Ouders en innovatief onderwijs Frederik Smit, Geert Driessen et al.

download Ouders en innovatief onderwijs Frederik Smit, Geert Driessen et al.

of 202

  • date post

    01-Nov-2014
  • Category

    Education

  • view

    1.328
  • download

    1

Embed Size (px)

description

 

Transcript of Ouders en innovatief onderwijs Frederik Smit, Geert Driessen et al.

  • 1. Het Nederlandse basisonderwijs kent een groot aantal scholen die werken met innovatieve onderwijsconcepten. Enerzijds zijn dat de traditionele vernieuwingsscholen, zoals Dalton, Montessori en Jenaplan, anderzijds zijn het scholen die recentelijk zijn gestart met het zogenoemde nieuwe leren. Dit nieuwe leren is in de praktijk geen monolitisch concept, maar een mengelmoes van ideen en aanpakken waarvan scholen op eclectische wijze en afgestemd op hun specieke situatie gebruik maken. Over de wijze waarop vorm wordt gegeven aan het nieuwe leren en onder welke omstandigheden dat gebeurt is nog weinig bekend. Teneinde de resultaten goed te kunnen plaatsen, is gebruik gemaakt van een comparatieve onderzoeksopzet. Er is daarbij een vergelijking gemaakt tussen trendscholen (scholen met een innovatief onderwijsconcept) en mainstreamscholen (reguliere scholen). De gegevens voor het onderzoek zijn verzameld via raadpleging van nationale en internationale experts, een literatuurstudie, websurveys en casestudies. ISBN 978 90 5554 343 4 NUR 840 frederik Smit 2005458(1).indd 1 van de Radboud Universiteit Nijmegen Ouders en innovatief onderwijs Ouderbetrokkenheid en ouderparticipatie op scholen met vormen van nieuw leren Frederik Smit | Geert Driessen | Roderick Sluiter | Maril Brus Frederik Smit | Geert Driessen | Roderick Sluiter | Maril Brus Op verzoek van de Programmacommissie Beleidsgericht Onderzoek Primair Onderwijs (BOPO) heeft het ITS van de Radboud Universiteit Nijmegen onderzoek verricht onder scholen die innovatieve onderwijsconcepten hanteren. Daarbij is de aandacht speciaal gericht op de ouderbetrokkenheid en ouderparticipatie op dit type scholen. Vragen die zijn gesteld zijn bijvoorbeeld: Welke nieuwe leer- en opvoedingsconcepten zijn gentroduceerd? Vanuit welke achtergrond gebeurde dat? Wat zijn de ervaringen van deze scholen met de afstemming tussen school en thuis? In hoeverre zijn de ouders de dragers van deze scholen? In hoeverre worden ze serieus genomen? Zijn er specieke doelgroepen van ouders, bijvoorbeeld wat betreft hun sociale afkomst en etnische herkomst? Ouders en innovatief onderwijs Ouders en innovatief onderwijs Het ITS maakt deel uit 16-5-2008 10:46:05
  • 2. OUDERS EN INNOVATIEF ONDERWIJS
  • 3. ii
  • 4. Ouders en innovatief onderwijs Ouderbetrokkenheid en ouderparticipatie op scholen met vormen van nieuw leren Frederik Smit Geert Driessen Roderick Sluiter Maril Brus ITS Radboud Universiteit Nijmegen
  • 5. De particuliere prijs van deze uitgave is 17,50 Deze uitgave is te bestellen bij het ITS, 024 - 365 35 00. Foto omslag: Iris Kiewiet CIP-GEGEVENS KONINKLIJKE BIBLIOTHEEK DEN HAAG Smit, Frederik Ouders en innovatief onderwijs Ouderbetrokkenheid en ouderparticipatie op scholen met vormen van nieuw leren. / Frederik Smit, Geert Driessen, Roderick Sluiter & Maril Brus - Nijmegen: ITS. ISBN 978 90 - 5554 - 343 - 4 NUR 840 Projectnummer: 2005.458 2008 ITS, Radboud Universiteit Nijmegen Behoudens de in of krachtens de Auteurswet van 1912 gestelde uitzonderingen mag niets uit deze uitgave worden verveelvuldigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke andere wijze dan ook, en evenmin in een retrieval systeem worden opgeslagen, zonder de voorafgaande schriftelijke toestemming van het ITS van de Stichting Katholieke Universiteit te Nijmegen. No part of this book/publication may be reproduced in any form, by print, photoprint, microfilm or any other means without written permission from the publisher. iv
  • 6. Voorwoord In het onderwijs vinden veel ontwikkelingen plaats die samenhangen met het nieuwe leren. Over deze nieuwe vormen van leren bestaat nog veel onduidelijkheid. Zo ontbreekt het aan een eenduidige definitie van dit nieuwe leren. Onbekend is ook in welke mate deze leer- en opvoedingsconcepten gehanteerd worden en vanuit welke behoeften ze ontstaan. Een belangrijke vraag is of de opkomst van het nieuwe leren effecten heeft voor de relatie tussen ouders en school. Op verzoek van de Programmacommissie Beleidsgericht Onderzoek Primair Onderwijs (BOPO) heeft het ITS van de Radboud Universiteit Nijmegen de samenwerking tussen ouders en school en de uiteenlopende varianten van ouderbetrokkenheid en ouderparticipatie in relatie tot onderwijsvernieuwende