende pensioentoezegging een winstdeelneming krijgt indien naverloop van het boekhoudjaar het saldo van de resultatenrekening positief is. Er iszelfs voorzien dat ten minste 60% van de aldus uitgetrokken winstdeelnemingtoegekend moet worden aan de aangeslotenen die gekozen hebben voor deuitbetaling van hun aanvullend pensioen in de vorm van een rente. Dewinstdeelneming zal dan worden uitbetaald in de vorm van verhoging van delopende rente.

    * De inrichter moet de aangeslotenen de mogelijkheid bieden om de uitbetaling in devorm van een rente te krijgen.

    * De aangeslotene mag de omzetting in een rente vragen (berekeningswijze tebepalen bij KB).

    * De inrichter moet de aangeslotene twee maanden vr de pensionering op dehoogte van dit recht brengen (of twee weken vr zijn vervroegde pensionering ofnog informatie van de rechthebbende indien de aangeslotene is overleden).

    (1) Artikel 19 van het KB van 14/11/03 (BS 14/11/03 2e editie) tot uitvoering van de wet van 28april 2003 betreffende de aanvullende pensioenen en het belastingstelsel van die pensioenen envan sommige aanvullende voordelen inzake sociale zekerheid

  • 39

    i) Overgangsbepalingen i.v.m. de collectieve pensioentoezeggingen

    1) Algemene overgangsbepaling

    Tot zes maanden na de publicatie van de wet, dwz tot 15 november 2003, zijn nogpensioentoezeggingen mogelijk die in een leeftijd vanaf 58 jaar voorzien, met dienverstande dat na 31 december 2009 die leeftijdsafwijking geen gevolg meer maghebben.

    Die bepaling geldt voor alle collectieve aanvullende pensioenregelingen, zowel desectorale als de ondernemingsgebonden, zowel de bestaande als de nieuwe.

    2) Overgangsbepalingen voor de bestaande regelingen, d.w.z. de regelingendie bestaan op de datum dat de wet in werking treedt

    i. Gemeenschappelijke bepalingen

    Het verbod op afkoop van de verworven reserves of de uitbetaling van deprestatie vr het bereiken van de leeftijd van 60 jaar, of VR depensionering indien de werknemer zijn wettelijk pensioen voor zijn 60e opneemtis niet van toepassing tot 31 december 2009.Dit betekent dus dat als de aanvullende pensioenregeling reeds vr deinwerkingtreding van de nieuwe wet bestond, een werknemer tot 31 december2009 zijn aanvullend pensioen kan innen vr hij 60 jaar wordt en/of vr hij zijnwettelijk pensioen neemt.Dankzij die overgangsregeling kan een werknemer die met brugpensioen gaat, zijnaanvullend pensioen uitbetaald krijgen op het moment dat hij met brugpensioengaat.

    Garantie op de bijdragen van de werkgever:- Die garantie is enkel van toepassing op de stortingen gedaan na de datum van

    inwerkingtreding van de WAP.

    - Gedurende een termijn van n jaar na de inwerkingtreding van de nieuwe wetmag de inrichter de keuze van de aangeslotenen inzake beleggingen beperkenen het beleggingsbeleid aanpassen aan de garantievereiste op de bijdragen vande werkgever.

  • 40

    Overeenkomstig de bepalingen van de WAP en het KB van 14 november 20032moet de formele aanpassing van de aanvullende pensioenregelingen enovereenkomsten beindigd zijn tegen uiterlijk 1 januari 2007. De inrichtersmoeten de werknemers vr 1 juli 2004 op de hoogte brengen van de gevolgenvan de nieuwe WAP op hun rechten. Die informatie moet verstrekt worden d.m.v.een schriftelijke nota aan iedere werknemer (maar waarvan de inhoud nietverplicht gepersonaliseerd moet zijn).

    ii. Specifieke bepalingen voor de regelingen die op 1 januari 1996

    Zoals reeds voorzien in de vroegere wet-Colla op de aanvullende pensioenen is ergeen erkenning van de rechten voor het verleden, dus van vr 1 januari1996, TENZIJ:

    wanneer ze voortvloeien uit het pensioenreglement zelf wanneer en in de mate dat er op 1 januari 1996 reserves waren opgebouwd

    iii. Sectorplannen beheerd in een Fonds voor BestaansZekerheid (FBZ)

    De nieuwe WAP bepaalt dat er geen rechten voor het verleden erkend worden,TENZIJ die rechten die uit het reglement voortvloeien

    - Wat dient men te verstaan onder "verleden"?Volgens de WAP gaat het om de periode vr de datum waarop de wet op dieplannen van toepassing wordt, wetende dat de wet van toepassing wordt op deFBZ 3 jaar na de datum van inwerkingtreding. Die periode van 3 jaar magingekort worden als er ondertussen een CAO in werking is getreden waarbij dein het FBZ voorziene pensioenregeling aangepast wordt aan de nieuwe WAP.

    - In verband met de eventuele rechten die voor het verleden bestonden conformde bestaande pensioenregeling,

    moet de eventuele berekening van die rechten het voorwerp uitmaken vaneen regeling in de CAO (terzake is geen enkel KB voorzien);

    maakt het niet uit of er al dan niet reserves zijn opgebouwd op de datumwaarop de wet op hen van toepassing is geworden.

    (1) KB van 14/11/2003 (BS 14/11/03 2e editie) tot uitvoering van de wet van 28 april 2003 betr-effende de aanvullende pensioenen en het belastingstelsel van die pensioenen en van sommigeaanvullende voordelen inzake sociale zekerheid

  • 41

    Opmerking: De inrichters van een in een FBZ beheerd sectorplan beschikken over eentermijn van drie jaar na de datum waarop de wet in werking getredenis om de sectorale CAO inzake de pensioenregeling aan de nieuwe wet aante passen. Na het verstrijken van die termijn van drie jaar (dus op 31december 2006) is de wet in ieder geval van toepassing. Als de socialepartners tot een akkoord komen voordat de termijn van driejaar verstrekenis, wordt de wet van toepassing op de regeling op de datum dat diesectorale CAO in werking treedt.Vervolgens beschikt het FBZ over een termijn van n jaar na de datumwaarop de wet in werking getreden is om het in een pensioeninstellingonder te brengen. Aangezien dit artikel van de WAP van kracht wordt op 1januari 2004 betekent dit concreet dat die aanpassing ten laatste op 31december 2007 doorgevoerd moet worden.

    C. Individuele pensioentoezeggingen aan werknemers

    a) Wat is een individuele pensioentoezegging?

    Een individuele pensioentoezegging is een occasionele niet-stelselmatige pensioentoezeggingvan een werkgever aan n werknemer en zijn rechthebbenden. Dit is dus het geval waarbijeen voordeel wordt toegekend aan een welbepaalde persoon, om persoonsgebonden redenen,en niet aan de personeelscategorie waartoe deze persoon behoort. Het betreft hier dus eenindividuele pensioenovereenkomst, zoals bijvoorbeeld een bestaande intern gefinancierdepensioenbelofte.

    b) Toekenningsvoorwaarden van een individuele pensioentoezegging

    Het wetsontwerp voorziet in een aantal beperkingen op het recht van de inrichter omindividuele pensioentoezeggingen toe te kennen:

    In de onderneming moet er reeds een aanvullende pensioenregeling bestaan voor allewerknemers (die volgens de wet moeten worden aangesloten, bijvoorbeeld niet dewerknemers van minder dan 25 jaar, uitzendkrachten, studenten).Het is de bedoeling dat een individuele toezegging een aanvulling blijft op een collectiefstelsel. Daarenboven heeft men met deze beperking willen vermijden dat de voorwaardeninzake collectieve regelingen omzeild worden.

    Als overgangbepaling wordt er wel in voorzien dat er tijdens de zes maanden na depublicatie van de wet nog individuele pensioentoezeggingen mogen worden toegestaanzonder dat er in de onderneming een collectief plan aanwezig is. Hierbij mag zelfs eenleeftijd vanaf 58 jaar worden voorzien, met dien verstande dat na 31 december 2009 dieleeftijdsafwijking geen gevolg meer mag hebben.