initiatieven in kaart gebracht. Van dit onderzoek wordt hier verslag gedaan. Het onderzoek startte in de zomer van 2006 en is afgesloten begin 2008. Het onderhavige onderzoek is uitgevoerd door dr. Frederik Smit, dr. Geert Driessen, drs. Roderick Sluiter en drs. Maril Brus. Bij de dataverzameling en de beschrijving van de gevalstudies hebben Martijn Davelaar en Jos Diender een belangrijke rol gespeeld. Drs. Jos van Kuijk heeft in de eindfase nog een aantal puntjes op de i gezet. De onderzoekers willen allereerst de besturen, directeuren, leerkrachten, onderwijsassistenten, ouders en leerlingen van basisscholen danken die aan het onderzoek hebben meegewerkt. Daarnaast geldt een woord van dank voor de deskundigen op het terrein van nieuwe vormen van leren, ouderbetrokkenheid en ouderparticipatie die hun uiteenlopende visies op de nieuwe relaties tussen ouders en school hebben gegeven. Tot slot danken de onderzoekers ook de Programmacommissie BOPO en de referenten voor hun waardevolle commentaren op een eerdere versie van het rapport. ITS Radboud Universiteit Nijmegen Nijmegen, april 2008 Dr. Jeroen Winkels directeur v
  • 7. vi
  • 8. Inhoudsopgave Voorwoord v Managementsamenvatting xi 1 Achtergronden en analysekader 1.1 Inleiding 1.2 Aanleiding en doel van het onderzoek 1.3 Analysekader 1.3.1 Begrippen 1.3.2 Nieuwe leer- en opvoedingsconcepten 1.3.3 Enkele juridische aspecten relatie ouders en school 1.3.4 Onderwijskundige aspecten van mainstream- en trendscholen 1.3.5 Organisatorische aspecten van het nieuwe leren 1.4 Samenvattend 1 1 1 2 2 6 13 17 20 24 2 Onderzoeksopzet en -uitvoering 2.1 Inleiding 2.2 Onderzoeksopzet en -uitvoering 2.2.1 Literatuurstudie 2.2.2 Policy Delphi onderzoek 2.2.3 Websurveys onder schoolleiders en leerkrachten 2.2.4 Beschrijving case studies 2.2.5 Expertraadpleging 2.3 Verdere opbouw van het rapport 25 25 25 25 25 26 30 34 34 3 Ontwikkelingen relatie ouders-school in internationaal perspectief 3.1 Inleiding 3.2 Relatie ouders en school 3.3 Samenwerking tussen school en ouders 3.4 Educatief partnerschap 3.5 Barrires in de samenwerking tussen school en ouders 3.6 Ontwikkelingen in de relatie school-ouders 3.6.1 Innovatieve onderwijspraktijken 3.6.2 Particulier onderwijs 3.6.3 Thuisonderwijs 3.7 Samenvattend 35 35 35 38 40 42 45 47 49 50 50 vii
  • 9. 4 Rol ouders bij mainstreamscholen en trendscholen 4.1 Inleiding 4.2 Ouders en schoolkeuze 4.2.1 Inleiding 4.2.2 Aantallen basisscholen 4.2.3 Aantallen leerlingen per basisschool 4.2.4 Traditionele vernieuwingsscholen 4.2.5 Particulier onderwijs en thuisonderwijs 4.3 Positie ouders op mainstreamscholen 4.3.1 Ouderbetrokkenheid 4.3.2 Ouderparticipatie 4.3.3 Ervaren knelpunten 4.3.4 Samenwerking school met de lokale gemeenschap 4.3.5 Beoordeling 4.4 Positie ouders op trendscholen 4.4.1 Leer- en opvoedingsconcepten 4.4.2 Uitgangspunten 4.4.3 Initiatiefnemers 4.4.4 Achtergronden 4.4.5 Rol ouders 4.4.6 Verwachtingen van de school van de rol van ouders 4.4.7 Knelpunten 4.4.8 Effecten invoering nieuwe leerconcept 4.4.9 Rol ouders slagen nieuwe leerconcept 4.4.10 Rapportcijfer nieuwe leerconcept 4.4.11 Overeenkomsten en verschillen tussen trendscholen 4.4.12 Overeenkomsten en verschillen tussen mainstream- en trendscholen 4.5 Samenvattend 53 53 53 53 54 55 55 56 58 59 60 61 62 64 66 66 67 69 70 75 79 80 83 84 86 87 89 89 5 Rol ouders bij invoering nieuw leerconcept op trendscholen 5.1 Inleiding 5.2 Verandering in contacten met ouders 5.2.1 Contacten vr de invoering van het nieuwe leerconcept 5.2.2 Contacten in de huidige situatie 5.2.3 Een vergelijking 5.3 Houding leerkrachten ten aanzien van de rol van ouders 5.3.1 Houding ten aanzien van rol ouders bij functioneren nieuwe leerconcept 5.3.2 Houding leerkrachten ten aanzien van ouderbetrokkenheid en -participatie 5.4 Samenvattend 91 91 91 91 92 92 93 viii 93 94 95
  • 10. 6 Gevalsstudies samenwerking ouders en trendscholen 6.1 Inleiding 6.2 Beschrijvende kenmerken 6.3 Bevorderende factoren optimaliseren samenwerking tussen school en ouders 6.4 Samenvattend 97 97 97 107 121 7 Samenvatting 7.1 Inleiding 7.2 Aanleiding, onderzoeksvragen, -opzet en uitvoering 7.3 Resultaten 7.4 Slotwoord 123 123 123 124 133 Bijlagen Bijlage 1 Expertraadpleging Bijlage 2 Particulier onderwijs Bijlage 3 Buitenlandse innovatieve onderwijspraktijken Bijlage 4 Analyse samenwerking ouders en school op het gebied van nieuwe leerconcepten Bijlage 5 Geraadpleegde literatuur 137 139 140 141 147 163 ix
  • 11. x
  • 12. Managementsamenvatting Op verzoek van de Programmacommissie Beleidsgericht Onderzoek Primair Onderwijs (BOPO) heeft het ITS van de Radboud Universiteit Nijmegen