  • 42

    Een inrichter mag geen individuele pensioentoezegging doen tijdens de laatste 36maanden vr de pensionering of de brugpensionering of vr het sluiten van metbrugpensioen gelijkgestelde overeenkomsten (gekend onder de naam "canada dry").Dit verbod is bedoeld om het oneigenlijk gebruik van een individuele belofte bijafvloeiing van personeel te bemoeilijken.Dergelijke toezeggingen werden in het verleden immers vaak bij een ontslag, zelfs opcollectieve basis, naar aanleiding van een herstructurering gedaan ter vervanging vanopzeg- of verbrekingsvergoedingen.

    Opmerking: overtreding van dit verbod wordt bestraft met een administratievegeldboete die gelijk is aan 35 % van het kapitaal of het vestigingskapitaalvan de rente.

    Met het oog op transparantie en toezicht moet de inrichter jaarlijks aan deControledienst der Verzekeringen het aantal individuele pensioentoezeggingen meedelenen het bewijs leveren dat in de onderneming voor alle werknemers een aanvullendepensioenregeling van kracht is.

    Opmerking: Aangezien die informatie van economische aard is, zou ze eveneens aan deOndernemingsraad meegedeeld moeten worden.

    De meeste van de voormelde voorwaarden voor de collectieve stelsels zijn ook vantoepassing op de individuele pensioentoezeggingen, uitgezonderd natuurlijk dievoorwaarden die eigen zijn aan collectieve stelsels (vb. de verplichte aansluiting en hetongeoorloofd onderscheid of de specifieke voorwaarden voor de sociale stelsels).

    Overgangsbepalingen in verband met individuele pensioentoezeggingen

    1) Algemene overgangsbepaling

    Tot zes maand na de publicatie van de wet, dwz tot 15 november 2003, mag een individueleaanvullende pensioentoezegging nog in een pensioenleeftijd vanaf 58 jaar voorzien, met dienverstande dat die leeftijdsafwijking na 31 december 2009 geen gevolg meer mag hebben.Die bepaling geldt voor alle individuele aanvullende pensioenregelingen, zowel de bestaandeals de nieuwe.

  • 43

    2) Bijzondere overgangsbepalingen voor pensioenregelingen die op de datumvan inwerkingtreding bestonden

    De nieuwe WAP is niet van toepassing, met uitzondering van de bepalingen i.v.m. deleeftijdseis voor de uitbetaling van het aanvullend pensioen (Zie punt IV, 2, 9, b. i, p. 22).

    De inrichters moeten vr 30 juni 2004 aan de Controledienst der verzekeringen het aantalindividuele pensioentoezeggingen meedelen dat vr 1 januari 2004, dus vr deinwerkingtreding van de nieuwe WAP, werd ingevoerd.

    De formele aanpassing van de aanvullende pensioenplannen met het oog op de opnamevan de individuele toezeggingen dient te zijn beindigd uiterlijk drie jaar na deinwerkingtreding van de WAP, dus vr 1 januari 2007.

    3) Bijzondere overgangsbepalingen voor individuele pensioentoezeggingendie na de datum van inwerkingtreding worden toegekend

    Tot zes maanden na de publicatie van de wet mogen nog individuelepensioentoezeggingen worden toegekend zonder dat in de onderneming voor allewerknemers een aanvullend pensioenstelsel aanwezig is.

    Opmerking: Individuele pensioentoezeggingen die vr de nieuwe WAP ingevoerdwerden, moeten niet noodzakelijk extern gefinancierd worden. Hetgeenbetekent dat de vroegere financieringswijzen (voorzieningen op depassiefzijde van de balans gratis pensioen , bedrijfsleidersverzekering)voortgezet mogen worden.

    D. Fiscale bepalingen

    Inzake het fiscaal luik van de nieuwe WAP werd een globale regeling uitgewerkt. Ditbetekent dat niet enkel de pensioenvoordelen, maar ook andere uitkeringen die voortvloeienuit bepaalde collectieve verzekeringen (bv. invaliditeit, hospitalisatieverzekering) en uitcafetariaplannen worden aangepakt.

    In dit hoofdstuk behandelen we eerst de krachtlijnen van het fiscale luik van de WAP.Daarna behandelen we met behulp van samenvattende tabellen de belastingregeling die geldtvoor de aa